Psikoloji Bilimi ve Temel Süreçler

Aşağıdaki sol sütunda verilen psikoloji araştırma senaryolarını, sağ sütundaki bu çalışmalarda iş birliği yapılan 'psikolojinin alt dalı ve ilişkili disiplin' eşleşmeleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Bir araştırmada, deneklerin ani bir gürültü ve tehdit karşısında gösterdikleri fizyolojik tepkiler incelenmiştir. Araştırmacılar, bu süreçte böbrek üstü bezlerinden adrenalin salınımının arttığını, kalp atışlarının hızlandığını, göz bebeklerinin büyüdüğünü ve sindirim faaliyetlerinin yavaşladığını saptamıştır. Tehdit edici durum ortadan kalktıktan bir süre sonra ise kalp atışlarının yavaşladığı, tükürük salgısının arttığı ve vücudun normal dengesine (homeostasis) döndüğü gözlenmiştir. Buna göre, araştırmadaki bulgular ve davranışın biyolojik temelleri dikkate alındığında aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Bir eğitim psikoloğu, cep telefonu bildirim sıklığının lise öğrencilerinin okuduğunu anlama performansı üzerindeki etkisini incelemek amacıyla deneysel bir araştırma tasarlar. Araştırmada yaş, cinsiyet ve okuma becerileri açısından denk iki grup oluşturulur. Her iki gruba da 30 dakikalık aynı bilimsel makale okutulur. İlk gruba (Deney Grubu) okuma esnasında her 3 dakikada bir telefon bildirimi gönderilirken, ikinci gruba (Kontrol Grubu) hiç bildirim gönderilmez. Süre sonunda öğrencilere okudukları metinle ilgili çoktan seçmeli bir anlama testi uygulanır ve grupların başarı puanları karşılaştırılır.

Buna göre araştırmanın bağımsız ve bağımlı değişkenleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

İnsan davranışlarının ve zihinsel süreçlerinin biyolojik temellerini inceleyen psikobiyoloji; beynin farklı bölge ve loblarının üstlendiği özgül işlevler üzerinde durur. Aşağıdaki sol sütunda verilen beyin yapılarını, sağ sütunda verilen bu yapıların doğrudan sorumlu olduğu fizyolojik ve davranışsal işlevlerle eşleştiriniz.

Bir nöropsikolojik araştırmada, katılımcılara öfke ve korku uyandıran görseller gösterilirken beyin görüntüleme (fMRI) teknikleriyle zihinsel aktiviteleri incelenmiştir. Araştırma sonucunda, duygusal uyarıcılara maruz kalan bireylerde otonom sinir sisteminin sempatik bölümünün hızla aktive olduğu, kalp atış hızının ve kan şekerinin arttığı, aynı zamanda limbik sistemde yer alan amigdala bölgesinde yüksek düzeyde hareketlilik g��zlendiği tespit edilmiştir. Deney sonrasında katılımcıların bu uyarıcılara karşı verdikleri ani kaçma tepkileri ve bu tepkileri zihinsel olarak nasıl anlamlandırdıkları analiz edilmiştir.

Buna g��re, söz konusu araştırma ve elde edilen bulgular doğrultusunda aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Bir sağlık psikoloğu, gün boyunca tüketilen su miktarının ofis çalışanlarının gün sonundaki yorgunluk düzeyleri üzerindeki etkisini incelemek amacıyla deneysel bir çalışma tasarlamıştır. Araştırma kapsam��nda benzer iş yüküne sahip çalışanlar iki gruba ayrılmış; birinci grubun günde en fazla $1$ litre, ikinci grubun ise günde en az $3$ litre su tüketmesi sağlanmıştır. Katılımcıların uyku süreleri ve beslenme düzenleri gibi diğer faktörler sabit tutulmuştur. Çalışmanın sonunda, her iki gruptaki çalışanların yorgunluk düzeyleri standart bir ölçekle ölçülmüştür.

Bu araştırmadaki bağımlı ve bağımsız değişkenler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Aşağıda, bir bireyin ortamdaki bir kokuyu algılaması sürecinde gerçekleşen aşamalar karışık olarak verilmiştir. Bu aşamaları, uyarıcının alıcı hücreleri etkilemesinden başlayarak zihinsel düzeyde anlamlandırılmasına kadar geçen fizyolojik ve psikolojik sırayı dikkate alarak kronolojik olarak sıralayınız.

Aşağıdaki sol sütunda verilen araştırma ve uygulama faaliyetlerini, sağ sütunda verilen ilgili psikoloji alt dalı veya ilişkili bilim disiplini ile eşleştiriniz.

Uzun süredir çölde tek başına çalışan ve aşırı su kaybı (dehidrasyon) yaşayan bir jeolog, dinlenirken ileride dalgalanan mavi bir göl gördüğünü düşünür ve o yöne doğru koşar. Ancak yaklaştığında orada sadece sıcak kumlar��n ve yükselen sıcak hava dalgalarının olduğunu fark eder. Ertesi gün ise istasyonunda otururken, dışarıda hiçbir hareketlilik veya ses yokken, kendisine seslenen bir yakınının sesini net bir şekilde işitir.

Buna göre, jeoloğun yaşadığı bu iki durumla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Bir araştırmacı, bir üretim tesisinde yeni uygulamaya konan "esnek çalışma saati modelinin" çalışanların tükenmişlik düzeyleri ve günlük üretim kalitesi üzerindeki etkisini incelemektedir. Bu amaçla, çalışma salonunun sıcaklık ve aydınlatma gibi fiziksel koşullarını sabit tutarak farklı departmanlardaki çalışanların verilerini karşılaştırmıştır.

Bu araştırmanın konusu, değişkenleri ve ilgili olduğu psikoloji alt dalı dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Aşağıda verilen psikoloji çalışma senaryolarını, ilişkili oldukları bilim dalları veya disiplinler arası kesişim alanları ile eşleştiriniz.

Bir araştırmacı, yaşlanma süreciyle birlikte bireylerin karar verme mekanizmalarında ve risk alma eğilimlerinde meydana gelen değişimleri incelemek istemektedir. Bu amaçla farklı yaş gruplarından katılımcıların beyinlerindeki frontal lob aktivitelerini fMRI (işlevsel manyetik rezonans görüntüleme) yöntemiyle izlerken onlara çeşitli finansal tercih görevleri uygulamıştır.

Bu araştırmacının çalışması, sırasıyla psikolojinin hangi iki alt dalının ve ilişkili olduğu hangi bilim dalının ortak çalışma alanına girmektedir?

Bir psikoloji dersinde öğretmen, görme sürecini iki aşamada tahtaya şematize etmiştir:

I. Aşama: Dış dünyadan gelen ışık dalgalarının gözdeki fotoreseptörler tarafından elektrik sinyallerine dönüştürülüp görme sinirleriyle beyne ulaştırılması.
II. Aşama: Beyne ulaşan bu ham verilerin, bireyin önceki öğrenmeleri, beklentileri ve dikkat odağı çerçevesinde organize edilerek 'masanın üzerindeki kırmızı elma' olarak tanımlanıp anlamlandırılması.

Buna göre, şematize edilen bu aşamalarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Duyguların nasıl ortaya çıktığını ve fizyolojik tepkilerle ilişkisini açıklamaya çalışan kuramlar ile bu kuramları örneklendiren günlük yaşam senaryoları aşağıda verilmiştir.

Sol sütundaki senaryoları sağ sütundaki duygu kuramlarıyla doğru olacak şekilde eşleştiriniz.

Bir yazılım şirketi, çalışanlarının uzaktan çalışma düzenine geçişiyle birlikte ortaya çıkan çeşitli sorunları analiz etmek amacıyla bir araştırma yürütmektedir. Bu araştırma kapsamında gerçekleştirilen incelemeler şu şekildedir:

I. Yazılım mühendislerinin sanal toplantı arayüzlerindeki bilgileri nasıl organize ettikleri, ekran tasarımlarının onların dikkat ve bellek süreçlerini nasıl etkilediği test edilmiştir.
II. Uzaktan çalışmanın getirdiği rol karmaşasının, çalışanların işe bağlılıkları, motivasyonları ve grup içi iletişim dinamikleri üzerindeki etkileri analiz edilmiştir.
III. Çalışma saatlerinin esnemesiyle ortaya çıkan kronik stresin, çalışanların hormonal sistemleri ve kalp ritimleri gibi bedensel mekanizmaları üzerindeki fizyolojik yansımaları takip edilmiştir.

Bu araştırmada yer alan I, II ve III numaralı çalışmaların doğrudan ilgili olduğu psikoloji alt dalları ve bilim disiplini aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Uzun bir doğa yürüyüşünün ardından vücudundaki su miktarı azalan ve hücreleri dehidrasyona uğrayan Kaan, hissettiği şiddetli susuzluk hissiyle yanındaki suyu hızla tüketmiştir. Bir süre sonra susuzluğu geçen ve vücut dengesi yeniden kurulan Kaan, eve ulaştığında fiziksel olarak suya veya yiyeceğe gereksinim duymamasına rağmen, masanın üzerindeki soğuk ve taze sıkılmış naneli limonatayı görünce onu da büyük bir istekle içmiştir.

Bu parçadan hareketle güdülenme süreciyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

A��ağıda sol sütunda verilen biyolojik yapı ve organları, sağ sütunda verilen davranışsal veya fizyolojik işlevleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Geçirdiği bir kaza sonrasında gözlerinde ve optik sinirlerinde hiçbir fiziksel hasar veya fonksiyon kaybı tespit edilmeyen bir bireyin, çevresindeki nesneleri görmekte, renkleri ayırt etmekte ve görsel uyarıcıları anlamlandırmakta ciddi sorunlar yaşadığı gözlenmiştir. Nörolojik muayene sonucunda, gözlerden gelen duyusal bilgilerin işlendiği beyin kabuğu (serebral korteks) bölgesinde lokalize bir hasar oluştuğu belirlenmiştir.

Buna göre, bu bireyde gözlenen işlev kaybı, beynin aşağıdaki bölümlerinden hangisinde meydana gelen hasarla doğrudan ilişkilidir?

İnsan davranışlarının biyolojik temellerini oluşturan sinir sistemi bölümleri ve beyin yapıları belirli işlevleri yerine getirmektedir. Sol sütunda yer alan nörobiyolojik yapıları, sağ sütunda verilen kendilerine özgü fizyolojik veya davranışsal işlevlerle doğru şekilde eşleştiriniz.

Bir nöropsikoloji çalışmasında, heyecan ve korku uyandıran tehlikeli bir durum karşısında organizmanın kalp atış hızının artması, göz bebeklerinin büyümesi ve sindirim faaliyetlerinin yavaşlaması gibi fizyolojik değişimler incelenmiştir. Tehlikeli durum ortadan kalktıktan sonra ise organizmanın sakinleştiği, kalp atışının yavaşladığı ve vücudun tekrar denge durumuna (homeostazis) döndüğü gözlenmiştir. Buna göre, organizmada gerçekleşen fizyolojik değişimler ve bunları denetleyen sinir sistemi bölümleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?