Examkin

Tarihsel Olayların Değerlendirilmesi ve Tarihsel Anakronizm

2 soru

Soru 1Soru →

Osmanlı Devleti’nin Klasik Dönemi’ndeki askerî ve sosyal yaşamı araştıran bir tarihçi, 1526 yılındaki Mohaç Meydan Muharebesi’ne katılan bir yeniçerinin günlüğüne ait olduğu iddia edilen şu satırları okumuştur:

*“Gün boyu süren zorlu yürüyüşün ardından Tuna Nehri kıyısında ordugah kurduk. Akşam ateşinin başında yemeğimizi yiyip tütünümüzü tüttürürken, yarınki gaza meydanında padişahımızın sancağı altında kazanacağımız zaferi hayal ettik. İnşallah tüfeklerimizin ve toplarımızın gücüyle Macar ordusunu mağlup edeceğiz.”*

Tarihçi, bu belgedeki bazı unsurların tarihsel gerçeklikle uyuşmadığını fark etmiş ve belgenin sahte ya da sonradan yazılmış olabileceği sonucuna varmıştır.

Buna göre, tarihçinin bu sonuca varmasını sağlayan ve metindeki tarihsel anakronizm (kronolojik uyumsuzluk) içeren temel unsur aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yeniçerinin dinlenme sırasında tütün içtiğini belirtmesi

Cevap

Yeniçerinin dinlenme sırasında tütün içtiğini belirtmesi
Tarihsel olaylar değerlendirilirken dönemin sosyal, kültürel ve teknolojik koşulları göz önünde bulundurulmalıdır. Tütün, Amerika kıtasının keşfedilmesinin ardından Avrupa kanalıyla Osmanlı topraklarına ancak 17. yüzyılın başlarında girmiştir. Bu nedenle 1526 yılındaki Mohaç Muharebesi'ni anlatan bir askerin tütün içtiğini belirtmesi kronolojik açıdan imkânsızdır. Bu durum, belgede tarihsel anakronizm yapıldığını ve belgenin sonradan sahte olarak üretildiğini kanıtlar.

Adım Adım Çözüm

1
Metinde geçen unsurların tarihsel kronolojiyle tutarlılığını analiz etmek
Metinde geçen Mohaç Muharebesi (1526), yeniçeriler, gaza, tüfek ve top kavramlarının Klasik Dönem Osmanlı askeri yapısıyla uyumlu olduğu, ancak tütün kullanımının bu dönemle uyuşmadığı tespit edilir.
Tarihsel olayları değerlendirirken olayların yaşandığı dönemin şartlarını ve kronolojisini doğru analiz etmek gerekir.
2
Tütünün Osmanlı coğrafyasına giriş tarihini belirlemek
Tütünün Amerika'nın keşfinden sonra, Avrupa üzerinden Osmanlı topraklarına girişinin 17. yüzyılın başları (yaklaşık 1600'ler) olduğu belirlenir.
Belgedeki tütün ifadesinin kronolojik olarak Mohaç Muharebesi dönemiyle (16. yüzyılın ilk yarısı) bağdaşıp bağdaşmadığını tespit etmek için bu bilgi gereklidir.
3
Tarihsel anakronizm kavramını uygulayarak sahtelik gerekçesini netleştirmek
1526 yılına ait bir belgede, Osmanlı coğrafyasında henüz bilinmeyen tütünün kullanımından bahsedilmesinin net bir tarihsel anakronizm olduğu sonucuna varılır.
Bir olayın veya nesnenin kendi dönemi dışındaki bir zaman dilimine yerleştirilmesi tarihsel anakronizmdir ve belgenin sahteliğini kanıtlar.

Anahtar Kavram

Tarihsel olayların kendi döneminin şartlarına göre değerlendirilmesi ve kronolojik uyumsuzlukların (anakronizm) tespit edilmesi.
Soru 2Soru →

Bir tarih romancısı, Kanuni Sultan Süleyman Dönemi'ni konu alan eserinde şu satırlara yer vermiştir:

'Sultan Süleyman, Belgrad Seferi hazırlıkları sırasında saray bahçesinde dinlenirken kendisine ikram edilen domatesli ve patatesli yemeğini yemiş; bu sırada veziriazam ise kahvesini yudumlayıp tütününü tüttürerek sefer planlarını incelemiştir.'

Amerika kıtasının keşfinden sonra dünyaya yayılan domates, patates ve tütün gibi ��rünlerin Osmanlı coğrafyasına ancak XVII. yüzyıldan itibaren girdiği göz önüne alındığında, romancının bu kurgusundaki hata tarih bilimi açısından aşağıdakilerden hangisiyle nitelendirilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Geçmişteki bir olayın, gerçekleştiği dönemin koşulları dışında sonraki bir döneme ait kavram, teknoloji ya da nesnelerle açıklanması olan tarihsel anakronizmle

Cevap

Geçmişteki bir olayın, gerçekleştiği dönemin koşulları dışında sonraki bir döneme ait kavram, teknoloji ya da nesnelerle açıklanması olan tarihsel anakronizmle
Metinde geçen domates, patates ve tütün gibi ürünler Amerika kıtasının keşfinden sonraki süreçte, Osmanlı coğrafyasında ise ancak XVII. yüzyıldan itibaren yaygınlaşmıştır. XVI. yüzyılda yaşamış olan Kanuni Sultan Süleyman Dönemi'nde bu unsurların kullanılması, bir olayın gerçekleştiği dönemin şartları dışında sonraki bir dönemin unsurlarıyla açıklanması anlamına gelir. Bu durum tarih biliminde tarihsel anakronizm olarak tanımlanır.

Adım Adım Çözüm

1
Metinde geçen unsurların kronolojik dönemini belirleme.
Domates, patates ve tütün gibi ürünlerin Osmanlı coğrafyasına girişinin XVII. yüzyıldan itibaren olduğu saptanır.
Verilen kurgunun tarihsel gerçeklikle kronolojik olarak uyuşup uyuşmadığını tespit etmek için bu bilgi gereklidir.
2
Kanuni Sultan Süleyman Dönemi'nin (XVI. yüzyıl) tarihsel sınırlarını dikkate alma.
Metinde tasvir edilen olayların (XVI. yüzyıl) ve kullanılan unsurların (XVII. yüzyıl) farklı dönemlere ait olduğu anlaşılır.
İki farklı zaman dilimine ait unsurların aynı anda kullanılmasından kaynaklanan hatayı ortaya çıkarmak amaçlanır.
3
Bu kronolojik uyumsuzluğun tarih bilimindeki kavramsal karşılığını bulma.
Geçmişteki bir olayın kendi döneminin dışındaki unsurlarla ele alınmasının 'tarihsel anakronizm' olduğu belirlenir.
Tarih metodolojisinde bu tür zaman uyumsuzluklarını tanımlayan doğru kavramsal terimi seçmek gerekir.

Anahtar Kavram

Tarihsel Anakronizm
Tahmini Süre:2m 0s
Tarihsel Olayların Değerlendirilmesi ve Tarihsel Anakronizm Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin