Aşağıdaki numaralanmış paragrafları, içerdikleri anlatım biçimlerinin belirleyici özellikleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.
- Divan edebiyatında şairlerin şiirlerini topladıkları eserlere 'divan' adı verilir. Klasik Türk edebiyatının estetik anlayışını yansıtan bu eserler, son derece titiz ve belirli bir tertip düzenine göre oluşturulur. Genellikle tevhit, münacat ve naat gibi dinî-tasavvufi içerikli kasidelerle başlayan divanlarda; ardından tarihî ve toplumsal olayları ele alan diğer kasideler, musammatlar ve nihayet en yaygın nazım biçimi olan gazeller sırasıyla yer alır. Şairler, gazellerini düzenlerken kafiyelerin son harflerine göre alfabetik bir sıralama olan 'hürûf-ı hecâ' yöntemini takip ederler. Bu geleneksel düzen, hem araştırmacıların arad��kları şiirlere daha kolay ulaşmasını sağlar hem de dönemin sistematik sanat anlayışını yansıtır.Okuyucuya belirli bir konu hakkında doğrudan bilgi vermek ve onu aydınlatmak amacıyla nesnel, kanıtlayıcı bir anlatım yolu benimsenmiştir.
- Bazı sanat eleştirmenleri, romanın yalnızca toplumsal aksaklıkları yansıtan ve toplumu eğiten kuru bir ayna olması gerektiğini hararetle ileri sürüyorlar. Peki, zengin insan ruhunu ve sanatsal estetiği barındıran roman türünü sadece bir belgesel ya da sıradan bir sosyolojik rapor düzeyine indirgemek, onun edebi varlığına büyük bir haksızlık değil midir? Gerçek bir sanat eseri, dış dünyadaki gerçekliği kaba bir biçimde kopyalamak yerine onu sanatçının düş gücüyle yeniden inşa eder. Toplumsal fayda sağlama kaygısıyla estetik derinliği tamamen göz ardı eden bir yapıt, zamanın aşındırıcı gücüne dayanamaz ve kısa sürede edebiyat sahnesinden silinip gider.Yerleşik veya yaygın kabul gören bir görüşe karşı çıkılarak okuyucunun fikrini yönlendirmek amacıyla soru-cevaplarla örülü, savunmacı bir üslup kullanılmıştır.
- İhtiyar balıkçı, sabahın ilk ışıkları henüz karanlığı yırtmadan önce küçük limandaki köhne kayığının iplerini sessizce çözdü. Serin ve hafif nemli deniz yelinin eşliğinde, körfezin karanlık sularına doğru kürek çekmeye başladı. Rüzgâr giderek sertleşiyor, hırçınlaşan dalgalar emektar teknenin ahşap gövdesine düzenli aralıklarla çarpıp ürpertici sesler çıkarıyordu. Limandan epey uzaklaştıktan sonra, yanındaki misinayı özenle hazırlayıp denizin karanlık derinliklerine bıraktı. Çok geçmeden parmaklarının arasındaki misina aniden gerildi ve büyük bir güçle denizin dibine doğru çekilmeye başladı. Balıkçı, heyecanla doğruldu ve oltayı iki eliyle kavradı.Zaman akışı içinde gerçekleşen olaylar zinciri; kişi, yer ve zaman unsurlarıyla birlikte devinimsel bir yapı içinde sunulmuştur.
- Köyün girişindeki eski ve kemerli taş köprü, yüzyılların getirdiği ağır yorgunluğu omuzlarında taşır gibi hafifçe öne doğru eğilmiş duruyordu. Köprünün altından akan pırıl pırıl duru suyun üzerinde, sonbaharın etkisiyle dökülmüş sarı ve kızıl çınar yaprakları yavaşça süzülmekteydi. Kıyıda ise gövdeleri kalın yosun tabakalarıyla kaplanmış ihtiyar söğüt ağaçları, dallarını nehrin serin sularına doğru uzatmış, adeta derin ve huzurlu bir uykuya dalmıştı. Ufuk çizgisinde batan güneşin bıraktığı kızıl ve turuncu renkler, gökyüzündeki beyaz bulutların kenarlarını altın yaldızlı bir çerçeve gibi süslüyordu.Varlıkların ve çevrenin ayırt edici nitelikleri, okuyucunun zihninde görsel bir resim oluşturacak şekilde durağan ve izlenimci bir tarzda aktarılmıştır.
Cevap
Birinci paragraf açıklayıcı anlatımın özelliğiyle (doğrudan bilgi verme ve nesnel anlatım), ikinci paragraf tartışmacı anlatımın özelliğiyle (yerleşik görüşe karşı çıkıp kendi tezini savunma), üçüncü paragraf öyküleyici anlatımın özelliğiyle (zaman ve olay akışına dayalı devinim), dördüncü paragraf ise betimleyici anlatımın özelliğiyle (zihinde resim oluşturacak şekilde durağan nitelikleri aktarma) eşleşmektedir.
Eşleştirme, paragrafların baskın olan işlevsel niteliklerine dayanmaktadır. Divan edebiyatı paragrafı nesnel bilgi verdiği için açıklayıcı anlatımla; romanın işleviyle ilgili eleştirel paragraf soru-cevaplı yapısıyla tartışmacı anlatımla; balıkçının av süreci olay akışıyla öyküleyici anlatımla; köprü ve doğa manzarası ise durağan tasviriyle betimleyici anlatımla tam olarak örtüşmektedir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Paragrafta Anlatım Biçimleri
Tahmini Süre:2m 30s