Soru

Zorluk: OrtaFiil Çekim Ekleri (Kip ve Şahıs Ekleri)

Aşağıdaki cümlelerde yer alan hedef sözcükleri, bu sözcüklerin aldıkları eklerin dil bilgisel işlevleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

  • "Her akşam yatmadan önce mutlaka bir kitap okur." cümlesindeki "okur" sözcüğüGeniş zaman kipi (3. tekil şahıs) eki almış çekimli fiil
  • "O, edebiyat dünyasında seçici bir okur olarak tanınır." cümlesindeki "okur" sözcüğüFiilden isim yapım eki alarak adlaşmış sözcük
  • "Geleceğe güvenle bakabilmek için çok çalışmalıyız." cümlesindeki "çalışmalıyız" sözcüğüGereklilik kipi ve 1. çoğul şahıs eki almış çekimli fiil
  • "Dün geceki ödevi tek başıma bitirdim." cümlesindeki "bitirdim" sözcüğüGörülen geçmiş zaman kipi ve 1. tekil şahıs eki almış çekimli fiil

Cevap

Kitap okuma eylemini bildiren sözcük geniş zaman çekimli fiil ile, okuyan kişiyi belirten sözcük yapım eki almış isim ile, diğer eylemler ise sırasıyla gereklilik kipi (1. çoğul şahıs) ve görülen geçmiş zaman kipi (1. tekil ��ahıs) ile eşleşmektedir.
Cümlelerde yer alan eylemlerden 'okur' sözcüğü ilk cümlede çekimli bir fiil iken ikinci cümlede isim görevindedir. Diğer cümlelerdeki 'çalışmalıyız' gereklilik kipi 1. çoğul şahısla, 'bitirdim' ise görülen geçmiş zaman 1. tekil şahısla çekimlenmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki hedef sözcüklerin kök ve ek yapılarını belirlemek.
"okur" (oku-r / oku-r), "çalışmalıyız" (çalış-malı-y-ız) ve "bitirdim" (bit-ir-di-m) şeklinde eklerine ayrılır.
Sözcüklerin çekimli fiil mi yoksa türemiş isim mi olduğunu anlamak için eklerin işlevini incelemek gerekir.
2
"okur" sözcüklerinin cümledeki görevlerini karşılaştırmak.
Birinci cümledeki "okur" eylem bildirirken (çekimli fiil), ikinci cümledeki "okur" bir unvan/isim bildirir (yapım eki almış isim).
Aynı eklerin (-r/-ar) dil bilgisinde hem yapım eki hem de geniş zaman kip eki olarak kullanılabilmesi farkını ayırt etmek.
3
Diğer çekimli fiillerin kip ve şahıs eklerini belirlemek.
"çalışmalıyız" eylemindeki -malı gereklilik kipi, -ız ise 1. çoğul şahıs ekidir; "bitirdim" eylemindeki -di görülen geçmiş zaman, -m ise 1. tekil şahıs ekidir.
Fiil çekim eklerinin doğru kip ve şahıs kategorileriyle eşleşmesini tamamlamak.

Anahtar Kavram

Fiil çekim eklerinin (kip ve şahıs ekleri) işlevleri ile fiilden isim yapım ekleri arasındaki farkların ayırt edilmesi.

Alternatif Yöntem

Sözcüğün yüklem olup olmadığına ve kip anlamı taşıyıp taşımadığına bakılarak fiil çekim eki ile yapım eki ayrımı pratik yoldan yapılabilir.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla