Atmosferde insan faaliyetleri sonucu biriken gazlar, küresel ölçekte ciddi çevre sorunları… — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi)

Atmosferde insan faaliyetleri sonucu biriken gazlar, küresel ölçekte ciddi çevre sorunlarına yol açmaktadır. Bu sorunlardan en yaygın olanları sera etkisi ve ozon tabakasının seyrelmesidir.

Buna göre atmosferde gerçekleşen küresel çevre sorunlarıyla ilgili,

I. Atmosferdeki karbondioksit ( $CO_2$ ) gibi sera gazlarının miktarının artması, yeryüzünden yansıyan kızılötesi ışınların tutulma oranını artırarak küresel iklim değişikliğini tetikler.

II. Ozon tabakasının incelmesi, kloroflorokarbon ( $CFC$ ) gazlarının ozon moleküllerini ( $O_3$ ) parçalaması sonucu gerçekleşir ve yeryüzüne ulaşan morötesi ( $UV$ ) ışınların artmasına neden olur.

III. Atmosferde biriken karbondioksit ( $CO_2$ ) gazı, ozon tabakasındaki moleküllerle doğrudan tepkimeye girerek bu tabakanın incelmesinden sorumlu olan temel kirleticidir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

A
Yalnız I
B
Yalnız II
I ve IICevap
D
II ve III
E
I, II ve III

Cevap

I ve II öncüllerini içeren seçenek doğrudur. Karbondioksit gazı sera etkisinden sorumlu iken, ozon tabakasının seyrelmesinden kloroflorokarbon (CFC) gazları sorumludur; karbondioksitin ozon tabakasını inceltici doğrudan bir etkisi yoktur.

Atmosferdeki karbondioksit gazının artışı yeryüzünden yansıyan kızılötesi ışınları tutarak sera etkisini kuvvetlendirirken (birinci öncül), kloroflorokarbon (CFC) gazları ozon moleküllerini parçalayarak ozon tabakasının seyrelmesine ve yeryüzüne morötesi ışınların daha fazla ulaşmasına neden olur (ikinci öncül). Bu iki bilgi doğru olduğundan doğru yanıt I ve II öncüllerini içeren seçenektir.

Adım Adım Çözüm

Birinci öncülde verilen sera etkisi bilgisini değerlendirmek.

Atmosferdeki karbondioksit (

CO_2

) ve metan gibi gazlar, yeryüzünden yansıyan kızılötesi (ısı) ışınları tutarak dünyanın sıcak kalmasını sağlar. Bu gazların aşırı artışı sera etkisini kuvvetlendirip küresel iklim değişikliğine yol açar. Dolayısıyla birinci ifade doğrudur.

Sera etkisi, sera gazlarının yeryüzünden yansıyan kızılötesi ışınları soğurma yeteneğine dayanır.

İkinci öncülde verilen ozon tabakasının seyrelmesi bilgisini değerlendirmek.

Kloroflorokarbon (

CFC

) gibi klor içeren gazlar stratosfere ulaştığında ozon (

O_3

) molekülleriyle tepkimeye girerek onları parçalar. Bu durum ozon tabakasının seyrelmesine ve yeryüzüne ulaşan morötesi (

UV

) ışınların artmasına neden olur. Dolayısıyla ikinci ifade doğrudur.

Ozon tabakası morötesi ışınları filtreler ve CFC'ler bu filtre sistemini kimyasal olarak bozar.

Üçüncü öncüldeki karbondioksit ile ozon tabakası ilişkisini analiz etmek.

Karbondioksit (

CO_2

) sera etkisinden sorumlu temel gazlardan biridir ancak ozon tabakasındaki ozon moleküllerini doğrudan parçalayıcı bir etkiye sahip değildir. Ozon tabakasının incelmesine neden olan temel gazlar CFC'ler ve halojenli bileşiklerdir. Dolayısıyla üçüncü ifade yanlıştır.

Sera etkisi ile ozon tabakasının incelmesi farklı kirleticilerin ve farklı mekanizmaların rol oynadığı iki ayrı küresel çevre sorunudur.

Anahtar Kavram

Sera etkisi ve ozon tabakasının incelmesi olaylarının nedenleri, etki mekanizmaları ve bu olaylara yol açan gazların ayırt edilmesi.

Soru

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Konular

Bu konudan daha fazla soru