Examkin

Soru

Zorluk: OrtaEşeye Bağlı Kalıtım

İnsanlarda eşeysel kromozomlar (X ve Y) üzerinde taşınan karakterlerin kalıtım yolları ve bu yollara ait belirleyici özellikler aşağıda karışık olarak verilmiştir.

Buna göre, sol sütunda numaralandırılmış kalıtım biçimlerini sağ sütundaki en uygun açıklamalarıyla eşleştiriniz.

  • X kromozomunun homolog olmayan bölgesinde çekinik olarak taşınan özelliklerDişi bireylerin fenotipinde görülebilmesi için homozigot durumda olması gerekirken, erkek bireylerde tek bir alelin bulunması yeterlidir.
  • Y kromozomunun homolog olmayan bölgesinde taşınan özelliklerSadece erkek bireylerde fenotipik olarak gözlenir ve bu özelliği taşıyan bir babanın tüm erkek çocuklarında mutlaka ortaya çıkar.
  • X ve Y kromozomlarının homolog bölgesinde çekinik olarak taşınan özelliklerKarakterlerin kalıtım kuralları otozomal kalıtımla benzerlik gösterir, her iki cinsiyette de ikişer alel ile kontrol edilebilir.
  • X kromozomunun homolog olmayan bölgesinde baskın olarak taşınan özelliklerBu özelliği gösteren bir babanın tüm kız çocuklarında özellik fenotipte kesinlikle görülürken, erkek çocuklarında görülmeyebilir.

Cevap

Doğru eşleştirme şu şekildedir: X kromozomunun homolog olmayan bölgesindeki çekinik özellikler dişilerde homozigotluk gerektirirken erkeklerde tek alelle fenotipte belirmesiyle; Y'ye bağlı özellikler babadan oğula doğrudan geçmesiyle; homolog bölge özellikleri otozomal benzerlikle; X'e bağlı baskın özellikler ise baskın erkek babanın tüm kızlarının fenotipinde ortaya çıkmasıyla eşleşir.
Sol sütundaki eşeye bağlı kalıtım tipleri, X ve Y kromozomlarının homolog ve homolog olmayan bölgelerinin genetik yapılarına ve babadan/anneden çocuklara aktarım kurallarına göre sağ sütundaki açıklamalarla tam olarak eşleşmektedir. X'e bağlı çekinik kalıtım dişide homozigotluk erkeklerde tek alel varlığıyla fenotip verir; Y'ye bağlı kalıtım sadece babadan erkek çocuklarına aktarılır; homolog bölge kalıtımı otozomal kalıtımla aynıdır; X'e bağlı baskın kalıtım ise hasta babanın tüm kızlarına bu geni vermesiyle karakterizedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sol sütundaki birinci kalıtım biçimini (X'e bağlı çekinik) analiz etmek.
X'e bağlı çekinik kalıtılan özelliklerin dişilerde ortaya çıkabilmesi için homozigot (XrXrX^r X^r) genotipe sahip olmaları gerekir. Erkeklerde ise tek bir X kromozomu bulunduğundan (XrYX^r Y), özellik tek bir alelle fenotipte gözlenir. Bu özellik, sağ sütundaki dişilerde homozigotluk ve erkeklerde tek alel yeterliliğini belirten birinci açıklama ile eşleşir.
Çekinik alellerin X kromozomunun homolog olmayan bölgesindeki dişi ve erkek fenotipik yansıma farkını bulmak.
2
Sol sütundaki ikinci kalıtım biçimini (Y'ye bağlı kalıtım) analiz etmek.
Y kromozomunun homolog olmayan bölgesinde taşınan özellikler yalnızca erkeklerde bulunur ve bu geni taşıyan babanın Y kromozomunu tüm erkek çocuklarına aktarması nedeniyle tüm erkek çocuklarında mutlaka görülür. Bu durum sağ sütundaki erkek çocuklarında mutlaka ortaya çıkma özelliğini belirten ikinci açıklama ile eşleşir.
Y kromozomunun sadece erkek cinsiyetinde bulunduğunu ve doğrudan babadan oğula aktarıldığını doğrulamak.
3
Sol sütundaki üçüncü kalıtım biçimini (homolog bölge) analiz etmek.
X ve Y kromozomlarının homolog bölgesinde taşınan genler hem X hem de Y kromozomunda yer alır. Bu nedenle hem dişi (XX) hem de erkek (XY) bireyler bu özellik bakımından ikişer alel bulundurabilirler. Bu kalıtım tipi otozomal kromozomlardaki kalıtıma benzer. Bu durum sağ sütundaki otozomal benzerlik ve ikişer alel taşıma durumunu açıklayan üçüncü açıklama ile eşleşir.
Kromozomların homolog kısımlarının genetik davranışını otozomal genlerle karşılaştırmak.
4
Sol sütundaki dördüncü kalıtım biçimini (X'e bağlı baskın) analiz etmek.
X'e bağlı baskın bir özelliğin fenotipini gösteren erkek birey (XDYX^D Y), kız çocuklarına kesinlikle XDX^D kromozomunu aktarır ve bu alel baskın olduğu için tüm kız çocuklarının fenotipinde bu özellik görülür. Erkek çocuklarına ise Y aktardığı için, erkek çocukların fenotipi anneden alacakları alele bağlıdır ve bu özellik erkek çocukta görülmeyebilir. Bu durum sağ sütundaki babadan kızlara kesin geçişi belirten dördüncü açıklama ile eşleşir.
Baskın alellerin erkek ebeveynden kız ve erkek çocuklara geçiş olasılıklarını X kromozomu üzerinden yorumlamak.

Anahtar Kavram

Eşey kromozomlarının (X ve Y) homolog ve homolog olmayan bölgelerinde taşınan genlerin dişi ve erkek bireylerdeki kalıtım ve fenotipik ortaya çıkış mekanizmaları.
Bu soruyu puanla

Konular

Eşeye Bağlı Kalıtım

Bu konudan daha fazla soru