Examkin

Soru

Zorluk: OrtaÜnlü Uyumları

Aşağıda verilen sözcükleri, ünlü uyumları bakımından gösterdikleri özelliklerle veya aykırılık gerekçeleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

  • elmaTürkçe kökenli olmasına rağmen zamanla ses değişimine uğrayarak büyük ünlü uyumuna aykırı hâle gelmiş sözcük
  • kavunDüz ünlüden sonra yuvarlak ünlü barındırdığı için küçük ünlü uyumuna aykırılık gösteren Türkçe sözcük
  • meslektaşEklendiği sözcüğün ünlü yapısına göre değişmeyen bir ek (-daş/-taş) nedeniyle büyük ünlü uyumuna uymayan sözcük
  • sinemaYabancı kökenli olduğu için kendisinde ünlü uyumları (büyük ve küçük ünlü uyumu) aranmayan sözcük

Cevap

elma sözcüğü ses değişimine uğrayarak büyük ünlü uyumuna aykırı hâle gelen T��rkçe sözcükle; kavun sözcüğü küçük ünlü uyumuna aykırı sözcükle; meslektaş sözcüğü -daş/-taş eki nedeniyle büyük ünlü uyumuna aykırı olan sözcükle; sinema sözcüğü ise yabancı kökenli olup ünlü uyumu aranmayan sözcükle eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede; 'elma' tarihsel süreçte ses değişimine uğramış sözcükle, 'kavun' küçük ünlü uyumuna aykırı Türkçe sözcükle, 'meslektaş' aldığı ek nedeniyle uyuma uymayan sözcükle, 'sinema' ise yabancı kökenli olup ünlü uyumu aranmayan sözcükle eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
"elma" sözcüğünün kökenini ve ünlü yapısını inceleyiniz.
Sözcüğün kökeni Türkçe "alma"dır. Ancak zamanla ses değişimine uğrayarak kalın ve ince ünlüleri bir arada bulunduran "elma" şeklini almış ve büyük ünlü uyumunu bozmuştur.
Bu kelimenin Türkçe kökenli olmasına rağmen uğradığı tarihsel ses değişimi sonucunda büyük ünlü uyumuna aykırı duruma geldiğini belirlemek için.
2
"kavun" sözcüğündeki ünlülerin düzlük-yuvarlaklık özelliklerini inceleyiniz.
İlk hecedeki "a" düz, ikinci hecedeki "u" ise yuvarlak bir ünlüdür. Düz ünlüden sonra yuvarlak ünlü geldiği için bu sözcük küçük ünlü uyumuna aykırıdır.
Türkçe sözcüklerin hecelerindeki düzlük-yuvarlaklık uyumu kuralına (küçük ünlü uyumu) aykırı bir durumu saptamak için.
3
"meslektaş" sözcüğündeki ünlü uyumu durumunu ve bu duruma yol açan eki inceleyiniz.
"meslek" sözcüğü ince ünlülüdür fakat eklenen ortaklık/birliktelik eki "-taş" (-daş) tek şekilli (kalın ünlülü) olduğu için kelimenin büyük ünlü uyumunu bozmuştur.
Sözcüğün kendisinin değil, aldığı ekin ünlü uyumunu bozduğunu tespit etmek için.
4
"sinema" sözcüğünün kökenini ve ünlü yapısını inceleyiniz.
Batı dillerinden dilimize geçmiş alıntı bir sözcüktür. Yabancı sözcüklerde ünlü uyumları aranmaz.
Türkçe kuralların alıntı kelimeler için geçerli olmadığını belirlemek için.

Anahtar Kavram

Ünlü Uyumları ve İstisnaları
Bu soruyu puanla

Konular

Ünlü Uyumları

Bu konudan daha fazla soru