Soru

Zorluk: OrtaGenetik Varyasyonlar ve Mutasyonlar

Canlılarda görülen değişimler ve genetik çeşitlilik mekanizmaları ile ilgili verilen olayları, bu olayların kalıtım yönüyle ilgili özellikleri veya tanımları ile eşleştiriniz.

  • Sirke sineği larvalarının 16 °C sıcakl��kta düz kanatlı, 25 °C sıcaklıkta ise kıvrık kanatlı gelişmesiGenlerin yapısında bir değişiklik olmaksızın, sadece gen işleyişinde meydana gelen kalıtsal olmayan değişim
  • Yüksek enerjili radyasyona maruz kalan bir insanın deri hücrelerinde nükleotit diziliminin bozulmasıSadece vücut hücrelerinde (somatik) gerçekleşen ve sonraki nesillere aktarılmayan mutasyon türü
  • Bir bitkinin polen ana hücresinde kimyasal maddelerin etkisiyle nokta mutasyonu gerçekleşmesiÜreme hücrelerinde veya üreme ana hücrelerinde meydana gelen, sonraki nesillere aktarılabilen mutasyon türü
  • Mayoz bölünmenin anafaz I evresinde anne ve babadan gelen homolog kromozomların kutuplara rastgele çekilmesiMevcut genlerin yeni kombinasyonlar oluşturarak yavru döllerde kalıtsal varyasyon sağlayan mekanizma

Cevap

Sirke sineğinde sıcaklığa bağlı kanat şekli değişimi modifikasyonla; deri h��crelerindeki radyasyon hasarı somatik (kalıtsal olmayan) mutasyonla; polen ana hücresindeki mutasyon germ hattı (kalıtsal) mutasyonuyla; homolog kromozomların rastgele ayrılması ise kalıtsal varyasyonu artıran rekombinasyon mekanizmasıyla eşleşir.
Verilen olaylar kalıtım özellikleri bakımından incelendiğinde; sirke sineğindeki sıcaklığa bağlı gelişim değişimi modifikasyon tanımına (birinci tanım), deri hücrelerindeki radyasyon hasarı kalıtsal olmayan somatik mutasyon tanımına (ikinci tanım), polen ana hücresindeki mutasyon kalıtsal germ hattı mutasyonu tanımına (üçüncü tanım) ve homolog kromozomların bağımsız ayrılması ise kalıtsal varyasyon sağlayan rekombinasyon mekanizması tanımına (dördüncü tanım) tam olarak uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci olay olan sirke sineklerindeki sıcaklığa bağlı gelişim farkını analiz ediniz.
Bu durum, çevre şartlarının (sıcaklık) etkisiyle genlerin işleyişinde meydana gelen kalıtsal olmayan bir değişimdir (modifikasyon). Bu nedenle birinci tanım ile eşleşir.
Modifikasyonlarda DNA nükleotit dizilimi değişmez, sadece çevre etkisiyle fenotip geçici olarak değişir.
2
İkinci olay olan deri hücrelerindeki nükleotit dizilim değişimini analiz ediniz.
Deri hücreleri vücut (somatik) hücresi olduğundan, buradaki mutasyon kalıtsal değildir ve sonraki nesillere aktarılmaz. Bu nedenle ikinci tanım ile eşleşir.
Çok hücreli canlılarda somatik hücre mutasyonları eşeyli üreme ile yavrulara geçmez.
3
Üçüncü olay olan polen ana hücresindeki mutasyonu analiz ediniz.
Polen ana hücreleri üreme ana hücresi olup mayozla üreme hücrelerini oluşturur. Burada gerçekleşen mutasyonlar kalıtsaldır. Bu nedenle üçüncü tanım ile eşleşir.
Üreme hattındaki (germ hattı) mutasyonlar döllenme yoluyla sonraki nesillere aktarılır.
4
Dördüncü olay olan homolog kromozomların rastgele çekilmesini analiz ediniz.
Bu olay mayoz bölünmede gerçekleşen ve genlerin yeni kombinasyonlar oluşturmasını sağlayarak kalıtsal varyasyona yol açan bir rekombinasyon mekanizmasıdır. Bu nedenle dördüncü tanım ile eşleşir.
Homolog kromozomların bağımsız ayrılması, mutasyon olmaksızın tür içi çeşitliliği artıran temel mekanizmalardan biridir.

Anahtar Kavram

Genetik varyasyon mekanizmaları, mutasyonların vücut ve üreme hücrelerinde gerçekleşmesinin kalıtsal sonuçları ve çevre etkisiyle oluşan modifikasyonların özellikleri.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla