Examkin

Soru

Zorluk: OrtaParaleller, Enlem ve Enlemin Etkileri

Türkiye’de enlemin etkisine bağlı olarak Ekvator’dan kutuplara doğru (güneyden kuzeye) gidildikçe sıcaklık değerlerinin genel olarak azalması beklenir. Ancak yükselti, karasallık ve denizellik gibi göreceli konum özellikleri bu durum üzerinde sapmalara neden olabilir.

Aşağıda, Türkiye’deki üç farklı merkezin enlem dereceleri ve yıllık ortalama sıcaklık değerleri verilmiştir:

* Antalya: 36∘ 53′36^\circ\ 53' K →\rightarrow 187 ∘C18{}7\ ^\circ\text{C}
* Ankara: 39∘ 56′39^\circ\ 56' K →\rightarrow 120 ∘C12{}0\ ^\circ\text{C}
* Trabzon: 41∘ 00′41^\circ\ 00' K →\rightarrow 145 ∘C14{}5\ ^\circ\text{C}

Bu bilgilere göre, söz konusu merkezlerin sıcaklık özellikleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

  1. A
    Antalya ile Ankara arasındaki sıcaklık farkının tek nedeni, denizellik ve karasallık gibi göreceli konum faktörleridir.
  2. Ankara ile Trabzon arasındaki sıcaklık farkı enlem-sıcaklık ilişkisiyle çelişir ve bu durum göreceli konum özellikleri ile açıklanır.Cevap
  3. C
    Trabzon'un yıllık ortalama sıcaklığının Ankara'dan daha yüksek olması, güneş ışınlarını daha büyük açıyla almasının bir sonucudur.
  4. D
    Trabzon'un Ankara'dan daha sıcak olması, Trabzon'un Ekvator'a Ankara'dan daha yakın bir enlemde yer aldı��ını gösterir.
  5. E
    Verilen merkezlerin yıllık ortalama sıcaklıklarının birbirinden farklı olması, yalnızca Dünya'nın geoid şeklinin bir sonucudur.

Cevap

Ankara ile Trabzon arasındaki sıcaklık farkı enlem-sıcaklık ilişkisiyle çelişir ve bu durum göreceli konum özellikleri ile açıklanır.
Trabzon'un Ankara'dan daha kuzeyde yer almasına karşın daha sıcak olması, enlem-sıcaklık ilişkisine tamamen ters düşer. Bu durum, Trabzon'un deniz kıyısında (denizellik etkisiyle nemli ve ılıman) bulunması ve yükseltisinin Ankara'ya göre çok daha az olması gibi göreceli konum etkenleriyle açıklanır. Dolayısıyla, Ankara ve Trabzon arasındaki bu sıcaklık ilişkisinin enlemle çeliştiğini ve göreceli konumla açıklandığını belirten yargı doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Merkezlerin enlem derecelerini karşılaştırarak Ekvator'a olan konumlarını sıralamak.
Antalya (36∘ 53′36^\circ\ 53' K) en güneyde, Ankara (39∘ 56′39^\circ\ 56' K) ortada, Trabzon (41∘ 00′41^\circ\ 00' K) ise en kuzeyde yer almaktadır.
Enlem-sıcaklık ilişkisini test etmek için öncelikle merkezlerin güneyden kuzeye doğru olan konumlarını netleştirmek gerekir.
2
Merkezlerin sıcaklık değerlerini enlem sıralamasıyla kıyaslamak.
Enlem kuralına göre güneyden kuzeye gidildikçe sıcaklığın düzenli azalması beklenirken, Trabzon'un (145 ∘C14{}5\ ^\circ\text{C}) kendisinden daha güneyde bulunan Ankara'dan (120 ∘C12{}0\ ^\circ\text{C}) daha sıcak olduğu görülür.
Enlem etkisinin hangi merkezler arasında saptığını veya çeliştiğini belirlemek.
3
Çelişkinin nedenini coğrafi konum faktörleriyle ilişkilendirmek.
Trabzon'un deniz kıyısında yer alması (denizellik) ve yükseltisinin Ankara'ya göre az olması gibi göreceli konum özellikleri, enlem etkisinin sıcaklık üzerindeki kuralını bozmuştur.
Sıcaklık farkının enlemle mi yoksa göreceli konumla mı açıklandığını kesinleştirmek.

Anahtar Kavram

Enlem-Sıcaklık İlişkisi ve Göreceli Konum Sapmaları
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Paraleller, Enlem ve Enlemin Etkileri

Bu konudan daha fazla soru