Aşağıdaki tabloda, Türkiye'de yer alan beş farklı merkezin enlem dereceleri, ortalama yüks… — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi)

Aşağıdaki tabloda, Türkiye'de yer alan beş farklı merkezin enlem dereceleri, ortalama yükseltileri ile ocak ve temmuz ayları ortalama sıcaklık değerleri verilmiştir:

Merkez	Enlem Derecesi	Yükselti ( $m$ )	Ocak Ayı Ortalama Sıcaklığı ( $^\circ\text{C}$ )	Temmuz Ayı Ortalama Sıcaklığı ( $^\circ\text{C}$ )
K	$40^\circ 09'$ K	$10$	$6{}5$	$25{}0$
L	$39^\circ 56'$ K	$930$	$0{}5$	$23{}5$
M	$39^\circ 45'$ K	$1280$	$-3{}5$	$20{}0$
N	$39^\circ 54'$ K	$1860$	$-8{}5$	$19{}5$
P	$41^\circ 00'$ K	$30$	$7{}5$	$23{}0$

Buna göre, tabloda verilen bilgilerden yola çıkılarak bu merkezlerin sıcaklık özellikleri ile ilgili yapılan aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?

A
P merkezinin ocak ayı ortalama sıcaklı��ının K merkezinden yüksek olması, enlem-sıcaklık ilişkisi ile çelişmektedir.
K, L, M ve N merkezlerinin yaklaşık aynı enlemde bulunmalarına rağmen sıcaklıklarının batıdan doğuya doğru azalması, mutlak konum etkisinden kaynaklanmaktadır.Cevap
C
Yaz mevsiminde karaların denizlere göre daha hızlı ve fazla ısınmasının bir sonucu olarak, L ve N merkezlerinin temmuz ayı indirgenmiş sıcaklıkları kıyıdaki merkezlerden daha yüksektir.
D
N merkezinin kış sıcaklığının M merkezinden daha düşük olmasında hem yükseltinin hem de karasallık şiddetinin fazla olması etkilidir.
E
Merkezlerin yıllık sıcaklık farkı (genliği) kıyıdan iç kesimlere gidildikçe artış göstermektedir.

Cevap

K, L, M ve N merkezlerinin yaklaşık aynı enlemde bulunmalarına rağmen sıcaklıklarının batıdan doğuya doğru azalması, mutlak konum etkisinden kaynaklanmaktadır.

Yaklaşık olarak aynı enlem derecesinde bulunan K, L, M ve N merkezlerinin güneş ışınlarını alma açısı benzerdir. Bu merkezler arasında batıdan doğuya doğru gidildikçe sıcaklığın düzenli olarak azalması enlemle (mutlak konumla) değil; yükseltinin ve deniz etkisinden uzaklaşmanın (karasallığın) batıdan doğuya doğru artmasıyla (göreceli konumla) ilgilidir. Bu nedenle batıdan doğuya doğru sıcaklığın azalması durumunun mutlak konum etkisine dayandırılması hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

K, L, M ve N merkezlerinin enlem derecelerini ve konumlarını kontrol ediniz.

Bu merkezlerin enlem derecelerinin birbirine çok yakın (yaklaşık

40^\circ

K enlemi üzerinde) olduğu görülür.

Merkezlerin güneş ışınlarını alma açılarının benzer olup olmadığını ve sıcaklık farklarının enlem (mutlak konum) etkisiyle açıklanıp açıklanamayacağını belirlemek.

Bu merkezlerin batıdan doğuya doğru yükselti ve ortalama sıcaklık değerlerinin değişimini inceleyiniz.

K'den (

10

m) N'ye (

1860

m) doğru gidildikçe yükseltinin arttı��ı, buna karşılık ocak ve temmuz sıcaklıklarının düzenli olarak azaldığı tespit edilir.

Sıcaklık azalışının enlem dışındaki temel nedenini (göreceli konum - yükselti ve karasallık) ortaya koymak.

Trabzon (P) ve Çanakkale (K) merkezlerini enlem ve ocak ayı sıcaklıkları açısından kıyaslayınız.

Daha kuzeyde olan P merkezinin ocak ayı sıcaklığının (

7{}5^\circ\text{C}

), daha güneydeki K merkezinden (

6{}5^\circ\text{C}

) yüksek olduğu görülür. Bu durum enlem-sıcaklık ilişkisine terstir ve denizellikle açıklanır.

Enlem-sıcaklık ilişkisi ile çelişen durumların tespiti ve analizini yapmak.

Merkezlerin temmuz ayı indirgenmiş sıcaklıklarını hesaplayınız.

İndirgenmiş sıcaklık formülü (

T_{\text{indirgenmiş}} = T_{\text{gerçek}} + \frac{\text{Yükselti}}{200}

) uygulandığında; K için

25{}05^\circ\text{C}

, L için

28{}15^\circ\text{C}

, M için

26{}4^\circ\text{C}

, N için

28{}8^\circ\text{C}

ve P için

23{}15^\circ\text{C}

bulunur. Karasal olan L ve N merkezlerinin yazın kıyıdaki K ve P'den daha sıcak olduğu doğrulanır.

Yaz mevsiminde karaların denizlerden daha fazla ısınması (karasallık) ilkesini doğrulamak.

Anahtar Kavram

Türkiye'de sıcaklığın dağılışını etkileyen faktörler; enlem (mutlak konum), yükselti, denizellik-karasallık (göreceli konum) ve indirgenmiş sıcaklık analizi.

Soru

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Konular

Bu konudan daha fazla soru