İklim Elemanları: Sıcaklık Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi)

Soru 1Soru →

Aşağıda gerçek sıcaklıkları ve yükseltileri verilen merkezleri, deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık değerlerine göre en sıcaktan en soğuğa doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Merkez II, Merkez I, Merkez III sıralaması do��rudur.

Hesaplanan indirgenmiş sıcaklık değerlerine göre Merkez II

16\text{ °C}

ile en sıcak, Merkez I

15\text{ °C}

ile ikinci sırada ve Merkez III

12\text{ °C}

ile en soğuk merkezdir. Bu nedenle sıcaktan soğuğa doğru doğru sıralama Merkez II, Merkez I, Merkez III şeklinde olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1

Merkezlerin yükseltilerinden kaynaklanan sıcaklık farklarını hesaplamak.

Merkez I için sıcaklık farkı:

600\text{ m} / 200\text{ m} = 3\text{ °C}

. Merkez II için sıcaklık farkı:

1600\text{ m} / 200\text{ m} = 8\text{ °C}

. Merkez III için sıcaklık farkı:

400\text{ m} / 200\text{ m} = 2\text{ °C}

.

Yeryüzünde yükseldikçe her

200\text{ m}

'de sıcaklık ortalama

1\text{ °C}

azalmaktadır. Deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık bulunurken bu fark gerçek sıcaklığa eklenir.

2

Hesaplanan sıcaklık farklarını gerçek sıcaklık değerlerine ekleyerek indirgenmiş sıcaklıkları bulmak.

Merkez I indirgenmiş sıcaklığı:

12\text{ °C} + 3\text{ °C} = 15\text{ °C}

. Merkez II indirgenmiş sıcaklığı:

8\text{ °C} + 8\text{ °C} = 16\text{ °C}

. Merkez III indirgenmiş sıcaklığı:

10\text{ °C} + 2\text{ °C} = 12\text{ °C}

.

İndirgenmiş sıcaklık, bir merkezin yükseltisi sıfır metre kabul edilerek hesaplanan sıcaklığıdır.

3

Bulunan indirgenmiş sıcaklık değerlerini en sıcaktan en soğuğa doğru sıralamak.

İndirgenmiş sıcaklıklar

16\text{ °C} > 15\text{ °C} > 12\text{ °C}

şeklinde olduğundan doğru sıralama Merkez II, Merkez I, Merkez III şeklindedir.

Soru yönergesi merkezlerin en sıcaktan en soğuğa doğru sıralanmasını istemektedir.

Anahtar Kavram

Bir yerin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı hesaplanırken yükselti farkı ortadan kaldırılır. Yükseltiden dolayı kaybedilen sıcaklık (her

200\text{ m}

için

1\text{ °C}

) gerçek sıcaklığa eklenerek indirgenmiş sıcaklık değeri elde edilir.

Tahmini Süre:1m 0s

Soru 2Soru →

Aşağıdaki tabloda, Kuzey Yarım Küre'de yer alan beş farklı merkezin enlem dereceleri, yükseltileri ve ocak ayı ortalama gerçek sıcaklıkları verilmiştir.

Merkez	Enlem	Yükselti ( $m$ )	Ocak Ayı Ortalama Gerçek Sıcaklığı ( $^\circ\text{C}$ )
I	$36^\circ\text{ K}$	$200$	$10$
II	$40^\circ\text{ K}$	$800$	$2$
III	$40^\circ\text{ K}$	$1200$	$-1$
IV	$42^\circ\text{ K}$	$0$	$7$
V	$38^\circ\text{ K}$	$1600$	$-4$

Buna göre, tablodaki veriler dikkate alındığında bu merkezlerin sıcaklık özellikleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Merkez II ve Merkez III'ün Ocak ayı indirgenmiş sıcaklıklarının farklı olması, bu iki merkezin yükseltilerinin farklı olmasıyla açıklanır.

Merkez IV'ün Ocak ayı indirgenmiş sıcaklığının Merkez V'ten daha yüksek olması enlem etkisinin bir sonucudur.

Merkez I ve Merkez II arasındaki gerçek sıcaklık farkının tamamı enlem etkisine bağlı olarak ortaya çıkmıştır.

Verilen merkezler arasında enlem etkisine uygun olarak güneyden kuzeye gidildikçe indirgenmiş sıcaklıkların düzenli olarak azaldığı görülür.

Merkez II ve Merkez III aynı enlem üzerinde yer almasına rağmen indirgenmiş sıcaklıklarının farklı olması, denizellik-karasallık gibi enlem dışı göreceli konum faktörleriyle açıklanır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Merkez II ve Merkez III aynı enlem üzerinde yer almasına rağmen indirgenmiş sıcaklıklarının farklı olması, denizellik-karasallık gibi enlem dışı göreceli konum faktörleriyle açıklanır.

Cevap

Merkez II ve Merkez III aynı enlem üzerinde yer almasına rağmen indirgenmiş sıcaklıklarının farklı olması, denizellik-karasallık gibi enlem dışı göreceli konum faktörleriyle açıklanır.

Merkez II ve Merkez III aynı enlem derecesinde (

40^\circ\text{ K}

) yer almaktadır. Bu iki merkezin indirgenmiş sıcaklık değerleri hesaplandığında yükseltinin sıcaklık üzerindeki etkisi tamamen elenmiş olur. Buna rağmen iki merkezin indirgenmiş sıcaklıklarının sırasıyla

6^\circ\text{C}

ve

5^\circ\text{C}

olarak farklı çıkması, güneş ışınlarının düşme açısı (enlem) veya yükselti ile açıklanamaz. Bu durum sadece denizellik, karasallık, nem miktarı veya karasal rüzgarlar gibi enlem dışı göreceli konum faktörlerinin bir sonucudur. Dolayısıyla bu yargı kesinlikle doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1

Her bir merkezin indirgenmiş sıcaklığını, her

200\text{ metre}

yükseltide sıcaklığın

1^\circ\text{C}

azaldığı bilgisini kullanarak

T_{\text{indirgenmiş}} = T_{\text{gerçek}} + \frac{\text{Yükselti}}{200}

formülüyle hesaplayınız.

Merkezlerin indirgenmiş sıcaklıkları sırasıyla: I:

10 + 1 = 11^\circ\text{C}

, II:

2 + 4 = 6^\circ\text{C}

, III:

-1 + 6 = 5^\circ\text{C}

, IV:

7 + 0 = 7^\circ\text{C}

, V:

-4 + 8 = 4^\circ\text{C}

olarak bulunur.

Yükseltinin sıcaklık üzerindeki etkisini ortadan kaldırarak enlem ve diğer göreceli konum faktörlerini analiz edebilmek için indirgenmiş sıcaklık değerlerinin bulunması gerekir.

2

Aynı enlemde yer alan Merkez II (

40^\circ\text{ K}

) ve Merkez III (

40^\circ\text{ K}

) değerlerini karşılaştırınız.

Her iki merkez de

40^\circ\text{ K}

enlemindedir. Ancak Merkez II'nin indirgenmiş sıcaklığı

6^\circ\text{C}

iken Merkez III'ün indirgenmiş sıcaklığı

5^\circ\text{C}

'dir.

Güneş ışınlarını aynı açıyla alan ve yükselti etkileri sıfırlanmış bu iki merkezin sıcaklıklarının farklı olması, nemlilik, denizellik-karasallık veya rüzgarlar gibi enlem dışı göreceli konum faktörleriyle açıklanmalıdır.

3

Yanlış seçeneklerin neden elendiğini analiz ediniz.

İndirgenmiş sıcaklık farklarında yükselti etkisi olamaz (seçenek A elenir). Kuzeydeki IV'ün güneydeki V'ten sıcak olması enlemle çelişir (seçenek B elenir). I ile II arasındaki gerçek sıcaklık farkında yükselti etkilidir (seçenek C elenir). Güneyden kuzeye gidildikçe indirgenmiş sıcaklıklar düzenli azalmamaktadır (seçenek D elenir).

Soruda kesinlikle doğru olan seçeneğin doğrulanması ve çeldiricilerin mantığının kavranması amacıyla bu analiz gereklidir.

Anahtar Kavram

Gerçek ve İndirgenmiş Sıcaklık Analizi, Enlem-Sıcaklık İlişkisi ve Göreceli Konum Etkisi

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 3Soru →

Dünya genelinde sıcaklığın dağılışını etkileyen faktörler göz önüne alındığında, ocak ayı izoterm haritasında Kuzey Yarım Küre'deki izoterm eğrilerinin karalar üzerinde güneye (ekvatora), okyanuslar üzerinde ise kuzeye (kutuplara) doğru belirgin bir sapma gösterdiği görülür.

Buna göre, ocak ayında gerçekleşen bu sapmalarda;

I. karaların denizlere göre daha hızlı ve fazla soğuması,
II. okyanus akıntılarının sıcaklık üzerindeki etkisi,
III. enlem derecesine bağlı olarak güneş ışınlarının düşme açısının değişmesi

faktörlerinden hangileri doğrudan etkili olmuştur?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

I ve III

II ve III

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

I ve II

Kuzey Yarım Küre'de ocak ayında kış şartları etkilidir. Karalar denizlere göre daha hızlı ve fazla soğuduğu için aynı sıcaklığa sahip noktaları birleştiren izoterm eğrileri karalar üzerinde daha sıcak olan güneye (ekvator yönüne) doğru sapar. Denizler ise sıcaklığını daha iyi korur ve aynı zamanda sıcak okyanus akıntılarının etkisiyle izoterm eğrileri okyanuslar üzerinde daha soğuk olan kuzeye (kutup yönüne) doğru sapma gösterir. Dolayısıyla bu durum üzerinde karaların soğuma özellikleri ile okyanus akıntıları doğrudan etkilidir.

Adım Adım Çözüm

1

Kuzey Yarım Küre için ocak ayının mevsimsel özelliklerini belirleme

Kuzey Yarım Küre'de ocak ayında kış mevsimi yaşanmaktadır.

Sıcaklık dağılışını ve kara-deniz ısınma farklarını mevsim şartlarına göre analiz etmek gerekir.

2

Karaların ve denizlerin ocak ayındaki termal davranışlarını analiz etme

Karalar denizlere göre daha hızlı soğur ve daha soğuk hâle gelir; denizler ise sıcaklığını daha uzun süre korur.

Özgül ısı farkı nedeniyle karaların kışın denizlerden daha soğuk olması, izoterm eğrilerinin karalarda ekvatora (daha sıcak olan güneye) doğru bükülmesine yol açar.

3

Okyanus akıntılarının etkisini değerlendirme

Gulf Stream gibi sıcak su akıntıları, okyanusların kuzey kesimlerinin normalden daha ılık olmasına neden olur.

Bu durum izoterm eğrilerinin okyanuslar üzerinde kuzeye (kutuplara) doğru bükülmesini doğrudan tetikler.

4

Enlem etkisinin sapmalardaki rolünü sorgulama

Enlem etkisi izotermleri bükmek yerine onların enlemlere paralel uzanmasını eğilimlendirir.

Aynı enlem üzerinde görülen sıcaklık farkları ve bükülmeler enlem etkisiyle değil, göreceli konum faktörleriyle (kara-deniz dağılışı ve okyanus akıntıları) açıklanır.

Anahtar Kavram

Sıcaklığın yeryüzündeki dağılışını etkileyen faktörler; kara ve denizlerin ısınma özellikleri ile okyanus akıntılarının izoterm eğrileri üzerindeki saptırıcı etkisi.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 4Soru →

A, B ve C merkezlerinin yükselti ve sıcaklık özelliklerine dair bazı bilgiler aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Merkez	Yükselti ( $m$ )	Gerçek Sıcaklık ( $^{\circ}\text{C}$ )	İndirgenmiş Sıcaklık ( $^{\circ}\text{C}$ )
A	$H_A$	$6$	$T_{\text{ind}, A}$
B	$H_B$	$T_{\text{gerçek}, B}$	$T_{\text{ind}, B}$
C	$H_C$	?	$T_{\text{ind}, C}$

Bu merkezlerin sıcaklık ve yükselti ilişkileriyle ilgili şunlar bilinmektedir:
* A merkezinin indirgenmiş sıcaklığı ile gerçek sıcaklığı arasındaki fark $4^{\circ}\text{C}$ 'dir.
* B merkezinin yükseltisi ( $H_B$ ), A merkezinin yükseltisinin ( $H_A$ ) $1,5$ katıdır.
* B merkezinin gerçek sıcaklığı ( $T_{\text{gerçek}, B}$ ), A merkezinin gerçek sıcaklığından $3^{\circ}\text{C}$ daha düşüktür.
* C merkezinin yükseltisi ( $H_C$ ), A ve B merkezlerinin yükseltileri toplamının yarısı kadardır.
* C merkezinin indirgenmiş sıcaklığı ( $T_{\text{ind}, C}$ ), B merkezinin indirgenmiş sıcaklığından ( $T_{\text{ind}, B}$ ) $2^{\circ}\text{C}$ daha fazladır.

Buna göre, tablodaki soru işareti (?) ile gösterilen C merkezinin gerçek sıcaklığı kaç $^{\circ}\text{C}$ 'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 6

Cevap

C merkezinin gerçek sıcaklığı

6^{\circ}\text{C}

'dir.

C merkezinin gerçek sıcaklığı hesaplanırken sırasıyla A'nın yükseltisi (

800\text{ m}

), B'nin yükseltisi (

1200\text{ m}

) ve gerçek sıcaklığı (

3^{\circ}\text{C}

), B'nin indirgenmiş sıcaklığı (

9^{\circ}\text{C}

), C'nin yükseltisi (

1000\text{ m}

) ve C'nin indirgenmiş sıcaklığı (

11^{\circ}\text{C}

) hesaplanmıştır. Son olarak C'nin yükseltisinden kaynaklanan sıcaklık kaybı (

5^{\circ}\text{C}

) indirgenmiş sıcaklığından çıkarılarak gerçek sıcaklığı

6^{\circ}\text{C}

olarak bulunmuştur.

Adım Adım Çözüm

1

A merkezinin yükseltisini ve indirgenmiş sıcaklığını bulmak.

A merkezinin yükseltisi

800\text{ m}

, indirgenmiş sıcaklığı ise

10^{\circ}\text{C}

olarak bulunur.

Gerçek ve indirgenmiş sıcaklık arasındaki fark

4^{\circ}\text{C}

ise, her

200\text{ m}

'de sıcaklık

1^{\circ}\text{C}

değiştiğinden yükselti

4 \times 200 = 800\text{ m}

olur. İndirgenmiş sıcaklık ise gerçek sıcaklığa bu fark eklenerek

6 + 4 = 10^{\circ}\text{C}

bulunur.

2

B merkezinin yükseltisini ve gerçek sıcaklığını hesaplamak.

B merkezinin yükseltisi

1200\text{ m}

, gerçek sıcaklığı ise

3^{\circ}\text{C}

olarak bulunur.

B'nin yükseltisi A'nın

1,5

katı olduğundan

800 \times 1,5 = 1200\text{ m}

'dir. B'nin gerçek sıcaklığı A'dan

3^{\circ}\text{C}

düşük olduğundan

6 - 3 = 3^{\circ}\text{C}

'dir.

3

B merkezinin indirgenmiş sıcaklığını hesaplamak.

B merkezinin indirgenmiş sıcaklığı

9^{\circ}\text{C}

olarak bulunur.

B'nin yükseltisinden (

1200\text{ m}

) kaynaklanan sıcaklık farkı

1200 / 200 = 6^{\circ}\text{C}

'dir. İndirgenmiş sıcaklığı bulmak için gerçek sıcaklığa bu fark eklenir:

3 + 6 = 9^{\circ}\text{C}

.

4

C merkezinin yükseltisini ve indirgenmiş sıcaklığını bulmak.

C'nin yükseltisi

1000\text{ m}

, indirgenmiş sıcaklığı ise

11^{\circ}\text{C}

olarak bulunur.

C'nin yükseltisi A ve B'nin ortalaması olduğundan

(800 + 1200) / 2 = 1000\text{ m}

'dir. C'nin indirgenmiş sıcaklığı B'den

2^{\circ}\text{C}

fazla olduğundan

9 + 2 = 11^{\circ}\text{C}

'dir.

5

C merkezinin gerçek sıcaklığını hesaplamak.

C merkezinin gerçek sıcaklığı

6^{\circ}\text{C}

olarak bulunur.

C'nin yükseltisinden (

1000\text{ m}

) kaynaklanan sıcaklık farkı

1000 / 200 = 5^{\circ}\text{C}

'dir. Gerçek sıcaklığı bulmak için indirgenmiş sıcaklıktan bu fark çıkarılır:

11 - 5 = 6^{\circ}\text{C}

.

Anahtar Kavram

Gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki ilişki ve yükseltinin sıcaklığa etkisi.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 5Soru →

Aşağıdaki tabloda, Türkiye'de yer alan beş farklı merkezin enlem dereceleri, ortalama yükseltileri ile ocak ve temmuz ayları ortalama sıcaklık değerleri verilmiştir:

Merkez	Enlem Derecesi	Yükselti ( $m$ )	Ocak Ayı Ortalama Sıcaklığı ( $^\circ\text{C}$ )	Temmuz Ayı Ortalama Sıcaklığı ( $^\circ\text{C}$ )
K	$40^\circ 09'$ K	$10$	$6{}5$	$25{}0$
L	$39^\circ 56'$ K	$930$	$0{}5$	$23{}5$
M	$39^\circ 45'$ K	$1280$	$-3{}5$	$20{}0$
N	$39^\circ 54'$ K	$1860$	$-8{}5$	$19{}5$
P	$41^\circ 00'$ K	$30$	$7{}5$	$23{}0$

Buna göre, tabloda verilen bilgilerden yola çıkılarak bu merkezlerin sıcaklık özellikleri ile ilgili yapılan aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?

P merkezinin ocak ayı ortalama sıcaklı��ının K merkezinden yüksek olması, enlem-sıcaklık ilişkisi ile çelişmektedir.

K, L, M ve N merkezlerinin yaklaşık aynı enlemde bulunmalarına rağmen sıcaklıklarının batıdan doğuya doğru azalması, mutlak konum etkisinden kaynaklanmaktadır.

Yaz mevsiminde karaların denizlere göre daha hızlı ve fazla ısınmasının bir sonucu olarak, L ve N merkezlerinin temmuz ayı indirgenmiş sıcaklıkları kıyıdaki merkezlerden daha yüksektir.

N merkezinin kış sıcaklığının M merkezinden daha düşük olmasında hem yükseltinin hem de karasallık şiddetinin fazla olması etkilidir.

Merkezlerin yıllık sıcaklık farkı (genliği) kıyıdan iç kesimlere gidildikçe artış göstermektedir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: K, L, M ve N merkezlerinin yaklaşık aynı enlemde bulunmalarına rağmen sıcaklıklarının batıdan doğuya doğru azalması, mutlak konum etkisinden kaynaklanmaktadır.

Cevap

K, L, M ve N merkezlerinin yaklaşık aynı enlemde bulunmalarına rağmen sıcaklıklarının batıdan doğuya doğru azalması, mutlak konum etkisinden kaynaklanmaktadır.

Yaklaşık olarak aynı enlem derecesinde bulunan K, L, M ve N merkezlerinin güneş ışınlarını alma açısı benzerdir. Bu merkezler arasında batıdan doğuya doğru gidildikçe sıcaklığın düzenli olarak azalması enlemle (mutlak konumla) değil; yükseltinin ve deniz etkisinden uzaklaşmanın (karasallığın) batıdan doğuya doğru artmasıyla (göreceli konumla) ilgilidir. Bu nedenle batıdan doğuya doğru sıcaklığın azalması durumunun mutlak konum etkisine dayandırılması hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

1

K, L, M ve N merkezlerinin enlem derecelerini ve konumlarını kontrol ediniz.

Bu merkezlerin enlem derecelerinin birbirine çok yakın (yaklaşık

40^\circ

K enlemi üzerinde) olduğu görülür.

Merkezlerin güneş ışınlarını alma açılarının benzer olup olmadığını ve sıcaklık farklarının enlem (mutlak konum) etkisiyle açıklanıp açıklanamayacağını belirlemek.

2

Bu merkezlerin batıdan doğuya doğru yükselti ve ortalama sıcaklık değerlerinin değişimini inceleyiniz.

K'den (

10

m) N'ye (

1860

m) doğru gidildikçe yükseltinin arttı��ı, buna karşılık ocak ve temmuz sıcaklıklarının düzenli olarak azaldığı tespit edilir.

Sıcaklık azalışının enlem dışındaki temel nedenini (göreceli konum - yükselti ve karasallık) ortaya koymak.

3

Trabzon (P) ve Çanakkale (K) merkezlerini enlem ve ocak ayı sıcaklıkları açısından kıyaslayınız.

Daha kuzeyde olan P merkezinin ocak ayı sıcaklığının (

7{}5^\circ\text{C}

), daha güneydeki K merkezinden (

6{}5^\circ\text{C}

) yüksek olduğu görülür. Bu durum enlem-sıcaklık ilişkisine terstir ve denizellikle açıklanır.

Enlem-sıcaklık ilişkisi ile çelişen durumların tespiti ve analizini yapmak.

4

Merkezlerin temmuz ayı indirgenmiş sıcaklıklarını hesaplayınız.

İndirgenmiş sıcaklık formülü (

T_{\text{indirgenmiş}} = T_{\text{gerçek}} + \frac{\text{Yükselti}}{200}

) uygulandığında; K için

25{}05^\circ\text{C}

, L için

28{}15^\circ\text{C}

, M için

26{}4^\circ\text{C}

, N için

28{}8^\circ\text{C}

ve P için

23{}15^\circ\text{C}

bulunur. Karasal olan L ve N merkezlerinin yazın kıyıdaki K ve P'den daha sıcak olduğu doğrulanır.

Yaz mevsiminde karaların denizlerden daha fazla ısınması (karasallık) ilkesini doğrulamak.

Anahtar Kavram

Türkiye'de sıcaklığın dağılışını etkileyen faktörler; enlem (mutlak konum), yükselti, denizellik-karasallık (göreceli konum) ve indirgenmiş sıcaklık analizi.

Soru 6Soru →

Bir merkezin gerçek sıcaklığı ile deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı arasındaki fark doğrudan yükseltiyle ilgilidir. Yeryüzünde yükseldikçe sıcaklık her $200$ metrede $1^\circ C$ azalırken, deniz seviyesine doğru inildikçe her $200$ metrede $1^\circ C$ artar. Yükseltisi $1600$ metre olan bir merkezin gerçek sıcaklığı $5^\circ C$ olarak ölçülmüştür. Buna göre, bu merkezin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı kaç $^\circ C$ 'dir?

-3

8

10

13

21

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 13

Cevap

13

Deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık hesaplanırken yükselti farkı nedeniyle azalan sıcaklık değeri (her 200 metre için 1 derece) gerçek sıcaklığa eklenir. 1600 metre yükseklikteki bir yer için bu fark 8 derecedir. Gerçek sıcaklık olan 5 dereceye bu fark eklendiğinde deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık 13 derece olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1

Yükseltiden kaynaklanan sıcaklık farkını hesaplama

1600 / 200 = 8 derece sıcaklık farkı bulunur.

Sıcaklık her 200 metrede 1 derece değiştiği için merkez yükseltisi olan 1600 metre 200'e bölünür.

2

İndirgenmiş sıcaklığı bulma

5 + 8 = 13 derece olarak hesaplanır.

Deniz seviyesine indirgendiğinde (yükselti sıfır kabul edildiğinde) havanın daha sıcak olması gerektiğinden, yükselti farkından kaynaklanan sıcaklık değeri gerçek sıcaklığa eklenir.

Anahtar Kavram

Gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki ilişki ve hesaplama yöntemi

Soru 7Soru →

Türkiye'de kış mevsiminde yaşanan sıcaklık deği��imlerini inceleyen bir araştırmacı, harita üzerinde belirlediği üç farklı rota boyunca şu tespitleri yapmıştır:

* I. Rota (Mersin - Samsun): Yükseltileri benzer olan iki kıyı şehri arasında, güneyden kuzeye doğru gidildikçe sıcaklığın düzenli olarak azaldığı görülmüştür.
* II. Rota (İzmir - Afyonkarahisar): Yaklaşık aynı enlem üzerinde batıdan doğuya doğru hareket edildiğinde, sıcaklık değerlerinin belirgin şekilde düştüğü tespit edilmiştir.
* III. Rota (Trabzon - Erzurum): Kuzeyden güneye doğru seyahat edildiğinde, güneş ışınlarının düşme açısı büyümesine rağmen s��caklığın azaldığı gözlenmiştir.

Bu rotalardaki sıcaklık değişimleriyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

I. rotadaki sıcaklık değişiminde göreceli konum özellikleri enlem etkisinden daha belirleyicidir.

II. rotada yaşanan sıcaklık değişimi, güneş ışınlarının düşme açısının batıdan doğuya doğru değişmesiyle açıklanır.

III. rotadaki durum, sıcaklık dağılışında enlem-sıcaklık ilişkisine çelişen bir durum oluşturur.

II. rotadaki sıcaklık farkı yalnızca denizellik-karasallık etkisiyle açıklanır; yükseltinin bu durumda payı yoktur.

III. rotada güneye doğru gidildikçe sıcaklığın azalması, yer şekillerinin uzanış doğrultusunun enlem etkisiyle uyumlu olmasından kaynaklanır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III. rotadaki durum, sıcaklık dağılışında enlem-sıcaklık ilişkisine çelişen bir durum oluşturur.

Cevap

III. rotadaki durum, sıcaklık dağılışında enlem-sıcaklık ilişkisine çelişen bir durum oluşturur.

Trabzon'dan Erzurum'a (kuzeyden güneye) gidildikçe enlem etkisine bağlı olarak güneş ışınlarının düşme açısı büyür ve sıcaklığın artması beklenir. Ancak Erzurum'un yükseltisinin Trabzon'a göre çok fazla olması ve karasal özellikler taşıması nedeniyle sıcaklık azalır. Bu durum, enlem-sıcaklık ilişkisine tamamen çelişir.

Adım Adım Çözüm

1

I. rotadaki sıcaklık değişimini analiz etme

Mersin'den Samsun'a doğru gidildiğinde sıcaklığın azalması enlem (matematiksel konum) etkisiyle uyumludur.

Her iki merkez de deniz kıyısindedir ve yükseltileri sıfırdır. Dolayısıyla aralarındaki sıcaklık farkının temel nedeni enlemdir.

2

II. rotadaki sıcaklık değişimini analiz etme

İzmir'den Afyonkarahisar'a doğru sıcaklığın azalması göreceli konum faktörleriyle (yükselti ve karasallık) açıklanır.

Aynı enlem üzerindeki noktalara güneş ışınları aynı açıyla geldiği için enlem sıcaklık farkında etkili değildir.

3

III. rotadaki sıcaklık değişimini analiz etme

Trabzon'dan Erzurum'a doğru (güneye) gidildikçe sıcaklığın azalması enlem-sıcaklık ilişkisine terstir (çelişir).

Normal şartlarda güneye gidildikçe sıcaklığın artması gerekirken, Erzurum'un yükseltisinin fazla olması ve karasallık nedeniyle sıcaklık azalmıştır.

Anahtar Kavram

Sıcaklığın dağılışını etkileyen faktörler (Enlem, yükselti, denizellik-karasallık ilişkisi)

Soru 8Soru →

Yükseltisi $1400\text{ metre}$ olan bir merkezin gerçek sıcaklığı $8^\circ\text{C}$ olarak ölçülmüştür.

Buna göre, bu merkezin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı kaç $^\circ\text{C}$ 'dir?

1^\circ\text{C}

7^\circ\text{C}

15^\circ\text{C}

22^\circ\text{C}

-6^\circ\text{C}

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $15^\circ\text{C}$

Cevap

Bu merkezin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı

15^\circ\text{C}

'dir.

Deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık hesaplanırken yükseltiden kaynaklanan sıcaklık farkı bulunur ve gerçek sıcaklığa eklenir. Her

200\text{ metre}

yükseltide sıcaklık

1^\circ\text{C}

azaldığına göre,

1400\text{ metre}

yükseltideki bu merkezde sıcaklık farkı

1400 / 200 = 7^\circ\text{C}

olur. Merkez deniz seviyesine indirgendiğinde (yükseltisi azaldığı için) sıcaklığı artacaktır. Bu sebeple sıcaklık farkı gerçek sıcaklığa eklenir:

8^\circ\text{C} + 7^\circ\text{C} = 15^\circ\text{C}

bulunur.

Adım Adım Çözüm

1

Merkezin yükseltisinden kaynaklanan sıcaklık farkını bulmak için yükselti değerini 200'e böleriz.

1400 / 200 = 7^\circ\text{C}

sıcaklık farkı bulunur.

Troposferde yükseldikçe her 200 metrede sıcaklık ortalama 1 derece azalır.

2

Deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı bulmak için bu farkı merkezin gerçek sıcaklığına ekleriz.

8^\circ\text{C} + 7^\circ\text{C} = 15^\circ\text{C}

elde edilir.

Deniz seviyesi (

0\text{ metre}

), yüksekteki bu merkeze göre daha alçakta yer aldığından daha sıcaktır. Bu nedenle fark gerçek sıcaklığa eklenmelidir.

Anahtar Kavram

Deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık hesaplamalarında yükseltiden kaynaklanan sıcaklık kaybı (her 200 metrede 1 derece) hesaplanarak gerçek sıcaklık değerine eklenir.

Tahmini Süre:1m 0s

Soru 9Soru →

Türkiye'de sıcaklık ve yükselti ilişkisini analiz eden bir araştırmacı, Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan K ve L merkezlerine ait şu verileri tespit etmiştir:

* K merkezinin yükseltisi $1600\text{ m}$ olup, Ocak ayı ortalama gerçek sıcaklığı $-4\text{ }^\circ\text{C}$ 'dir.
* L merkezinin Ocak ayı ortalama gerçek sıcaklığı $5\text{ }^\circ\text{C}$ 'dir.
* Enlem ve denizellik gibi faktörlerin etkisiyle L merkezinin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı, K merkezinin indirgenmiş sıcaklığından $3\text{ }^\circ\text{C}$ daha fazladır.

Buna göre, araştırmacının incelediği L merkezinin yükseltisi kaç metredir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 400

Cevap

L merkezinin yükseltisi 400 metredir.

L merkezinin yükseltisi, gerçek sıcaklığı ile indirgenmiş sıcaklığı arasındaki fark kullanılarak hesaplanır. K merkezinin gerçek sıcaklığı -4 °C ve yükseltisi 1600 m olduğundan indirgenmiş sıcaklığı -4 + (1600 / 200) = 4 °C olur. L merkezinin indirgenmiş sıcaklığı K'den 3 °C fazla olduğundan 4 + 3 = 7 °C'dir. L'nin gerçek sıcaklığı 5 °C olduğuna göre, indirgenmiş sıcaklığı ile arasındaki fark 7 - 5 = 2 °C'dir. Bu fark yükseltiden kaynaklandığı için L'nin yükseltisi 2 * 200 = 400 metredir.

Adım Adım Çözüm

1

K merkezinin indirgenmiş sıcaklığının hesaplanması

K merkezinin indirgenmiş sıcaklığı 4 °C olarak bulunur.

L merkezinin indirgenmiş sıcaklığına ulaşmak için referans noktası olan K merkezinin indirgenmiş sıcaklık değerini bulmamız gerekir.

2

L merkezinin indirgenmiş sıcaklığının hesaplanması

L merkezinin indirgenmiş sıcaklığı 7 °C olarak bulunur.

Soruda verilen bilgiye göre L merkezinin indirgenmiş sıcaklığı, K merkezinin indirgenmiş sıcaklığından 3 °C daha fazladır.

3

L merkezinin yükseltisinin hesaplanması

L merkezinin yükseltisi 400 m olarak bulunur.

L merkezinin indirgenmiş sıcaklığı (7 °C) ile gerçek sıcaklığı (5 °C) arasındaki 2 °C'lik fark yükseltiden kaynaklanmaktadır. Sıcaklık her 200 metrede 1 °C değiştiği için yükselti 2 * 200 = 400 metredir.

Anahtar Kavram

Gerçek ve indirgenmiş sıcaklık arasındaki farkın yükselti ile olan ilişkisi

Soru 10Soru →

Aşağıdaki tabloda A ve B istasyonlarına ait yükselti ve sıcaklık bilgileri verilmiştir:

İstasyon	Yükselti (m)	Gerçek Sıcaklık (°C)	İndirgenmiş Sıcaklık (°C)
A	$600$	$15$	Hesaplanacak
B	$1600$	Hesaplanacak	$21$

Buna göre, A istasyonunun deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı ile B istasyonunun gerçek sıcaklığı arasındaki fark kaç $^\circ\text{C}$ 'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 5

Cevap

A istasyonunun indirgenmiş sıcaklığı (

18^\circ\text{C}

) ile B istasyonunun gerçek sıcaklığı (

13^\circ\text{C}

) arasındaki fark

5^\circ\text{C}

'dir.

A istasyonunun deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı

18^\circ\text{C}

(

15 + 3

), B istasyonunun gerçek sıcaklığı ise

13^\circ\text{C}

(

21 - 8

) olarak hesaplanır. Bu iki değer arasındaki fark

5^\circ\text{C}

(

18 - 13

) olur.

Adım Adım Çözüm

1

A istasyonunun deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığının hesaplanması

18^\circ\text{C}

Her

200\text{ m}

yükseldikçe sıcaklık

1^\circ\text{C}

azalır. Deniz seviyesine inildikçe sıcaklık artacağı için

600\text{ m}

yükselti farkına karşılık gelen

3^\circ\text{C}

(

600 / 200

) sıcaklık farkı gerçek sıcaklığa eklenir:

15 + 3 = 18^\circ\text{C}

.

2

B istasyonunun gerçek sıcaklığının hesaplanması

13^\circ\text{C}

B istasyonunun yükseltisi

1600\text{ m}

olup, bu yükseklik

8^\circ\text{C}

(

1600 / 200

) sıcaklık farkı yaratır. Yükseldikçe sıcaklık azalacağından gerçek sıcaklık değeri, deniz seviyesindeki indirgenmiş sıcaklıktan bu fark kadar çıkarılarak bulunur:

21 - 8 = 13^\circ\text{C}

.

3

Elde edilen iki sıcaklık değeri arasındaki farkın bulunması

5^\circ\text{C}

A istasyonunun indirgenmiş sıcaklığı olan

18^\circ\text{C}

'den B istasyonunun gerçek sıcaklığı olan

13^\circ\text{C}

çıkarılır:

18 - 13 = 5^\circ\text{C}

.

Anahtar Kavram

Yükselti ile sıcaklık arasındaki ilişki ve deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık hesaplaması.

Soru 11Soru →

Aşağıdaki tabloda, aynı yarım kürede yer alan üç farklı merkezin enlem, yükselti ve yıllık ortalama sıcaklık değerleri verilmiştir:

Merkez	Enlem	Yükselti (m)	Yıllık Ortalama Sıcaklık (°C)
K	$37^\circ\text{ Kuzey}$	$100$	$18$
L	$41^\circ\text{ Kuzey}$	$100$	$14$
M	$37^\circ\text{ Kuzey}$	$1100$	$7$

Tablodaki bilgilere göre, bu merkezlerin sıcaklık özellikleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

K ve M merkezlerinin enlemleri aynı olduğu için bu merkezlerin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklıkları birbirine eşittir.

K ve L merkezleri arasındaki sıcaklık farkı, enlem-sıcaklık ilişkisine ters düşmektedir.

K ve M merkezleri arasındaki sıcaklık farkının yükselti farkından dolayı beklenen değerden (

5^\circ\text{C}

) fazla olması, denizellik ve karasallık etkisiyle açıklanır.

L merkezinin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı

16^\circ\text{C}

olarak hesaplanır.

K ve M merkezleri arasındaki sıcaklık farkının temel nedeni enlem etkisidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: K ve M merkezleri arasındaki sıcaklık farkının yükselti farkından dolayı beklenen değerden ( $5^\circ\text{C}$ ) fazla olması, denizellik ve karasallık etkisiyle açıklanır.

Cevap

K ve M merkezleri arasındaki sıcaklık farkının yükselti farkından dolayı beklenen değerden (

5^\circ\text{C}

) fazla olması, denizellik ve karasallık etkisiyle açıklanır.

K ve M merkezleri aynı enlemde (

37^\circ\text{ Kuzey}

) yer aldıkları için güneş ışınlarını benzer açılarla alırlar. İki merkez arasındaki yükselti farkı

1100 - 100 = 1000\text{ metre}

olup, sadece yükselti farkından dolayı M merkezinin K merkezinden

1000 / 200 = 5^\circ\text{C}

daha soğuk olması beklenir. Ancak iki merkez arasındaki gerçek sıcaklık farkı

18 - 7 = 11^\circ\text{C}

'dir. Beklenenden daha fazla olan bu

6^\circ\text{C}

'lik sıcaklık farkı, K merkezinin deniz kenarında nemli (denizel) bir konumda bulunması ve M merkezinin ise iç kesimlerde nemsiz (karasal) bir alanda yer alması ile açıklanır. Bu nedenle, iki merkez arasındaki sıcaklık farkının yükselti farkından dolayı beklenen değerden fazla olması, denizellik ve karasallık etkisiyle açıklanmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1

K ve L merkezleri arasındaki sıcaklık ilişkisini enlem bazında analiz etmek.

K (

37^\circ\text{ Kuzey}

,

18^\circ\text{C}

) ve L (

41^\circ\text{ Kuzey}

,

14^\circ\text{C}

) merkezlerinin yükseltileri aynıdır (

100\text{ m}

). Ekvator'a yakın olan K'nin sıcaklığının daha fazla olması enlem-sıcaklık ilişkisine uygundur.

Enlem-sıcaklık ilişkisinin doğruluğunu test etmek.

2

L merkezinin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığını hesaplamak.

L merkezinin indirgenmiş sıcaklığı:

14^\circ\text{C} + (100\text{ m} / 200\text{ m}) = 14.5^\circ\text{C}

'dir.

İndirgenmiş sıcaklık değerinin aritmetik doğruluğunu kontrol etmek.

3

K ve M merkezleri arasındaki sıcaklık farkını yükselti ve karasallık-denizellik açısından karşılaştırmak.

K ve M aynı enlemdedir (

37^\circ\text{ Kuzey}

). Yükselti fark��

1100 - 100 = 1000\text{ m}

'dir. Yükseltiden dolayı beklenen sıcaklık farkı

1000 / 200 = 5^\circ\text{C}

'dir. Ancak gerçek sıcaklık farkı

18 - 7 = 11^\circ\text{C}

'dir. Bu durum, aradaki farkın sadece yükseltiyle değil, aynı zamanda denizel ve karasal konum farkıyla da (nem farkıyla) ilişkili olduğunu gösterir.

Sıcaklık dağılışında enlem, yükselti ve karasallık-denizellik etkilerini ayırt etmek.

Anahtar Kavram

İklim Elemanları: Sıcaklık

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 12Soru →

Bir bölgede yer alan üç farklı istasyona ait yükselti ve aynı dönemde ölçülen gerçek sıcaklık değerleri tespit edilmiştir. Buna göre; aşağıda özellikleri verilen merkezleri, deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık değerlerine göre en yüksekten en düşüğe doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Merkezlerin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklıklarına göre en yüksekten en düşüğe doğru doğru s��ralaması Y İstasyonu (

16^\circ\text{C}

), X İstasyonu (

15^\circ\text{C}

) ve Z İstasyonu (

13^\circ\text{C}

) şeklindedir.

Merkezlerin yükseltileri sırasıyla hesaba katıldığında deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklıkları Y istasyonu için

16^\circ\text{C}

, X istasyonu için

15^\circ\text{C}

ve Z istasyonu için

13^\circ\text{C}

olarak bulunur. En yüksekten en düşüğe yapılan sıralama Y, X, Z şeklinde olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1

Yükselti ve sıcaklık arasındaki matematiksel ilişkinin kurulması.

Troposferde yükseldikçe her

200\text{ metre}

yükseltide sıcaklık

1^\circ\text{C}

azalır. Bir merkezin indirgenmiş sıcaklığını bulmak için gerçek sıcaklığına, yükseltisinden kaynaklanan sıcaklık kaybı eklenmelidir. Formül:

\text{İndirgenmiş Sıcaklık} = \text{Gerçek Sıcaklık} + \frac{\text{Yükselti}}{200}

Gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki geçişi doğru hesaplamak için coğrafi kuralı uygulamak gerekir.

2

Her bir merkez için indirgenmiş sıcaklık değerlerinin hesaplanması.

X Merkezi:

7^\circ\text{C} + (1600 / 200) = 15^\circ\text{C}

Y Merkezi:

12^\circ\text{C} + (800 / 200) = 16^\circ\text{C}

Z Merkezi:

1^\circ\text{C} + (2400 / 200) = 13^\circ\text{C}

Her merkezin yükselti farkı ortadan kaldırılarak sıcaklık değerlerini karşılaştırılabilir kılmak için.

3

Elde edilen indirgenmiş sıcaklık değerlerinin en yüksekten en düşüğe sıralanması.

16^\circ\text{C} > 15^\circ\text{C} > 13^\circ\text{C}

olduğundan sıralama Y İstasyonu, X İstasyonu ve Z İstasyonu olarak gerçekleşir.

Soru kökündeki sıralama yönlendiricisine göre sıralamayı tamamlamak için.

Anahtar Kavram

İndirgenmiş sıcaklık, yeryüzündeki yükseltilerin sıcaklık üzerindeki etkisini ortadan kaldırarak sıcaklık dağılışını enlem ve karasallık gibi diğer faktörlerle analiz etmeyi sağlayan bir yöntemdir.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 13Soru →

Normal koşullarda, Güneş ışınlarının düşme açısına bağlı olarak Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe sıcaklık değerlerinin azalması beklenir. Bu duruma "enlem-sıcaklık ilişkisi" adı verilir. Ancak yeryüzündeki birçok merkezin sıcaklık özellikleri; denizellik, karasallık, yükselti ve rüzgarlar gibi göreceli konum şartları nedeniyle bu kurala uymaz ve enlem-sıcaklık ilişkisiyle çelişen durumlar ortaya çıkar.

Buna göre, haritada işaretlenen merkez çiftlerinden hangisinin yıllık ortalama sıcaklık değerlerinin farklı olması, yalnızca enlem-sıcaklık ilişkisiyle açıklanabilir?

İzmir - Van

Antalya - Sinop

Ankara - Trabzon

Rize - Erzurum

Zonguldak - Sivas

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Antalya - Sinop

Cevap

Antalya - Sinop

Antalya ve Sinop şehirlerinin her ikisi de deniz kıyısında yer alıp benzer nemlilik koşullarına sahiptir ve yükseltileri eşittir (

0\text{ metre}

). Bu sebeple aralarındaki sıcaklık farkı yükselti veya denizellik-karasallık ile açıklanamaz; tek neden Antalya'nın Ekvator'a daha yakın olması nedeniyle Güneş ışınlarını daha büyük açıyla alması, yani enlem etkisidir.

Adım Adım Çözüm

1

Seçeneklerde verilen şehirlerin göreceli konum özelliklerini (yükselti ve denizellik-karasallık durumlarını) karşılaştırmak.

Antalya ve Sinop şehirlerinin her ikisi de kıyı şeridinde yer alır ve yükseltileri

0\text{ metre}

'dir. Diğer seçeneklerdeki şehir çiftlerinde ise yükselti farkı ve denizellik-karasallık farkları belirgindir.

Sıcaklığı etkileyen göreceli konum faktörlerini sabitleyerek sadece enlem etkisinin arandığı seçeneği bulmak.

2

Antalya ve Sinop arasındaki sıcaklık farkının nedenini enlem ilişkisiyle analiz etmek.

Antalya Ekvator'a daha yakın olduğu için Güneş ışınlarını Sinop'a göre daha büyük açıyla alır ve bu nedenle daha sıcaktır. Göreceli konum şartları benzer olduğundan, bu durum doğrudan enlem etkisiyle açıklanır.

Enlem-sıcaklık ilişkisiyle çelişmeyen ve yalnızca enlem farkıyla açıklanabilen şehir çiftini belirlemek.

Anahtar Kavram

Sıcaklığın dağılışını etkileyen faktörlerden enlem (mutlak konum) ve özel konum (denizellik, karasallık, yükselti) etkilerinin ayırt edilmesi.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 14Soru →

Bir dağ yamac�� boyunca yükselen iki farklı merkezden $A$ merkezinin yükseltisi $800\text{ metre}$ , gerçek sıcaklığı ise $12^\circ\text{C}$ 'dir. Sıcaklığın yükseldikçe her $200\text{ metrede}$ $1^\circ\text{C}$ düzenli olarak azaldığı kabul edilen bu bölgede, $A$ merkezinden daha yüksekte konumlanan $B$ merkezinin gerçek sıcaklığı ile $A$ merkezinin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı arasındaki fark $9^\circ\text{C}$ olarak ölçülmüştür.

Buna göre, $B$ merkezinin yükseltisi kaç metredir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1800

Cevap

B merkezinin yükseltisi

1800\text{ m}

'dir.

A merkezinin indirgenmiş sıcaklığı

12 + (800 / 200) = 16^\circ\text{C}

olarak bulunur. B merkezi A'dan yüksekte olduğundan gerçek sıcaklığı daha düşük olmalıdır, bu nedenle B'nin gerçek sıcaklığı

16 - 9 = 7^\circ\text{C}

olur. B'nin indirgenmiş sıcaklığı da aynı atmosferik koşullarda

16^\circ\text{C}

olacağından, gerçek sıcaklığı ile indirgenmiş sıcaklığı arasındaki fark

9^\circ\text{C}

'dir. Bu fark

9 \times 200 = 1800\text{ m}

yükseltiye karşılık gelir.

Adım Adım Çözüm

1

A merkezinin indirgenmiş sıcaklığını hesaplamak

A

merkezinin indirgenmiş sıcaklığı

16^\circ\text{C}

'dir.

Yükseltinin sıcaklık üzerindeki etkisini arındırarak deniz seviyesindeki sıcaklık değerini bulmak için gerçek sıcaklığa her

200\text{ metre}

için

1^\circ\text{C}

eklenir.

2

B merkezinin gerçek sıcaklığını bulmak

B

merkezinin gerçek sıcaklığı

7^\circ\text{C}

'dir.

B

merkezi daha yüksekte olduğundan sıcaklığı

A

'nın indirgenmiş sıcaklığından

9^\circ\text{C}

daha düşüktür.

3

B merkezinin yükseltisini hesaplamak

B

merkezinin yükseltisi

1800\text{ m}

'dir.

B

merkezinin indirgenmiş sıcaklığı ile gerçek sıcaklığı arasındaki fark (

16 - 7 = 9^\circ\text{C}

) doğrudan yükseltiden kaynaklanır.

Anahtar Kavram

Yükselti arttıkça sıcaklığın her

200\text{ metrede}

1^\circ\text{C}

azalması ve indirgenmiş sıcaklık kavramı.

Soru 15Soru →

Aşağıdaki tabloda, yaklaşık aynı enlem üzerinde yer alan K, L ve M merkezlerinin yükselti ve ocak ayı ortalama sıcaklık değerleri verilmiştir:

Merkez	Yükselti (m)	Ocak Ayı Ortalama Sıcaklığı (°C)
K	$0$	$8$
L	$1000$	$1$
M	$1600$	$-5$

Buna göre, bu merkezlerin sıcaklık özellikleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

K merkezinin gerçek sıcaklığı ile deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı birbirine eşittir.

L merkezinin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı

6^\circ\text{C}

'dir.

Merkezlerin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklıklarının farklı olmasında enlem faktörü etkili olmuştur.

M merkezinin gerçek sıcaklığı ile indirgenmiş sıcaklığı arasındaki fark

8^\circ\text{C}

'dir.

K merkezinden M merkezine doğru denizden uzaklaşılması (karasallık), indirgenmiş sıcaklıkların azalmasında rol oynamıştır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Merkezlerin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklıklarının farklı olmasında enlem faktörü etkili olmuştur.

Cevap

Merkezlerin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklıklarının farklı olmasında enlem faktörünün etkili olduğunu savunan yargı yanlıştır ve bu yargıya ulaşılamaz.

Soruda K, L ve M merkezlerinin yaklaşık aynı enlem üzerinde bulunduğu açıkça belirtilmiştir. Enlemleri aynı olan merkezlerin Güneş ışınlarını alma açıları da yaklaşık olarak aynıdır. Yükselti etkisinin tamamen ortadan kaldırıldığı deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık değerleri karşılaştırıldığında, sıcaklıkların K'den M'ye doğru azaldığı görülür. Bu durum enlem etkisiyle değil, denizden uzaklaştıkça karasallığın artmasıyla açıklanır. Dolayısıyla, indirgenmiş sıcaklıkların farklı olmasında enlem faktörünün etkili olduğunu savunan ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1

Merkezlerin enlem konumunu değerlendirme

Soruda K, L ve M merkezlerinin yaklaşık aynı enlem üzerinde yer aldığı belirtilmiştir. Bu durum, merkezlerin Güneş ışınlarını alma açılarının ve dolayısıyla enlem etkilerinin benzer olduğunu gösterir.

Enlem etkisinin sıcaklık farkları üzerindeki rolünü belirlemek için.

2

Deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklıkları hesaplama

K merkezinin indirgenmiş sıcaklığı yükseltisi

0\text{ m}

olduğu için

8^\circ\text{C}

'dir. L merkezinin indirgenmiş sıcaklığı

1 + (1000 / 200) = 6^\circ\text{C}

'dir. M merkezinin indirgenmiş sıcaklığı ise

-5 + (1600 / 200) = 3^\circ\text{C}

'dir.

Yükselti faktörünü arındırarak diğer sıcaklık etmenlerini analiz etmek için.

3

Sıcaklık farklarının nedenini yorumlama

Yükselti etkisi elendikten sonra bile (indirgenmiş sıcaklıklarda) K'den M'ye doğru sıcaklıkların düştüğü görülür. Bu merkezler aynı enlemde olduğundan bu fark enlemle açıklanamaz; temel neden karasallık ve denizelliktir.

Ulaşılamayacak olan yanlış yargıyı tespit etmek için.

Anahtar Kavram

Gerçek ve indirgenmiş sıcaklık ilişkisi ile aynı enlemdeki sıcaklık farklarının göreceli konumla açıklanması.

Tahmini Süre:2m 0s

İklim Elemanları: Sıcaklık

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar