Zarsız ve Tek Zarlı Organeller

8 soru

Soru 1Soru

Ökaryotik hücrelerde bulunan zarsız ve tek zarlı organellerin yapıları, işlevleri ve hücre içi süreçleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Granülsüz endoplazmik retikulum hücrede lipit sentezi ve zehirsizleştirme süreçlerinde görev yaparken, Golgi aygıtı bu ürünlerin işlenmesi, sınıflandırılması ve paketlenmesinden sorumludur.

Cevap

Granülsüz endoplazmik retikulum hücrede lipit sentezi ve zehirsizleştirme süreçlerinde görev yaparken, Golgi aygıtı bu ürünlerin işlenmesi, sınıflandırılması ve paketlenmesinden sorumludur.
Granülsüz endoplazmik retikulum yağ (lipit) sentezi ve zararlı maddelerin etkisizleştirilmesinde rol oynarken, Golgi aygıtı bu ve diğer molekülleri işleyip, paketleyip hücre içi veya hücre dışı hedeflere yönlendirir. Her iki organel de tek zarlıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Granülsüz endoplazmik retikulum ve Golgi aygıtının işlevlerini değerlendirmek.
Granülsüz endoplazmik retikulumun lipit sentezi ve ilaç/alkol detoksifikasyonu (zehirsizleştirme) yaptığı, Golgi aygıtının ise salgı üretimi ve paketleme yaptığı bilgisi doğrulanır. İki organel de tek zarlıdır.
Doğru seçeneğin yapısal ve işlevsel özelliklerini belirlemek için.
2
Prokaryot hücrelerde zarlı organel bulunup bulunmadığını kontrol etmek.
Bakteri ve arkeler gibi prokaryotlarda Golgi aygıtı gibi tek zarlı veya herhangi bir zarlı organel bulunmadığı belirlenir.
Bakteride Golgi aygıtının görev yaptığını iddia eden seçeneğin yanlışlığını kanıtlamak için.
3
Kloroplastta üretilen ATP'nin kullanım alanını incelemek.
Kloroplastta üretilen ATP'nin (fotofosforilasyon ile) sadece fotosentezin ışıktan bağımsız tepkimelerinde (besin sentezi) tüketildiği, sitoplazmaya çıkıp ribozom gibi organellerin işlevlerinde kullanılmadığı sonucuna varılır.
Kloroplast ATP'sinin sitoplazmada tüketildiğini savunan seçeneğin elenmesi için.
4
Hücre çeperinin madde geçişlerine (endositoz/ekzositoz) etkisini analiz etmek.
Çeperin fagositoza (endositoza) engel olduğu ancak ekzositozla salgı salgılanmasını engellemediği, bitkilerin salgı kofulları aracılığıyla dışarıya salgı gönderebildiği görülür.
Çeperin ekzositoza da engel olduğunu iddia eden seçeneği elemek için.
5
Dehidrasyon sentezindeki su hesabı formülünü uygulamak.
Ribozomda gerçekleşen protein sentezinde nn sayıda amino asit kullanıldığında n1n-1 sayıda peptit bağı kurulduğu ve buna bağlı olarak n1n-1 sayıda su açığa çıktığı hesaplanır.
Su çıkış miktarını nn olarak belirten seçeneğin matematiksel hatasını ortaya çıkarmak için.

Anahtar Kavram

Zarsız ve tek zarlı organellerin yapısal özellikleri, hücre içi dağılımları, işlevleri ve metabolik ilişkileri.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 2Soru

Bir biyoloji öğretmeni, incelediği bir hücrede hem zarsız bir organel olan ribozomun hem de tek zarlı bir organel olan endoplazmik retikulumun aktif olarak işlev gördüğünü tespit eden bir öğrencinin yorumlarını değerlendirmektedir.

Buna göre, bu hücreyle ilgili öğrencinin yaptığı;

I. Hücre ökaryot yapılıdır.
II. Çekirdek zarına sahiptir.
III. Peptidoglikan yapılı çepere sahip bir bakteridir.

tahminlerinden hangileri kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

I ve II
Hücrede tek zarlı bir organel olan endoplazmik retikulumun aktif çalışması, bu hücrenin kesinlikle ökaryot yapıda olduğunu gösterir. Ökaryot hücrelerin kalıtsal materyali çekirdek zarı ile çevrilidir ve belirgin bir çekirdekleri bulunur. Dolayısıyla hücre ökaryot yapılıdır ve çekirdek zarına sahiptir ifadeleri kesinlikle doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Hücredeki organellerin zar yapılarını belirleme
Ribozom zarsız bir organeldir ve tüm hücrelerde bulunur. Endoplazmik retikulum ise tek zarlı bir organeldir.
Hücre yapısını anlamak için zarsız ve tek zarlı organel farkını ayırt etmek gerekir.
2
Zar yapısına göre hücre tipini analiz etme
Endoplazmik retikulum gibi zarlı organeller sadece ökaryot hücrelerde bulunur. Bu nedenle hücre ökaryot yapılıdır (I. öncül kesinlikle doğrudur). Ökaryot hücreler çekirdek zarına sahiptir (II. öncül kesinlikle doğrudur).
Ökaryot hücrelerin temel tanımlayıcı özelliklerini (çekirdek zarı ve zarlı organel varlığı) ilişkilendirmek gerekir.
3
Prokaryot hücre olasılığını dışlama
Bakteriler prokaryot yapılıdır ve zarlı organelleri (örneğin endoplazmik retikulum) yoktur. Bu nedenle bu hücre bir bakteri olamaz (III. öncül yanlıştır).
Bakteri hücrelerinin prokaryot olduğunu ve zarlı organel bulundurmadığını teyit etmek.

Anahtar Kavram

Zarlı ve zarsız organellerin hücre tiplerine göre dağılımı ile prokaryot-ökaryot ayrımı
Soru 3Soru

Aşağıda verilen zarsız ve tek zarlı organelleri, hücredeki temel görevleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Ribozom
Lizozom
Golgi aygıtı
Sentrozom

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Ribozom organeli protein sentezinden (amino asitler arası peptit bağı oluşumu); lizozom hücre içi sindirimden (endositozla alınan maddelerin hidrolizi); Golgi aygıtı salgı paketlemesi ve glikoprotein sentezinden; sentrozom ise iğ ipliklerinin düzenlenmesinden sorumludur.
Zarsız organellerden ribozom protein sentezini, sentrozom ise iğ ipliklerinin organizasyonunu yürütür; tek zarlı organellerden lizozom hücre içi sindirimi, Golgi aygıtı ise salgı maddelerinin işlenmesini ve paketlenmesini gerçekleştirir.

Adım Adım Çözüm

1
Ribozomun işlevini belirleme
Ribozom, amino asitleri peptit bağı ile bağlayarak polipeptit (protein) sentezi yapar. Bu nedenle Ribozom, amino asitler arasında peptit bağları kurarak polipeptit zincirleri sentezleyen ifadeyle eşleşir.
Ribozomun temel hücresel görevi protein sentezidir.
2
Lizozomun işlevini belirleme
Lizozom, hücre dışından alınan büyük katı veya sıvı maddelerin (fagositoz ve pinositozla) hidrolizini yani sindirimini sağlar. Bu nedenle Lizozom, hücre içi hidroliz ifadesiyle eşleşir.
Lizozom, bünyesindeki sindirim enzimleri sayesinde hücre içi sindirimden sorumludur.
3
Golgi aygıtının işlevini belirleme
Golgi aygıtı, karbonhidrat ve proteinleri birleştirerek glikoprotein gibi salgıları üretir ve paketler. Bu nedenle Golgi aygıtı, glikoprotein ve glikolipit sentezi ile paketleme yapan ifadeyle eşleşir.
Golgi aygıtının ana görevi salgı üretimi ve paketlemedir.
4
Sentrozomun işlevini belirleme
Sentrozom, hücre bölünmesinde mikrotübül organizasyonunu sağlayarak iğ ipliklerini oluşturur. Bu nedenle Sentrozom, iğ ipliklerinin düzenlenmesini sağlayan ifadeyle eşleşir.
Sentrozom, hayvan hücrelerinde bölünme sırasında kromozomların kutuplara çekilmesini sağlayan iğ ipliklerini organize eder.

Anahtar Kavram

Zarsız ve tek zarlı organellerin yapı ve temel işlevleri
Soru 4Soru

Hücre içi sindirimden sorumlu olan lizozom organelinin iç ortamı asidik olup (pH4,85,0pH \approx 4,8-5,0), sitoplazmanın nötr ortamına göre yaklaşık 100100 kat daha fazla hidrojen iyonu (H+H^+) barındırır. Bu asidik ortamın korunması, lizozom zarında yer alan aktif taşıma yapan proton (H+H^+) pompaları sayesinde gerçekleşir. Bir ökaryot hücrede bu proton pompası proteinlerinin sentezlenmesi, işlevsel hale getirilmesi ve lizozom zarına yerleştirilmesi hedeflenmektedir.

Buna göre, bu süreçte g��rev alan hücresel yapılar ve özellikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Proton pompasının zardaki işlevsel yapısını kazanabilmesi için zarsız bir organelde başlayan polipeptit sentezinin ardından, sırasıyla tek zarlı olan endoplazmik retikulum ve Golgi aygıtında modifiye edilip taşınması gerekir.

Cevap

Proton pompasının zardaki işlevsel yapısını kazanabilmesi için zarsız bir organelde başlayan polipeptit sentezinin ardından, sırasıyla tek zarlı olan endoplazmik retikulum ve Golgi aygıtında modifiye edilip taşınması gerekir.
Proton pompası gibi lizozom zarında işlev görecek olan proteinlerin polipeptit zinciri zarsız bir organel olan ribozomda sentezlenir. Bu polipeptit zinciri, sentez sırasında tek zarlı olan granüllü endoplazmik retikulumun lümenine/zarına yönlendirilir, burada katlanır. Daha sonra tek zarlı olan Golgi aygıtına taşınarak karbonhidrat gruplarının eklenmesi gibi modifikasyonlarla işlevsel zar proteini yapısını kazanır ve lizozoma gönderilir.

Adım Adım Çözüm

1
Protein sentezinin başladığı organeli belirleme
Proton pompası bir zar proteinidir ve sentezi zarsız bir organel olan ribozomda başlar.
Ribozom, tüm canlılarda ortak olan ve peptit bağlarının kurulmasını sağlayan zarsız organeldir.
2
Proteinlerin endoplazmik retikulumda işlenme sürecini analiz etme
Sentezlenen polipeptit zinciri, tek zarlı bir organel olan granüllü endoplazmik retikulum zarına/lümenine aktarılarak burada katlanır.
Zar proteinleri ve salgı proteinleri granüllü endoplazmik retikulumda üç boyutlu yapı kazanır.
3
Proteinlerin Golgi aygıtında modifiye edilmesini ve hedeflenmesini inceleme
GER'den ayrılan veziküller Golgi aygıtına (tek zarlı) gelir; burada proteinler glikozillenir, sınıflandırılır ve lizozom zarına yönlendirilir.
Golgi aygıtı hücre içi ve dışı salgıların paketlendiği, işlendiği ve hedeflendiği ana merkezdir.
4
Çelişkili durumları eleyerek doğru sonuca ulaşma
Prokaryotlarda zarlı organel bulunmaması, bitkilerde litik kofulların lizozom görevini görmesi, lizozomun ATP sentezleyememesi ve dehidrasyonun ribozomda olması nedenleriyle diğer şıklar elenir.
Hücre organellerinin evrimsel, yapısal ve işlevsel sınırlarını bilmek doğru analizi yapmayı sağlar.

Anahtar Kavram

Zarsız ve tek zarlı organellerin yapısal özellikleri ile salgı/zar proteini hedefleme yolaklarındaki iş birliği
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5Soru

Aşağıda verilen zarsız ve tek zarlı organelleri, hücredeki temel işlevleri veya yapısal özellikleri ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Ribozom
Lizozom
Golgi Aygıtı
Peroksizom

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme sonucunda; Ribozom amino asitlerden polipeptit sentezleyen zarsız yapıya (birinci tanım), Lizozom hücre içi sindirimden sorumlu tek zarlı organele (ikinci tanım), Golgi Aygıtı salgı paketleme ve kompleks molekül sentezini üstlenen tek zarlı organele (üçüncü tanım) ve Peroksizom hidrojen peroksiti (H2O2H_2O_2) parçalayan tek zarlı organele (dördüncü tanım) karşılık gelmektedir.
Zarsız organellerden olan ribozom protein sentezinden sorumludur. Tek zarlı organellerden lizozom hücre içi sindirimde, Golgi aygıtı salgı paketleme ve kompleks molekül sentezinde, peroksizom ise katalaz enzimi yardımıyla hidrojen peroksit parçalanmasında görev alır.

Adım Adım Çözüm

1
Ribozomun hücresel rolünün belirlenmesi.
Ribozom, protein sentezinin yapıldığı zarsız organeldir. Bu nedenle ribozom ile amino asitlerden polipeptit sentezleyen zarsız yapı tanımı eşleşir.
Ribozomun temel yapısal ve işlevsel özelliğini tespit etmek için.
2
Lizozomun hücresel rolünün belirlenmesi.
Lizozom, asidik pH'ta çalışan hidrolitik enzimler içerir ve hücre içi sindirimden sorumludur. Bu nedenle lizozom ile hidrolitik enzim barındıran hücre içi sindirim organeli tanımı eşleşir.
Lizozomun sindirim enzimleriyle olan ilişkisini ve işlevini doğrulamak için.
3
Golgi aygıtının hücresel rolünün belirlenmesi.
Golgi aygıtı, protein ve lipitleri işler, paketler ve salgı üretir; ayrıca glikoprotein sentezler. Bu nedenle Golgi aygıtı ile salgı paketleme ve karmaşık molekül sentezi tanımı eşleşir.
Golgi aygıtının salgılama ve karbonhidrat ekleme işlevlerini tanımlamak için.
4
Peroksizomun hücresel rolünün belirlenmesi.
Peroksizom, hidrojen peroksiti parçalayan katalaz enzimini içerir. Bu nedenle peroksizom ile hidrojen peroksiti parçalayan tek zarlı organel tanımı eşleşir.
Peroksizomun zehirsizleştirme (detoksifikasyon) reaksiyonlarındaki rolünü ortaya koymak için.

Anahtar Kavram

Zarsız ve tek zarlı organellerin yapısal ve işlevsel özellikleri
Soru 6Soru

Ökaryotik hücrelerde görev yapan zarsız ve tek zarlı bazı organeller ile bu organellerin gerçekleştirdiği temel fizyolojik işlevler aşağıda karışık olarak verilmiştir.

Buna göre, sol tarafta verilen organelleri sağ taraftaki hücresel işlevleri ile eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Sentrozom
Granülsüz endoplazmik retikulum
Peroksizom
Kontraktil koful

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sentrozom organeli hayvan hücrelerinde iğ ipliklerinin organizasyonu ile; granülsüz endoplazmik retikulum kalsiyum depolama, lipit sentezi ve detoksifikasyon ile; peroksizom hidrojen peroksit (H2O2H_2O_2) yıkımı ile; kontraktil koful ise tatlı su canlılarında fazla suyun aktif olarak atılması ile eşleşir.
Doğru eşleştirmede: Sentrozom, hayvan hücrelerinde bölünme sırasında iğ ipliklerini organize eder. Granülsüz endoplazmik retikulum, kas hücrelerinde kalsiyum depolar, lipit ve karbonhidrat metabolizmasını yürütür ve ilaç detoksifikasyonunda rol oynar. Peroksizom, zararlı hidrojen peroksiti (H2O2H_2O_2) katalaz enzimiyle zararsız hale getirir. Kontraktil koful ise tatlı suda yaşayan tek hücrelilerde fazla suyu ATP kullanarak hücre dışına pompalar. Bu eşleştirmeler organellerin yapısal ve fizyolojik özellikleri ile tam olarak örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sentrozom organelinin özelliklerini ve hücre bölünmesindeki rolünü analiz etmek.
Sentrozomun zarsız yapıda olduğu ve hücre bölünmesi sırasında iğ ipliklerini organize ederek kromozom hareketini sağladığı bilgisiyle hayvan hücrelerinde bölünme sırasındaki organizasyon işlevi eşleştirilir.
Sentrozomun temel hücre fizyolojisindeki yerini belirlemek.
2
Endoplazmik retikulumun granülsüz (düz) kısmının işlevlerini belirlemek.
Granülsüz endoplazmik retikulumun kaslarda kalsiyum depolaması, lipit ve karbonhidrat sentezi ile zehirsizleştirme işlevleri eşleştirilir.
Farklı endoplazmik retikulum tiplerinin özelleşmiş görevlerini ayırt etmek.
3
Peroksizom organelinin metabolik enzim içeriğini ve oksijen kullanım özelliklerini incelemek.
Peroksizomun toksik hidrojen peroksiti (H2O2H_2O_2) katalaz enzimiyle su ve oksijene parçalama işlevi eşleştirilir.
Peroksizomun hücreyi toksik yan ürünlerden koruma görevini saptamak.
4
Kontraktil kofulun çalışma mekanizmasını ve ekolojik önemini değerlendirmek.
Kontraktil kofulun tatlı suda yaşayan ökaryotlarda fazla suyun ATP harcanarak dışarı atılması işleviyle eşleştiği belirlenir.
Hücre içi osmotik dengenin korunmasında koful çeşitlerinin önemini anlamak.

Anahtar Kavram

Zarsız ve tek zarlı organellerin yapısal özellikleri ve hücresel görevleri arasındaki ilişkiler.
Soru 7Soru

Sağlıklı ökaryotik bir hücrede bulunan K, L ve M organellerinin bazı özellikleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

ÖzellikK OrganeliL OrganeliM Organeli
Zar yapısıTek katlı zarTek katlı zarZarsız
Nükleik asit içeriğiYokYokVar (rRNA)
Temel işleviYağ asitlerinin yıkımı ve zehirli maddelerin etkisizleştirilmesiHücre dışına gönderilecek salgıların paketlenmesiPolipeptit sentezi

Buna göre K, L ve M organelleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: K organeli, gerçekleştirdiği metabolik faaliyetler sırasında hücre için zararlı olan hidrojen peroksiti (H2O2H_2O_2) oluşturabilir ve yine kendi yapısında bulunan katalaz enzimiyle bunu parçalayabilir.

Cevap

K organeli, gerçekleştirdiği metabolik faaliyetler sırasında hücre için zararlı olan hidrojen peroksiti (H2O2H_2O_2) oluşturabilir ve yine kendi yapısında bulunan katalaz enzimiyle bunu parçalayabilir.
K organeli tek zarlı olan ve yağ asitlerini yıkan peroksizomdur. Peroksizom, metabolik faaliyetler sırasında zehirli hidrojen peroksit (H2O2H_2O_2) üretir ve katalaz enzimi yardımıyla bu maddeyi su ve oksijene parçalayarak hücreyi korur.

Adım Adım Çözüm

1
Tablodaki organellerin yapısal ve işlevsel özelliklerini analiz ederek K, L ve M organellerinin kimliklerini belirleyin.
K organeli peroksizom (tek zarlı, yağ asidi yıkımı yapar), L organeli Golgi aygıtı (tek zarlı, salgı paketler), M organeli ribozomdur (zarsız, polipeptit sentezler).
Sorudaki seçenekleri doğru değerlendirebilmek için öncelikle organelleri teşhis etmek gerekir.
2
K organelinin (peroksizom) biyokimyasal özelliklerini ve hidrojen peroksit metabolizmasını inceleyin.
Peroksizomlar hücresel metabolizma sırasında yan ürün olarak oluşan zehirli hidrojen peroksiti (H2O2H_2O_2) içerdiği katalaz enzimi ile su ve oksijene (H2O+1/2O2H_2O + 1/2 O_2) dönüştürerek etkisizleştirir.
Doğru seçenekte yer alan ifadenin bilimsel doğruluğunu teyit etmek için peroksizomun işlevi incelenir.
3
Yanlış seçeneklerdeki kavram yanılgılarını belirleyin.
Golgi organelinin prokaryotlarda bulunamayacağı (zarlı organel olmasından dolayı), ribozom faaliyetinin (dehidrasyon sentezi) su üreterek ozmotik basıncı düşüreceği, kloroplast ATP'sinin kloroplast dışına çıkamayacağı ve salgılamanın ekzositoz ile yapılacağı belirlenir.
Çeldiricilerin neden yanlış olduğunu kanıtlayarak doğru cevaptan emin olmak gerekir.

Anahtar Kavram

Zarsız ve tek zarlı organellerin yapısal ve işlevsel özellikleri ile hücre içi süreçlerdeki rolleri
Soru 8Soru

Ökaryotik bir hücrede metabolik olayların koordineli bir şekilde yürütülmesini sağlayan zarsız ve tek zarlı organellerin hücredeki temel işlevleriyle doğru şekilde eşleştirilmesi gerekmektedir. Aşağıda verilen organelleri hücredeki temel fizyolojik görevleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Granülsüz Endoplazmik Retikulum
Peroksizom
Sentrozom
Lizozom

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Granülsüz endoplazmik retikulum kas hücrelerinde kalsiyum depolama ve lipit senteziyle; peroksizom katalaz enzimi ile hidrojen peroksit parçalanmasıyla; sentrozom iğ ipliklerinin organizasyonuyla; lizozom ise büyük moleküllerin hidroliz işleviyle eşleşir.
Granülsüz endoplazmik retikulum kaslarda kalsiyum iyonu depolama ve lipit sentezini üstlenir. Peroksizom katalaz enzimiyle hidrojen peroksiti parçalar. Sentrozom hücre bölünmesinde iğ ipliklerini organize eder. Lizozom ise endositozla alınan makromoleküllerin hidrolizini sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Granülsüz endoplazmik retikulumun hücresel işlevini belirleme.
Granülsüz endoplazmik retikulumun kas hücrelerinde kalsiyum depolama ve lipit sentezi işleviyle doğrudan ilişkili olduğu belirlenir.
Zarlı organellerin yapısal ve işlevsel özelliklerini doğru gruplandırmak için.
2
Peroksizomun metabolik rolünü saptama.
Peroksizomun katalaz enzimi içerdiği ve metabolik bir yan ürün olan hidrojen peroksiti (H2O2H_2O_2) zararsız hale getirdiği tespit edilir.
Tek zarlı organellerin kendilerine özgü kimyasal reaksiyonlarını ayırt etmek için.
3
Zarsız sentrozom organelinin görevini bulma.
Zarsız yapıda olan sentrozomun hücre bölünmesi evrelerinde iğ ipliklerini organize ederek kromozom hareketini sağladığı belirlenir.
Bölünme süreçlerinde görev alan organelleri netleştirmek için.
4
Lizozom organelinin fizyolojik işlevini analiz etme.
Lizozomun asidik hidrolazlar içeren yapısıyla endositoz sonucu hücreye katılan makromoleküllerin hücre içi sindiriminde rol oynadığı tespit edilir.
Hücre içi sindirim sistemini oluşturan elemanları belirlemek için.

Anahtar Kavram

Zarsız ve tek zarlı organellerin hücresel metabolizmadaki işlevsel farklılıkları
Tahmini Süre:1m 30s
Zarsız ve Tek Zarlı Organeller Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin