Canlıların Ortak Özellikleri

14 soru

Soru 1Soru

Canlıların hayatta kalabilmek, nesillerini devam ettirebilmek ve çevreyle etkileşim kurabilmek için gerçekleştirdiği yaşamsal olaylar ile canlıların ortak özellikleri arasındaki ilişkiyi kurmak isteyen bir öğrenci aşağıdaki tabloları hazırlamıştır.

Buna göre, sol sütunda verilen yaşamsal olaylar ile sağ sütundaki canlıların ortak özelliklerinin doğru eşleştirmesi nasıl olmalıdır?

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Tatlı suda yaşayan tek hücreli bir paramesyumun, hücre içine giren fazla suyu kontraktil kofulları aracılığıyla aktif taşıma ile dışarı atması
Bir prokaryot organizmanın besin monomerlerini oksijensiz ortamda yıkarak hücresel faaliyetleri için gerekli olan ATP moleküllerini sentezlemesi
Kutup ayılarının, soğuk iklim şartlarında vücut sıcaklığını koruyabilmek amacıyla kalın bir deri altı yağ tabakasına ve beyaz kürk rengine sahip olması
Tek hücreli kamçılı bir organizma olan öglenanın, ışık uyaranın�� algılayarak kamçısı yardımıyla ışığın yoğun olduğu bölgeye doğru yönelmesi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki olaylar ile sağ sütundaki canlıların ortak özellikleri sırasıyla şu şekilde eşleşmelidir: Paramesyumun kontraktil koful faaliyeti Boşaltım ve Homeostazi ile, prokaryot canlının ATP sentezlemesi Hücresel Solunum ile, kutup ayılarının kalıtsal çevre uyumları Uyum (Adaptasyon) ile, öglenanın ışığa yönelmesi ise Uyarılara Tepki ile eşleştirilmelidir.
Doğru eşleştirmede: kontraktil koful faaliyeti homeostazi ve boşaltımla, oksijensiz solunumla ATP üretimi hücresel solunumla, kutup ayısının kalıtsal adaptasyonları uyumla, öglenanın ışığa yönelmesi ise uyarılara tepkiyle eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Paramesyumun su tahliyesi durumunu inceleme
Hücreye giren fazla suyun kontraktil koful ile dışarı atılması, hücre içi kararlı dengeyi (su dengesini) korumayı sağlar. Bu olay boşaltım ve homeostazi ile doğrudan ilişkilidir.
Homeostazi, canlının kararlı bir iç çevre oluşturma çabasıdır ve boşaltım bu dengenin korunmasında temel rol oynar.
2
Prokaryot organizmanın ATP sentezi durumunu inceleme
Besin monomerlerinin yıkılarak ATP sentezlenmesi süreci hücresel solunumdur.
Hücresel solunum, tüm canlıların ortak olarak gerçekleştirdiği, organik besinlerden enerji (ATP) elde etme reaksiyonları bütünüdür.
3
Kutup ayısının fiziksel özelliklerini inceleme
Kalın yağ tabakası ve beyaz kürk rengi gibi kalıtsal özellikler kutup ayılarının soğuk ortama uyum sağlamasını kolaylaştırır. Bu durum adaptasyondur.
Adaptasyon (uyum), canlıların belirli bir çevrede yaşama ve üreme şansını artıran kalıtsal özelliklerin tamamıdır.
4
Öglenanın ışığa yönelim hareketini inceleme
Işığın algılanıp kamçıyla ışığa doğru hareket edilmesi uyarılara verilen tepkidir.
Canlılar, iç ve dış çevreden gelen fiziksel veya kimyasal değişimleri algılayarak bunlara karşı tepki gösterirler.

Anahtar Kavram

Canlıların ortak özellikleri ve bu özelliklerin günlük hayattaki/biyolojik süreçlerdeki karşılıkları
Soru 2Soru

Bir biyolog, yeni keşfedilen tek hücreli dört farklı mikroorganizmanın hücresel yapı ve bazı metabolik özelliklerini inceleyerek aşağıdaki tabloyu hazırlamıştır:

MikroorganizmaHücre YapısıMetabolik ATP Üretim YoluEnzim KullanımıÇevresel Uyarılara Tepki
IIProkaryotOksijenli solunumVarKamçı yardımıyla ışığa yönelme
IIIIÖkaryotOksijensiz solunumVarYalancı ayakla kimyasal maddeden kaçma
IIIIIIProkaryotAnaerobik solunumVarHücre zarı reseptörleri ile kimyasalları algılama
IVIVÖkaryotLaktik asit fermantasyonuVarÇeper reseptörleri ile basıncı algılama

Buna göre, tablodaki verilere ve biyoloji bilimine göre bu mikroorganizmalarla ilgili yapılan aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mikroorganizmaların tamamında enzim kullanılması ve uyarılara tepki verilmesi tüm canlılar için ortak özellikken, ATP eldesinde kullanılan yöntemler ve uyarılara verilen tepki şekilleri çeşitlilik gösterir.

Cevap

Enzim kullanımı ve uyarılara tepki vermenin tüm canlılar için ortak bir özellik olduğunu, ancak kullanılan spesifik yöntemlerin ve mekanizmaların çeşitlilik gösterebileceğini belirten ifade doğrudur.
Tüm canlılar metabolik faaliyetlerini sürdürebilmek için enzim kullanmak ve çevrelerinden gelen uyarılara tepki vermek zorundadır. Ancak ATP üretme yöntemi (oksijenli, oksijensiz solunum veya fermantasyon) ve uyarılara tepki verme şekli (kamçıyla yönelme, kaçma veya reseptörle algılama) türe özgü varyasyonlar gösterir. Bu nedenle enzim kullanımı ve uyarılara tepkinin ortak olduğu, ancak yöntemlerin çeşitlilik gösterdiği yönündeki açıklama doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Tablodaki verilerin genel canlılık özellikleri açısından değerlendirilmesi
Mikroorganizmaların tamamında enzim kullanımının 'Var' olarak işaretlendiği ve hepsinin çevresel uyarılara bir şekilde tepki verdiği görülür.
Enzim kullanımı ve uyarılara tepki verme, canlıların tamamında ortak olan temel yaşamsal özelliklerdir.
2
Hücre yapısı ve organel ilişkisinin kontrol edilmesi
Prokaryot olan birinci mikroorganizmanın oksijenli solunumu mitokondride yapamayacağı, çünkü prokaryotlarda zarlı organel bulunmadığı belirlenir.
Prokaryot hücrelerin yapısal sınırlarını analiz etmek yanlışı elemeyi sağlar.
3
Solunum ve fermantasyon kavramlarının ortak özellikler bağlamında irdelenmesi
Dördüncü mikroorganizmanın fermantasyon yapmasının solunum ortak özelliğine aykırı olmadığı anlaşılır; çünkü canlıların tamamı oksijen kullanmak zorunda değildir.
Solunum ile oksijenli solunum arasındaki farkın anlaşılması, solunumun ortak bir özellik olduğunu doğrulamak için kritiktir.
4
Konjugasyon ve üreme farkının belirlenmesi
Üçüncü mikroorganizmada görülebilecek konjugasyon olayının bir üreme şekli olmadığı tespit edilir.
Konjugasyonun sayısal artış sağlamayan bir çeşitlilik mekanizması olduğunu ayırt etmek gerekir.
5
İnorganik maddelerin metabolik rolünün değerlendirilmesi
Su ve minerallerin enerji verici olarak kullanılamayacağı sonucuna varılır.
Minerallerin ve suyun hücresel solunumda enerji kaynağı (ATP eldesi için) olarak kullanılamayacağı temel bir biyoloji kuralıdır.

Anahtar Kavram

Canlıların ortak özellikleri (metabolizma, hücresel yapı, uyarılara tepki, organizasyon, enzim kullanımı)
Soru 3Soru

Bir biyoloji öğretmeni, öğrencilerine yeni izole edilen tek hücreli üç farklı organizma türünün (XX, YY ve ZZ) bazı özellikleri hakkında şu bilgileri vermiştir:

* **XX türü:** Glikoz moleküllerini hücresinde yıkarak ATP üretmekte, ortamda oksijen bulunmadığında da yaşamını ve enerji üretimini sürdürebilmektedir.
* **YY türü:** Sitoplazmasında yer alan ribozom organelinde sürekli protein sentezi gerçekleştirmektedir. Bölünerek çoğalmamasına rağmen, konjugasyon köprüsü aracılığıyla başka bir bireye gen aktarımı yapabilmektedir.
* **ZZ türü:** Hücre içi homeostaziyi korumak amacıyla boşaltım yapmakta, bu süreçte ihtiyaç duyduğu ATP'yi mitokondri organelinde üretmektedir.

Buna göre, bu canlı türleri ve gerçekleştirdikleri yaşamsal olaylar ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Her üç canlı türünde de hücresel solunum ile ATP üretilmesi ve protein sentezlenmesi, tüm canlılarda ortak olarak gerçekleşen metabolik faaliyetlerdendir.

Cevap

Her üç canlı türünde de hücresel solunum ile ATP üretilmesi ve protein sentezlenmesi, tüm canlılarda ortak olarak gerçekleşen metabolik faaliyetlerdendir.
Her üç canlı türünde de hücresel solunum ile ATP üretilmesi ve protein sentezlenmesi seçeneği doğrudur. Çünkü hücresel solunum (enerji üretimi) ve protein sentezi (ribozom aktivitesi), tüm canlıların gerçekleştirmek zorunda olduğu evrensel ve ortak metabolik faaliyetlerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Canlıların ortak özellikleri ile ilgili bilgileri hatırlamak ve sorudaki organizmaların özelliklerini analiz etmek.
Protein sentezi ve hücresel solunumun (ATP üretimi) tüm canlılar için ortak özellikler olduğu belirlenir.
Ortak özellikleri içeren doğru seçeneği bulmak için genel biyoloji kuralları uygulanmalıdır.
2
Seçeneklerde yer alan ifadeleri değerlendirerek biyolojik hataları ve doğruları saptamak.
Oksijenli solunumun zorunlu olmadığı, konjugasyonun bir üreme çeşidi olmadığı, prokaryotlarda mitokondri bulunmadığı ve inorganik maddelerden solunumla enerji elde edilmediği saptanarak yanlış seçenekler elenir.
Kavram yanılgılarını içeren çeldiricileri doğru şekilde elemek sorunun doğru cevabına ulaşmayı sağlar.

Anahtar Kavram

Canlıların Ortak Özellikleri
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 4Soru

Canlıların ortak özellikleri ile ilgili hazırlanan bir doğru-yanlış etkinliğinde bazı ifadeler verilmiştir.

Buna göre, aşağıda verilen ifadelerden hangisi canlıların ortak özellikleri açısından doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tüm canlılar, hücrelerinde gerçekleşen metabolik faaliyetler sonucunda oluşan atık maddeleri hücre dışına uzaklaştırarak homeostaziyi korur.

Cevap

Tüm canlılar, hücrelerinde gerçekleşen metabolik faaliyetler sonucunda oluşan atık maddeleri hücre dışına uzaklaştırarak homeostaziyi korur.
Metabolik faaliyetler sonucunda hücre içinde oluşan zararlı ya da fazlalık atık maddelerin hücreden uzaklaştırılması (boşaltım) ve bu sayede kararlı bir iç dengenin (homeostazi) sürdürülmesi tüm canlıların gerçekleştirdiği ortak ve zorunlu özelliklerdendir.

Adım Adım Çözüm

1
Canlıların ortak özelliklerine ait verilen ifadeler teker teker biyolojik gerçeklerle karşılaştırılır.
Hücresel solunum, boşaltım, homeostazi ve zarlı organel bulundurma durumları değerlendirilir.
Soruda canlıların ortak özellikleri açısından doğru olan ifadenin bulunması istenmektedir.
2
Doğru ifadenin tespiti yapılır.
Metabolik faaliyetler sonucu oluşan atıkların uzaklaştırılması (boşaltım) ve bu yolla iç dengenin (homeostazi) kararlı tutulması tüm canlılarda ortaktır.
Boşaltım ve homeostazi canlılığın devamı için her hücre ve organizmada gerçekleşmesi zorunlu ortak özelliklerdir.

Anahtar Kavram

Canlıların Ortak Özellikleri (Boşaltım ve Homeostazi)
Tahmini Süre:45s
Soru 5Soru

Aşağıda canlıların gerçekleştirdiği bazı yaşamsal olaylar ve bu olayların ilgili olduğu canlıların ortak özellikleri verilmiştir. Bu olaylar ile ortak özellikleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Bitkilerin yapraklarındaki gözeneklerden terleme yoluyla su ve bazı mineralleri vücut dışına atması
Öglenanın ışık varlığında kloroplastında kendi organik besinini sentezlemesi
Bira mayası mantar��nın glikozu oksijensiz ortamda parçalayarak ATP üretmesi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Bitkilerin terleme ile su atması boşaltım, öglenanın besin üretmesi beslenme ve bira mayasının ATP üretmesi solunum ile eşleşmektedir.
Bitkilerin terleme yoluyla su ve mineralleri vücuttan uzaklaştırması boşaltım; öglenanın organik besin sentezlemesi beslenme; bira mayasının glikozu parçalayarak ATP üretmesi ise solunum özelliğidir. Bu olaylar ilgili kavramlarla birebir örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Bitkilerin terleme ile su ve mineral uzaklaştırmasını incelemek
Bu durum vücuttan atık ve fazla maddelerin uzaklaşt��rılması anlamına geldiği için boşaltım özelliği ile eşleşir.
Boşaltım, metabolizma sonucu oluşan veya vücutta fazlalık oluşturan maddelerin dışarı atılmasıdır.
2
Öglenanın kloroplastında organik besin üretmesini incelemek
Bu durum canlının kendi besin maddesini sentezlemesi anlamına geldiği için beslenme (ototrof beslenme) özelliği ile eşleşir.
Canlılar, enerji ve yapı maddesi ihtiyacını karşılamak için dışarıdan hazır besin alır veya kendileri besin üretir.
3
Bira mayası mantarının glikozu parçalayarak ATP üretmesini incelemek
Bu durum organik maddelerin yıkımıyla hücresel düzeyde enerji (ATP) sentezlenmesi anlamına geldiği için solunum özelliği ile eşleşir.
Solunumun temel amacı, organik besinlerin kimyasal bağ enerjisinden hücrenin doğrudan kullanabileceği ATP enerjisini elde etmektir.

Anahtar Kavram

Canlıların Ortak Özellikleri
Soru 6Soru

Canlıların tamamı ya��amlarını sürdürebilmek için enerjiye gereksinim duyar. Bu enerji, canlı hücrelerde çeşitli metabolik reaksiyonlar sonucu üretilen ATP molekülünden karşılanır.

Buna göre, canlılardaki enerji üretimi ve metabolizma süreçleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi tüm canlılar tarafından gerçekleştirilen ortak bir özelliktir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yaşamsal faaliyetlerin devamı için gerekli olan ATP'yi hücresel solunum ile üretmek

Cevap

Yaşamsal faaliyetlerin devamı için gerekli olan ATP'yi hücresel solunum ile üretmek
Yaşamsal faaliyetlerin devamı için gerekli olan ATP'yi hücresel solunum ile üretmek tüm canlıların ortak özelliğidir. Hücreler canlılıklarını korumak ve metabolik faaliyetlerini sürdürebilmek için sürekli olarak ATP üretmek ve tüketmek zorundadırlar.

Adım Adım Çözüm

1
Canlıların ortak özellikleri arasında yer alan hücresel solunum ve ATP üretim kavramını analiz edin.
Tüm canlıların hücrelerinde metabolik olayların devam edebilmesi için ATP (enerji) üretmesi (fosforilasyon) gerektiği belirlenir.
Hücre dışından ATP transfer edilemeyeceği için her hücre kendi ATP'sini kendisi üretmek zorundadır.
2
Seçeneklerde verilen hücresel solunum ve üreme biçimlerinin tüm canlılar için geçerliliğini prokaryot-ökaryot ayrımı, solunum tipleri ve inorganik maddelerin rolleri üzerinden sorgulayın.
Oksijenli solunumun (oksijen alma), mitokondri organeli bulundurmanın, inorganik maddelerden enerji elde etmenin ve konjugasyon yapmanın genel ortak özellikler olmadığı ortaya konur.
Solunumun oksijensiz veya fermantasyon şeklinde olabilmesi, prokaryotlarda zarlı organel (mitokondri) bulunmaması, inorganiklerin enerji vermemesi ve konjugasyonun birey sayısını artıran bir üreme şekli olmaması bu seçenekleri eler.

Anahtar Kavram

Hücresel solunum yoluyla enerji (ATP) üretimi tüm canlıların ortak özelliğidir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 7Soru

Canlılarda gerçekleşen bazı yaşamsal olaylar ile bu olayların doğrudan ilgili olduğu canlıların ortak özelliklerini gösteren aşağıdaki sütunları inceleyerek, sol sütundaki kavramları sağ sütundaki en uygun yaşamsal olay örnekleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Homeostazi
Boşaltım
Hücresel Solunum
Uyarılara Tepki

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Homeostazi ile egzersiz esnasında kan pH değerinin sabit tutulması; Boşaltım ile amibin fazla suyu kontraktil koful ile dışarı pompalaması; Hücresel Solunum ile glikozun yıkımı sonucu ATP sentezlenmesi; Uyarılara Tepki ile bitki köklerinin suya yönelmesi eşleşmektedir.
Eşleştirmelerin tamamı canlıların temel ortak özellikleri ve bunlara karşılık gelen yaşamsal olayların eşleşmesine dayanır. Homeostazi vücut içi dengenin korunmasını, boşaltım homeostaziye yardımcı olarak atık ve fazla maddelerin uzaklaştırılmasını, hücresel solunum organik besinlerden ATP elde edilmesini, uyarılara tepki ise canlının çevreyle etkileşimini açıklar.

Adım Adım Çözüm

1
Kavramların tanımlarını ve canlıların ortak özellikleri kapsamındaki karşılıklarını belirleme.
Homeostazi iç dengeyi, boşaltım atık veya fazla maddelerin atılmasını, hücresel solunum enerji (ATP) üretimini, uyarılara tepki ise çevresel uyarılara verilen yanıtları ifade eder.
Sol sütundaki terimlerin doğru eşleştirilebilmesi için öncelikle teorik tanımlarının netleştirilmesi gerekir.
2
Sağ sütundaki örnek olayları inceleyerek ilgili oldukları ortak özelliklerle eşleştirme.
Bitkinin suya yönelmesi uyarılara tepkidir. İnsanda kan pH'ının sabit tutulması homeostazidir. Glikozdan ATP sentezi hücresel solunumdur. Amibin kontraktil koful faaliyeti ise boşaltımdır.
Her bir yaşamsal örneğin hangi hücresel veya fizyolojik mekanizmaya hizmet ettiğinin analiz edilmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Canlıların Ortak Özellikleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 8Soru

Aşağıdaki sol sütunda verilen canlıların ortak özellikleri ile sağ sütundaki bu özelliklere ait örnek olayları eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Hücresel Solunum
Boşaltım
Homeostazi
Adaptasyon

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Hücresel Solunum -> Glikozun hücre içinde yıkımıyla metabolik faaliyetlerde kullanılacak ATP'nin üretilmesi; Boşaltım -> Paramesyumun kontraktil koful yardımıyla hücresine giren fazla suyu dışarı atması; Homeostazi -> İnsanda kan��n pH değerinin belirli sınırlar içinde sabit tutulması; Adaptasyon -> Kutup ayılarının soğuktan korunmak için deri altında kalın bir yağ tabakası bulundurması
Doğru eşleştirmede; hücresel solunum ATP üretimine ait örnekle, boşaltım paramesyumun fazla suyu uzaklaştırmasıyla, homeostazi kan pH'ının sabit tutulmasıyla ve adaptasyon ise kutup ayılarının soğuktan korunmak için deri altında kalın yağ tabakası bulundurmasıyla eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Hücresel solunum özelliğinin tanımı ve örneği incelenir.
Hücresel solunum, hücre içinde organik besinlerin yıkılmasıyla ATP sentezlenmesidir. Bu durum glikozun yıkımıyla ATP üretilmesi örneği ile eşleşir.
Canlıların enerji ihtiyaçlarını karşılamak üzere gerçekleştirdikleri solunum olayının amacını belirlemek amacıyla.
2
Boşaltım özelliğinin tanımı ve örneği incelenir.
Boşaltım, metabolik atıkların vücuttan uzaklaştırılmasıdır. Paramesyumun kontraktil koful ile fazla suyu atması bu özelliğe örnektir.
Hücre içi dengenin korunmasında boşaltımın rolünü göstermek amacıyla.
3
Homeostazi özelliğinin tanımı ve örneği incelenir.
Homeostazi, iç dengenin kararlı tutulmasıdır. Kan pH'ının sabit kalması bu duruma örnektir.
Kararlı iç çevre oluşumunun mekanizmasını anlamak amacıyla.
4
Adaptasyon özelliğinin tanımı ve örneği incelenir.
Adaptasyon, canlının yaşama ve üreme şansını artıran kalıtsal uyumlardır. Kutup ayısının kalın yağ tabakası bulundurması bu özelliğe örnektir.
Canlıların çevreyle olan kalıtsal uyum ilişkisini kurmak amacıyla.

Anahtar Kavram

Canlıların Ortak Özellikleri
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 9Soru

Biyoloji ö��retmeni, 'Canlıların Ortak Özellikleri' konusunu işledikten sonra sınıftaki dört öğrenciden bu özelliklerle ilgili örnekler vermelerini istemiştir. Öğrencilerin verdiği bilgiler şu şekildedir:

* Elif: Tüm canlılar, yaşamlarını sürdürebilmek için gerekli enerjiyi ürettikleri hücresel solunum reaksiyonlarında oksijen gazı tüketmek zorundadır.
* Can: Prokaryot ve ökaryot yap��daki tüm canlılar, hücresel solunumu gerçekleştirmek ve ATP sentezlemek için mitokondri organeline sahiptir.
* Arda: Tek hücreli canlıların tamamı, hem genetik çeşitliliği artırmak hem de birey sayısını çoğaltmak amacıyla konjugasyon yapar.
* Ceren: Tüm canlılar, metabolik faaliyetleri sonucu oluşan atık maddeleri hücreden uzaklaştırarak kararlı bir iç denge (homeostazi) oluşturur.

Buna göre, öğrencilerden hangilerinin verdiği bilgi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yalnız Ceren

Cevap

Ceren'in ifadesi kesinlikle doğrudur. Tüm canlılar metabolik atıkları uzaklaştırarak (boşaltım) homeostaziyi korur.
Ceren'in ifadesi kesinlikle doğrudur. Canlıların ortak özelliklerinden biri olan boşaltım, hücrelerde metabolik faaliyetler sonucu oluşan zararlı veya atık maddelerin hücreden uzaklaştırılması sürecidir. Bu süreç, canlıların hücre içi kararlı dengesini (homeostazi) korumak için zorunludur ve tüm canlılar tarafından gerçekleştirilir.

Adım Adım Çözüm

1
Öğrencilerin canlıların ortak özellikleri ile ilgili verdiği açıklamaları tek tek analiz edin.
Dört farklı biyolojik ifade elde edilir: hücresel solunumda oksijen kullanımı, prokaryotlarda mitokondri varlığı, tek hücrelilerde konjugasyonla üreme ve boşaltım/homeostazi.
Hangi ifadelerin do��ru, hangilerinin yanlış olduğunu belirlemek için temel biyolojik gerçeklerle karşılaştırma yapılması gerekir.
2
Hücresel solunum ve oksijen kullanımı ilişkisini değerlendirin.
Hücresel solunum tüm canlılar için ortaktır ancak oksijen kullanımı ortak değildir. Bazı canlılar anaerobiktir (oksijensiz solunum veya fermantasyon yapar).
Oksijen tüketiminin ortak bir özellik olmadığını saptamak, Elif'in ifadesinin yanlış olduğunu gösterir.
3
Hücre yapısı ve organel ilişkisini inceleyin.
Bakteri ve arkeler gibi prokaryot canlılar mitokondri organeline sahip değildir, solunum reaksiyonlarını sitoplazma ve hücre zarı üzerinde yürütürler.
Mitokondri varlığının tüm canlılar için ortak olmadığını saptamak, Can'ın ifadesinin yanlış olduğunu gösterir.
4
Konjugasyon mekanizmasını ve üreme ilişkisini analiz edin.
Konjugasyon genetik aktarım sağlayan bir olaydır ancak birey sayısı artışına (üremeye) neden olmaz.
Konjugasyonun üreme olmadığını saptamak, Arda'nın ifadesinin yanlış olduğunu gösterir.
5
Boşaltım ve homeostazi ilişkisini değerlendirin.
Tüm canlılar, metabolik faaliyetler sonucunda oluşan atık maddeleri hücre dışına uzaklaştırarak kararlı bir iç çevre (homeostazi) oluşturur.
Boşaltım olayının tüm canlılar için ortak ve zorunlu bir süreç olduğunu belirlemek, Ceren'in ifadesinin kesinlikle doğru olduğunu ortaya koyar.

Anahtar Kavram

Canlıların ortak özelliklerinden boşaltım, hücresel solunum, hücre yapısı ve üreme arasındaki farklar.
Soru 10Soru

Aşağıda canlılarda gerçekleşen bazı fizyolojik olaylar veya sahip olunan kalıtsal özellikler (sol sütun) ile bu durumların doğrudan ilgili olduğu canlıların ortak özellikleri (sağ sütun) verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki olayların sağ sütundaki ortak özelliklerle doğru eşleştirmesini yapınız.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Bira mayasının oksijensiz ortamda glukozu etil alkol ve karbondioksite kadar yıkarak metabolik faaliyetleri için serbest enerji üretmesi
Nemli bölge bitkilerinin yapraklarında kütikula tabakasının ince olması ve stomaların yaprak yüzeyinde üstte bulunarak terlemeyi kolaylaştırması
Çok hücreli bir canlıda hücrelerin bir araya gelerek dokuları, dokuların organları, organların ise sistemleri oluşturarak belirli bir iş bölümüyle çalışması
Koşan bir insanda artan karbondioksit miktarının solunum merkezini uyararak soluk alıp vermeyi hızlandırması ve kan pH'ını 747{}4 değerinde dengede tutması

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Bira mayasının oksijensiz ortamda glukozu yıkarak enerji elde etmesi hücresel solunum ile; nemli bölge bitkilerinin kütikula kalınlığı ve stoma konumu uyum (adaptasyon) ile; hücrelerin bir araya gelerek doku ve sistemleri oluşturması organizasyon ile; soluk alışverişi yoluyla kan pH'ının dengede tutulması ise homeostazi ile eşleşir.
Her bir hücresel veya fizyolojik süreç, canlının ilgili ortak özelliğiyle doğrudan eşleşmektedir. Hücre içinde besinlerin kimyasal bağ enerjisinin ATP'ye dönüştürülmesi hücresel solunumla; canlının yaşama şansını artıran kalıtsal yapılar uyumla; hücrelerin hiyerarşik organizasyonu organizasyonla; iç dengenin korunması ise homeostaziyle ilgilidir.

Adım Adım Çözüm

1
Sol sütundaki birinci olayı incelemek: Bira mayasının oksijensiz ortamda glukozu yıkarak enerji üretmesi.
Bu olay, hücre düzeyinde serbest enerji (ATP) üretimi olan hücresel solunumdur.
Bira mayası fermantasyon (oksijensiz solunum/fermantasyon) yoluyla ATP sentezler, bu da tüm canlılar için ortak olan hücresel solunum özelliğini temsil eder.
2
Sol sütundaki ikinci olayı incelemek: Nemli bölge bitkilerinin kütikula tabakasının ince olması ve stomalarının üstte bulunması.
Bu durum, bitkilerin yaşadıkları nemli çevre koşullarında hayatta kalma ve üreme şansını artıran kalıtsal bir uyumdur.
Kalıtsal özelliklerin çevre şartlarına uygun şekilde canlıya avantaj sağlaması uyum (adaptasyon) özelliğidir.
3
Sol sütundaki üçüncü olayı incelemek: Hücrelerin bir araya gelerek dokuları, dokuların organları oluşturması.
Bu durum, çok hücreli canlılardaki yapısal ve işlevsel hiyerarşiyi gösterir.
Canlıların belirli bir düzen ve iş bölümüyle çalışması organizasyon ilkesiyle doğrudan ilgilidir.
4
Sol sütundaki dördüncü olayı incelemek: Koşan insanda kan pH'ının solunumun hızlanmasıyla dengede tutulması.
Bu olay, vücudun iç dengesinin (pH, su, sıcaklık vb.) kararlı bir şekilde korunmasını sağlar.
İç çevrenin değişen dış koşullara rağmen dengede tutulması homeostazi özelliğinin temel amacıdır.

Anahtar Kavram

Canlıların Ortak Özellikleri (Solunum, Uyum, Organizasyon, Homeostazi)
Soru 11Soru

Canlıların tamamı, dış ortamda meydana gelen değişimlere rağmen hücre ya da vücut içi koşullarını kararlı ve dengede tutmak zorundadır. Homeostazi adı verilen bu iç denge mekanizması, yaşamsal faaliyetlerin kesintisiz sürdürülebilmesi için tüm canlılarda ortak olarak yürütülür. Ancak bu dengenin korunmasında kullanılan yöntem ve yapılar canlı grupları arasında farklılık gösterir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi tüm canlıların homeostaziyi sağlamak amacıyla gerçekleştirdiği ortak bir durumdur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hücre içi pH ve iyon derişimini metabolik faaliyetlerin gerçekleşebileceği uygun sınırlar arasında tutarak kararlı bir iç çevre oluşturma

Cevap

Hücre içi pH ve iyon derişimini metabolik faaliyetlerin gerçekleşebileceği uygun sınırlar arasında tutarak kararlı bir iç çevre oluşturma
Homeostazi, canlıların değişen çevre koşullarına rağmen iç ortamlarını kararlı tutma eğilimidir. Enzimlerin düzgün çalışabilmesi için hücre içi pH, su ve iyon derişiminin belirli sınırlar içinde tutulması tüm canlı hücreler için zorunlu ve ortak bir faaliyettir.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda tüm canlılarda homeostaziyi sağlamak amacıyla gerçekleştirilen ortak durum sorulmaktadır. Öncelikle seçeneklerde verilen metabolik olayların ve yapıların tüm canlılar için geçerli olup olmadığını analiz edin.
Canlıların ortak özellikleri olan hücresel solunum, boşaltım ve homeostazi kavramlarının genel tanımları ve sınırları belirlenir.
Hangi özelliklerin genel biyolojik yasalar gereği tüm hücrelerde bulunması gerektiğini, hangilerinin ise belirli gruplara özgü olduğunu ayırt etmek için.
2
Seçeneklerdeki özel mekanizmaları inceleyin: Oksijenli solunum yapmak (bazı canlılar anaerobiktir), kontraktil koful bulundurmak (prokaryotlarda zarlı organel yoktur), inorganik maddelerden hücresel solunumda enerji elde etmek (inorganik maddeler solunumda enerji vermez), konjugasyonla üremek (konjugasyon üreme değildir ve ortak değildir) gibi özellikleri eleyin.
Geriye tüm canlı hücrelerin sitoplazma veya iç ortam pH'ını, ozmotik basıncını ve iyon dengesini korumak zorunda olduğu bilgisi kalır.
Enzimlerin çalışabilmesi ve hücre bütünlüğünün korunması için homeostazinin hücresel düzeyde sağlanması şarttır.

Anahtar Kavram

Canlıların Ortak Özellikleri - Homeostazi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 12Soru

Canlıların hayatta kalabilmek ve nesillerini devam ettirebilmek için gerçekleştirdiği yaşamsal olaylar ile canlıların ortak özellikleri arasındaki ilişkiyi kurmak amacıyla, sol sütunda verilen fizyolojik süreçleri sağ sütundaki ilgili canlılık özelliği ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Tek hücreli bir tatlı su amibinin hücre içine giren fazla suyu, ATP harcayarak kontraktil kofullar aracılığıyla dışarı pompalaması
Ökaryotik tek hücreli bir algin, kloroplastlarında fotosentez yapabilmek amacıyla ışık kaynağının bulunduğu yöne doğru kamçısıyla hareket etmesi
Bakterilerin glukoz gibi organik besin monomerlerini hücre içinde enzimler yardımıyla yıkarak metabolik faaliyetlerinde kullanacağı kimyasal enerjiyi üretmesi
Bitki hücrelerinde amino asit yıkımı sonucu oluşan amonyak ve solunum ürünü olan karbondioksit gibi maddelerin çeşitli mekanizmalarla hücre dışına atılması

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Fazla suyun kontraktil koful ile atılması iç denge (homeostazi) ile; algin ışığa doğru hareket etmesi uyarılara tepki ile; glukozun yıkılarak enerji üretilmesi hücresel solunum ile; amonyak ve karbondioksitin hücre dışına atılması ise boşaltım ile eşleşmelidir.
Kontraktil koful faaliyeti hücre içi su dengesini (homeostazi) korur. Kamçıyla ışığa yönelim dış etkilere verilen tepkidir (uyarılara tepki). Hücrede glukoz yıkımı ile enerji elde edilmesi hücresel solunumdur. Amonyak ve karbondioksit gibi atıkların hücreden uzaklaştırılması ise boşaltımdır.

Adım Adım Çözüm

1
Kontraktil koful faaliyetinin amacını belirleme
Tatlı su amibinin kontraktil koful ile fazla suyu atması, hücrenin su dengesini (homeostazi) korur. Dolayısıyla bu süreç iç denge ile eşleşir.
Homeostazi, canlının kararlı bir iç çevre oluşturma ve bunu koruma eğilimidir.
2
Işığa yönelim ve hareket davranışını inceleme
Alglerin kamçılarıyla ışığa yönelmesi, dış uyarılara karşı verilen aktif bir yanıttır. Bu durum uyarılara tepki özelliğini gösterir.
Canlılar çevrelerindeki fiziksel veya kimyasal değişimleri (uyarıları) algılayıp tepki verirler.
3
Glukoz yıkımı ve enerji üretim sürecini tanımlama
Glukozun yıkılarak metabolik enerji elde edilmesi hücresel solunum sürecidir. Bu süreç hücresel solunumla eşleşir.
Hücresel solunum, tüm canlıların organik besinlerden enerji (ATP) elde etmesini sağlayan temel metabolik olaydır.
4
Metabolik atıkların uzaklaştırılmasını değerlendirme
Amonyak ve karbondioksit gibi zararlı metabolik atıkların dışarı atılması boşaltımdır. Bu süreç boşaltım ile eşleşir.
Boşaltım, metabolizma sonucu oluşan atıkların vücuttan veya hücreden uzaklaştırılmasıdır.

Anahtar Kavram

Canlıların ortak özellikleri olan homeostazi, uyarılara tepki, hücresel solunum ve boşaltım kavramlarının fizyolojik karşılıkları
Soru 13Soru

Bir biyoloji uzmanı, farklı alemlere ait olduğu bilinen tek hücreli XX, YY ve ZZ organizmalarını; içi mineral ve glikoz çözeltisiyle dolu, dış çevreyle ısı alışverişi yapabilen kapalı ve karanlık deney kaplarına ayrı ayrı yerleştirerek izlemiştir. Deney sürecinde kaplarda ve canlılarda gözlenen değişimler şunlardır:

* XX organizmasının bulunduğu kapta glikoz miktarı azalırken, etil alkol ve CO2CO_2 gazı açığa çıkmıştır.
* YY organizmasının bulunduğu kapta glikoz ve O2O_2 gazı tüketilirken, H2OH_2O ve CO2CO_2 miktarı artmıştır.
* ZZ organizmasının bulunduğu kapta glikoz ilavesi yapılmamasına rağmen karanlık ortamda ortamdaki CO2CO_2 ve bazı inorganik bileşiklerin miktarı azalırken, organik besin monomerlerinin miktarı artmıştır.

Buna göre, deneyde kullanılan XX, YY ve ZZ organizmaları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Her üç organizma da yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmek için gerekli olan ATPATP molekülünü kendi hücresel yapıları içinde sentezlemek zorundadır.

Cevap

Her üç organizmanın da yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmek için gerekli olan ATPATP molekülünü kendi hücresel sınırları içinde sentezlemek zorunda olması kesinlikle doğrudur.
Tüm canlı hücreler, metabolik aktivitelerini (aktif taşıma, sentez reaksiyonları vb.) sürdürebilmek için enerjiye ihtiyaç duyarlar. ATPATP molekülü büyük yapısı ve kimyasal özellikleri nedeniyle hücre zarı dışına çıkamaz ve hücreden hücreye transfer edilemez. Bu yüzden, hücre yapısına sahip her canlı kendi ATPATP'sini kendi hücresi içinde üretmek ve tüketmek zorundadır. Bu durum tüm canlılar için evrensel bir ortak özelliktir.

Adım Adım Çözüm

1
Organizmaların gerçekleştirdiği metabolik faaliyetlerin belirlenmesi
XX organizmasının etil alkol fermantasyonu gerçekleştirdiği, YY organizmasının oksijenli solunum yaptığı, ZZ organizmasının ise karanlık ortamda glikoz tüketmeden inorganik maddeleri azaltıp organik besin monomeri ürettiği için kemosentez yaptığı tespit edilir.
Soruda verilen öncüllerin biyolojik karşılıklarını bularak seçeneklerdeki kavramsal iddiaları değerlendirebilmek.
2
Canlıların ortak özellikleri ile metabolik kısıtların karşılaştırılması
Tüm canlılar enerji üretmek (ATPATP sentezi) ve kullanmak zorundadır. Hücre zarı dışına çıkamayan ve hücreler arasında taşınamayan tek molekül olan ATPATP'nin, her hücrenin kendi içinde üretilmesi gerektiği bilgisiyle eşleştirilir.
Organizmaların ortak olarak gerçekleştirmek zorunda olduğu yaşamsal faaliyet kuralının doğrulanması.

Anahtar Kavram

Canlıların Ortak Özellikleri - Enerji Kullanımı ve Üretimi (ATPATP)
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 14Soru

Aşağıda sol sütunda canlılarda gerçekleşen bazı fizyolojik süreçler ve sağ sütunda bu süreçlerin doğrudan ilişkili olduğu canlıların ortak özellikleri verilmiştir. Sol sütundaki süreçleri sağ sütundaki ortak özellikler ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Hücre dışından alınan polimer besinlerin monomerlerine hidroliz edilmesinden sonra bu monomerlerin enzimler yardımıyla yıkılarak metabolik faaliyetlerde kullanılacak ATPATP molekülünün sentezlenmesi
Hücre içi pH değerinin karbondioksit tamponlama sistemleri yardımıyla yaklaşık 7,47,4 seviyesinde kararlı tutulması
Metabolizma sonucunda açığa çıkan amonyak (NH3NH_3) gibi toksik azotlu atıkların daha az zehirli formlara dönüştürülerek hücreden veya vücuttan uzaklaştırılması
Tek hücreli bir organizmanın ortamdaki kimyasal madde yoğunluğu farkına göre kam��ısı yardımıyla besin kaynağına doğru yönelmesi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki hücresel ve fizyolojik süreçlerin sağ sütundaki canlıların ortak özellikleri ile doğru eşleşmesi şu şekildedir: monomerlerin yıkımıyla ATP sentezlenmesi süreci Hücresel Solunum ile; hücre içi pH değerinin kararlı tutulması süreci Homeostazi ile; amonyak gibi azotlu atıkların vücuttan uzaklaştırılması süreci Boşaltım ile; kimyasal uyarana doğru kamçıyla yönelme süreci ise Uyarılara Tepki ile eşleşir.
Polimerlerin hidrolizi sonucu oluşan monomerlerin yıkımıyla ATP üretilmesi Hücresel Solunum ile; pH kararlılığının sürdürülmesi Homeostazi ile; metabolik azotlu atıkların uzaklaştırılması Boşaltım ile; kamçıyla uyarana yönelim ise Uyarılara Tepki ile tam olarak örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk öncüldeki monomer yıkımı ve enerji sentezi sürecini incelemek.
Monomerlerin yıkılarak kimyasal bağ enerjisinin ATP sentezine aktarılması hücresel solunumdur.
Hücresel solunumun temel amacı canlının metabolik faaliyetlerinde kullanacağı enerjiyi (ATPATP) üretmektir.
2
İkinci öncüldeki pH dengesi ve iç çevre kararlılığını incelemek.
pH değerinin belirli sınırlarda sabit tutulması homeostazi kavramına karşılık gelir.
Homeostazi, canlının değişen çevre koşullarına karşı iç ortamını kararlı ve dengede tutma yeteneğidir.
3
Üçüncü öncüldeki azotlu metabolik atıkların uzaklaştırılması sürecini incelemek.
Amonyak gibi zehirli maddelerin vücuttan atılması boşaltım faaliyetidir.
Boşaltım, metabolik faaliyetler sonucunda oluşan atıkların iç ortam dengesini bozmayacak şekilde uzaklaştırılmasıdır.
4
Dördüncü öncüldeki kamçı ile besine yönelme sürecini incelemek.
Uyarana karşı hareket ederek besine yönelme uyarılara tepki özelliğidir.
Canlılar çevrelerinde meydana gelen fiziksel veya kimyasal değişimleri algılayıp bunlara aktif veya pasif tepki gösterirler.

Anahtar Kavram

Canlıların ortak özellikleri olan hücresel solunum, homeostazi, boşaltım ve uyarılara tepki mekanizmaları ile bu süreçlerin biyokimyasal ve fizyolojik karşılıkları.