Examkin

Beşeri Sistemler (Nüfus ve Yerleşme)

20 soru

Tüm türler20Çoktan seçmeli9Eşleştirme8Sıralama3
Soru 1Soru →

Aşağıda Türkiye'nin farklı coğrafi yörelerinde görülen kır yerleşmesi örnekleri ile bu yerleşmelerin coğrafi nitelikleri ve sınıflandırmaları verilmiştir. Sol sütundaki yerleşme örneklerini, sağ sütundaki doğru coğrafi nitelik ve sınıflandırmalarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Menteşe Yöresi'nde yaygın olan ve karstik engebelerin bulunduğu alanlarda küçük çaplı tarım ve hayvancılık amacıyla kurulan 'Dam' yerleşmeleri
Doğu Karadeniz'in dik yamaçlarında, tarım arazilerinin küçük ve parçalı olduğu alanlarda görülen yerleşme dokusu
Güneydoğu Anadolu'da (Şanlıurfa çevresi) düzlük alanlarda, tarım topraklarının geniş yer kapladığı sahalarda görülen yerleşme dokusu
Batı Karadeniz'de (Bolu ve Kastamonu çevresi) birkaç mahallenin bir idari birim altında birleşmesiyle oluşan kalıcı yerleşme tipi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme şu şekildedir: Menteşe Yöresi'ndeki Dam yerleşmeleri geçici köy altı yerleşmesi niteliği taşır; Doğu Karadeniz'deki yerleşmeler engebeli arazi ve bol su nedeniyle dağınık dokuludur; Güneydoğu Anadolu'daki ova köyleri düz arazi ve yetersiz su nedeniyle toplu dokuludur; Batı Karadeniz'deki Divan yerleşmeleri ise kalıcı köy altı yerleşmesi özelliğindedir.
Doğru eşleştirmede; Menteşe Yöresi Dam yerleşmesi geçici köy altı yerleşmesiyle, Doğu Karadeniz dağınık dokulu yerleşmeyle, Güneydoğu Anadolu toplu dokulu yerleşmeyle, Batı Karadeniz Divan yerleşmesi ise kalıcı köy altı yerleşmesiyle eşleşir. Bu eşleştirme Türkiye'nin fiziki (su ve yer şekilleri) ve beşeri (ekonomik faaliyet, idari yapı) coğrafya özellikleriyle tam uyumludur.

Adım Adım Çözüm

1
Menteşe Yöresi'ndeki köy altı yerleşmesi analiz edilir.
Menteşe Yöresi'nde görülen dam yerleşmelerinin, karstik ve engebeli yapı üzerinde hayvancılık odaklı kurulan geçici köy altı yerleşmeleri olduğu saptanır. Bu durum karstik arazinin geçici köy altı yerleşmesi açıklamasıyla eşleşir.
Geçici köy altı yerleşmelerinin yöresel dağılışını ve doğal çevreyle olan ilişkisini saptamak.
2
Doğu Karadeniz'in coğrafi özellikleri ve yerleşme dokusu eşleştirilir.
Engebeli yer şekilleri ve bol su kaynaklarının dağınık yerleşme dokusuna yol açtığı belirlenir.
Yerleşme dokularını belirleyen temel doğal faktörleri (su ve yer şekilleri) analiz etmek.
3
Güneydoğu Anadolu (Şanlıurfa çevresi) özellikleri incelenir.
Düz yer şekilleri ve yetersiz su kaynaklarının toplu yerleşme dokusuna yol açtığı belirlenir.
Kurak bölgelerdeki su kaynaklarının yerleşme dokusuna etkisini değerlendirmek.
4
Batı Karadeniz'deki Divan yerleşmesi incelenir.
Divan yerleşmesinin mahallelerin birleşmesiyle oluşan kalıcı bir köy altı yerleşmesi olduğu saptanır.
Köy altı yerleşmelerinin idari ve kalıcı/geçici özelliklerine göre sınıflandırılmasını yapmak.

Anahtar Kavram

Türkiye'de kır yerleşmelerinin dokusal (dağınık, toplu) ve idari/fonksiyonel (geçici, kalıcı köy altı yerleşmeleri) açıdan dağılışını belirleyen fiziki ve beşeri coğrafya faktörleri.
Soru 2Soru →

Osmanlı Devleti'nde 1831 yılında Sultan II. Mahmut döneminde yapılan ilk nüfus sayımında sadece erkekler ve askeri amaçla kullanılabilecek bazı hayvanlar sayılmış, kadın nüfus ise sayıma dahil edilmemiştir. Bu nüfus sayımının yalnızca erkek nüfusu ve belirli hayvanları hedef almasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Askeri yükümlülükleri ve vergi mükelleflerini belirlemek

Cevap

Askeri yükümlülükleri ve vergi mükelleflerini belirlemek
Tarihsel dönemlerde yapılan nüfus sayımlarının öncelikli amaçları askeri gücü (askere alınabilecek erkek sayısını) ve devletin vergi gelirlerini (vergi mükelleflerini) belirlemektir. II. Mahmut döneminde yapılan 1831 sayımında da sadece erkeklerin ve belirli hayvanların sayılması bu durumun doğrudan kanıtıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda verilen 1831 Osmanlı nüfus sayımının özelliklerini ve sayılan grupları incelemek.
Sayıma yalnızca erkeklerin ve askeri/ekonomik amaçlı hayvanların dahil edildiği görülmektedir.
Bu durum, sayımın tüm nüfusu tespit etmek yerine sadece askeri ve mali kaynakları belirlemek amacıyla yapıldığını gösterir.
2
Tarihsel dönemlerdeki nüfus sayımlarının genel amaçları ile modern nüfus sayımlarının amaçlarını karşılaştırmak.
Modern sayımlarda demografik yapıyı öğrenmek hedeflenirken, tarihsel sayımlarda (Osmanlı ve Roma gibi) vergi ve asker sayısını belirlemek amaçlanmıştır.
Doğru seçeneğe ulaşmak için tarihsel amaç olan askeri ve mali yükümlülüklerin tespiti seçeneği belirlenir.

Anahtar Kavram

Tarihsel Dönemlerde Nüfus Sayımlarının Amaçları
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 3Soru →

Aşağıda yeryüzünde nüfusun dağılışını etkileyen faktörlere bağlı olarak şekillenen bazı bölgeler ve bu bölgelerin nüfus özellikleri verilmiştir. Buna göre, sol sütundaki bölgeleri sağ sütundaki nüfus özellikleri ve bunun temel nedenleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Amazon ve Kongo havzaları
Kuzey Afrika ve Orta Avustralya
Batı Avrupa ve Kuzey Amerika'nın doğusu
Sibirya ve Kuzey Kanada

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme şu şekildedir: Amazon ve Kongo havzaları yüksek sıcaklık, nem ve gür orman örtüsüyle; Kuzey Afrika ve Orta Avustralya kuraklık ve su kıtlığıyla; Batı Avrupa ve Kuzey Amerika'nın doğusu sanayi, ticaret ve uygun iklim koşullarıyla; Sibirya ve Kuzey Kanada ise düşük sıcaklıklar ve donmuş topraklarla eşleşmektedir.
Dünya nüfusunun yeryüzündeki dağılışı düzenli değildir. Amazon ve Kongo havzaları aşırı nem ve gür bitki örtüsü nedeniyle; Kuzey Afrika ve Orta Avustralya kuraklık ve su kaynaklarının yetersizliği nedeniyle; Sibirya ve Kuzey Kanada ise düşük sıcaklıklar nedeniyle seyrek nüfuslanmıştır. Buna karşın Batı Avrupa ve Kuzey Amerika'nın doğusu uygun iklim özellikleri ve gelişmiş sanayi faaliyetleri sayesinde yoğun nüfuslu alanlardır.

Adım Adım Çözüm

1
Ekvatoral bölgedeki nehir havzalarının doğal özelliklerini analiz etme
Amazon ve Kongo havzalarının çok sıcak, nemli ve gür ormanlarla kaplı olmasından dolayı seyrek nüfuslu olduğu belirlenir.
Ekvatoral iklimin nüfus üzerindeki sınırlayıcı etkisini tespit etmek.
2
Dönenceler çevresindeki karasal ve çöl bölgelerinin iklim şartlarını değerlendirme
Kuzey Afrika ve Orta Avustralya'nın şiddetli kuraklık ve su azlığı nedeniyle seyrek nüfuslandığı belirlenir.
Kuraklığın nüfus dağılışına etkisini analiz etmek.
3
Sanayileşmiş küresel merkezlerin beşerî ve ekonomik koşullarını inceleme
Batı Avrupa ve Kuzey Amerika'nın doğusunun sanayi ve ticaret faaliyetleri sayesinde yoğun nüfuslu olduğu belirlenir.
Ekonomik faaliyetlerin nüfus yoğunluğuna etkisini ortaya koymak.
4
Kutup altı yüksek enlemlerin sıcaklık koşullarını değerlendirme
Sibirya ve Kuzey Kanada'nın aşırı soğuklar ve donmuş topraklar nedeniyle seyrek nüfuslandığı belirlenir.
Düşük sıcaklıkların yerleşme üzerindeki olumsuz etkisini tespit etmek.

Anahtar Kavram

Dünya genelinde nüfusun dağılışını etkileyen fiziki (iklim, su kaynakları, bitki örtüsü) ve beşerî (sanayileşme, ticaret) faktörler.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 4Soru →

Aşağıdaki coğrafi bölgeleri, nüfus dağılışını belirleyen temel faktörler ve bu nüfuslanmanın özellikleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Ganj ve Brahmaputra Deltası
Kuzey Amerika'nın Doğu Kıyıları
Kongo Havzası
Orta Avustralya

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Ganj ve Brahmaputra Deltası tarımsal/Muson özellikleriyle, Kuzey Amerika'nın Doğu Kıyıları sanayi/finans özellikleriyle, Kongo Havzası ekvatoral/gür orman özellikleriyle, Orta Avustralya ise dinamik yüksek basınç/kuraklık özellikleriyle eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede Ganj ve Brahmaputra Deltası geleneksel çeltik tarımı ve Muson yağışlarıyla (tarımsal bölge), Kuzey Amerika'nın Doğu Kıyıları sanayi ve finansla (beşerî bölge), Kongo Havzası yüksek sıcaklık/nem ve gür ormanlarla (ekvatoral bölge), Orta Avustralya ise dinamik yüksek basınç kaynaklı kuraklıkla (kurak bölge) eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Ganj ve Brahmaputra Deltası'nın coğrafi konumu ve tarımsal potansiyeli analiz edilir.
Bu bölgenin Muson yağışları ve alüvyal topraklar sayesinde tarımsal nüfus yoğunluğu yüksek bir yer olduğu belirlenir ve Muson iklimine dair açıklamayla eşleştirilir.
Tarımsal elverişlilik, Güneydoğu Asya'daki nüfus yoğunluğunun temel nedenidir.
2
Kuzey Amerika'nın Doğu Kıyıları'nın sosyo-ekonomik yapısı incelenir.
Sanayi, ticaret, finans ve ulaşım ağlarının gelişmişliğiyle nüfusun yoğunlaştığı belirtilen beşerî açıklama ile eşleştirilir.
Sanayi ve hizmet sektörleri bu bölgedeki yoğun nüfuslanmanın birincil nedenidir.
3
Kongo Havzası'nın iklim ve bitki örtüsü özellikleri değerlendirilir.
Sıcaklık, nem ve gür yağmur ormanları nedeniyle nüfusun seyrek olduğu ekvatoral açıklama ile eşleştirilir.
Aşırı sıcaklık ve nem, yerleşmeyi zorlaştıran fiziki etkenlerdir.
4
Orta Avustralya'nın iklim koşulları göz önünde bulundurulur.
Dinamik yüksek basınç etkisiyle oluşan kuraklık ve çöller nedeniyle nüfusun seyrek olduğunu belirten kurak bölge açıklamasıyla eşleştirilir.
Su kaynaklarının kıtlığı nüfus dağılışını doğrudan kısıtlar.

Anahtar Kavram

Dünya genelinde nüfusun dağılışı homojen olmayıp, fiziki (iklim, yer şekilleri, su kaynakları) ve beşerî (sanayileşme, tarım, ulaşım) faktörlerin karşılıklı etkileşimine göre şekillenir.

Alternatif Yöntem

Alternatif olarak, bölgelerin mutlak konumları (enlemleri) ve iklim tipleri (Ekvatoral, Muson, Çöl vb.) göz önünde bulundurularak fiziki kısıtlamalar hızlıca elenebilir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5Soru →

Aşağıdaki tabloda bazı göç örnekleri ve bu göçlerin türleri eşleştirilmiştir:

Göç ÖrneğiGöçün Türü
Lozan Antlaşması sonrası Türk ve Rum nüfusun yer değiştirmesiSiyasi zorunlu göç (Mübadele)
Bir mühendisin daha iyi çalışma şartları için yurt dışına gitmesiİsteğe bağlı beyin göçü
Doğu Karadeniz'deki bir ailenin çay hasadı dönemi Rize'ye gitmesiGeçici (mevsimlik) göç
Deprem gibi doğal afetler sonucu konutu hasar gören bir ailenin başka bir şehre taşınması[X]

Buna göre, tablonun doğru tamamlanabilmesi için [X] yerine aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Doğal nedenli zorunlu göç

Cevap

Deprem gibi doğal afetler sonucu gerçekleşen göçler doğal nedenli ve zorunlu göçler kapsamında yer alır.
Doğal nedenli zorunlu göç ifadesi doğrudur. Çünkü deprem, heyelan, sel gibi doğal afetler sonucunda insanların yaşam alanlarını terk etmesi, kendi istekleriyle değil, hayatta kalma ve barınma zorunluluğuyla gerçekleşen doğal nedenli bir zorunlu göçtür.

Adım Adım Çözüm

1
Tablodaki son satırda verilen göç örneği incelenir: 'Deprem gibi doğal afetler sonucu konutu hasar gören bir ailenin başka bir şehre taşınması'.
Göçün tetikleyici unsurunun deprem (doğal afet) olduğu belirlenir.
Göçün nedenini (doğal/fiziki, ekonomik, siyasi, sosyal) tespit etmek için.
2
Bu göçün insanların kendi isteğiyle mi yoksa zorunluluktan mı yapıldığı değerlendirilir.
Can güvenliği ve konut hasarı nedeniyle bu göçün isteğe bağlı olmadığı, zorunlu olduğu belirlenir.
Göçün irade durumuna göre (gönüllü/zorunlu) sınıflandırılmasını yapmak için.
3
Elde edilen doğal nedenli ve zorunlu göç özellikleri birleştirilir.
Bu göçün 'Doğal nedenli zorunlu göç' sınıfına girdiği sonucuna ulaşılır.
Doğru seçeneği belirlemek için.

Anahtar Kavram

Göç türlerinin nedenlerine (doğal, ekonomik, siyasi, sosyal) ve yapılış şekillerine (gönüllü, zorunlu) göre sınıflandırılması.
Soru 6Soru →

Aşağıdaki tabloda, beş farklı ülkenin aynı yıl içerisindeki doğal nüfus artış oranları ile gerçek nüfus artış oranları verilmiştir:

ÜlkeDoğal Nüfus Artış OranıGerçek Nüfus Artış Oranı
I%2,4\%2,4%1,1\%1,1
II%0,3\%0,3%1,8\%1,8
III%1,5\%1,5%0,4\%0,4
IV%1,2\%1,2%1,2\%1,2
V%−0,5\%-0,5%0,2\%0,2

Tablodaki verilere göre, bu ülkelerde yaşanan nüfus hareketleriyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi kesinlikle yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III. ülkede, gerçek nüfus artışının doğal nüfus artışından az olması, bu ülkedeki aritmetik nüfus yoğunluğunun süreç içinde sürekli azaldığını gösterir.

Cevap

Gerçek nüfus artışının doğal nüfus artışından az olmasına rağmen pozitif değerde kalmasının toplam nüfus miktarını artırdığını, dolayısıyla yüzölçümü sabit olan ülkedeki aritmetik nüfus yoğunluğunun azalmayıp artacağını belirten ifade kesinlikle yanlıştır.
Gerçek nüfus artış oranının doğal nüfus artış oranından az olması, ülkenin dışarıya göç verdiğini gösterir. Ancak III. ülkenin gerçek nüfus artış oranı %0,4\%0,4 ile pozitif bir değerdir. Bir ülkede gerçek nüfus artış oranı pozitif olduğu sürece, o ülkenin toplam nüfusu artmaya devam eder. Ülkenin sınırları ve yüzölçümü değişmediğine göre, toplam nüfusun artması aritmetik nüfus yoğunluğunun azalmasına değil, artmasına yol açar. Bu nedenle bu çıkarım kesinlikle yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Doğal nüfus artışı ile gerçek nüfus artışı arasındaki ilişkiyi kurarak ülkelerin göç durumunu belirlemek.
Doğal artışın gerçek artıştan fazla olduğu I ve III. ülkeler göç vermiş; gerçek artışın doğal artıştan fazla olduğu II ve V. ülkeler göç almış; eşit olduğu IV. ülkede ise net göç dengeli kalmıştır.
Gerçek nüfus artış hızı, doğal nüfus artış hızına göç miktarının eklenmesi veya çıkarılmasıyla bulunur.
2
İlgili seçenekteki III. ülkenin nüfus miktarındaki değişim yönünü ve aritmetik nüfus yoğunluğunu analiz etmek.
III. ülkenin gerçek nüfus artış hızı %0,4\%0,4 olup pozitif bir değerdir. Bu da ülkenin nüfusunun azalmadığını, aksine yavaş da olsa artmaya devam ettiğini gösterir. Toplam nüfus arttığı ve ülkenin yüzölçümü değişmediği için aritmetik nüfus yoğunluğu azalmaz, aksine artar.
Aritmetik nüfus yoğunluğu toplam nüfusun yüzölçümüne bölünmesiyle elde edilir. Nüfus artış hızı sıfırın altına düşmedikçe toplam nüfus ve yoğunluk artar.
3
Diğer ülkeler hakkındaki ifadelerin doğruluğunu teyit etmek.
Göç veren I. ülkede itici faktörlerin, göç alan II. ülkede çekici faktörlerin etkili olması coğrafi açıdan doğrudur. IV. ülkede net göç sıfırdır. V. ülkede doğal azalışa rağmen göçle nüfusun arttığı gerçektir.
Yanlış olan seçeneğin tek ve kesin olduğundan emin olmak için tüm seçenekler elenmelidir.

Anahtar Kavram

Doğal ve gerçek nüfus artış oranları arasındaki farktan yola çıkarak ülkelerin göç durumunu, göçlerin nedenlerini (itici ve çekici faktörler) ve sosyo-ekonomik sonuçlarını (nüfus yoğunluğu, nüfus miktarı) yorumlama.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 7Soru →

Tarih boyunca dünyada büyük nüfus hareketlerine yol açan çeşitli göç dalgaları yaşanmıştır.

Aşağıda verilen göç hareketlerini, gerçekleştikleri dönemlere göre en eskiden en yeniye doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru kronolojik sıralama en eskiden en yeniye doğru sırasıyla Kavimler Göçü, Yeni Dünya Göçleri ve Sanayi Devrimi sonrası işçi göçleri şeklindedir.
Tarihsel olarak ilk sırada M.S. 4. yüzyılda başlayan Kavimler Göçü yer alır. Ardından 15. yüzyıl sonunda Coğrafi Keşifler ile başlayan Yeni Dünya Göçleri gelir. En son ise 18. yüzyıl sonlarında başlayan Sanayi Devrimi sonrası işçi göçleri gerçekleşmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Göçlerin gerçekleştikleri tarihsel dönemleri belirlemek
Kavimler Göçü M.S. 4. yüzyıl (İlk Çağ'ın sonu), Yeni Dünya Göçleri 15. yüzyıl sonu ve sonrası (Yeni Çağ), Sanayi Devrimi sonrası işçi göçleri 18. yüzyıl sonu ve sonrası (Yakın Çağ) olarak belirlenir.
Kronolojik sıralama yapabilmek için olayların gerçekleştikleri tarihsel zaman dilimlerini bilmek gerekir.
2
Belirlenen dönemleri kronolojik olarak sıralamak
M.S. 4. yüzyıl < 15. yüzyıl < 18. yüzyıl sıralamasıyla sırasıyla Kavimler Göçü, Yeni Dünya Göçleri ve Sanayi Devrimi sonrası işçi göçleri sırası elde edilir.
Zaman çizgisi üzerinde geçmişten günümüze doğru yapılan sıralama doğru sonucu verir.

Anahtar Kavram

Tarihsel süreçte yaşanan büyük göç dalgaları ve kronolojisi
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 8Soru →

Türkiye'de kırsal yerleşmelerin toplu ya da dağınık dokulu olmasında yer şekilleri ve su kaynaklarının dağılışı doğrudan etkilidir. Yer şekillerinin düz olduğu ve su kaynaklarının kısıtlı olduğu alanlarda evler birbirine yakın inşa edilerek toplu yerleşmeler oluşturulurken; yer şekillerinin engebeli ve su kaynaklarının bol olduğu alanlarda evler birbirinden uzak inşa edilerek dağınık yerleşmeler oluşturulur.

Buna göre, coğrafi özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki yörelerin hangisinde dağınık yerleşme dokusunun yaygın olarak görülmesi beklenir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Doğu Karadeniz Yöresi

Cevap

Doğu Karadeniz Yöresi
Doğu Karadeniz Yöresi, Türkiye'de yer şekillerinin en engebeli ve su kaynaklarının en bol olduğu yerlerin başında gelir. Kırsal kesimde tarım arazilerinin küçük ve parçalı olması, yer şekillerinin engebeliliği ve suyun her yerde kolayca bulunabilmesi evlerin birbirinden uzak yapılmasına yol açmış ve dağınık yerleşme dokusunu oluşturmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Kırsal yerleşme dokularının (toplu ve dağınık) oluşma koşullarını incelemek.
Dağınık yerleşme dokusu için engebeli yer şekilleri ve bol su kaynakları gerekirken; toplu yerleşme dokusu için düz yer şekilleri ve kısıtlı su kaynakları gerekmektedir.
Soru kökündeki tanıma uygun coğrafi şartları belirlemek amacıyla bu adım uygulanmıştır.
2
Seçeneklerde verilen Türkiye yörelerinin fiziki ve hidrografik özelliklerini değerlendirmek.
Doğu Karadeniz Yöresi engebeli ve bol yağışlı/sulu bir yapıya sahipken; Konya Ovası, Tuz Gölü Çevresi, Güneydoğu Anadolu Platosu ve Ergene Havzası sade yer şekillerine ve kısıtlı su kaynaklarına sahiptir.
Tanımlanan koşullara uyan tek doğru coğrafi bölgeyi belirlemek için bu karşılaştırma yapılmıştır.

Anahtar Kavram

Kırsal Yerleşmelerde Dokularına Göre Yerleşme Tipleri
Tahmini Süre:50s
Soru 9Soru →

Türkiye'nin bazı yıllardaki nüfus artış hızları aşağıdaki tabloda verilmiştir:

YılNüfus Artış Hızı (‰‰)
194510,510,5
195527,827,8
198524,924,9
20231,11,1

Yalnızca bu tablodaki verilere göre, Türkiye nüfusuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1985 yılındaki toplam nüfus miktarı, 1955 yılındaki toplam nüfus miktarından fazladır.

Cevap

1985 yılındaki toplam nüfus miktarı, 1955 yılındaki toplam nüfus miktarından fazladır.
Verilen tablodaki tüm yıllarda nüfus artış hızı pozitif değerdedir. Pozitif nüfus artış hızı, ülkeye her yıl yeni bireylerin eklendiğini ve toplam nüfusun sürekli arttığını gösterir. Dolayısıyla 1955 yılından 1985 yılına gelindiğinde nüfus artış hızı düşmüş olsa bile (27,827,8'den 24,924,9'a), nüfus artmaya devam ettiği için 1985 yılındaki toplam nüfus miktarı 1955 yılındakine göre kesinlikle daha fazladır.

Adım Adım Çözüm

1
Tablodaki nüfus artış hızı değerlerinin işaretlerini ve sıfıra göre durumunu kontrol etme.
Tabloda verilen tüm yıllardaki (1945, 1955, 1985, 2023) nüfus artış hızları pozifittir (10,510,5, 27,827,8, 24,924,9, 1,11,1 değerleri sıfırdan büyüktür).
Nüfus artış hızının pozitif olması, o dönemlerde ülkeye sürekli olarak yeni nüfus eklendiğini ve nüfusun artmaya devam ettiğini gösterir.
2
Nüfus artış hızı ile toplam nüfus arasındaki ilişkiyi analiz etme.
Nüfus artış hızı azalsa bile (örneğin 1955'ten 1985'e geçerken 27,827,8'den 24,924,9'a düşmesi), hız sıfırın altına düşmediği sürece toplam nüfus sürekli olarak artmaya devam eder.
Artış hızının düşmesi nüfusun azaldığı anlamına gelmez, sadece nüfusun bir önceki döneme göre daha yavaş arttığını ifade eder.
3
Seçenekleri karşılaştırarak kesin doğru olan yargıyı belirleme.
1955'ten 1985'e kadar nüfus sürekli arttığı için, 1985 yılındaki toplam nüfusun 1955 yılındaki nüfustan daha fazla olduğu sonucuna ulaşılır.
Artış hızı pozitif kaldığı sürece sonraki yıllardaki toplam nüfus daima önceki yıllardan fazladır.

Anahtar Kavram

Nüfus artış hızı ile toplam nüfus miktarı arasındaki ilişki
Soru 10Soru →

Türkiye'deki köy altı yerleşmelerinin ortaya çıkmasında coğrafi şartlar, ekonomik faaliyetler ve arazi yapısı belirleyici olmuştur. Aşağıda verilen köy altı yerleşmesi tanımlarını ilgili oldukları yerleşme tipleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Geniş tarım alanları içinde yer alan, bir veya birkaç ev ile bunların eklentilerinden (ahır, samanlık vb.) oluşan ve mülkiyeti genellikle tek bir kişiye ya da aileye ait olan kalıcı köy altı yerleşmesidir.
Genellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde engebeli arazilerde kurulan, tarım ve hayvancılık faaliyetlerinin bir arada yürütüldüğü, idari olarak bir köye bağlı olan kalıcı yerleşmedir.
Toroslar başta olmak üzere Akdeniz ve Ege'nin dağlık alanlarında g��çebe hayvancılıkla uğraşan ailelerin çadırlardan oluşturduğu geçici yerleşmelerdir.
Batı Karadeniz'in engebeli ve ormanlık alanlarında tarım arazilerinin yetersiz ve dağınık olmasına bağlı olarak birkaç mahalle biriminin tek bir muhtarlık altında birleşmesiyle oluşan kalıcı yerleşmelerdir.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Geniş tarım arazileri ve tek aile mülkiyeti ile tanımlanan yerleşme çiftlik; Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da tarım ve hayvancılık yapılan kalıcı köy altı birimi mezra; Toroslar'daki göçebe hayvancılığa dayalı çadır birimi oba; Batı Karadeniz'deki dağınık mahallelerin birleşimi ise divan yerleşmesiyle eşleşir.
Doğru eşleştirmede; geniş tarım toprakları ve tek kişiye/aileye ait mülkiyet yapısıyla tanımlanan yerleşme çiftlik; Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da engebeli arazilerdeki tarım ve hayvancılık yapılan kalıcı birime mezra; Toroslar'da göçebe hayvancılık yapan yörüklerin çadırlarından oluşan geçici birime oba; Batı Karadeniz'de dağınık mahallelerin birleşmesiyle oluşan kalıcı birime ise divan karşılık gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Geniş tarım alanları ve tek şahıs mülkiyeti vurgulanan yerleşme tanımını analiz etmek.
Bu özelliklerin çiftlik yerleşmesine ait olduğu belirlenir.
Çiftlikler, tarımsal üretimin ön planda olduğu, geniş düzlüklerde yaygın olan kalıcı köy altı yerleşmeleridir.
2
Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun engebeli kesimlerindeki tarım ve hayvancılık yapılan kalıcı köy altı yerleşme özelliklerini incelemek.
Bu yerleşmenin mezra olduğu tespit edilir.
Mezralar, ailelerin geçimini sağlamak üzere tarım ve hayvancılık yaptığı, idari olarak bir köye bağlı kalıcı yerleşim alanlarıdır.
3
Toroslar'da hayvancılık yapan ailelerin çadırlardan oluşturduğu geçici yerleşmeyi tanımlamak.
Bu geçici yerleşmenin oba olduğu saptanır.
Oba yerleşmeleri, hayvancılık faaliyetlerinin mevsimlik karakterine bağlı olarak kurulan geçici köy altı yerleşmelerindendir.
4
Batı Karadeniz'de dağınık mahallelerin birleşmesiyle oluşan kalıcı yapıyı analiz etmek.
Bu yerleşmenin divan olduğu belirlenir.
Divan yerleşmeleri, Karadeniz coğrafyasında tarım alanlarının parçalı olması sebebiyle kurulan mahallelerin tek muhtarlık altında birleşmesiyle oluşan kalıcı yerleşmelerdir.

Anahtar Kavram

Türkiye'de Köy Altı Yerleşme Tipleri ve Geçici-Kalıcı Yerleşme Ayrımı
Soru 11Soru →

Dünya nüfusunun tarihsel gelişimi incelendiğinde, nüfus artış hızında ve toplam nüfus miktarında olağanüstü artışların yaşandığı üç büyük sıçrama dönemi tespit edilmiştir. Bu sıçrama dönemleri, insanlığın yaşam koşullarını kökten değiştiren önemli teknolojik ve kültürel gelişmelerle doğrudan ilişkilidir.

Buna göre, tarihsel süreçte yaşanan nüfus sıçramaları ve bu sıçramalara zemin hazırlayan gelişmelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Birinci sıçrama dönemi, Pleistosen (Buzul Çağı) sonlarında iklim koşullarının ısınmasıyla birlikte insanların yerleşik köy hayatına geçmesi ve sulu tarıma başlamasıyla tetiklenmiştir.

Cevap

Birinci sıçrama döneminin Pleistosen sonlarında yerleşik köy hayatı ve sulu tarımla başladığını iddia eden açıklama yanlıştır.
Birinci sıçrama dönemi, Paleolitik Çağ'da insanların taşlardan ilkel aletler yapmayı öğrenmesiyle gerçekleşmiştir. Yerleşik hayata geçiş ve tarımsal üretime başlanması ise ikinci sıçrama döneminin (Neolitik Çağ) temel özelliğidir. Bu nedenle birinci sıçrama dönemiyle ilgili verilen bu açıklama yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Nüfusun tarihsel süreçteki üç büyük sıçrama dönemini ve bu dönemleri başlatan temel gelişmeleri belirlemek.
Birinci sıçrama alet yapımıyla (Paleolitik Çağ), ikinci sıçrama tarım ve yerleşik hayata geçişle (Neolitik Çağ), üçüncü sıçrama ise Sanayi Devrimi ile (Modern Çağ) ilişkilidir.
Seçeneklerdeki eşleştirmelerin doğruluğunu teorik bilgiye dayanarak kontrol etmek.
2
Seçenekleri analiz ederek yanlış eşleştirmeyi tespit etmek.
Birinci sıçrama döneminin yerleşik yaşam ve sulu tarımla ilişkilendirildiği ifadenin yanlış olduğu görülür; çünkü tarım ve yerleşik yaşam ikinci sıçrama döneminin özelliğidir.
Soruda bizden istenen yanlış açıklamayı içeren seçeneğe ulaşmak.

Anahtar Kavram

Nüfus Sıçrama Dönemleri ve Nüfusun Tarihsel Gelişimi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 12Soru →

Aşağıda, yeryüzünde farklı nüfus özelliklerine sahip bazı bölgeler ile bu bölgelerin nüfus yoğunluğunu belirleyen temel faktörler verilmiştir. Sol sütunda yer alan bölgeleri, sağ sütundaki nüfus özellikleri ve bunların gerekçeleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Batı Avrupa ve Kuzey Amerika'nın doğu kıyıları
Ganj ve Gökırmak (Yangtze) nehir havzaları
Amazon ve Kongo havzalarının alçak kesimleri
Kuzey Sibirya ve Grönland kıyıları

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki b��lgeler sırasıyla sağ sütundaki şu açıklamalarla eşleşir: Batı Avrupa ve Kuzey Amerika'nın doğu kıyıları -> Sanayileşme, gelişmiş ulaşım ağları ve yoğun ticaret faaliyetleri; Ganj ve Gökırmak (Yangtze) nehir havzaları -> Verimli alüvyal topraklar, elverişli iklim şartları ve köklü tarımsal faaliyetler; Amazon ve Kongo havzalarının alçak kesimleri -> Yüksek sıcaklık, aşırı nem ve gür orman örtüsü; Kuzey Sibirya ve Grönland kıyıları -> Düşük sıcaklıklar, uzun süren kış şartları ve donmuş topraklar.
Eşleştirme, bölgelerin fiziki (iklim, toprak yapısı, nem) ve beşerî (sanayi, tarım, ulaşım) özelliklerinin nüfus dağılışı üzerindeki belirleyici etkilerine dayanmaktadır. Batı Avrupa ve Kuzey Amerika'nın doğusu gelişmiş sanayi ve ticaret faaliyetleriyle; Ganj ve Yangtze havzaları verimli tarım toprakları ve muson yağışlarıyla; Amazon ve Kongo havzaları ekvatoral iklimin getirdiği aşırı nem ve gür bitki örtüsüyle; Kuzey Sibirya ve Grönland ise kutup altı soğuk şartlar ve donmuş topraklar nedeniyle kendilerine uygun nüfus özellikleriyle eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Bölgelerin coğrafi konumlarını ve fiziki/beşerî şartlarını belirleme.
Batı Avrupa ve Kuzey Amerika sanayi bölgesi, Ganj ve Yangtze tarım havzası, Amazon ve Kongo ekvatoral nemli bölge, Sibirya ve Grönland ise soğuk kutup kuşağıdır.
Doğru eşleştirme için öncelikle bölgelerin genel özellikleri analiz edilmelidir.
2
Her bölgenin nüfus yoğunluğunu etkileyen temel faktörü analiz etme.
Ekonomik faaliyetlerin yoğun olduğu alanlar sık nüfuslu, ekstrem iklim koşullarına sahip alanlar seyrek nüfusludur.
Bölgelerin fiziki ve beşerî sınırlandırıcı/kolaylaştırıcı etkenlerini tespit etmek doğru eşleşmeyi sağlar.
3
Eşleştirmeyi gerçekleştirme.
Batı Avrupa sanayi ile, Ganj tarım ile, Amazon nem ve bitki örtüsü ile, Sibirya soğuk iklim ile eşleşir.
Bölge adı ile bu bölgedeki nüfuslanma sebebini eşleştirmek hedeflenir.

Anahtar Kavram

Dünya Nüfusunun Dağılışı ve Yoğunluğu
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 13Soru →

Aşağıda verilen coğrafi bölgeleri, bu bölgelerdeki nüfus dağılışını ve yoğunluğunu belirleyen temel faktörler ile nüfuslanma özellikleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Doğu Asya kıyıları (Çin'in doğusu ve Japonya)
Nil Vadisi ve çevresi (Mısır)
Büyük Sahra Çölü (Kuzey Afrika)
İskandinav Yarımadası'nın kuzey kesimleri

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğu Asya kıyıları sanayi ve tarımla yoğun nüfuslanan bölgeyle; Nil Vadisi kurak alanda su ve alüvyal toprak sayesinde yoğun nüfuslanan bölgeyle; Büyük Sahra Çölü sıcaklık ve su yetersizliği sebebiyle seyrek nüfuslanan bölgeyle; İskandinav Yarımadası'nın kuzeyi ise düşük sıcaklıklar sebebiyle seyrek nüfuslanan bölgeyle eşleşir.
Eşleştirme yapıldığında; Doğu Asya kıyıları sanayileşme ve uygun iklim koşullarıyla yoğun nüfuslanan bölgeyle, Nil Vadisi çevresindeki çöle rağmen akarsu ve verimli toprak sayesinde yoğun nüfuslanan bölgeyle, Büyük Sahra yüksek sıcaklık ve kuraklık sebebiyle seyrek nüfuslanan bölgeyle, İskandinav Yarımadası'nın kuzeyi ise düşük sıcaklıklar ve donmuş toprak yapısı nedeniyle seyrek nüfuslanan bölgeyle tam olarak örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Doğu Asya kıyılarını beşerî ve fiziki coğrafya özellikleri bakımından analiz edin.
Bu bölgenin (Çin'in doğusu ve Japonya) sanayi, ticaret ve verimli tarım toprakları sayesinde yoğun nüfuslandığını tespit edin.
Bu özellikler sanayileşme ve uygun iklim koşullarını içeren açıklamayla örtüşür.
2
Nil Vadisi ve çevresindeki nüfuslanmanın temel etkenini değerlendirin.
Mısır'da çöl iklimi hâkim olmasına rağmen Nil Nehri'nin sunduğu tatlı su imkânı ve nehir çevresindeki alüvyal toprakların yoğun yerleşmeye izin verdiğini görün.
Kurak çevreye rağmen su kaynaklarının varlığıyla tarihsel olarak yoğun nüfuslanmış olma özelliğiyle eşleşir.
3
Büyük Sahra Çölü'ndeki nüfus kısıtlamalarını inceleyin.
Bölgede aşırı sıcaklık ve yağış azlığı nedeniyle su kaynaklarının son derece sınırlı olduğunu ve bu durumun nüfusu seyrelttiğini belirleyin.
Bu durum sıcaklık ve yağış azlığı nedeniyle su kaynaklarının yetersiz olduğu seyrek nüfuslu alan açıklamasıyla eşleşir.
4
İskandinavya'nın kuzeyindeki iklim şartlarını analiz edin.
Enlemin etkisiyle sıcaklıkların çok düşük olduğunu, toprakların donduğunu ve tarımsal faaliyetlerin kısıtlandığını, dolayısıyla nüfusun seyrek olduğunu saptayın.
Bu özellikler düşük sıcaklıklar ve elverişsiz tarım koşulları içeren soğuk bölge açıklamasıyla eşleşir.

Anahtar Kavram

Dünya Nüfusunun Dağılışı Üzerinde Etkili Olan Fiziki (İklim, Su Kaynakları, Toprak Yapısı) ve Beşerî (Sanayi, Tarım) Faktörler
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 14Soru →

Gelişmiş ülkelerde ya da bir ülkenin sanayileşmiş bölgelerinde iş imkânlar��nın fazlalığı, hızlı nüfus artışına ve yoğun göç dalgalarına yol açmaktadır. Bu göç hareketleri, göç alan yerleşim merkezlerinde hem olumlu hem de olumsuz çeşitli sonuçların ortaya çıkmasına zemin hazırlar.

Buna göre, sanayi faaliyetlerinin yoğun olduğu ve dışarıdan yoğun göç alan bir şehirde;

I. Üretimde ihtiyaç duyulan iş gücünün kolayca temin edilmesi ve yeni iş kollarının gelişmesi,
II. Planlı kentleşme sayesinde yeşil alanların korunması ve konut fiyatlarının düşmesi,
III. Demografik yatırımların payının artması ve altyapı hizmetlerinde aksamaların yaşanması

durumlarından hangilerinin gerçekleşmesi beklenir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Üretimde ihtiyaç duyulan iş gücünün kolayca temin edilmesi ve yeni iş kollarının gelişmesi ile demografik yatırımların payının artması ve altyapı hizmetlerinde aksamaların yaşanması durumlarının gerçekleşmesi beklenir.
Göç alan gelişmiş sanayi bölgelerinde iş gücü açığının kapanması ve piyasada hareketlilik sağlanması olumlu bir gelişmeyken, hızlı nüfus artışından dolayı altyapı hizmetlerinin yetersiz kalması ve demografik yatırımlara ayrılan payın artması kaçınılmaz olumsuz sonuçlardır. Dolayısıyla birinci ve üçüncü öncüller gerçekleşmesi beklenen durumlardır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci öncülü değerlendirme
Sanayi faaliyetlerinin yoğun olduğu bölgelere yapılan göçler, ucuz ve bol iş gücü sağlayarak sanayicinin iş gücü ihtiyacını karşılar ve piyasayı canlandırarak yeni iş kolları ortaya çıkarır. Bu durum olumlu bir sonuç olarak gerçekleşir.
Göçlerin ekonomik sonuçlarının iş gücü piyasasına etkisini analiz etmek için.
2
İkinci öncülü değerlendirme
Hızlı ve kontrolsüz göç alan şehirlerde genellikle plansız kentleşme (gecekondulaşma) görülür, yeşil alanlar betonlaşır ve konut talebi arttığı için konut fiyatları ile kiralar düşmek yerine hızla yükselir. Bu nedenle bu öncülün gerçekleşmesi beklenmez.
Göçün mekânsal ve çevresel etkilerini saptamak için.
3
Üçüncü öncülü değerlendirme
Hızlı nüfus artışı yaşanan yerlerde okul, yol, su, kanalizasyon ve hastane gibi doğrudan üretime katkısı olmayan nüfusa yönelik yatırımların (demografik yatırımlar) bütçedeki payı artar. Bu durum devlet ve belediye bütçelerine yük getirirken, hizmetlerin nüfus artış hızına yetişememesi nedeniyle altyapıda ciddi aksamalara yol açar. Bu durum olumsuz bir sonuç olarak gerçekleşir.
Demografik yatırım kavramının ve göçün altyapı üzerindeki etkilerini anlamak için.

Anahtar Kavram

Göçlerin Nedenleri, Türleri ve Sonuçları kapsamında, göç alan merkezlerde ortaya çıkan sosyo-ekonomik ve mekânsal (altyapı, kentleşme, demografik yatırımlar) sonuçlar.
Soru 15Soru →

İnsanlık tarihi boyunca doğal, ekonomik, sosyal ve siyasi nedenlerle birçok büyük göç dalgası yaşanmıştır.

Aşağıda verilen göç hareketlerini kronolojik olarak en eskiden en yeniye doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Bering Boğaz�� göçü, Orta Asya Türk göçleri, Afrika'dan Amerika'ya köle göçleri ve Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi
Verilen göç hareketlerinin kronolojik sıralaması en eskiden en yeniye doğru: ilk insan topluluklarının Bering Boğazı'nı geçmesi (Buzul Çağı), Orta Asya Türk göçleri (İlk ve Orta Çağ), Afrika'dan Amerika'ya yapılan köle göçleri (Yeni Çağ) ve Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesidir (20. yüzyıl / Yakın Çağ).

Adım Adım Çözüm

1
Tarih öncesi dönemde doğa koşullarının etkisiyle gerçekleşen en eski göç hareketini belirlemek.
Bering Boğazı'nın buzullaşmasıyla (Buzul Çağı'nda) gerçekleşen ilk insan göçleri, MÖ bin yıllarına dayandığı için ilk sıradadır.
Buzul Çağı'nın sona ermesinden önce gerçekleşen bu doğa kaynaklı göç, diğer tarihi dönem göçlerinden çok daha eskidir.
2
İlk Çağ ve Orta Çağ'ı kapsayan kitlesel nüfus hareketini tespit etmek.
Orta Asya'daki kuraklık ve otlak darlığı gibi iklimsel nedenlerle Türk boylarının yayılması kronolojik olarak ikinci sırada yer alır.
Bu göçler tarih öncesi dönemden başlayıp MS ilk yüzyıllarda yoğunlaşmış, kavimlerin yer değiştirmesine yol açmıştır.
3
Yeni Çağ'da denizcilik faaliyetleri ve Coğrafi Keşifler sonrasında yaşanan küresel göçü belirlemek.
Coğrafi Keşifler (15. ve 16. yüzyıl) sonrası Afrika'dan Amerika'ya köle taşınması kronolojik olarak üçüncü sıradadır.
Keşfedilen yeni topraklardaki iş gücü ihtiyacını karşılamak amacıyla yapılan bu zorunlu göç, Yeni Çağ ve Yakın Çağ başlarında gerçekleşmiştir.
4
Yakın Çağ'da, özellikle 20. yüzyılda uluslararası hukuk çerçevesinde gerçekleşen göçü belirlemek.
1923 Lozan Antlaşması çerçevesinde yapılan Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi en son sırada yer alır.
Mübadele, modern devletler hukukunun uygulandığı 20. yüzyıla ait zorunlu siyasi bir dış göçtür.

Anahtar Kavram

Tarihsel süreçte göçlerin nedenleri (doğal, ekonomik, siyasi) ve bu göçlerin kronolojik gelişimi.
Soru 16Soru →

Türkiye'de iç göçler; sürelerine göre sürekli ve geçici (mevsimlik) göçler olmak üzere iki gruba ayrılır. Sürekli göçlerde ekonomik ve sosyal nedenlerle kalıcı bir yer değiştirme söz konusuyken, geçici göçlerde tarım, turizm, hayvancılık veya inşaat gibi faaliyetlere bağlı olarak yılın belirli dönemlerinde nüfus hareketliliği yaşanır.

Aşağıdaki Türkiye haritasında bazı alanlar numaralandırılarak koyu renkle gösterilmiştir.

Buna göre, haritada numaralandırılan alanlarda gerçekleşen göç hareketleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II numaralı alanda tarım faaliyetlerine bağlı geçici göçler yaşanırken, III numaralı alanda yaz turizminin canlanması mevsimlik işçi göçlerine neden olmaktadır.

Cevap

II numaralı alanda tarım faaliyetlerine bağlı geçici göçler yaşanırken, III numaralı alanda yaz turizminin canlanması mevsimlik işçi göçlerine neden olmaktadır.
Doğru seçenekte belirtildiği gibi, II numaralı alan olan Doğu Karadeniz kıyı kuşağı (Ordu-Giresun) fındık toplama döneminde yoğun tarımsal mevsimlik göç alırken, III numaralı alan (Antalya) yaz turizmi döneminde hizmet sektöründe çalışacak geçici iş gücü göçü çeker. Her iki bölgedeki göç hareketi de geçici (mevsimlik) niteliktedir.

Adım Adım Çözüm

1
Haritada verilen numaralı alanların coğrafi özelliklerini ve ekonomik faaliyetlerini belirleme.
I numaralı alan Kocaeli/İstanbul çevresi (sanayi), II numaralı alan Doğu Karadeniz (tarım/fındık), III numaralı alan Antalya çevresi (turizm), IV numaralı alan ise Hakkâri yöresidir (dağlık/hayvancılık).
Sorudaki göç özelliklerini değerlendirebilmek için haritada işaretli alanların neresi olduğunu doğru teşhis etmek gerekir.
2
Alanlardaki göç türlerini (geçici/sürekli) ve nedenlerini eşleştirme.
I numaralı alan sanayiye bağlı sürekli göç alır. II numaralı alan fındık hasat döneminde tarımsal mevsimlik göç alır. III numaralı alan yazın turizme bağlı mevsimlik göç alır. IV numaralı alan ise engebeli yer şekilleri ve kısıtlı imkânlar nedeniyle dışarıya sürekli göç verir.
Ekonomik faaliyetlerin dönemselliği göçün geçici (mevsimlik) mi yoksa sürekli mi olduğunu belirler.
3
Seçenekleri bu bilgiler doğrultusunda analiz ederek doğru yargıyı bulma.
II numaralı alanda tarıma (fındık hasadı), III numaralı alanda ise yaz turizmine bağlı geçici/mevsimlik göçlerin gerçekleştiğini belirten yargının doğru olduğu görülür.
Elde edilen coğrafi bilgilerle seçeneklerdeki ifadelerin doğruluğu test edilir.

Anahtar Kavram

Türkiye'de göçlerin nedenleri ve sürelerine göre türleri (mevsimlik ve sürekli göçler)
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 17Soru →

Türkiye'de kırsal yerleşmelerin dokusal özellikleri ve tipleri üzerinde fiziki ve beşerî coğrafya faktörleri doğrudan etkilidir. Aşağıda belirtilen kırsal alan coğrafi özelliklerini, bu alanlarda gelişen en uygun yerleşme dokusu veya tipiyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Yer şekillerinin engebeli, su kaynaklarının bol ve tarım alanlarının parçalı olduğu Rize ve çevresindeki dik yamaçlar
Yıllık yağış miktarının az, yer şekillerinin sade ve su kaynaklarının sınırlı olduğu Şanlıurfa çevresindeki düzlükler
Batı Toroslar'ın yüksek kesimlerinde, hayvancılık faaliyetleri amacıyla yaz döneminde kullanılan geçici kır yerleşmeleri

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Engebeli ve bol yağışlı Rize çevresi ile dağınık yerleşme dokusu; kurak ve düz Şanlıurfa çevresi ile toplu yerleşme dokusu; Toroslar'daki yazlık hayvancılık faaliyeti ile yayla yerleşmeleri eşleşmektedir.
Rize çevresinde arazinin engebeli ve suyun bol olması nedeniyle dağınık yerleşmeler görülür. Şanlıurfa çevresinde arazinin düz ama suyun az olması insanları su başlarında toplu yerleşmeye yöneltir. Toroslar'da ise yüksek rakımlı alanlarda hayvancılık amacıyla kullanılan geçici yerleşmeler yaylalardır. Bu sebeple eşleştirmeler coğrafi gerçeklerle tam uyumludur.

Adım Adım Çözüm

1
Doğu Karadeniz (Rize) şartlarının analizi
Rize ve çevresinde engebe fazla, su boldur; bu durum evlerin tarım arazilerine yakın ve mesafeli kurulmasını sağlar.
Doğal faktörler olan yer şekilleri ve su imkanları dağınık yerleşmeyi zorunlu kılar.
2
Güneydoğu Anadolu (Şanlıurfa) şartlarının analizi
Şanlıurfa'da düzlükler yaygın ancak su azdır; bu da evlerin su kuyusu veya akarsu etrafında kümelenmesine yol açar.
Su kıtlığı insanları toplu dokulu yerleşmeler kurmaya yönlendirir.
3
Toros Dağları'ndaki geçici faaliyetin belirlenmesi
Toroslar'da yazın serinleme ve hayvancılık amacıyla kurulan geçici kır yerleşmesi yayladır.
Yayla, Türkiye'de en yaygın görülen geçici köy altı yerleşmesidir.

Anahtar Kavram

Türkiye'de yerleşme dokularının (toplu/dağınık) ve geçici/kalıcı kır yerleşme tiplerinin dağılışını etkileyen fiziki (su, yer şekilleri) ve beşerî (hayvancılık, tarım) faktörler.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 18Soru →

Türkiye'de kır yerleşmelerinin ortaya çıkmasında, coğrafi koşullar ile bu yerleşmelerde yürütülen ekonomik faaliyetler belirleyici olmuştur. Bir coğrafya araşt��rmacısının arazi çalışması günlüğünde şu notlar yer almaktadır:

* I. Gözlem: Batı Karadeniz'in engebeli kesimlerinde, birbirine uzak birden fazla mahallenin tek bir muhtarlık altında birleşmesiyle oluşan kalıcı yerleşmeleri inceledim.
* II. Gözlem: Teke Yarımadası'ndaki dağlık alanlarda, hayvancılıkla uğraşan ailelerin çadırlardan oluşturduğu geçici yerleşmeleri gözlemledim.
* III. Gözlem: Doğu Anadolu'da, ailelerin hayvancılık faaliyetleri yürütmek amacıyla kurduğu, taş ve ahşap barınaklardan oluşan geçici yerleşmeleri ziyaret ettim.

Buna göre, araştırmacının günlüğünde sözü edilen kır yerleşmesi tipleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Divan - Oba - Kom

Cevap

Divan - Oba - Kom sıralaması doğrudur.
Araştırmacının günlüğündeki gözlemler sırasıyla incelendiğinde; Batı Karadeniz'deki mahalle birleşmelerinden oluşan kalıcı yerleşmenin 'divan', Teke Yarımadası'ndaki göçebe çadır yerleşmesinin 'oba' ve Doğu Anadolu'daki hayvancılık amaçlı barınak yerleşmesinin 'kom' olduğu görülür. Dolayısıyla Divan - Oba - Kom sıralaması doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci gözlemdeki yerleşme tanımını coğrafi bölge ve özelliklerine göre analiz etmek.
Batı Karadeniz'de dağınık mahallelerin tek bir idari yapı altında birleştiği kalıcı kır yerleşmesinin 'divan' olduğu tespit edilir.
Divan yerleşmeleri Karadeniz bölgesine özgü, tarım ve hayvancılığın bir arada yapıldığı kalıcı yerleşme türlerindendir.
2
İkinci gözlemdeki yerleşme tanımını coğrafi bölge ve barınak özelliklerine göre analiz etmek.
Teke Yarımadası ve Toroslar'da hayvancılık amacıyla kurulan, genellikle çadırlardan oluşan geçici kır yerleşmesinin 'oba' olduğu belirlenir.
Oba yerleşmeleri göçebe hayvancılık faaliyeti yürüten ailelerin kurduğu geçici kır yerleşmelerindendir.
3
Üçüncü gözlemdeki yerleşme tanımını coğrafi bölge ve barınak özelliklerine göre analiz etmek.
Doğu Anadolu'da hayvancılık amaçlı taş ve ahşap barınaklardan oluşan geçici kır yerleşmesinin 'kom' olduğu belirlenir.
Kom yerleşmeleri özellikle Doğu Anadolu Bölgesi'nde ailelerin hayvancılık amacıyla yazın kullandığı geçici yerleşmelerdir.

Anahtar Kavram

Türkiye'de kalıcı ve geçici kır yerleşmelerinin coğrafi dağılışı ve özellikleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 19Soru →

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilanından günümüze kadar geçen süreçte uygulanan nüfus politikalarına ait aşağıdaki gelişmeleri, geçmişten günümüze doğru kronolojik olarak sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Türkiye'deki nüfus politikalarının kronolojik gelişimi sırasıyla: 1923-1965 dönemindeki nüfus artış hızını artırma çabaları, 1965 yılında antinatalist politikaya geçilmesi, 1980 sonrasında nüfusun niteliğini artırma odağı ve 2000'li yılların ortalarından itibaren yeniden doğumları artırmaya yönelik teşviklerin uygulanması şeklindedir.
Türkiye'deki nüfus politikaları sırasıyla pronatalist ilk dönem (1923-1965), antinatalist planlama dönemi (1965-1980), niteliksel iyileşme dönemi (1980-2005) ve günümüzün teşvik edici politikaları (2005 sonrası) olarak sıralanır.

Adım Adım Çözüm

1
Cumhuriyet'in ilk yıllarında (1923-1965) uygulanan pronatalist (nüfus artışını destekleyen) politikaları belirlemek.
İlk sırada yer alan gelişme, çok çocuklu ailelerin yol vergisinden muaf tutulmasıdır.
Savaştan yeni çıkan ülkede nüfusun hızlıca artması hedeflenmiştir.
2
1960'lı yıllardan itibaren değişen politikalara bakmak.
İkinci sırada, hızlı nüfus artışına karşı 1965 yılında çıkarılan ilk Nüfus Planlaması Kanunu yer alır.
Nüfus artış hızının kalkınmayı engellediği fark edilmiş ve antinatalist politikalara geçilmiştir.
3
1980 sonrası dönemdeki gelişmeleri incelemek.
Üçüncü sırada, nüfusun niceliğinden çok niteliğini (eğitim, sağlık) iyileştirmeyi amaçlayan ve aile planlamasını anayasal hak haline getiren dönem gelir.
Nüfus yapısının modernleştirilmesi ve bireysel tercihlerin ön plana çıkarılması amaçlanmıştır.
4
Günümüzdeki (2000'li yıllar ve sonrası) politikalara bakmak.
Son sırada, doğurganlık oranının 212{}1 yenilenme sınırının altına düşmesiyle yeniden doğumları teşvik eden uygulamalara geçilmesi yer alır.
Nüfusun yaşlanmasını önlemek ve dinamik nüfus yapısını korumak hedeflenmektedir.

Anahtar Kavram

Türkiye'de uygulanan nüfus politikalarının tarihsel gelişimi ve dönemlere göre özellikleri.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 20Soru →

Türkiye'de kır yerleşmelerinin bir kısmını köy idari sınırları içerisinde yer alan, köye bağlı köy altı yerleşmeleri oluşturur. Bu yerleşmelerin kurulmasında yer şekilleri, iklim şartları, su kaynaklarına yakınlık ve yapılan ekonomik faaliyetlerin türü etkili olmuştur.

Buna göre, aşağıda verilen köy altı yerleşme tipleri ile bu yerleşmelerin yaygın olarak görüldüğü coğrafi özellik ve alanları doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Divan
Dalyan
Oba
Mezra

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Divan yerleşmesi Batı Karadeniz'deki kalıcı yerleşme tanımıyla, dalyan yerleşmesi kıyı balıkçılığı tanımıyla, oba yerleşmesi göçebe çadır hayvancılığı tanımıyla ve mezra yerleşmesi Doğu ve Güneydoğu Anadolu'daki kalıcı tarım-hayvancılık tanımıyla eşleşir.
Divan yerleşmesinin Batı Karadeniz'deki kalıcı yapısıyla, dalyanın kıyıdaki balıkçılık faaliyetiyle, obanın Toroslar'daki çadır hayvancılığıyla ve mezranın Doğu Anadolu'daki sürekli tarımsal yapısıyla eşleşmesi coğrafi özelliklere tam uyum sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Köy altı yerleşmelerinin kalıcı ve geçici olma özelliklerini belirlemek.
Divan ve mezra yerleşmeleri kalıcı; dalyan ve oba yerleşmeleri ise geçicidir.
Süreklilik durumuna göre yerleşmeleri gruplandırmak doğru eşleştirmeyi kolaylaştırır.
2
Geçici yerleşmeler olan dalyan ve obayı ekonomik faaliyetlerine ve konumlarına göre ayırmak.
Dalyan deniz balıkçılığıyla (kıyı), oba ise çadır hayvancılığıyla (Toroslar) eşleşir.
Coğrafi dağılış ve ekonomik fonksiyonlar arasındaki ilişki kurulur.
3
Kalıcı yerleşmeler olan divan ve mezrayı bölgesel özelliklerine göre ayırt etmek.
Divan Batı Karadeniz ile, mezra ise Doğu ve Güneydoğu Anadolu ile eşleşir.
Yerleşmelerin yaygın olduğu coğrafi bölgelerin tespiti tamamlanır.

Anahtar Kavram

Türkiye'deki köy altı yerleşmelerinin özellikleri, yayılış alanları ve süreklilik (geçici/kalıcı) durumları.
Tahmini Süre:1m 30s