Bilgi Felsefesi

Aristoteles'e göre zihin, duyusal deneyim aracılığıyla dış dünyadaki nesnelerle karşılaşmadan önce boş bir levha (tabula rasa) gibidir; ancak bu durum zihnin tamamen edilgin olduğu anlamına gelmez. Zihin, duyuların getirdiği tikel verileri işleme ve onların içindeki özü (tümel formu) soyutlama yetisine sahiptir. Duyular yalnızca nesnelerin dış görünüşlerini sunarken, akıl bu verilerdeki mantıksal ve kavramsal düzeni açığa çıkararak kesin bilgiye ulaşır. Aristoteles için bilgi, dış dünyadan bağımsız değildir; fakat duyusal veri ancak aklın ona form vermesiyle gerçek ve bilimsel bir nitelik kazanır.

Buna göre Aristoteles'in bilgi görüşüyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Duyular bize ancak bazı tekil durumlara ve örneklere dair bilgi sağlayabilir; fakat ne kadar çok olurlarsa olsunlar, bu örnekler genel ve zorunlu hakikatleri temellendirmeye yetmez. Örneğin, güneşin her gün doğduğunu deneyimlememiz, onun yarın da doğmasının mantıksal olarak zorunlu olduğunu göstermez. Buna karşın matematik ve mantık ilkeleri gibi zorunlu hakikatler, hiçbir deneyime dayanmaksızın zihnimizde kesin ve genelgeçer olarak mevcuttur. Bu durum, insan zihninin sadece dışarıdan gelen verileri alan pasif bir levha olmadığını, aksine evrensel ilkeleri kendi yapısında apriori (deney öncesi) olarak barındırdığını kanıtlar.

Bu parçada savunulan görüş doğrultusunda, bilginin kaynağı ve yapısına ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Rasyonalist (akılcı) bilgi kuramında kullanılan temel kavram ve yöntemler ile bunların açıklamaları aşağıda verilmiştir. Bu kavram ve yöntemleri doğru tan��mlarıyla eşleştiriniz.

Rasyonalist (akılcı) filozoflar, doğru bilginin kaynağının akıl olduğunu ve bu bilgilere deneyden bağımsız (apriori) olarak ulaşılabileceğini savunurlar. Ancak her filozof bu görüşü temellendirirken farklı kavram ve yaklaşımlar öne sürmüştür. Aşağıda verilen rasyonalist filozofları, bilgi anlayışlarına dair açıklamalarla doğru şekilde eşleştiriniz.

John Locke'a göre zihin, duyular aracılığıyla gelen renk, sıcaklık, sertlik gibi basit fikirleri edilgin (pasif) bir şekilde kabul eder. Ancak bu basit fikirleri aldıktan sonra etkin hâle geçerek onları birleştirir, karşılaştırır ve soyutlar; böylece 'karmaşık fikirler' inşa eder. Örneğin, zihnimizdeki 'altın' fikri; sarılık, ağırlık, sertlik ve belirli bir biçim gibi basit fikirlerin bir araya getirilmesiyle oluşur. Zihin bu niteliklerin kendi başına var olamayacağını varsayarak onların altında yatan, onları destekleyen ortak bir taşıyıcı olarak 'töz' fikrine ulaşır.

Bu parçadan yola çıkılarak John Locke'un bilgi anlayışıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Aşağıda empirist (deneyci) bilgi felsefesinin temel kavramları ve bu kavramların epistemolojik açıklamaları karışık olarak verilmiştir. Bu kavramları doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Felsefe tarihinde 'Molyneux Problemi' olarak bilinen soru şudur: Doğuştan kör olan ve sadece dokunma duyusuyla bir küre ile bir küpü ayırt etmeyi öğrenen bir insan, gözleri açıldığında onlara dokunmadan sadece bakarak hangisinin küp hangisinin küre olduğunu ayırt edebilir miydi? John Locke bu soruya olumsuz yanıt verir. Locke'a göre zihinde başlangıçta hiçbir tasarım yoktur ve görme duyusuna dair ilk deneyimler, dokunma duyusundan elde edilen geçmiş deneyimlerle henüz zihinde birleştirilmemiştir.

Buna göre, Locke'un Molyneux problemine verdiği yanıt, empirist bilgi felsefesinin aşağıdaki görüşlerinden hangisini desteklemektedir?

Aşağıda John Locke ve David Hume'un empirist (deneyci) bilgi felsefelerine ait epistemolojik kavramlar ve bu kavramların tanımları verilmiştir. Sol sütundaki kavramları sağ sütundaki en uygun tanımlarla eşleştiriniz.

Empirist (deneyci) bilgi felsefesinin iki kurucu figürü olan John Locke ve David Hume'un epistemolojik ayrımlarına ait aşağıdaki açıklamaları ilgili kavramlarla doğru şekilde eşleştiriniz.