Felsefeyi Tanıma

Gilles Deleuze ve Félix Guattari’ye göre felsefe, hazır bilgilerin toplanması ya da bilgeliğe ulaşma çabası değil, durmaksızın yeni kavramlar üretme etkinliğidir. Filozof, kavramların sadece bir izleyicisi veya taşıyıcısı değil; onları inşa eden bir zanaatkardır. Çünkü dünya sürekli değişmekte ve yeni durumlar, yeni anlama araçları talep etmektedir. Bu bağlamda felsefe, durağan bir hakikat arayışından ziyade, var olan dünyayı anlamlandırmak ve onda yeni yollar açmak için kavramsal alet çantaları hazırlama eylemidir.

Bu parçadan hareketle felsefeyle ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

Aşağıda felsefi düşüncenin bazı ayırt edici özellikleri ve bu özelliklere ait açıklamalar verilmiştir. Buna göre, özellikleri doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Bilim İnsanı: "Biz laboratuvarda nöronların elektriksel aktivitelerini ve sinaptik bağların hafıza oluşumundaki rolünü inceliyoruz. 'Beyin bilgiyi nasıl depolar?' sorusuna olgusal ve denetlenebilir yanıtlar arıyoruz."

Filozof: "Yaptığınız araştırmalar zihnin maddi temellerini anlamamız açısından son derece ufuk açıcı. Ancak ben 'Bilginin kaynağı ve sınırı nedir?' ya da 'Zihin ile beden arasındaki ilişki ontolojik olarak nasıl temellendirilebilir?' diye soruyorum. Benim sorum, sizin doğrudan gözlemlediğiniz sinaptik bağların ötesinde, 'bilme' eyleminin kendisinin ne olduğunu ve kavramsal imkanını soruşturmaktadır."

Buna göre, filozofun sorularını bilim insanının sorularından ayıran temel nitelik aşağıdakilerden hangisidir?

Felsefe dersinde öğretmen, öğrencilerine felsefi düşüncenin gelişimini anlatırken şu örneği verir: 'Bilim insanları bir önceki neslin buluşlarının üzerine yeni bilgiler ekleyerek ilerler ve eski teorileri geride bırakabilirler. Filozoflar ise ilk çağlardan beri aynı temel soruları sormaya devam ederler; fakat her filozof bu sorulara kendi bakış açısıyla yeni bir yanıt ekler. Böylece felsefe, doğrusal bir şekilde ilerlemek yerine, geçmişten günümüze görüşlerin birikmesiyle zenginleşir.' Öğretmenin bu açıklaması, felsefi düşüncenin aşağıdaki özelliklerinden hangisini doğrudan vurgulamaktadır?

Kant, felsefe eğitiminde hazır bilgilerin ezberletilmesine karşı çıkarak "Felsefe değil, ancak felsefe yapmak öğrenilebilir." der. Ona göre felsefe; tamamlanmış, donmuş bir kuramlar toplamı değil, insanın kendi aklını rehber edinerek gerçekleştirdiği aktif bir düşünme, kavramları analiz etme ve eleştirel süzgeçten geçirme etkinliğidir. Dolayısıyla felsefi çaba, öğrenciye dünyayı hazır şablonlarla açıklamak yerine, kendi düşünme yetisini nasıl kullanacağını göstermelidir.

Bu parçadan hareketle felsefeyle ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

Bir doğa bilimci, laboratuvarında gözlemlediği olgular arasındaki neden-sonuç ilişkilerini kurarken "nedensellik" ilkesini sorgulamadan bir araç olarak kullanır. Gündelik yaşamdaki insan da adaletli bir davranışı överken "adalet" kavramının ne olduğuna dair derin bir zihinsel faaliyete girişmeksizin bu kavramı doğrudan hayata geçirir. Filozof ise ne sadece doğadaki olguları açıklar ne de adaleti pratik bir eylem olarak sergilemekle yetinir. O, nedensellik ilkesinin zihinsel kökenini, adaletin kavramsal sınırlarını ve bizzat kendi düşünme eyleminin geçerliliğini mercek altına alır; zihni, kendi üretti��i kavramların ve bilgi araçlarının üzerine yönlendirir.

Buna göre parçada filozofun gerçekleştirdiği zihinsel etkinlik, felsefi düşüncenin aşağıdaki özelliklerinden hangisiyle doğrudan ilgilidir?

Ece: "Okuduğum kitaptaki düşünür, kitabın başında özgürlüğün insanın en temel hakkı olduğunu savunurken, son sayfalarda toplum düzeni için tüm bireysel özgürlüklerin feda edilmesi gerektiğini söylüyor. Bu iki düşünce aynı sistem içinde yan yana duramıyor."
Mert: "Haklısın, bir felsefi sistem oluşturulurken öne sürülen iddiaların mantıksal olarak birbiriyle çelişmemesi gerekir."

Bu diyalogda Mert, felsefi düşüncenin aşağıdaki ayırt edici özelliklerinden hangisinin önemini vurgulamaktadır?

Felsefi düşünceyi diğer bilgi türlerinden ve gündelik kabullerden ayıran, kendine özgü birtakım ayırt edici nitelikler bulunmaktadır. Bu nitelikler, felsefi sorgulamanın yöntemi ve yapısı hakkında bilgi verir.

Aşağıda sol sütunda felsefi düşünceye dair bazı örnek durumlar ve açıklamalar, sağ sütunda ise felsefi düşüncenin ayırt edici özellikleri verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki açıklamaları sağ sütundaki doğru özelliklerle eşleştiriniz.

Bir düşünür günlük yazısında şu ifadelere yer vermiştir: "Uzun yıllar boyunca gökyüzünü, doğayı ve insan ilişkilerini gözlemleyerek bunlara dair çeşitli açıklamalar ürettim. Ancak bir süre sonra, elde ettiğim bu bilgilerin doğruluğunu hangi ölçütlere göre belirlediğimi ve zihnimin bilme sürecinde nasıl bir rol oynadığını sorgulamaya başladım. Kendi zihnimi, yine kendi zihnimin bir inceleme nesnesi hâline getirdim."

Bu parçada sözü edilen düşünürün tavrı, felsefi düşüncenin aşağıdaki ayırt edici özelliklerinden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

Aşağıda sol sütunda felsefi düşüncenin ayırt edici özellikleri, sağ sütunda ise bu özellikleri örneklendiren felsefi tutum veya durumlar verilmiştir. Sol sütundaki kavramları sağ sütundaki en uygun durumlarla eşleştiriniz.

Felsefi düşüncenin bazı ayırt edici özellikleri ve bu özellikleri açıklayan durumlar aşağıda verilmiştir. Sol sütundaki örnek durumlar ile sağ sütundaki felsefi özellikleri doğru olacak şekilde eşleştiriniz.

Aşağıdaki tabloda verilen filozof tutumları ve felsefi senaryoları, felsefi düşüncenin sağ sütunda yer alan ilgili ayırt edici özellikleriyle eşleştiriniz.

Bir bilge, kendisine rehberlik etmesi için başvuran genç bir düşünüre şöyle der: "Eğer sana sunulan hazır yanıtlarla yetinir, çevrende gördüğün ve herkesin doğru kabul ettiği inançları olduğu gibi benimsersen, zihnini başkalarının inşa ettiği bir hapishaneye kilitlemiş olursun. Felsefe, sana sunulan bu duvarları yıkmakla değil, o duvarların neden ve nasıl orada olduğunu sorgulamakla başlar. Gerçek bir düşün��r, yanıtların konforuna sığınmak yerine soruların huzursuzluğunu tercih edendir."

Bu parçaya göre felsefi düşünceyi başlatan temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Sol sütunda felsefi düşüncenin ayırt edici bazı özellikleri, sağ sütunda ise felsefe tarihinden bu özellikleri örneklendiren tarihsel tutumlar veya durumlar verilmiştir. Sol sütundaki özellikleri, sağ sütundaki en uygun durumla eşleştiriniz.

Aslı: "Fizik dersinde öğretmenimiz ışığın hızının saniyede yaklaşık 300.000 kilometre olduğunu söyledi. Bu bilgi beni çok etkiledi."

Burak: "Beni de etkiledi ama benim aklıma şu takıldı: Acaba ışık hızı gibi fiziksel yasalar insan zihninden bağımsız bir gerçekliğe mi sahiptir, yoksa onları zihnimiz mi inşa etmektedir?"

Buna göre Burak'ın sorduğu soruyu, Aslı'nın paylaştığı bilimsel bilgiyi sorgulayan diğer sorulardan ayıran felsefi nitelik aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıda verilen soru örneklerini, taşıdıkları niteliklere göre en uygun soru türüyle eşleştiriniz.

Yapay Zeka Mühendisi: "Yapay sinir ağlarındaki katman sayısını artırarak ve veri kümesini genişleterek modelin dil işleme ve örüntü tanıma yeteneğini insan beyninin nöronal kapasitesine eşitleyebilir miyiz?"

Filozof: "Bu sorunuz, nicel olarak ölçülebilen ve teknik yöntemlerle yanıtlanabilecek olgusal bir konudur. Ancak asıl sormamız gereken, bir sistemin insan zihninin tüm işlevlerini kusursuz şekilde simüle etmesinin, o sistemin gerçekten hissedebilen, anlayan ve kendisinin farkında olan bir 'benliğe' sahip olduğunu kanıtlamaya yetip yetmeyeceğidir."

Bu diyalogdan yola çıkılarak felsefi soruların nitelikleri hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Bir edebiyat eleştirmeni ile bir filozof arasındaki söyleşide şu konuşma geçer:

Eleştirmen: Felsefenin gündelik hayatın somut sorunlarına anında çözümler sunmasını, insanlığa doğrudan pratik reçeteler vermesini bekliyoruz. Ancak eserlerinizde bu tür pratik faydaları pek göremiyoruz.

Filozof: Felsefe, pratik bir sorun çözme aracı değildir. Bizim işimiz doğrudan fayda üretmek değil; zihnimizin ürettiği bilgileri, kavramları ve hatta felsefi iddiaların kendisini yeniden masaya yatırmak, yani düşünme eyleminin kendisi üzerine tekrar düşünmektir. Felsefi etkinlik, kendi ürettiği düşüncelere yönelen bir bakıştır.

Bu parçada filozofun felsefeye dair yaptığı açıklama, felsefi düşüncenin aşağıdaki ayırt edici özelliklerinden hangisini doğrudan vurgulamaktadır?

İnsan, içine doğduğu toplumun hazır düşüncelerini, inançlarını ve değer yargılarını sorgulamadan kabul etme eğilimindedir. Felsefe ise bireye, kendisine sunulan bu kabulleri doğrudan benimsemek yerine, 'Neden?' ve 'Nasıl?' sorularını sorarak kendi aklıyla değerlendirme fırsatı sunar. Böylece birey, başkalarının doğrularıyla yaşamak yerine kendi kararlarını verebilen bağımsız bir zihne kavuşur.

Buna göre, parçada felsefenin aşağıdaki bireysel işlevlerinden hangisi vurgulanmaktadır?

Bir sanat galerisindeki retrospektif sergiyi gezen bir düşünür, felsefe tarihini bir tuvale benzetir: 'Bu tuvalde, geçmiş ressamların fırça darbeleri yeni katmanların altında kaybolup gitmez; aksine, sonraki her sanatçı kendi boyasını bu eski darbelerin üzerine ve onların yarattığı dokuyu bozmadan ekler. Çağdaş bir felsefi tartışmayı incelerken de antik çağın izlerini görmemiz bu yüzdendir. Yeni fikirler, eski soruların zemininde yükselerek düşünce dünyasını zenginleştiren katmanlar oluşturur.'

Buna göre, parçada tasvir edilen felsefe tarihinin yapısı, felsefi düşüncenin aşağıdaki özelliklerinden hangisiyle doğrudan ilişkilendirilebilir?