Examkin

Ses Dalgaları

5 soru

Tüm türler5Çoktan seçmeli1Eşleştirme3Sıralama1
Soru 1Soru →

Ses dalgaları, titreşim doğrultusu ile yayılma doğrultusu birbirine paralel olan boyuna dalgalardır ve yayılabilmek için maddesel bir ortama ihtiyaç duyan mekanik dalga sınıfındadır; bu nedenle boşlukta yayılamazlar. Ses dalgalarının farklı ortamlardaki ilerleyişi ve algılanış biçimleri; frekans, sürat, genlik (şiddet) ve tını gibi temel fiziksel özelliklerle açıklanır.

Buna göre, sol sütunda verilen durumlar ile sağ sütunda bu durumları doğrudan açıklayan ya da belirleyen fiziksel özellikleri eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Havadan suya geçen bir ses dalgasının frekansının değişmemesine rağmen, sudaki dalga boyunun havaya göre daha büyük olması
A��ık havada konser veren bir sanatçının sesinin, hoparlörden uzaklaştıkça dinleyiciler tarafından daha az duyulabilmesi
Aynı perdeden flüt ve gitarla çalınan bir şarkıda, seslerin hangi enstrümana ait olduğunun insan kulağı tarafından ayırt edilebilmesi
Bir kemanın en ince teli ile en kalın teline aynı kuvvetle vurulduğunda üretilen seslerin incelik-kalınlıklarının farklı olması

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme şu şekildedir: Dalga boyunun ortam değişimiyle artması durumu, sesin yayıldığı ortamın özellikleri ve yayılma süratiyle; sesin uzaklaştıkça daha az duyulması durumu, ses dalgasının taşıdığı enerji ve genlik değeriyle; flüt ve gitarın aynı notadaki seslerinin ayırt edilebilmesi durumu, ses kayna��ının kendine özgü dalga biçimiyle (tını); kemanın ince ve kalın tellerinden çıkan seslerin farklılığı durumu ise ses kaynağının titreşim frekansıyla (yükseklik) eşleşir.
Sol sütundaki fiziksel olaylar, sesin temel özellikleriyle bilimsel olarak doğru şekilde eşleştirilmiştir: Havadan suya geçen sesin dalga boyunun artması, ortam değişimine bağlı olarak yayılma süratinin artması ile; uzaklaştıkça sesin az duyulması, genlik ve enerjinin azalması ile; farklı enstrümanların ayırt edilmesi, dalga biçimi (tını) ile; tel kalınlığına göre incelik-kalınlık farkı ise titreşim frekansı ve yükseklik ile açıklanır.

Adım Adım Çözüm

1
Havadan suya geçen ses dalgasının davranışını ortam ve sürat ilişkisiyle incelemek.
Sesin hızı yalnızca yayıldığı ortama bağlıdır. Hava ortamından su ortamına geçen dalganın sürati artar. Kaynak değişmediği için frekans sabit kalır. v=f×λv = f \times \lambda bağıntısına göre hızı artan dalganın dalga boyu da artar. Bu durum ortam özellikleri ve yayılma sürati ile eşleşir.
Ses süratinin ortama, frekansın ise yalnızca kaynağa bağlı olduğu temel ilkesini uygulamak.
2
Uzaklaştıkça sesin daha az duyulmasının nedenini dalga genliği bağlamında açıklamak.
Kaynaktan uzaklaştıkça ses dalgalarının genliği (şiddeti/gürlüğü) azalır çünkü enerji daha geniş bir küresel alana dağılır ve ortam tarafından soğurulur. Sesin şiddeti genliğin karesiyle orantılıdır. Bu durum genlik ve enerji taşıma özelliğiyle eşleşir.
Ses şiddetinin genlikle, algılanabilirliğinin ise genlik azalışıyla ilişkisini kurmak.
3
Aynı notayı çalan farklı müzik aletlerinin ayırt edilmesini sağlayan fiziksel niceliği belirlemek.
Aynı frekanstaki ve şiddetteki seslerin dalga biçimlerindeki yapısal farklılık nedeniyle kulak tarafından ayırt edilebilmesi sesin tınısıdır. Bu durum ses kaynağının kendine özgü dalga biçimi ile eşleşir.
Enstrümanlar arasındaki ses kalitesi farkını tını kavramıyla açıklamak.
4
Keman tellerinin çıkardığı seslerin incelik-kalınlık farkının nedenini frekans ile ilişkilendirmek.
Sesin ince veya kalın duyulması fiziksel olarak yüksekliği (frekansı) ile ilgilidir. İnce tel daha yüksek frekansta (tiz), kalın tel ise daha düşük frekansta (pes) titreşir. Bu durum titreşim frekansı ve ses yüksekliği ile eşleşir.
Sesin perdesi/yüksekliği ile titreşim frekansı arasındaki ilişkiyi kurmak.

Anahtar Kavram

Ses dalgalarının temel özellikleri olan frekans (yükseklik), sürat, genlik (şiddet) ve tını kavramlarının kaynak ve ortam değişkenlerine bağımlılığı.
Soru 2Soru →

Ses dalgalarına ait bazı kavramlar soldaki sütunda, bu kavramların açıklamaları ve fiziksel özellikleri ise sağdaki sütunda verilmiştir.

Buna göre, soldaki kavramları sağdaki en uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Yükseklik
Şiddet
Tını
Ortam İhtiyacı

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Yükseklik kavramı sesin ince/kalın duyulmasını sağlayan frekans açıklamasıyla; şiddet kavramı sesin gürlüğünü belirleyen genlik/enerji açıklamasıyla; tını kavramı farklı kaynakların sesini ayırt etmeye yarayan ses rengi açıklamasıyla; ortam ihtiyacı ise mekanik ve boyuna bir dalga olan sesin boşlukta yayılamaması açıklamasıyla eşleşir.
Yükseklik kavramı sesin ince veya kalın algılanmasını belirleyen frekans özelliğiyle eşleşir. Şiddet kavramı sesin gürlüğünü belirleyen genlik özelliğiyle eşleşir. Tını kavramı farklı kaynakların sesini ayırt etmeyi sağlayan sesin rengi özelliğiyle eşleşir. Ortam ihtiyacı ise sesin boşlukta yayılmasını engelleyen mekanik ve boyuna dalga olması özelliğiyle eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Yükseklik kavramının fiziksel kaynağını analiz etme.
Yükseklik frekansla ilgilidir. Frekansı yüksek sesler ince, düşük sesler kalındır. Birinci açıklama ile eşleşir.
Sesin incelik ve kalınlığı fiziksel olarak bir saniyedeki titreşim sayısını ifade eden frekans ile tanımlanır.
2
Şiddet kavramının fiziksel kaynağını analiz etme.
Şiddet genlikle ilgilidir. Genlik büyükse ses gür, küçükse zayıftır. İkinci açıklama ile eşleşir.
Ses dalgasının taşıdığı enerji miktarının bir ölçüsü olan genlik, sesin gürlük seviyesini (şiddetini) belirler.
3
Tını kavramının fiziksel kaynağını analiz etme.
Tını sesin rengidir. Farklı müzik aletlerinin ayırt edilmesini sağlar. Üçüncü açıklama ile eşleşir.
Aynı frekans ve şiddetteki ses dalgalarının, kaynağın fiziksel yapısına bağlı olarak farklı dalga şekillerine sahip olması tını farkını yaratır.
4
Ortam ihtiyacı kavramının fiziksel kaynağını analiz etme.
Ses mekanik ve boyuna bir dalga olduğundan boşlukta yayılamaz, maddesel ortama ihtiyaç duyar. Dördüncü açıklama ile eşleşir.
Mekanik dalgalar enerjiyi iletmek için ortamdaki moleküllerin titreşimine ihtiyaç duyarlar; bu yüzden ses boşlukta yayılamaz.

Anahtar Kavram

Ses dalgalarının temel özellikleri (frekans/yükseklik, genlik/şiddet, tını) ve yayılma özellikleri (mekanik ve boyuna dalga yapısı)
Soru 3Soru →

Ses dalgalarının günlük yaşamdaki bazı etkileri ile bu etkilerin temelini oluşturan fiziksel kavramların eşleştirilmesi hedeflenmektedir. Buna göre, sol sütunda verilen günlük yaşam durumlar��nı sağ sütundaki en uygun fiziksel kavramlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Keman ile flütün aynı notayı çalmasına rağmen kulağa gelen seslerin farklı karakterde algılanması
Bir kaynağın saniyedeki titreşim sayısının artmasıyla sesin daha tiz (ince) olarak işitilmesi
Bir kaynaktan çıkan sesin ulaştığı kulakta uyandırdığı gürlük etkisinin kaynağa yakınlığa göre değişmesi
Şimşek çakma olayından belirli bir süre sonra gök gürültüsünün işitilmesi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci durum tınıyla, ikinci durum frekans (yükseklik) ile, üçüncü durum genlik (şiddet) ile, dördüncü durum ise yayılma sürati ile eşleşir.
Ses dalgalarının temel özelliklerinin günlük yaşamdaki karşılıkları doğru bir şekilde eşleştirilmiştir. Keman ve flütün ses farkı tını ile, titreşim sayısının artmasıyla sesin incelmesi frekans (yükseklik) ile, gürlüğün mesafeye göre değişmesi genlik (şiddet) ile ve şimşek çakmasından sonra sesin geç duyulması ise sesin yayılma sürati ile ilgilidir.

Adım Adım Çözüm

1
Keman ve flütten çıkan seslerin farklı algılanmasının nedenini belirleme
Aynı nota çalınsa bile müzik aletlerinin kendilerine has ses dalgası geometrisi (biçimi) vardır. Bu ayırt edici özellik tını olarak adlandırılır. Birinci durum tını ile eşleşir.
Sesin tınısının ses kaynağının cinsine ve dalga şekline bağlı olduğunu tespit etmek.
2
Saniyedeki titreşim sayısı ile sesin inceliği arasındaki ilişkiyi kurma
Birim zamandaki titreşim sayısı frekanstır. Frekansın büyük olması sesi tiz (ince), küçük olması ise pes (kalın) yapar. Bu fiziksel büyüklük sesin yüksekliğidir. İkinci durum frekans / yükseklik ile eşleşir.
Ses dalgalarında frekansın sesin yüksekliğini belirleyen temel etken olduğunu anlamak.
3
Mesafeye bağlı gürlük değişimini analiz etme
Ses kaynağından uzaklaştıkça sesin şiddeti (gürlüğü) azalır çünkü dalgaların genliği ve taşıdığı enerji mesafe ile sönümlenir. Üçüncü durum genlik / şiddet ile eşleşir.
Genliğin sesin şiddetini ve taşıdığı enerjiyi belirlediğini kavramak.
4
Işık ve ses dalgalarının yayılma sürelerini karşılaştırma
Şimşek ışığı gözümüze anında ulaşırken, gök gürültüsü havada sesin yayılma sürati ile hareket ederek daha geç ulaşır. Bu gecikme ses dalgalarının yayılma süratinin bir sonucudur. Dördüncü durum yayılma sürati ile eşleşir.
Ses dalgalarının yayılma süratinin ortama bağlı fiziksel bir büyüklük olduğunu anlamak.

Anahtar Kavram

Ses dalgalarının temel özellikleri olan frekans (yükseklik), genlik (şiddet), tını ve yayılma sürati kavramlarının fiziksel tanımları ve günlük yaşam yansımaları.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 4Soru →

Bir ses kaynağından yayılan ses dalgalarının aşağıda verilen ortamlardaki yayılma süratlerini en küçükten en büyüğe (en yavaştan en hızlıya) doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Ses dalgalarının ortamlardaki yayılma süratlerinin küçükten büyüğe doğru sıralaması: 0∘C0^\circ\text{C} sıcaklıktaki hava, 20∘C20^\circ\text{C} sıcaklıktaki hava ve 20∘C20^\circ\text{C} sıcaklıktaki su şeklindedir.
Ses dalgalarının yayılma sürati ortamın yoğunluğuna (tanecikler arası mesafeye) ve sıcaklığına bağlıdır. Sıvıların tanecikleri gazlara göre daha yakın olduğundan suda ses daha hızlı yayılır. Aynı ortamda ise sıcaklık arttıkça taneciklerin titreşim hızı artacağından sıcak havada ses soğuk havaya göre daha hızlı yayılır. Bu durumda en yavaş yayılma sıfır derece santigrat havada, en hızlı yayılma ise yirmi derece santigrat suda gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Ortamların fiziksel hallerini (fazlarını) karşılaştırın.
Hava gaz fazında, su ise sıvı fazındadır. Ses dalgaları mekanik dalgalar olduğu için yayılabilmek için maddesel ortama ihtiyaç duyar. Ortamın yoğunluğu ve tanecikler arası yakınlığı arttıkça sesin yayılma sürati artar. Bu kurala göre sıvılardaki yayılma sürati genel olarak gazlardaki yayılma süratinden daha büyüktür (vsu>vhavav_{\text{su}} > v_{\text{hava}}).
Sesin yayılma sürati öncelikle ortamın fiziksel haline bağlıdır.
2
Aynı fazdaki ortamlarda sıcaklığın etkisini analiz edin.
0∘C0^\circ\text{C} hava ile 20∘C20^\circ\text{C} hava ortamları karşılaştırıldığında, sıcaklığı yüksek olan ortamda taneciklerin ortalama kinetik enerjisi ve titreşim sürati daha fazladır. Bu durum ses dalgalarının tanecikler arasında daha hızlı aktarılmasını sağlar. Dolayısıyla, 20∘C20^\circ\text{C} havada sesin sürati 0∘C0^\circ\text{C} havaya göre daha büyüktür.
Sıcaklık artışı ortam taneciklerinin kinetik enerjisini artırarak sesin yayılma süratini artırır.
3
Tüm ortamları birleştirerek küçükten büyüğe doğru sıralayın.
En yavaş yayılma 0∘C0^\circ\text{C} hava ortamında, ardından 20∘C20^\circ\text{C} hava ortamında ve en hızlı yayılma ise 20∘C20^\circ\text{C} su ortamında gerçekleşir. Sıralama: 0∘C0^\circ\text{C} sıcaklıktaki hava < 20∘C20^\circ\text{C} sıcaklıktaki hava < 20∘C20^\circ\text{C} sıcaklıktaki su.
Elde edilen tüm sürat ilişkilerini birleştirerek nihai sıralamaya ulaşılır.

Anahtar Kavram

Ses dalgalarının yayılma sürati sadece yayıldığı ortamın özelliklerine (tanecikler arası uzaklık/fiziksel hal ve sıcaklık) bağlıdır; kaynağın frekansına bağlı değildir.
Soru 5Soru →

Hava ortamında bulunan ve sabit frekansla ses üreten bir kaynaktan yayılan ses dalgaları, hava ortamından su ortamına geçmektedir.

Buna göre, su ortamına geçen ses dalgaları ile ilgili;

I. Yayılma sürati artar.
II. Frekansı değişmez.
III. Titreşim doğrultusu yayılma doğrultusuna dik hale gelir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

Hava ortamından su ortamına geçen ses dalgalarının yayılma sürati artar ve frekansı değişmez. Bu nedenle doğru cevap 'I ve II' seçeneğidir.
Ses dalgalarının havadan suya geçerken süratinin artması ve frekansının değişmemesi nedeniyle 'I ve II' ifadesinin yer aldığı seçenek doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Ortam değişiminin sesin yayılma süratine etkisini analiz etmek
Ses mekanik bir dalgadır ve katı, sıvı, gaz ortamlarındaki yayılma süratleri arasında vkatı>vsıvı>vgazv_{katı} > v_{sıvı} > v_{gaz} ilişkisi vardır. Dolayısıyla havadan suya geçen ses dalgalarının yayılma sürati artar. Birinci öncül doğrudur.
Ses dalgalarının hızı/sürati yayıldığı ortama bağlıdır; taneciklerin birbirine daha yakın olduğu su ortamında ses havaya göre daha hızlı yayılır.
2
Ortam değişiminin sesin frekansına etkisini analiz etmek
Dalgaların frekansı yalnızca dalga kaynağına bağlıdır. Kaynak frekansı sabit olduğu için ses dalgası havadan suya geçse de frekansı değişmez. İkinci öncül doğrudur.
Ortam değişikliği dalganın frekansını etkilemez.
3
Ses dalgasının titreşim ve yayılma doğrultusu ilişkisini incelemek
Ses dalgaları boyuna dalgalardır. Boyuna dalgalarda titreşim doğrultusu ile yayılma doğrultusu birbirine paraleldir. Üçüncü öncül yanlıştır.
Titreşim doğrultusu yayılma doğrultusuna dik olan dalgalar enine dalgalardır; ses dalgaları enine dalga değildir.

Anahtar Kavram

Ses dalgalarının yayılma süratinin ortama, frekansının ise yalnızca kaynağa bağlı olması ve ses dalgalarının boyuna dalga özelliği göstermesi.
Ses Dalgaları Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin