Kimyasal Türler Arası Etkileşimler Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) — Sayfa 3

Soru 41Soru →

İyonik bağ ve iyonik bileşiklerin özellikleriyle ilgili sol sütundaki durumlar ile sağ sütundaki açıklamaları doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki durumlar ile sağ sütundaki açıklamaların doğru eşleşmesi şu şekildedir: 1-1, 2-2, 3-3, 4-4.

İyonik bileşiklerin özelliklerine dair doğru eşleşmelerde: Katı halde elektrik iletmeyen

NaCl

sıvı halde iletir çünkü iyonları serbest hareket eder. Geçiş metali kurşunun

PbO_2

bileşiğinde +4 değerlik alması Roma rakamıyla 'Kurşun(IV) oksit' olarak adlandırılmasını gerektirir.

MgO

iyonlarının yük çarpımının büyüklüğü iyonik bağı daha sağlam kılarak erime noktasını yükseltir.

NaF

Lewis yapısında ametal anyonu köşeli parantezle gösterilir.

Adım Adım Çözüm

1

İyonik bileşiklerde elektriksel iletkenlik mekanizmasını analiz etmek.

NaCl

bileşiğinin katı halde elektrik akımını iletmemesi, sıvı halde iletmesi; iyonların katı halde kristal örgüsünde sabit konumda olmaları ve ancak sıvı halde serbest hareket edebilmeleri ile açıklanır.

İyonik katıların oda sıcaklığında elektrik akımını iletmeme nedenini ve sıvı/çözelti formunda iletme koşulunu doğrulamak.

2

PbO_2

bileşiğinin sistematik adlandırma kurallarını belirlemek.

Pb

geçiş metalidir ve değişken değerliklidir. Oksijen

-2

değerlik aldığından kurşun

+4

değerliklidir. Bu yüzden bileşik adlandırılırken metalin adı, yükü Roma rakamıyla parantez içinde ve ardından ametal adı yazılarak 'Kurşun(IV) oksit' şeklinde adlandırılır.

Değişken değerlikli geçiş metallerinin oluşturduğu iyonik bileşiklerin adlandırma kurallarını uygulamak.

3

İyonik bağ sağlamlığı ve erime noktası arasındaki ilişkiyi iyon yükleri üzerinden incelemek.

MgO

bileşiğinde iyonların yükleri çarpımı (

2 \times 2 = 4

),

NaCl

bileşiğindekinden (

1 \times 1 = 1

) daha büyüktür. Yük çarpımı arttıkça elektrostatik çekim kuvveti (bağ sağlamlığı) artar ve erime noktası çok daha yüksek olur.

İyon yükleri ve yarıçaplarının iyonik bağ sağlamlığı ile erime noktasına etkisini karşılaştırmak.

4

İyonik bileşiklerde Lewis yapısı gösterim kurallarını uygulamak.

NaF

iyonik bileşiğinin Lewis yapısında, sodyum metal atomu elektronunu vererek katyon (

Na^+

) oluşturur ve etrafında nokta kalmaz. Flor ametal atomu ise bu elektronu alarak oktetini tamamlar ve köşeli parantez içinde negatif yüklü anyon (

[:\ddot{F}:]^-

) olarak gösterilir.

İyonik bileşiklerde katyon ve anyonların Lewis yapısı gösterim farklarını açıklamak.

Anahtar Kavram

İyonik bağın oluşumu, özellikleri, adlandırılması ve Lewis yapıları

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 42Soru →

Aşağıdaki tabloda $CaCl_2$ ve $CuCl_2$ iyonik bileşikleriyle ilgili bazı bilgiler verilmiştir:

Bileşik	Katı Hâlde İletkenlik	Sulu Çözeltide İletkenlik	Sistematik Adı
$CaCl_2$	İletmez	İletir	Kalsiyum klorür
$CuCl_2$	İletmez	İletir	Bakır klorür

Buna göre, bu bileşikler ve tablodaki bilgilerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
(Tabloda verilen elementlerin atom numaraları: $_{17}Cl$ , $_{20}Ca$ )

CuCl_2

bileşiğinin tablodaki adı doğru yazılmıştır.

CaCl_2

bileşiğindeki kalsiyum iyonunun (

Ca^{2+}

) katman elektron dizilimi 2, 8, 8, 2 şeklindedir.

CaCl_2

bileşiğinin günlük hayattaki yaygın adı sönmemiş kireçtir.

CaCl_2

bileşiğinin Lewis elektron nokta gösterimi

Ca^{2+} 2[:\ddot{Cl}:]^-

şeklindedir.

CuCl_2

bileşiğindeki metal elementinin sembolü kobaltı temsil etmektedir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $CaCl_2$ bileşiğinin Lewis elektron nokta gösterimi $Ca^{2+} 2[:\ddot{Cl}:]^-$ şeklindedir.

Cevap

Kalsiyum klorür bileşiğinin Lewis elektron nokta gösterimi kalsiyum iyonu ile iki klorür iyonunun elektrostatik çekimiyle oluşan yapıyı doğru yansıtmaktadır.

Kalsiyum (

_{20}Ca

) elementi 2 elektron vererek oktetini tamamlar ve

Ca^{2+}

katyonuna dönüşür. Klor (

_{17}Cl

) elementi ise 1 elektron alarak oktetini tamamlar ve

[:\ddot{Cl}:]^-

anyonuna dönüşür. İki klor iyonu ve bir kalsiyum iyonundan oluşan yapının Lewis nokta gösterimi elektrostatik çekim kurallarına uygun olarak doğru yazılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1

Kalsiyum iyonunun elektron dizilimini belirlemek

Kalsiyum atomunun (

_{20}Ca

) katman elektron dizilimi 2, 8, 8, 2 şeklindedir. Kararlı iyon haline geçerken en dış katmandaki 2 elektronu vererek

Ca^{2+}

katyonunu (2, 8, 8) oluşturur.

İyonik bileşiklerde metal atomunun elektron vererek hangi iyona dönüştüğünü doğru saptamak gerekir.

2

Klor iyonunun elektron dizilimini ve Lewis yapısını belirlemek

Klor atomunun (

_{17}Cl

) katman elektron dizilimi 2, 8, 7 şeklindedir. Kararlı iyon haline geçerken 1 elektron alarak kararlı oktet yapısına ulaşır ve anyon halinde

[:\ddot{Cl}:]^-

şeklinde gösterilir.

Ametal iyonlarının Lewis nokta yapısında aldıkları elektronlarla birlikte köşeli parantez içinde gösterilmesi kuraldır.

3

Bileşiğin genel Lewis yapısını birleştirmek ve adlandırmayı kontrol etmek

Bir adet

Ca^{2+}

iyonu ile iki adet klorür iyonu birleşerek

Ca^{2+} 2[:\ddot{Cl}:]^-

yapısını oluşturur. Bakır (

Cu

) geçiş metali olduğundan sistematik adlandırılmasında Roma rakamı kullanılmalıdır.

İyonik bileşiğin formülündeki oranlara uygun katsayıları Lewis yapısına yansıtmak ve geçiş metallerinin adlandırma kurallarını test etmek.

Anahtar Kavram

İyonik Bileşiklerin Lewis Yapıları ve Adlandırılması

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 43Soru →

İyonik kristal örgüye sahip bileşiklerin fiziksel davranışları incelendiğinde, 'İyonik katılara dışarıdan bir kuvvet uygulandığında, kristal örgüdeki aynı yüklü iyon tabakalarının birbiri üzerinde kayarak karşı karşıya gelmesi ve birbirini itmesi sonucu kristalin kırılması, bu bileşiklerin kırılgan yapıda olmalarının ve tel ile levha hâline getirilememelerinin temel nedenidir.' ifadesi doğru bir yargı mıdır?

Doğru

Yanlış

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: True

Cevap

İfade doğrudur. İyonik kristallerde dış kuvvet etkisiyle aynı yüklü iyonların yan yana gelip birbirini itmesi kırılganlığın temel sebebidir.

İyonik katıların darbe karşısında kırılmasının nedeni, kristal katmanların kaymasıyla aynı yüklü iyonların birbirini itmesidir. Bu da onları tel ve levha hâline gelmekten alıkoyar.

Adım Adım Çözüm

1

İyonik katıların yapısal özelliklerini analiz etme

İyonik bileşiklerin artı ve eksi yüklü iyonlardan oluşan düzenli bir kristal örgü yapısında olduğu belirlenir.

Mekanik davranışın temelini anlamak için örgü yapısını tanımlamak gerekir.

2

Kuvvet uygulandığında tabakalarda meydana gelen değişimi gözlemleme

Kuvvet etkisiyle kristal tabakalarından birinin kaydığı ve bunun sonucunda zıt yüklü iyonların düzeninin bozulup aynı yüklü iyonların karşı karşıya geldiği tespit edilir.

Dış etkinin örgü yapısına mikro düzeydeki etkisini görmek gerekir.

3

Aynı yüklerin elektrostatik etkileşimini ve fiziksel sonucu yorumlama

Karşı karşıya gelen aynı yüklü iyonların birbirini itmesiyle kristal yapının kırıldığı, bu durumun tel ve levha hâline gelmeyi engellediği anlaşılır.

Elektrostatik itmenin makroskopik kırılganlık özelliğine etkisini açıklamak gerekir.

Anahtar Kavram

İyonik bileşiklerin kristal örgü yapısı ve mekanik etkilere karşı gösterdiği kırılganlık davranışı.

Soru 44Soru →

Kimyasal türler arası etkileşimler sınıflandırılırken zayıf ve güçlü etkileşimlerin kopması veya oluşması temel alınır.

Buna göre, aşağıda verilen değişimler ile bu değişimler sırasında gerçekleşen baskın etkileşim türlerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Suyun buharlaşması esnasında moleküller arası zayıf etkileşimler kopar. Oksijen gazının suda çözünmesi sürecinde yeni zayıf etkileşimler kurulur. Metan gazının yanması ise kimyasal bir tepkime olup atomlar arası güçlü bağların kopması ve yeni bağların oluşması ile gerçekleşir.

Verilen eşleştirmede her olay kendi doğasına uygun etkileşim değişimiyle eşleşmiştir. Buharlaşma fiziksel bir bağ kopması (zayıf etkileşim kopması), gazın suda çözünmesi fiziksel bağ oluşumu (zayıf etkileşim oluşumu) ve yanma ise kimyasal tepkime (güçlü bağ kopması ve oluşması) ile açıklanır.

Adım Adım Çözüm

1

İlk değişimin (

H_2O\text{(s)} \rightarrow H_2O\text{(g)}

) türünü ve etkileşimini belirleme

Bu değişim sıvı halden gaz haline geçişi (buharlaşma) temsil eder ve fizikseldir. Dolayısıyla su molekülleri arasındaki zayıf etkileşimler kopmuştur.

Hal değişimleri fiziksel olaylardır ve zayıf etkileşimlerin kopması veya kurulmasıyla gerçekleşir.

2

İkinci değişimin (

O_2\text{(g)} \rightarrow O_2\text{(suda)}

) türünü ve etkileşimini belirleme

Oksijen gazının suda çözünmesi fiziksel bir değişimdir. Su ile oksijen molekülleri arasında dipol-indüklenmiş dipol gibi zayıf etkileşimler oluşur.

Gazların suda çözünmesi gibi fiziksel olaylarda tanecikler arası yeni zayıf etkileşimler kurulur.

3

Üçüncü değişimin (

CH_4\text{(g)} + 2O_2\text{(g)} \rightarrow CO_2\text{(g)} + 2H_2O\text{(g)}

) türünü ve etkileşimini belirleme

Bu olay bir yanma tepkimesidir ve kimyasal bir değişimdir. Atomlar arasındaki güçlü kovalent bağlar kopmuş ve yeni güçlü kovalent bağlar oluşmuştur.

Kimyasal tepkimelerde güçlü etkileşimler olan kimyasal bağlar kopar ve yeni kimyasal bağlar meydana gelir.

Anahtar Kavram

Fiziksel değişimlerde zayıf etkileşimler (moleküller arası) koparken/oluşurken, kimyasal değişimlerde atomlar arası güçlü etkileşimler kopar ve oluşur.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 45Soru →

$7A$ grubunda yer alan halojenlerin hidrojenli bileşikleri olan $HF$ , $HCl$ , $HBr$ ve $HI$ maddelerinin fiziksel özellikleri incelenmektedir.

Buna göre, bu bileşikleri aynı dış basınç altındaki kaynama noktalarına göre en yüksekten en düşüğe doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Bileşiklerin aynı dış basınçtaki kaynama noktaları en yüksekten en düşüğe doğru

HF > HI > HBr > HCl

şeklinde sıralanır.

HF

bileşiğinde hidrojen atomunun doğrudan flor (

F

) atomuna bağlı olması nedeniyle moleküller arasında güçlü hidrojen bağları oluşur ve bu durum kaynama noktasını en yüksek seviyeye taşır. Diğer bileşiklerde (

HI

,

HBr

,

HCl

) hidrojen bağı yoktur. Bu polar moleküllerin kaynama noktaları, elektron sayısının ve polarlanabilirliğin artmasıyla güçlenen London etkileşimleri sebebiyle

HI > HBr > HCl

şeklinde sıralanır. Dolayısıyla genel sıralama

HF > HI > HBr > HCl

olur.

Adım Adım Çözüm

1

Bileşiklerin molekülleri arasındaki etkin zayıf etkileşim türlerini belirlemek.

HF

molekülleri arasında hidrojen bağı kurulabilirken;

HCl

,

HBr

ve

HI

molekülleri polar olup dipole-dipole ve London etkileşimlerine sahiptir.

Hidrojen bağı sadece hidrojen atomunun elektronegatifliği çok yüksek olan

F

,

O

,

N

atomlarına bağlı olduğu moleküllerde görülür.

2

Hidrojen bağı içermeyen polar bileşiklerin (

HCl

,

HBr

,

HI

) kaynama noktalarını kendi aralarında karşılaştırmak.

Grupta aşağı doğru gidildikçe (

Cl \rightarrow Br \rightarrow I

) elektron sayısı ve polarlanabilirlik artar, bu da London kuvvetlerinin gücünü artırır. Böylece kaynama noktaları

HI > HBr > HCl

şeklinde sıralanır.

Bu tür apolar kısımlara sahip polar moleküllerde, elektron sayısındaki artışa bağlı olarak artan London kuvvetleri, azalan dipol momentinin etkisinden çok daha baskındır.

3

Hidrojen bağı içeren bileşik ile diğer bileşiklerin kaynama noktalarını birleştirerek nihai sıralamayı yapmak.

En güçlü etkileşim olan hidrojen bağına sahip

HF

en yüksek kaynama noktasına sahip olur. Kalan bileşikler London kuvveti sırasına göre dizildiğinde genel sıralama

HF > HI > HBr > HCl

olur.

Zayıf etkileşimlerin en güçlüsü olan hidrojen bağı, kaynama noktasını anormal derecede yükseltir.

Anahtar Kavram

Hidrojen bağının varlığının ve London kuvvetlerindeki değişimin (elektron sayısı artışı) halojen hidrürlerinin kaynama noktalarına etkisi.

Soru 46Soru →

Bir kimya öğretmeni, tahtaya $_{11}\text{Na}$ , $_{12}\text{Mg}$ , $_{17}\text{Cl}$ ve değişken değerlikli bir geçiş metali olan demir ( $\text{Fe}$ ) elementlerinin oluşturduğu $NaCl$ , $MgCl_2$ ve $FeCl_3$ iyonik bileşiklerini yazarak bu bileşiklerin özelliklerini tartışmaya açmıştır.

Buna göre, bu bileşiklerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

FeCl_3

bileşiğinin adı okunurken demir metalinin değişken değerlik alabilmesinden dolayı metalin yükü Roma rakamıyla belirtilerek "Demir(III) klorür" şeklinde adlandırılır.

MgCl_2

bileşiğinin Lewis elektron nokta gösterimi

[:\ddot{\text{Cl}}:]^- \text{Mg}^{2+} [:\ddot{\text{Cl}}:]^-

şeklindedir ve klorür (

Cl^-

) iyonları kararlı oktet elektron dizilimine sahiptir.

MgCl_2

bileşiğinde magnezyum metali 2A grubunda yer almasına rağmen bileşiğin adı "Magnezyum(II) klorür" şeklinde adlandırılır.

NaCl

ve

MgCl_2

bileşikleri katı hâldeyken serbest hareket edebilen iyon içermedikleri için elektrik akımını iletmezken; sıvı hâllerinde ve sulu çözeltilerinde elektrik akımını iletirler.

NaCl

bileşiğinin yaygın adı yemek tuzu olup sistematik adı sodyum klorürdür; bu bileşiğin erime noktası iyonlar arası elektrostatik çekim kuvvetinin büyüklüğüne (iyonik bağ sağlamlığına) bağlıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $MgCl_2$ bileşiğinde magnezyum metali 2A grubunda yer almasına rağmen bileşiğin adı "Magnezyum(II) klorür" şeklinde adlandırılır.

Cevap

Magnezyum elementinin 2A grubunda yer alması ve sabit değerlikli olması nedeniyle oluşturduğu bileşiğin adında Roma rakamı kullanılmaz ve doğru adlandırma 'Magnezyum klorür' şeklindedir.

Magnezyum (

_{12}\text{Mg}

) elementi periyodik sistemin 2A grubunda bulunan sabit değerlikli bir metaldir. Sabit değerlikli metallerin oluşturduğu iyonik bileşikler adlandırılırken metalin değerliğini parantez içinde Roma rakamıyla belirtmeye gerek yoktur. Bu nedenle bileşiğin doğru adı 'Magnezyum klorür' olmalıdır, 'Magnezyum(II) klorür' ifadesi yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1

Bileşikleri oluşturan metallerin değişken değerlikli olup olmadığını belirleyin.

Sodyum (

_{11}\text{Na}

) 1A grubunda ve Magnezyum (

_{12}\text{Mg}

) 2A grubunda sabit değerliklidir. Demir (

\text{Fe}

) ise geçiş metali olup bileşiklerinde değişken pozitif değerlikler alabilir.

Değişken değerlikli metallerin adlandırılmasında Roma rakamı kullanımı zorunluyken, sabit değerlikli metallerde kullanılmaz.

2

Magnezyum klorür (

MgCl_2

) bileşiğinin adlandırma kuralını kontrol edin.

Magnezyum sabit değerlikli (+2) olduğu için sistematik adı 'Magnezyum klorür' olmalıdır. 'Magnezyum(II) klorür' ifadesindeki Roma rakamı kullanımı hatalıdır.

Sabit değerlikli metallerin adlandırılmasında metal yükünün Roma rakamıyla gösterilmesi kurallara aykırıdır.

3

Diğer bileşiklerin adlandırma, Lewis yapısı ve fiziksel özelliklerini doğrulayın.

FeCl_3

için demirin yükü +3 olduğundan 'Demir(III) klorür' adı doğrudur. İyonik katılar serbest iyon içermediğinden katı hâlde yalıtkandır, sıvı ve çözelti hâlinde iletkendir. Lewis yapısında anyonlar köşeli parantezde okteti tamamlanmış gösterilir. Tüm bu bilgiler doğrudur.

İyonik bağın genel özellikleri ve Lewis yapısı kurallarının doğruluğunu onaylamak için gereklidir.

Anahtar Kavram

İyonik Bileşiklerin Adlandırılması ve Genel Özellikleri

Soru 47Soru →

Periyodik sistemin 5A, 6A ve 7A gruplarının ilk üyeleri olan $NH_3$ (amonyak), $H_2O$ (su) ve $HF$ (hidrojen florür) bileşiklerinin kaynama noktaları, gruplarındaki diğer elementlerin hidrojenli bileşiklerine ( $PH_3$ , $H_2S$ , $HCl$ ) kıyasla beklenmedik şekilde yüksektir. Bu durum, moleküller arasında etkin olan hidrojen bağları ile açıklanır.

Buna göre; amonyak, su ve hidrojen florür bileşikleri ile ilgili,

I. Aynı sıcaklıktaki denge buhar basınçları arasındaki ilişki $NH_3 > HF > H_2O$ şeklindedir.
II. $H_2O$ sıvısının kaynama noktasının $HF$ sıvısından yüksek olmasının temel nedeni, molekül içi $O-H$ polar kovalent bağının polaritesinin $H-F$ bağından daha fazla olmasıdır.
III. Aynı sıcaklıktaki sıvıların viskoziteleri arasındaki ilişki $H_2O > HF > NH_3$ şeklindedir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

I ve III

II ve III

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Denge buhar basıncı ilişkisinin amonyak > hidrojen florür > su şeklinde olduğunu ve viskozite ilişkisinin su > hidrojen florür > amonyak şeklinde olduğunu belirten I ve III yargılarını içeren seçenektir.

Denge buhar basıncı sıralaması doğrudur çünkü moleküller arası çekim kuvveti arttıkça sıvının kaynama noktası yükselirken aynı sıcaklıktaki denge buhar basıncı düşer. Kaynama noktaları su > hidrojen florür > amonyak şeklinde olduğundan, aynı sıcaklıktaki denge buhar basınçları amonyak > hidrojen florür > su şeklinde sıralanır. Viskozite sıralaması da doğrudur çünkü moleküller arası çekim kuvveti arttıkça sıvıların akmaya karşı gösterdiği direnç (viskozite) artar. Moleküller arası etkileşim kuvveti su > hidrojen florür > amonyak şeklinde olduğundan viskozite sıralaması da su > hidrojen florür > amonyak olur. İkinci yargı ise yanlıştır çünkü kaynama fiziksel bir olaydır ve moleküller arası hidrojen bağlarının kopmasıyla gerçekleşir, molekül içi polar kovalent bağlar kopmaz. Ayrıca

H-F

kovalent bağı

O-H

bağından daha polardır, suyun kaynama noktasının yüksek olması kurabildiği hidrojen bağı sayısının fazla olmasıyla açıklanır. Bu nedenle denge buhar basıncı ve viskoziteye ilişkin yargılar doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1

Bileşiklerin molekülleri arasındaki etkileşim türlerini belirleme.

NH_3

,

H_2O

ve

HF

polar moleküllerdir ve molekülleri arasında yoğun fazda hidrojen bağları etkindir.

Hidrojen bağının varlığı, bu bileşiklerin fiziksel özelliklerini belirleyen en temel etkileşimdir.

2

Bileşiklerin kaynama noktalarını karşılaştırma ve nedenini analiz etme.

Aynı dış basınçta kaynama noktaları sıralaması

H_2O > HF > NH_3

şeklindedir. Suyun kaynama noktasının en yüksek olmasının nedeni, su molekülünün molekül başına kurabildiği ortalama hidrojen bağı sayısın��n (2 bağ) diğerlerinden fazla olmasıdır. Kaynama fiziksel bir olay olup molekül içi polar kovalent bağların gücüyle doğrudan ilişkili değildir.

Moleküller arası çekim gücünün kıyaslanması, diğer fiziksel özelliklerin (buhar basıncı ve viskozite) yorumlanmasına temel oluşturur.

3

Aynı sıcaklıktaki denge buhar basınçlarını kıyaslama.

Moleküller arası etkileşim kuvveti en zayıf olan

NH_3

en kolay buharlaşır ve denge buhar basıncı en yüksek olur. Sıralama

NH_3 > HF > H_2O

şeklindedir. Bu nedenle birinci yargı doğrudur.

Moleküller arası çekim kuvveti ile denge buhar basıncı ters orantılıdır.

4

Sıvıların aynı sıcaklıktaki viskozitelerini kıyaslama.

Moleküller arası çekim kuvveti en güçlü olan

H_2O

'nun viskozitesi en yüksek, en zayıf olan

NH_3

'ün ise en düşüktür. Sıralama

H_2O > HF > NH_3

şeklindedir. Bu nedenle üçüncü yargı doğrudur.

Moleküller arası çekim kuvveti arttıkça sıvıların akmaya karşı gösterdiği direnç (viskozite) artar.

Anahtar Kavram

Zayıf Etkileşimler: Hidrojen Bağı ve Fiziksel Özelliklere Etkisi

Soru 48Soru →

Aşağıda formülleri verilen kovalent yapılı moleküller ile bu moleküllerin Lewis yapılarındaki toplam ortaklanmış (bağlayıcı) ve ortaklanmamış (bağ yapımına katılmayan) elektron çifti sayılarını doğru şekilde eşleştiriniz.

(Elementlerin atom numaraları: $_1\text{H}$ , $_6\text{C}$ , $_8\text{O}$ , $_9\text{F}$ , $_{15}\text{P}$ )

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme şu şekildedir: Karbondioksit molekülü ile 'Ortaklanmış: 4 çift, Ortaklanmamış: 4 çift'; fosfin molekülü ile 'Ortaklanmış: 3 çift, Ortaklanmamış: 1 çift'; oksijen diflorür molekülü ile 'Ortaklanmış: 2 çift, Ortaklanmamış: 8 çift'; hidrojen florür molekülü ile 'Ortaklanmış: 1 çift, Ortaklanmamış: 3 çift' ifadeleri eşleşmektedir.

Verilen kovalent moleküllerin Lewis yapıları incelendiğinde; karbondioksit molekülü karbon ve oksijenler arasında çift bağlar içerdiğinden 4 bağlayıcı çifte ve oksijenler üzerinde toplam 4 ortaklanmamış çifte sahiptir. Fosfin molekülünde 3 tekli bağ ve fosfor üzerinde 1 ortaklanmamış çift bulunur. Oksijen diflorür molekülü 2 tekli bağ barındırırken, oksijende 2 çift ve florlarda altı çift olmak üzere toplam 8 ortaklanmamış elektron çifti taşır. Hidrojen florür molekülünde ise 1 tekli bağ ve flor üzerinde 3 ortaklanmamış çift yer alır.

Adım Adım Çözüm

1

Elementlerin elektron dizilimlerini yazarak değerlik elektron sayılarını belirleyin.

_1\text{H}: 1

(Değerlik elektron sayısı =

1

),

_6\text{C}: 2, 4

(Değerlik elektron sayısı =

4

),

_8\text{O}: 2, 6

(Değerlik elektron sayısı =

6

),

_9\text{F}: 2, 7

(Değerlik elektron sayısı =

7

),

_{15}\text{P}: 2, 8, 5

(Değerlik elektron sayısı =

5

)

Lewis yapılarını çizebilmek için elementlerin son katmanlarındaki elektron sayılarını saptamak gerekir.

2

Her molekülün Lewis nokta gösterimini çizerek atomlar arasındaki bağlayıcı elektron çiftleri ile bağ yapımına katılmayan elektron çiftlerini gösterin.

\text{CO}_2

için linear yapıda

\text{:O=C=O:}

şeklinde

4

bağ ve oksijenlerde toplam

4

çift ortaklanmamış elektron;

\text{PH}_3

için merkezde fosfor üzerinde

1

çift ortaklanmamış elektron ve

3

adet tekli bağ;

\text{OF}_2

için merkezde oksijen üzerinde

2

çift ve florların her birinde

3

çift olmak üzere toplam

8

çift ortaklanmamış elektron ve

2

adet tekli bağ;

\text{HF}

için

1

adet tekli bağ ve flor üzerinde

3

çift ortaklanmamış elektron elde edilir.

Moleküllerdeki toplam ortaklanmış ve ortaklanmamış elektron sayılarını hatasız sayabilmek için Lewis yapıları eksiksiz çizilmelidir.

3

Tespit edilen ortaklanmış ve ortaklanmamış elektron çifti sayılarını sağ sütundaki uygun ifadelerle eşleştirin.

\text{CO}_2

birinci ifadeyle,

\text{PH}_3

ikinci ifadeyle,

\text{OF}_2

üçüncü ifadeyle,

\text{HF}

ise dördüncü ifadeyle eşleşir.

Eşleştirme kriterlerini tamamlayarak çözüme ulaşmak.

Anahtar Kavram

Kovalent bileşiklerin Lewis elektron nokta yapılarının çizimi, bağlayıcı (ortaklanmış) ve ortaklanmamış elektron çiftlerinin sayılması.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 49Soru →

$_{1}\text{H}$ , $_{15}\text{P}$ ve $_{17}\text{Cl}$ elementlerinin oluşturduğu $\text{PH}_3$ ve $\text{PCl}_3$ moleküllerinin her ikisinde de merkez atom oktetini tamamlamış olup, bu moleküllerin Lewis yapılarındaki toplam ortaklanmamış elektron çifti sayıları birbirine eşittir.

Doğru

Yanlış

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: False

Cevap

Verilen ifade yanlıştır.

\text{PH}_3

molekülünde toplam 1 çift ortaklanmamış elektron bulunurken,

\text{PCl}_3

molekülünde klor atomlarının da ortaklanmamış elektronları hesaba katıldığında toplam 10 çift ortaklanmamış elektron bulunur.

Verilen ifade yanlıştır çünkü fosfor atomları her iki molekülde de oktetini tamamlamış olsa da, PH3 molekülünde sadece fosfor üzerinde 1 çift ortaklanmamış elektron bulunurken, PCl3 molekülünde klor atomlarının üzerindeki elektron çiftleriyle birlikte toplam 10 çift ortaklanmamış elektron yer alır.

Adım Adım Çözüm

1

Elementlerin katman elektron dizilimlerini yazarak değerlik elektron sayılarını belirleyin.

_{1}\text{H}

: 1 (Değerlik elektron sayısı: 1),

_{15}\text{P}

: 2, 8, 5 (Değerlik elektron sayısı: 5) ve

_{17}\text{Cl}

: 2, 8, 7 (Değerlik elektron sayısı: 7) olarak bulunur.

Lewis yapılarını çizebilmek ve bağ sayıları ile ortaklanmamış elektronları belirleyebilmek için değerlik elektron sayılarının bilinmesi gerekir.

2

\text{PH}_3

molekülünün Lewis yapısını oluşturarak oktet-dublet durumlarını ve toplam ortaklanmamış elektron çifti sayısını belirleyin.

Merkezdeki P atomu 3 adet H atomu ile tekli kovalent bağ oluşturur. P atomu üzerinde 1 çift ortaklanmamış elektron kalır. Böylece P oktetini (8 elektron), H atomları ise dubletini (2 elektron) tamamlar.

\text{PH}_3

molekülündeki toplam ortaklanmamış elektron çifti sayısı 1'dir.

Moleküldeki tüm atomların elektron dizilimlerini tamamlayıp tamamlamadığını görmek ve ortaklanmamış elektronları saymak için.

3

\text{PCl}_3

molekülünün Lewis yapısını oluşturarak oktet durumlarını ve toplam ortaklanmamış elektron çifti sayısını belirleyin.

Merkezdeki P atomu 3 adet Cl atomu ile tekli kovalent bağ oluşturur. P atomu üzerinde 1 çift ortaklanmamış elektron bulunur. Her bir Cl atomunun çevresinde ise bağ yapımına katılmayan üçer çift ortaklanmamış elektron yer alır. Hem P hem de Cl atomları oktetini tamamlamıştır.

\text{PCl}_3

molekülündeki toplam ortaklanmamış elektron çifti sayısı: 1 (merkez atomdan) + 3 x 3 (klor atomlarından) = 10 çift olarak bulunur.

Klor atomlarının üzerindeki ortaklanmamış elektron çiftlerini de hesaba katarak toplam ortaklanmamış elektron sayısını doğru hesaplamak için.

Anahtar Kavram

Kovalent bileşiklerin Lewis yapılarında merkez ve çevre atomların tüm değerlik elektronlarının (bağlayıcı ve ortaklanmamış) gösterilmesi ve sayılması.

Soru 50Soru →

( $_1\text{H}$ , $_8\text{O}$ , $_9\text{F}$ ) element atomlarının oluşturduğu $\text{H}_2\text{O}$ ve $\text{OF}_2$ molekülleriyle ilgili;

I. $\text{H}_2\text{O}$ molekülünde atomlar arası bağlar polar kovalent iken, $\text{OF}_2$ molekülünde oksijen ve flor atomları arasındaki bağlar apolar kovalenttir.
II. $\text{H}_2\text{O}$ molekülündeki oksijen atomunun kısmi yükü negatif ( $\delta-$ ) iken, $\text{OF}_2$ molekülündeki oksijen atomunun kısmi yükü pozitif ( $\delta+$ ) yüklüdür.
III. $\text{H}_2\text{O}$ molekülünde oksijen ve hidrojen atomlarını bir arada tutan güçlü etkileşimler hidrojen bağlarıdır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yalnız II

Cevap

Yalnız II

Doğru seçenek olan ifade, elektronegatiflik prensibine tam olarak uygundur. Flor atomu periyodik sistemdeki en yüksek elektronegatifliğe sahip elementtir. Bu nedenle oksijen atomu, hidrojene karşı elektron çeken (kısmi negatif) konumdayken, flora karşı elektron kaybeden (kısmi pozitif) konuma geçer. Bu durum kimyada oksijenin pozitif yükseltgenme basamağına sahip olduğu nadir bileşiklerden birini oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1

Moleküllerdeki atomlar arası bağların türünü belirlemek

Hem H-O hem de O-F bağları farklı ametal atomları arasında kurulduğundan her iki moleküldeki bağlar da polar kovalenttir. Bu durum birinci ifadenin yanlış olduğunu gösterir.

Aynı ametal atomları arasında apolar kovalent bağ, farklı ametal atomları arasında ise polar kovalent bağ kurulur.

2

Atomların elektronegatifliklerini karşılaştırarak kısmi yük dağılımını belirlemek

Elektronegatiflik sıralaması F > O > H şeklindedir. H2O molekülünde O atomu H'den daha elektronegatif olduğu için kısmi negatif (δ-) yüklenir. OF2 molekülünde ise F atomu O'dan daha elektronegatif olduğu için O atomu kısmi pozitif (δ+) yüklenir. Bu durum ikinci ifadenin doğru olduğunu gösterir.

Polar kovalent bağda bağı oluşturan atomlardan elektronegatifliği fazla olan atom kısmi negatif (δ-), az olan ise kısmi pozitif (δ+) yükle yüklenir.

3

Molekül içi güçlü etkileşimler ile moleküller arası zayıf etkileşimleri ayırt etmek

H2O molekülünde oksijen ve hidrojen atomlarını bir arada tutan molekül içi bağlar güçlü etkileşim sınıfında olan polar kovalent bağlardır. Hidrojen bağları ise H2O moleküllerinin kendi aralarında kurduğu fiziksel (zayıf) etkileşimlerdir. Bu durum üçüncü ifadenin yanlış olduğunu gösterir.

Hidrojen bağları molekül içi kimyasal bağlar değil, moleküller arası zayıf fiziksel etkileşimlerdir.

Anahtar Kavram

Kovalent bağlarda polarlık, elektronegatiflik farkına bağlı kısmi yükler ve molekül içi güçlü etkileşimler ile moleküller arası zayıf etkileşimlerin farkı.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 51Soru →

Flor ( $F$ ) atomunun elektronegatifliği oksijen ( $O$ ) atomundan daha yüksek olmasına ve $HF$ molekülündeki polarlaşmanın $H_2O$ molekülündekine göre daha fazla olmasına rağmen, aynı dış basınç altında suyun ( $H_2O$ ) kaynama noktası ( $100^\circ\text{C}$ ), hidrojen florürün ( $HF$ ) kaynama noktasından ( $20^\circ\text{C}$ ) belirgin derecede daha yüksektir.

Buna göre, suyun kaynama noktasının hidrojen florüre göre daha yüksek olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Bir su (

H_2O

) molekülünün komşu moleküllerle oluşturabildiği ortalama hidrojen bağı sayısının, bir hidrojen florür (

HF

) molekülünün oluşturabildiğinden daha fazla olması

Su molekülü içindeki güçlü etkileşimler olan kovalent bağların,

HF

molekülü içindeki kovalent bağlardan daha sağlam olması

Su moleküllerinin polar, hidrojen florür (

HF

) moleküllerinin ise apolar karakterde olması

Oksijen atomunun elektronegatifliğinin flor atomundan daha yüksek olması ve su moleküllerinin daha güçlü dipoller oluşturması

Dış basınç arttıkça suyun kaynama noktasının y��kselmesi, hidrojen florürün ise dış basınçtan etkilenmemesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bir su ( $H_2O$ ) molekülünün komşu moleküllerle oluşturabildiği ortalama hidrojen bağı sayısının, bir hidrojen florür ( $HF$ ) molekülünün oluşturabildiğinden daha fazla olması

Cevap

Bir su molekülünün komşu moleküllerle oluşturabildiği ortalama hidrojen bağı sayısının, bir hidrojen florür molekülünün oluşturabildiğinden daha fazla olması

Suyun kaynama noktasının hidrojen florürden daha yüksek olmasının nedeni, bir su molekülünün yapısındaki 2 hidrojen atomu ve oksijen üzerindeki 2 ortaklanmamış elektron çifti sayesinde komşu moleküllerle ortalama 4 hidrojen bağı kurabilmesidir. Hidrojen florür ise moleküldeki hidrojen sayısı 1 ile sınırlı olduğu için ortalama 2 hidrojen bağı kurabilir. Bu durum, suyun sıvı fazda daha sağlam bir ağ yapısı kurmasına yol açar ve kaynama noktasını yükseltir.

Adım Adım Çözüm

1

Maddelerin molekül yapılarını ve hidrojen bağı kurabilme kapasitelerini incelemek

Su (

H_2O

) molekülünde merkez atom olan oksijen üzerinde 2 çift ortaklanmamış elektron ve oksijene bağlı 2 hidrojen atomu bulunur. Hidrojen florür (

HF

) molekülünde ise flor üzerinde 3 çift ortaklanmamış elektron ve 1 hidrojen atomu bulunur.

Hidrojen bağının gücünü ve sayısını belirleyen faktörleri karşılaştırmak için moleküllerin Lewis yapılarına bakılmalıdır.

2

Moleküller arası oluşan ortalama hidrojen bağı sayılarını karşılaştırmak

Bir

H_2O

molekülü diğer su molekülleriyle ortalama 4 adet hidrojen bağı oluşturabilirken, bir

HF

molekülü (hidrojen atomu sayısı 1 ile sınırlı olduğundan) ortalama 2 adet hidrojen bağı oluşturabilir.

Kaynama noktası moleküller arası etkileşimlerin toplam enerjisine bağlıdır ve bağ sayısı bu enerjiyi doğrudan etkiler.

3

Bağ sayısı ile kaynama noktası arasındaki ilişkiyi kurmak

HF

molekülleri arasındaki tekil hidrojen bağları daha polar ve güçlü olsa da,

H_2O

moleküllerinin oluşturduğu 3 boyutlu ağ yapısındaki toplam hidrojen bağı sayısı daha fazla olduğundan suyun kaynama noktası (

100^\circ\text{C}

) hidrojen florürden (

20^\circ\text{C}

) belirgin şekilde daha yüksektir.

Kaynama noktasını belirleyen temel faktörün tek bir bağın gücünden ziyade moleküller arası kurulan toplam bağ sayısı ve ağ yapısı olduğunu açıklamak.

Anahtar Kavram

Zayıf Etkileşimler: Hidrojen Bağı ve Fiziksel Özelliklere Etkisi

Soru 52Soru →

$_1\text{H}$ , $_6\text{C}$ ve $_8\text{O}$ element atomlarının kendi aralarında oluşturduğu formaldehit ( $_\text{CH}_2\text{O}$ ) molekülü ile ilgili;

I. Molekülde hem polar hem de apolar kovalent bağlar bulunur.
II. Lewis yapısında ortaklanmamış (bağ yapım��na katılmayan) $2$ çift elektron bulunur.
III. Merkez atom olan karbon ( $_\text{C}$ ) oktetini, hidrojen ( $_\text{H}$ ) atomları ise dubletini tamamlamıştır.

yargılarından hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve III

Cevap

Ortaklanmamış 2 çift elektron bulunduğunu belirten ifade ile karbon atomunun oktetini, hidrojenlerin dubletini tamamladığını belirten ifadeler doğrudur.

Formaldehit molekülünde tüm kovalent bağlar farklı ametal atomları arasında kurulduğundan tamamı polar kovalenttir. Lewis yapısında sadece oksijen atomu üzerinde ortaklanmamış 2 çift elektron bulunur. Karbon atomu 4 bağ yaparak oktetini, hidrojen atomları ise 1'er bağ yaparak dubletini tamamlar. Bu doğrultuda ortaklanmamış 2 çift elektron bulunduğunu belirten ifade ile karbonun oktetini, hidrojenin dubletini tamamladığını belirten ifadeler doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1

Elementlerin katman elektron dizilimlerini yazarak değerlik elektron sayılarını belirleme.

_1\text{H}: 1

(değerlik elektron sayısı

1

),

_6\text{C}: 2, 4

(değerlik elektron sayısı

4

),

_8\text{O}: 2, 6

(değerlik elektron sayısı

6

).

Lewis dot yapısını oluşturabilmek için öncelikle atomlar��n son katmanlarındaki değerlik elektron sayılarını bulmamız gerekir.

2

Formaldehit (

_\text{CH}_2\text{O}

) molekülünün Lewis yapısını çizme.

En çok bağ yapabilen karbon atomu merkezdedir. Karbon (

_\text{C}

) atomu, oksijen (

_\text{O}

) ile ikili bağ (

_\text{C=O}

), hidrojenlerin (

_\text{H}

) her biriyle tekli bağ (

_\text{C-H}

) kurar. Oksijen atomunun üzerinde bağa katılmayan

2

çift (

4

adet) elektron kalır.

Bağ sayılarını ve ortaklanmamış elektron çiftlerini görselleştirmek ve doğrulamak için Lewis yapısının çizilmesi şarttır.

3

Öncülleri Lewis yapısı ve bağ türlerine göre değerlendirme.

Tüm bağlar farklı ametal atomları arasında olduğu için tamamı polar kovalenttir, apolar kovalent bağ içermez. Oksijen atomu üzerinde

2

çift ortaklanmamış elektron bulunur. Karbon atomu toplam

4

bağ (

8

elektron) ile oktetini, hidrojen atomları ise

1

'er bağ (

2

elektron) ile dubletini tamamlamıştır. Bu durumda II ve III. ifadeler doğrudur.

Soruda verilen yargıların doğruluk durumunu analiz etmek amacıyla kullanılır.

Anahtar Kavram

Kovalent Bileşiklerin Lewis Yapıları ve Bağ Polarlığı

Soru 53Soru →

Aşağıda kimyasal formülleri verilen bileşikler ile bu bileşiklerin sistematik (IUPAC) adlarını doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Bileşiklerin doğru eşleştirmeleri şu şekildedir:

Fe_2(SO_4)_3

- Demir(III) sülfat,

N_2O_3

- Diazot trioksit,

Al(NO_3)_3

- Alüminyum nitrat ve

SF_6

- Kükürt hekzaflorür.

Doğru eşleştirmeler, iyonik bileşiklerde metalin değerlik durumuna (sabit veya değişken) ve kovalent bileşiklerde Latince sayı ön eklerine dikkat edilerek yapılmıştır. Demir değişken değerlikli olduğundan Demir(III) sülfat, alüminyum sabit değerlikli olduğundan Alüminyum nitrat, kovalent olanlar ise sırasıyla Diazot trioksit ve Kükürt hekzaflorür olarak adlandırılır.

Adım Adım Çözüm

1

Fe_2(SO_4)_3

bileşiğinin türünü ve adlandırma kurallarını belirleme.

Bileşik değişken değerlikli demir (

Fe

) metali ve sülfat (

SO_4^{2-}

) kökünden oluşmuştur. Demir iyonunun yükü

3+

olduğundan adı Demir(III) sülfat olur.

Değişken değerlikli metallerin oluşturduğu iyonik bileşikler adlandırılırken metalin yükü parantez içinde Roma rakamıyla belirtilmelidir.

2

N_2O_3

bileşiğinin türünü ve adlandırma kurallarını belirleme.

Bileşik azot (

N

) ve oksijen (

O

) ametallerinden oluşmuş kovalent bir bileşiktir. Adı Diazot trioksit olur.

Kovalent bileşiklerde atom sayıları Latince ön eklerle belirtilir.

3

Al(NO_3)_3

bileşiğinin türünü ve adlandırma kurallarını belirleme.

Bileşik sabit değerlikli alüminyum (

Al

) metali ve nitrat (

NO_3^-

) kökünden oluşmuştur. Adı Alüminyum nitrat olur.

Sabit değerlikli metallerin oluşturduğu iyonik bileşiklerde metalin değerliği Roma rakamıyla belirtilmez.

4

SF_6

bileşiğinin türünü ve adlandırma kurallarını belirleme.

Bileşik kükürt (

S

) ve flor (

F

) ametallerinden oluşmuş kovalent bir bileşiktir. Adı Kükürt hekzaflorür olur.

Kovalent bileşik adlandırılırken ilk ametalin sayısı bir ise mono ön eki kullanılmaz, ikinci ametalin sayısı altı olduğu için hekza ön eki getirilir.

Anahtar Kavram

İyonik ve kovalent bileşiklerin sistematik adlandırılması kuralları

Soru 54Soru →

Kimyasal bileşiklerin sistematik adlandırılması ile ilgili bir çalışma yapan öğrenci, bazı bileşiklerin formüllerini ve sistematik adlarını bir tabloya kaydetmiştir.

Buna göre, aşağıdaki bileşiklerden hangisinin sistematik (IUPAC) adı doğru verilmiştir?

CuCl_2

- Bakır klorür

CO

- Kobalt monoksit

HNO_3

- Kezzap

AlCl_3

- Alüminyum(III) klorür

Fe_2O_3

- Demir(III) oksit

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $Fe_2O_3$ - Demir(III) oksit

Cevap

Demir(III) oksit adlandırmasının yer aldığı bileşik formülü ve adı doğru eşleştirilmiştir.

Demir değişken değerlikli bir metal olup oksijenle yaptığı bileşikte

+3

yükseltgenme basamağına sahiptir. Bu yüzden bileşiğin adı 'Demir(III) oksit' şeklinde kurallara uygun olarak doğru verilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1

Bileşiklerde yer alan elementlerin türlerini (metal, ametal) ve sabit/değişken değerlik durumlarını belirlemek.

Demir (

Fe

) ve Bakır (

Cu

) değişken değerlikli metallerdir; Alüminyum (

Al

) sabit değerlikli (

+3

) metaldir; Karbon (

C

), Azot (

N

), Oksijen (

O

) ve Klor (

Cl

) ametallerdir.

İyonik bileşiklerde metalin değerlik türü (sabit veya değişken), kovalent bileşiklerde ise ametal atomlarının sayılar�� adlandırma kurallarını belirler.

2

Seçeneklerdeki iyonik bileşiklerin adlandırma kurallarına uygunluğunu kontrol etmek.

CuCl_2

bileşiğinde bakır

+2

değerlikli olup 'Bakır(II) klorür' olmalıdır (hatalıdır).

AlCl_3

bileşiğinde alüminyum sabit değerlikli olduğu için 'Alüminyum klorür' olmalıdır (hatalıdır).

Fe_2O_3

bileşiğinde demir

+3

değerlikli olup 'Demir(III) oksit' şeklinde doğru adlandırılmıştır.

Değişken değerlikli metallerin aldığı değerlik adlandırmada parantez içinde Roma rakamıyla yazılırken, sabit değerlikli metallerde bu belirtilmez.

3

Seçeneklerdeki kovalent bileşiklerin ve asitlerin sistematik adlandırma kurallarına uygunluğunu kontrol etmek.

CO

molekülü Karbonmonoksittir (Kobalt monoksit olarak adlandırılması hatalıdır).

HNO_3

sistematik adı Nitrik asittir (Kezzap yaygın adı olduğu için hatalıdır).

Sistematik adlandırmada element sembollerine dikkat edilmeli ve yaygın adlar yerine IUPAC kuralları uygulanmalıdır.

Anahtar Kavram

İyonik ve Kovalent Bileşiklerin Sistematik (IUPAC) Adlandırılması

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 55Soru →

Bir kimya panosunda bazı bileşiklerin formülleri ve bu bileşiklerin sistematik adları verilmiştir. Bu panodaki bilgilerin doğru şekilde gruplandırılması için, verilen kimyasal formüller ile bu formüllere ait IUPAC adlarını eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

PbO₂: Kurşun(IV) oksit, Al₂(SO₄)₃: Alüminyum sülfat, N₂O₄: Diazot tetraoksit, Cu₂O: Bakır(I) oksit

Bileşikler adlandırılırken kovalent bileşiklerde Latince sayı önekleri, değişken değerlikli metal içeren iyonik bileşiklerde metalin yükseltgenme basamağı Romen rakamıyla belirtilirken, sabit değerlikli metal içeren iyonik bileşiklerde ise Romen rakamı veya Latince sayı önekleri kullanılmaz.

Adım Adım Çözüm

1

Kovalent bileşiğin tespiti ve adlandırılması

N_2O_4

bileşiğinin ametal-ametal atomlarından oluştuğu belirlenir. Latince sayı önekleri (di- ve tetra-) kullanılarak 'Diazot tetraoksit' adı elde edilir.

Kovalent bileşiklerde atom sayıları Latince öneklerle ifade edilir.

2

Sabit değerlikli metal içeren iyonik bileşiğin tespiti ve adlandırılması

Al_2(SO_4)_3

bileşiğinde alüminyum elementinin yalnızca

+3

değerlik aldığı bilinir. Romen rakamı kullanılmadan doğrudan katyon ve anyon adları okunarak 'Alüminyum sülfat' adı elde edilir.

Sabit değerlikli metallerin iyonik bileşiklerinde metalin değerliği belirtilmez.

3

Değişken değerlikli metal içeren iyonik bileşiklerin adlandırılması

PbO_2

ve

Cu_2O

bileşiklerindeki metallerin yükseltgenme basamakları hesaplanır. Oksijenin

-2

yüküne karşılık

Pb

iyonu

+4

,

Cu

iyonu

+1

değerliktedir. Bu değerler parantez içinde Romen rakamıyla yazılarak sırasıyla 'Kurşun(IV) oksit' ve 'Bakır(I) oksit' adları elde edilir.

Değişken değerlikli metallerin iyonik bileşiklerinde metalin değerliği Romen rakamıyla belirtilmelidir.

Anahtar Kavram

İyonik ve Kovalent Bileşiklerin IUPAC Adlandırma Kuralları

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 56Soru →

Kimya öğretmeni Ebru Hanım, tahtaya bazı bileşik formüllerini ve bu bileşiklerin sistematik adlarını içeren aşağıdaki tabloyu çizmiştir:

Bileşik Formülü	Sistematik Adı
$N_2O_3$	Diazot trioksit
$Al_2(SO_4)_3$	Alüminyum sülfat
$Fe_2O_3$	Demir(III) oksit
$PbO$	Kurşun oksit
$CO$	Karbonmonoksit

Buna göre, Ebru Öğretmen'in tahtaya yazdığı bileşiklerden hangisinin sistematik adı yanlıştır?

N_2O_3

- Diazot trioksit

Al_2(SO_4)_3

- Alüminyum sülfat

Fe_2O_3

- Demir(III) oksit

PbO

- Kurşun oksit

CO

- Karbonmonoksit

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $PbO$ - Kurşun oksit

Cevap

Sistematik adı yanlış verilen bileşik, 'Kurşun oksit' olarak adlandırılan

PbO

bileşiğidir. Bu bileşiğin doğru adı 'Kurşun(II) oksit' olmalıdır.

Kurşun (

Pb

) değişken değerlikli bir metal olup bu bileşikte

+2

yükseltgenme basamağına sahiptir. Bu nedenle sistematik adı 'Kurşun(II) oksit' olmalıdır. Seçenekteki 'Kurşun oksit' adlandırmasında Roma rakamı belirtilmediği için bu adlandırma yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1

Bileşikteki metalin değişken değerlikli olup olmadığını belirleme.

Kurşun (

Pb

) değişken değerlikli (

+2

veya

+4

alabilen) bir geçiş metalidir.

Değişken değerlikli metallerin iyonik bileşiklerinde metalin değerliği Roma rakamıyla belirtilmelidir.

2

Bileşikteki kurşun iyonunun yükünü hesaplama.

Oksijen iyonu bileşikte

-2

yüke sahip olduğundan,

PbO

bileşiğinin nötr olması için kurşun iyonunun yükü

+2

olur (

Pb^{2+}

).

Metalin adlandırmada kullanılacak Roma rakamını belirlemek için net yükü bulmak gerekir.

3

Sistematik adı oluşturma ve verilen adla karşılaştırma.

Doğru adlandırma 'Kurşun(II) oksit' şeklindedir, ancak tabloda 'Kurşun oksit' olarak yazılmıştır.

Tablodaki hatayı tespit ederek yanlış adlandırılan bileşiği belirlemek.

Anahtar Kavram

İyonik bileşiklerin adlandırılmasında değişken değerlikli metallerin aldığı yükün parantez içinde Roma rakamıyla belirtilmesi kuralı.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 57Soru →

Aşağıda verilen kimyasal formüller ile bu bileşiklerin sistematik (IUPAC) adlarını doğru ��ekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleşen çiftler şu şekildedir:

Fe_2(SO_4)_3

- Demir(III) sülfat,

NH_4NO_3

- Amonyum nitrat,

SF_6

- Kükürt hekzaflorür,

Ca_3P_2

- Kalsiyum fosfür.

Verilen bileşiklerin formülleri ile IUPAC adlandırma kurallarına göre belirlenen sistematik adları eşleştirildiğinde; değişken değerlikli demir içeren bileşik Demir(III) sülfat ile, iki kök iyon içeren bileşik Amonyum nitrat ile, kovalent bağlı kükürt ve flor içeren bileşik Kükürt hekzaflorür ile ve sabit değerlikli kalsiyum içeren bileşik Kalsiyum fosfür ile eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1

Bileşiklerin kimyasal türlerini ve sınıfını (iyonik veya kovalent) belirlemek.

Fe_2(SO_4)_3

,

NH_4NO_3

ve

Ca_3P_2

iyonik bileşikler;

SF_6

ise kovalent bağlı bir bileşiktir.

İyonik ve kovalent bileşiklerin adlandırma kuralları farklıdır; iyonik bileşiklerde metalin değerliği ve kök isimleri, kovalent bileşiklerde ise Latince sayı önekleri kullanılır.

2

Fe_2(SO_4)_3

bileşiğini adlandırmak.

Demir(III) sülfat adlandırmasına ulaşılır.

Fe

değişken değerlikli bir metaldir. Sülfat (

SO_4^{2-}

) iyonunun yükü

-2

olduğundan, toplam yükün sıfırlanması için demirin yükünün

+3

olması gerekir. Bu değer Romen rakamıyla parantez içinde belirtilir.

3

NH_4NO_3

bileşiğini adlandırmak.

Amonyum nitrat adlandırmasına ulaşılır.

Bileşik iki çok atomlu iyonun (katyon ve anyon köklerinin) bir araya gelmesiyle oluşmuştur. Adlandırmada doğrudan köklerin isimleri okunur.

4

SF_6

bileşiğini adlandırmak.

Kükürt hekzaflorür adlandırmasına ulaşılır.

Kovalent bir bileşiktir. İlk ametalden 1 adet olduğu için mono- kullanılmaz, doğrudan 'Kükürt' yazılır. İkinci ametalden 6 adet olduğu için hekza- öneki getirilir ve ametalin adı eklenir.

5

Ca_3P_2

bileşiğini adlandırmak.

Kalsiyum fosfür adlandırmasına ulaşılır.

Ca

sabit değerli (

+2

) bir metaldir. Metalin adı söylenir, ardından

P

elementinin anyon adı olan 'fosfür' eklenir. Sabit değerlikli olduğu için Romen rakamı kullanılmaz.

Anahtar Kavram

İyonik ve Kovalent Bileşiklerin Sistematik Adlandırılması

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 58Soru →

Bir kimya laboratuvarında bulunan dört farklı şişenin üzerinde aşağıdaki bileşik formülleri yer almaktadır:

I. $SnO_2$
II. $Mg(NO_3)_2$
III. $Cl_2O_7$
IV. $AlN$

Bu bileşiklerin sistematik adlandırılması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

II. bileşiğin sistematik adı, magnezyum metalinin bileşikteki değerliğini belirtmek amacıyla magnezyum(II) nitrat şeklinde yazılır.

III. bileşiğin sistematik adı diklor heptoksit iken, bu bileşiğin yaygın adı kezzap olarak bilinir.

IV. bileşikteki metalin sembolü altın elementi ile karıştırılarak bileşik altın nitrür şeklinde adlandırılır.

I. bileşiğin adlandırılmasında kalay metalinin değişken değerlikli olmasından dolayı Roma rakamı kullanılarak kalay(IV) oksit şeklinde adlandırma yapılır.

I. bileşikte kalay metali değişken değerlikli olmasına rağmen Roma rakamı kullanılmadan kalay oksit şeklinde adlandırılması doğrudur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I. bileşiğin adlandırılmasında kalay metalinin değişken değerlikli olmasından dolayı Roma rakamı kullanılarak kalay(IV) oksit şeklinde adlandırma yapılır.

Cevap

Birinci bileşikteki kalay metali değişken değerlikli olduğundan bileşiğin sistematik adının kalay(IV) oksit şeklinde yazılması gerektiği ifadesi doğrudur.

Birinci bileşikte yer alan kalay (

Sn

) değişken değerlikli bir geçiş metalidir. Bileşikteki oksijen iyonu

-2

yüklü olduğundan, elektriksel nötrlüğü sağlamak amacıyla kalay iyonunun yükü

+4

olur. Bu nedenle bileşiğin sistematik adı, metalin yükü parantez içinde Roma rakamıyla belirtilerek 'kalay(IV) oksit' şeklinde yazılır. Bu durum doğru bir adlandırmayı açıklar.

Adım Adım Çözüm

1

Metal-ametal (iyonik) ve ametal-ametal (kovalent) bileşikleri sınıflandırın.

I, II ve IV numaralı bileşikler iyonik yapılı; III numaralı bileşik ise kovalent yapılıdır.

Adlandırma kurallarının doğru uygulanabilmesi için bileşik türünün belirlenmesi gerekir.

2

İyonik bileşiklerdeki metallerin değişken veya sabit değerlikli olup olmadığını kontrol edin.

Kalay (

Sn

) değişken değerlikli bir metaldir; magnezyum (

Mg

) ve alüminyum (

Al

) ise sırasıyla

+2

ve

+3

sabit değerliklidir.

Değişken değerlikli metallerin adlandırılmasında Roma rakamı kullanılması gerekirken, sabit değerliklilerde kullanılmaz.

3

Seçenekleri analiz ederek doğru ifadeyi belirleyin.

Birinci bileşikte kalay

+4

değerlikli olduğundan adı 'kalay(IV) oksit' olur ve bu ifade doğrudur.

Sistematik adlandırma kurallarına tam uygunluk doğrulanmış olur.

Anahtar Kavram

İyonik ve Kovalent Bileşiklerin Sistematik Adlandırılması

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 59Soru →

Aşağıda formülleri verilen kimyasal bileşikler ile bu bileşiklerin sistematik adlarını doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirmeler şu şekildedir:

Fe_2(SO_4)_3

- Demir(III) sülfat,

SF_6

- Kükürt hekzaflorür,

Mg_3N_2

- Magnezyum nitrür,

CuNO_3

- Bakır(I) nitrat.

Sistematik adlandırma kurallarına göre değişken değerlikli metallerin (

Fe

,

Cu

) bileşiklerinde metalin değerliği Roma rakamıyla belirtilmelidir; bu nedenle

Fe_2(SO_4)_3

Demir(III) sülfat,

CuNO_3

ise Bakır(I) nitrat olarak adlandırılır. Sabit değerlikli metallerin bileşiklerinde değerlik belirtilmez, bu yüzden

Mg_3N_2

Magnezyum nitrürdür. Kovalent bağlı

SF_6

bileşiğinde ise Latince önek kullanılarak Kükürt hekzaflorür adı elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1

Bileşiklerin iyonik mi yoksa kovalent mi olduğunu belirleyin.

Fe_2(SO_4)_3

,

Mg_3N_2

ve

CuNO_3

bileşikleri metal-ametal/kök içerdiklerinden iyonik;

SF_6

bileşiği ise ametal-ametal atomlarından oluştuğu için kovalenttir.

İyonik ve kovalent bileşiklerin adlandırma kuralları farklıdır.

2

İyonik bileşiklerdeki metallerin değişken değerlikli olup olmadığını kontrol edin.

Demir (

Fe

) ve Bakır (

Cu

) değişken değerlikli; Magnezyum (

Mg

) ise sabit (+2) değerliklidir.

Değişken değerlikli metallerin adlandırılmasında metalin aldığı değerlik Roma rakamı ile belirtilmelidir.

3

Değişken değerlikli metallerin anyon yüklerine göre aldıkları yükleri hesaplayın ve adlandırın.

Fe_2(SO_4)_3

bileşiğinde sülfat kökü (

SO_4^{2-}

) olduğundan demir +3 değerliklidir, adı 'Demir(III) sülfat' olur.

CuNO_3

bileşiğinde nitrat kökü (

NO_3^-

) olduğundan bakır +1 değerliklidir, adı 'Bakır(I) nitrat' olur.

Bileşiğin elektriksel olarak nötr olması için metal ve anyon yüklerinin toplamı sıfır olmalıdır.

4

Sabit değerlikli metal bileşiğini ve kovalent bileşiği adlandırın.

Mg_3N_2

bileşiği 'Magnezyum nitrür' olarak adlandırılır. Kovalent

SF_6

bileşiğinde birinci ametalin sayısı 1 olduğundan mono kullanılmaz, ikinci ametalin Latince sayısı (6 = hekza) söylenerek 'Kükürt hekzaflorür' adını alır.

Sabit değerlikli metallerde Roma rakamı kullanılmaz. Kovalent bileşiklerde ise atom sayılarının Latince karşılıkları belirtilir.

Anahtar Kavram

İyonik ve Kovalent Bileşiklerin Sistematik Adlandırılması

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 60Soru →

Metallerin kristal örgi yapısında, metal atomlarının değerlik elektronları serbestçe hareket ederek bir "elektron denizi" oluşturur. Bu elektron denizi ile pozitif yüklü metal katyonları arasındaki elektrostatik çekim kuvveti metalik bağ olarak tanımlanır. Metalik bağın gücü; katyonun yükü ile doğru, iyon yarıçapı ile ters orantılıdır.

Buna göre; periyodik sistemin $s$ -blokunda yer alan $_{11}\text{Na}$ , $_{12}\text{Mg}$ ve $_{19}\text{K}$ metalleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Magnezyum metalinin katyon yükü sodyumunkinden daha fazla ve iyon yarıçapı daha küçük olduğu için metalik bağı daha kuvvetlidir ve erime noktası sodyumunkinden yüksektir.

Potasyum metalinin katman sayısı sodyumdan fazla olduğundan iyon yarıçapı daha büyüktür ve bu durum potasyumun metalik bağ kuvvetini sodyumunkinden daha yüksek yapar.

Bu metaller belirli bir erime sıcaklığına sahip olmadıklarından oda koşullarında amorf katı sınıfında bulunurlar.

Sodyum ve potasyum metalleri benzer kimyasal özellik gösterdikleri için erime noktaları ve metalik bağ kuvvetleri de birbirine eşittir.

Sembolü

\text{P}

olan potasyum metalinin değerlik elektron sayısı en fazla olduğu için elektrik iletkenliği en yüksektir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Magnezyum metalinin katyon yükü sodyumunkinden daha fazla ve iyon yarıçapı daha küçük olduğu için metalik bağı daha kuvvetlidir ve erime noktası sodyumunkinden yüksektir.

Cevap

Magnezyum metalinin katyon yükü sodyumunkinden daha fazla ve iyon yarıçapı daha küçük olduğu için metalik bağı daha kuvvetlidir ve erime noktası sodyumunkinden yüksektir.

Magnezyum metalinin katyon yükü sodyumunkinden büyük (+2 > +1) ve iyon yarıçapı sodyumunkinden küçüktür. Metalik bağ kuvveti yük ile doğru, yarıçap ile ters orantılı olduğundan magnezyumun metalik bağ kuvveti daha büyüktür. Bu güçlü etkileşim magnezyumun erime noktasının sodyumunkinden daha yüksek olmasına yol açar.

Adım Adım Çözüm

1

Elementlerin katman elektron dizilimlerini yazarak periyot ve gruplarını belirlemek

_{11}\text{Na}

: 2, 8, 1 (3. periyot, 1A grubu, katyon yükü +1)

_{12}\text{Mg}

: 2, 8, 2 (3. periyot, 2A grubu, katyon yük�� +2)

_{19}\text{K}

: 2, 8, 8, 1 (4. periyot, 1A grubu, katyon yükü +1)

Metalik bağ gücünü belirlemek için katyon yükünü ve katman sayılarını (yarıçap k��yaslaması için) tespit etmek gerekir.

2

Metalik bağ kuvvetlerini katyon yükü ve iyon yarıçapı kriterlerine göre karşılaştırmak

Aynı periyotta sağa gidildikçe yarıçap küçülür ve yük artar, bu yüzden

\text{Mg} > \text{Na}

'dır. Aynı grupta aşağı gidildikçe yarıçap artar, bu yüzden

\text{Na} > \text{K}

'dir. Sıralama:

\text{Mg} > \text{Na} > \text{K}

şeklindedir.

Metalik bağ gücünün değerlik elektron sayısı (katyon yükü) ile doğru, iyon yarıçapı ile ters orantılı olduğunu uygulamak.

3

Metalik bağ gücü ile erime noktası ilişkisini kurarak erime noktalarını kıyaslamak

Erime noktası sırası:

\text{Mg} > \text{Na} > \text{K}

şeklindedir. Dolayısıyla magnezyumun erime noktası sodyumunkinden daha yüksektir.

Metalik bağ kuvveti arttıkça metal atomlarını bir arada tutan elektrostatik çekim artar ve katıyı eritmek için gereken enerji (erime noktası) yükselir.

Anahtar Kavram

Metalik bağ kuvvetinin periyodik sistemdeki değişim eğilimi ve fiziksel özelliklere (erime noktasına) etkisi.

Tahmini Süre:2m 0s

Kimyasal Türler Arası Etkileşimler

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram