Examkin

Kimyasal Türler Arası Etkileşimler

67 soru

Tüm türler67Çoktan seçmeli36Doğru / Yanlış7Eşleştirme20Sıralama4
Soru 21Soru →

1H_1\text{H}, 6C_6\text{C}, 7N_7\text{N}, 8O_8\text{O} ve 9F_9\text{F} elementlerinin kendi aralarında oluşturduğu H2O\text{H}_2\text{O}, NF3\text{NF}_3 ve HCN\text{HCN} bileşikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: HCN\text{HCN} molekülü doğrusal bir geometriye sahip olduğundan, dipol momentleri birbirini sıfırlar ve molek��l apolar özellik gösterir.

Cevap

HCN\text{HCN} molekülü doğrusal bir geometriye sahip olmasına rağmen asimetrik yapıda olduğundan kalıcı dipole sahiptir ve polar bir moleküldür. Dipol momentleri birbirini sıfırlamaz.
Doğrusal geometriye sahip olan HCN\text{HCN} molekülü asimetrik bir yapıya sahiptir. Karbon atomu, elektronegatiflikleri farklı olan hidrojen ve azot atomları arasında köprü görevi görür. Moleküldeki yük dağılımı simetrik olmadığından net dipol moment sıfırdan farklıdır ve molekül polardır. Bu nedenle molekülün apolar olduğunu belirten ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Elementlerin grup numaralarını ve değerlik elektron sayılarını belirleme
1H_1\text{H}: 1A grubu (1 değerlik elektronu)
6C_6\text{C}: 4A grubu (4 değerlik elektronu)
7N_7\text{N}: 5A grubu (5 değerlik elektronu)
8O_8\text{O}: 6A grubu (6 değerlik elektronu)
9F_9\text{F}: 7A grubu (7 değerlik elektronu)
Lewis yapılarını çizebilmek için elementlerin değerlik elektron sayılarını bilmemiz gerekir.
2
H2O\text{H}_2\text{O} molek��lünün Lewis yapısını ve elektron dağılımını inceleme
Oksijen merkez atomdur. 2 bağ yapar ve üzerinde 2 çift ortaklanmamış elektron taşır. H atomları dublete, O atomu oktete ulaşır. Bu durum ifadedeki bilgiyle uyuşur.
Oksijenin Lewis yapısındaki ortaklanmamış elektronların doğruluğunu teyit etmek.
3
NF3\text{NF}_3 molekülünün Lewis yapısını ve elektron dağılımını inceleme
Azot merkez atomdur, 3 tekli bağ yapar ve üzerinde 1 çift ortaklanmamış elektron bulunur. Flor atomları ise 1'er bağ yapar ve her birinin üzerinde 3'er çift ortaklanmamış elektron vardır. Toplam ortaklanmamış elektron çifti sayısı: 1+(3×3)=101 + (3 \times 3) = 10'dur. Bu durum ifadedeki bilgiyle uyuşur.
Moleküldeki toplam ortaklanmamış elektron çifti sayısını doğrulamak.
4
HCN\text{HCN} molekülünün Lewis yapısını ve bağlayıcı elektron sayısını inceleme
Karbon merkez atomdur. Hidrojen ile tekli (H−C\text{H}-\text{C}), azot ile üçlü (C≡N\text{C}\equiv\text{N}) bağ yapar. Toplamda 4 bağ (ortaklanmış elektron çifti) bulunur. Bu da 4×2=84 \times 2 = 8 bağlayıcı elektron demektir. Bu durum ifadedeki bilgiyle uyuşur.
Moleküldeki bağlayıcı elektron sayısını teyit etmek.
5
HCN\text{HCN} molekülünün polarlığını değerlendirme
HCN\text{HCN} molekülü doğrusal bir geometriye sahiptir ancak merkez atom olan karbona bağlı gruplar (hidrojen ve azot) birbirinden farklıdır. Bu asimetriden dolayı yük dağılımı homojen değildir, dipol momentleri birbirini sıfırlamaz ve molekül polardır. Dolayısıyla bu molekülün apolar olduğunu iddia eden ifade yanlıştır.
Molekül geometrisi ile yük asimetrisi arasındaki ilişkiyi kurarak molekül polarlığını belirlemek.
6
NF3\text{NF}_3 molekülünün hidrojen bağı kurma yeteneğini değerlendirme
Hidrojen bağı kurulabilmesi için molekülde F\text{F}, O\text{O}, N\text{N} atomlarına doğrudan bağlı en az bir hidrojen atomu bulunmalıdır. NF3\text{NF}_3 molekülünde hidrojen atomu bulunmadığından kendi molekülleri arasında hidrojen bağı kuramaz. Bu durum ifadedeki bilgiyle uyuşur.
Hidrojen bağı kurulma şartlarını kontrol etmek.

Anahtar Kavram

Kovalent bileşiklerin Lewis yapıları çizilirken değerlik elektronlarının tamamının gösterilmesi gerekir. Molekülün polarlığı belirlenirken sadece bağların polarlığına veya geometrisine değil, moleküldeki yük dağılımının simetrisine (net dipol momentine) bakılmalıdır.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 22Soru →

1H_1\text{H} ve 17Cl_{17}\text{Cl} element atomları arasında oluşan ve yaygın adı 'tuz ruhu' olan bileşik ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Lewis yapısında klor atomunun çevresinde bağ yapımına katılmamış 3 çift (6 adet) elektron bulunur.

Cevap

Lewis yapısında klor atomunun çevresinde bağ yapımına katılmamış 3 çift (6 adet) elektron bulunur.
Hidrojen ve klor atomları arasında elektron ortaklaşması sonucu tekli kovalent bağ kurulur. Bu durumda klor atomu değerlik katmanındaki 7 elektronundan 1 tanesini bağ yapımında kullanırken, kalan 6 elektronu (3 çift) bağ yapımına katmaz. Dolayısıyla klor atomunun üzerinde ortaklanmamış 3 çift elektron bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Elementlerin katman elektron dizilimleri yazılarak değerlik elektron sayıları belirlenir.
1H_1\text{H}: 1 (değerlik elektron sayısı 1), 17Cl_{17}\text{Cl}: 2, 8, 7 (değerlik elektron sayısı 7)
Lewis sembollerini çizebilmek için değerlik elektron sayılarını bilmemiz gerekir.
2
Elementlerin Lewis sembolleri çizilir ve bağ yapma kapasiteleri belirlenir.
Hidrojen atomu tek noktaya (H·), klor atomu ise bir tekli ve üç çift noktaya (·Cl:) sahiptir.
Lewis sembolündeki tekli noktalar atomun yapabileceği bağ sayısını gösterir.
3
Atomların elektron ortaklaşmasıyla oluşturduğu bağlar ve moleküldeki elektron dağılımı analiz edilir.
H ve Cl atomları birer elektronlarını ortaklaşa kullanarak tekli kovalent bağ oluşturur. Hidrojen dubletini (2), klor ise oktetini (8) tamamlar. Klorun üzerinde bağa katılmayan 6 elektron (3 çift) kalır.
Bileşiğin Lewis yapısını doğru yorumlayarak doğru seçeneğe ulaşmak hedeflenir.

Anahtar Kavram

Kovalent bağ oluşumu ve kovalent bileşiklerin Lewis elektron nokta yapısı.
Tahmini Süre:45s
Soru 23Soru →

Aşağıda verilen kovalent yapılı moleküller ile bu moleküllere ait özellikleri doğru bir şekilde eşleştiriniz.

(Elementlerin atom numaraları: 1H_{1}\text{H}, 6C_{6}\text{C}, 8O_{8}\text{O})

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

O2\text{O}_2 molekülü
CO2\text{CO}_2 molekülü
H2O\text{H}_2\text{O} molekülü

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

O2\text{O}_2 molekülü apolar bağ ve apolar molekül özelliğiyle, CO2\text{CO}_2 molekülü polar bağ ve apolar molekül özelliğiyle, H2O\text{H}_2\text{O} molekülü ise polar bağ ve polar molekül özelliğiyle eşleşir.
Eşleşmeler kovalent bağların sınıflandırılması ve molekül geometrisine dayanır. O2\text{O}_2 molekülünde aynı ametal atomları arasında apolar bağlar bulunur ve iki atomlu bu yapı apolardır. CO2\text{CO}_2 doğrusal olup C−O\text{C}-\text{O} polar bağları içermesine karşın simetrik yük dağılımına sahip olduğundan apolardır. H2O\text{H}_2\text{O} ise kırık doğru yapısında olup polar O−H\text{O}-\text{H} bağlarına sahiptir ve merkez atomun üzerindeki elektron çiftleri nedeniyle polardır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen elementlerin (1H_{1}\text{H}, 6C_{6}\text{C} ve 8O_{8}\text{O}) katman elektron dizilimlerini yazarak değerlik elektron sayılarını ve kovalent bağ yapma kapasitelerini belirleyin.
1H:1_{1}\text{H}: 1 (değerlik elektron sayısı 1, dublete ulaşmak için 1 bağ yapar). 6C:2,4_{6}\text{C}: 2, 4 (değerlik elektron sayısı 4, oktete ulaşmak için 4 bağ yapar). 8O:2,6_{8}\text{O}: 2, 6 (değerlik elektron sayısı 6, oktete ulaşmak için 2 bağ yapar ve 2 çift ortaklanmamış elektron bulundurur).
Moleküllerin Lewis yapılarını doğru çizebilmek ve bağ türlerini belirlemek için değerlik elektron sayılarını bilmek gerekir.
2
O2\text{O}_2, CO2\text{CO}_2 ve H2O\text{H}_2\text{O} moleküllerinin Lewis yapılarını çizerek bağların polar mı yoksa apolar mı olduğunu tespit edin.
O2\text{O}_2 molekülünde aynı tür atomlar arasında apolar kovalent bağ; CO2\text{CO}_2 ve H2O\text{H}_2\text{O} moleküllerinde ise farklı tür atomlar arasında polar kovalent bağlar bulunur.
Aynı tür ametal atomları arasındaki bağlar apolar kovalent, farklı tür ametal atomları arasındaki bağlar polar kovalenttir.
3
Lewis yapılarına bakarak moleküllerin geometrik simetrilerini ve dolayısıyla molekül polarlıklarını inceleyin.
O2\text{O}_2 doğrusal ve simetrik olduğundan apolardır. CO2\text{CO}_2 doğrusal ve merkez atomda ortaklanmamış elektron çifti içermediğinden simetrik ve apolardır. H2O\text{H}_2\text{O} ise kırık doğru yapısında olup oksijen atomu üzerinde ortaklanmamış elektron çiftleri barındırdığından asimetrik ve polardır.
Molekülün geometrik yapısında yük dağılımı simetrik ise apolar, asimetrik ise polar molekül oluşur.

Anahtar Kavram

Kovalent bileşiklerde bağ polarlığı ile molekül polarlığı arasındaki fark ve Lewis yapılarının yorumlanması.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 24Soru →

Maddelerin fiziksel ve kimyasal özelliklerini gösteren bağımsız en küçük birimlerine kimyasal tür denir. Kimyasal türler; atom, molekül ve iyon olmak üzere üç ana sınıfta incelenir.

Buna göre, kimyasal türler ve bu türlerin sınıflandırılması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: NH4+\text{NH}_4^{+} ve SO42−\text{SO}_4^{2-} çok atomlu iyon (kök) sınıfında yer alırken, O3\text{O}_3 ve P4\text{P}_4 element molekülüdür.

Cevap

Çok atomlu iyonlar (kökler) ve element moleküllerini doğru sınıflandıran seçenek.
Çok atomlu yüklü gruplar (NH4+\text{NH}_4^{+}, SO42−\text{SO}_4^{2-}) kök sınıfına girerken; aynı ametal atomlarının birleşmesiyle oluşan O3\text{O}_3 ve P4\text{P}_4 yapıları element molekülüdür. Bu iki sınıflandırmayı doğru belirten seçenek doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Kimyasal tür tan��mlarının gözden geçirilmesi.
Atom (elementin tüm özelliklerini taşıyan en küçük birim), molekül (en az iki ametal atomunun kovalent bağlı nötr kümesi) ve iyon (yükl�� tanecik) tanımları netleştirilir.
Sorunun çözümünde doğru sınıflandırma yapabilmek için temel tanımların doğru uygulanması gerekir.
2
Çok atomlu iyon (kök) tanımının incelenmesi.
NH4+\text{NH}_4^{+} ve SO42−\text{SO}_4^{2-} gibi birden fazla atomun oluşturduğu yüklü grupların kök (çok atomlu iyon) olduğu belirlenir.
Çok atomlu iyonların, tek atomlu iyonlardan ve moleküllerden ayırt edilmesi gereklidir.
3
Molekül türlerinin ayırt edilmesi.
Aynı tür atomlardan oluşan O3\text{O}_3 ve P4\text{P}_4 türlerinin element molekülü olduğu belirlenir.
Element molekülü ile bileşik molekülü ayrımının yapılması doğru cevaba ulaşmayı sağlar.

Anahtar Kavram

Kimyasal Türlerin (Atom, Molekül, İyon) Tanımlanması ve Sınıflandırılması
Soru 25Soru →

6C_{6}\text{C}, 8O_{8}\text{O} ve 17Cl_{17}\text{Cl} element atomlarının oluşturduğu karbonil klorür (COCl2\text{COCl}_2) molekülünde; 44 tane bağlayıcı elektron çifti ile 88 tane ortaklanmamış elektron çifti bulunduğu ve molekülün apolar yapıda olduğu iddiası doğru mudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: False

Cevap

Karbonil klorür (COCl2\text{COCl}_2) molekülü apolar değil polar yapıda olduğu için verilen iddia yanlıştır.
Verilen iddia yanlıştır çünkü karbonil klorür molekülünün yapısındaki elektron yük dağılımı simetrik değildir ve molekül polar karakterdedir.

Adım Adım Çözüm

1
Elementlerin katman elektron dizilimlerini yazarak değerlik elektron sayılarını belirleyin.
6C_{6}\text{C}: 2, 4 (Değerlik elektron sayısı = 4)
8O_{8}\text{O}: 2, 6 (Değerlik elektron sayısı = 6)
17Cl_{17}\text{Cl}: 2, 8, 7 (Değerlik elektron sayısı = 7)
Lewis yapısını doğru çizebilmek için her bir atomun bağ yapımına katabileceği değerlik elektron sayılarını bulmamız gerekir.
2
Merkez atomu belirleyip toplam değerlik elektron sayısını ve Lewis yapısını oluşturun.
En çok bağ yapabilen karbon (C\text{C}) atomu merkez atomdur. Toplam değerlik elektron sayısı: 4+6+(2×7)=244 + 6 + (2 \times 7) = 24'tür. Karbon atomu, oksijen ile ikili bağ (C=OC=O) ve klor atomlarının her biriyle tekli bağ (C−ClC-Cl) yapar. Böylece karbon oktetini tamamlar. Oksijen atomunun üzerinde 22 çift, klor atomlarının her birinin üzerinde ise 33'er çift bağ yapmayan elektron bulunur. Toplam bağlayıcı elektron çifti sayısı 44 (8 elektron), ortaklanmamış elektron çifti sayısı ise 2+3+3=82 + 3 + 3 = 8 (16 elektron) olur.
Moleküldeki oktet/dublet kurallarını ve elektron ortaklaşmasını kontrol etmek için Lewis yapısının doğru kurgulanması gerekir.
3
Molekülün geometrisini ve bağların yönelimini inceleyerek molekül polarlığını belirleyin.
Moleküldeki tüm bağlar polar kovalenttir. Merkez atom olan karbonun çevresindeki atomlar aynı değildir (bir oksijen ve iki klor atomu bağlıdır). Oksijen ve klor atomlarının elektronegatiflikleri farklı olduğundan, moleküldeki dipol momentler birbirini yok etmez. Molekülde net bir kutup (dipol moment μ≠0\mu \neq 0) oluşur, bu yüzden molekül polardır.
Molekül içi bağların polarlığı ile molekülün geometrik simetrisinden kaynaklanan molekül polarlığını ayırt etmek gerekir.

Anahtar Kavram

Kovalent bileşiklerin Lewis yapıları, bağlayıcı ve ortaklanmamış elektron çiftlerinin hesabı ve molekül polarlığı
Soru 26Soru →

Kimya laboratuvarında öğretmen, tahtaya farklı kimyasal türleri temsil eden bazı formül ve semboller yazmıştır. Öğrencilerden bu taneciklerin ait oldukları kimyasal tür sınıflarını belirlemelerini istemiştir. Buna göre, sol tarafta verilen kimyasal tanecikleri sağ tarafta verilen en uygun kimyasal tür sınıflandırmalarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

NH4+\text{NH}_4^+
P4\text{P}_4
He\text{He}
HNO3\text{HNO}_3

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

NH4+\text{NH}_4^+ iyonu çok atomlu katyon (kök) sınıfıyla, P4\text{P}_4 maddesi çok atomlu element molekülüyle, He\text{He} gazı tek atomlu elementle ve HNO3\text{HNO}_3 sıvısı çok atomlu bileşik molekülüyle eşleşir.
Verilen kimyasal türlerin doğru sınıflandırılması şu şekildedir: NH4+\text{NH}_4^+ amonyum iyonu olup pozitif yüklü bir köktür, dolayısıyla çok atomlu katyondur. P4\text{P}_4 fosfor molekülü aynı tür atomlardan oluşan bir element molekülüdür. He\text{He} helyum elementi doğada tekli atomlar halinde bulunur. HNO3\text{HNO}_3 nitrik asit ise farklı tür ametal atomlarından oluşan bir bileşik molekülüdür.

Adım Adım Çözüm

1
NH4+\text{NH}_4^+ taneciğinin yapısını ve yükünü değerlendirmek.
Tanecik artı (+) yüklü olup birden fazla atomdan meydana gelmiştir, dolayısıyla çok atomlu katyon (kök) olarak sınıflandırılır.
Birden fazla atomdan oluşan yüklü kimyasal türlere kök adı verilir; yük pozitif olduğu için katyondur.
2
P4\text{P}_4 taneciğinin bileşimini incelemek.
Sadece tek bir tür atom (fosfor) içerir, nötrdür ve formülünde 4 atom bulunur, dolayısıyla çok atomlu element molekülüdür.
Aynı tür ametal atomlarının oluşturduğu nötr gruplar element molekülleridir.
3
He\text{He} sembolünün anlamını ve doğadaki fiziksel durumunu belirlemek.
Helyum elementi bir soygazdır ve doğada bağ yapmadan tekli atomlar halinde bulunur, yani tek atomlu elementtir.
Soygazlar ve metaller doğada atomik yapıda bulunurlar.
4
HNO3\text{HNO}_3 formülündeki atom çeşitlerini ve yük durumunu incelemek.
Üç farklı tür atom (hidrojen, azot ve oksijen) içeren nötr bir gruptur, dolayısıyla çok atomlu bileşik molekülüdür.
Farklı tür ametal atomlarının kovalent bağlarla bağlanarak oluşturduğu nötr tanecikler bileşik molekülleridir.

Anahtar Kavram

Kimyasal türlerin (atom, molekül, iyon) tanınması ve element/bileşik molekülleri ile tek/çok atomlu iyonların ayırt edilmesi.
Soru 27Soru →

Aşağıda verilen kimyasal bileşik formüllerini sistematik (IUPAC) adlarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Al2O3Al_2O_3
FeCl2FeCl_2
N2O5N_2O_5
Ca(OH)2Ca(OH)_2

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Al2O3Al_2O_3 bileşiği Alüminyum oksit ile, FeCl2FeCl_2 bileşiği Demir(II) klorür ile, N2O5N_2O_5 bileşiği Diazot pentaoksit ile ve Ca(OH)2Ca(OH)_2 bileşiği Kalsiyum hidroksit ile eşleşir.
Bileşiklerin sistematik adlandırılması kurallarına göre: iyonik bileşiklerde metal sabit değerlikli ise değerlik belirtilmez (Al2O3Al_2O_3: Alüminyum oksit); metal değişken değerlikli ise parantez içinde Romen rakamı ile değerliği belirtilir (FeCl2FeCl_2: Demir(II) klorür); kök içeren bileşiklerde metal adı ve kök adı okunur (Ca(OH)2Ca(OH)_2: Kalsiyum hidroksit); kovalent bileşiklerde ise atom sayıları Latince ön eklerle belirtilir (N2O5N_2O_5: Diazot pentaoksit). Eşleştirmeler bu kurallara tam olarak uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Al2O3Al_2O_3 bileşiğinin sistematik adını belirleme
Bileşik alüminyum (Al3+Al^{3+}) katyonu ile oksit (O2−O^{2-}) anyonundan oluşan iyonik bir bileşiktir. Alüminyum sabit değerlikli bir metal oldu��undan adı 'Alüminyum oksit' olarak belirlenir.
Sabit değerlikli metallerin iyonik bileşiklerinde Latince sayılar veya Romen rakamları kullanılmaz.
2
FeCl2FeCl_2 bileşiğinin sistematik adını belirleme
Demir (FeFe) değişken değerlikli bir geçiş metalidir. Bileşikteki değerliği 2+2+ olduğundan adı 'Demir(II) klorür' olarak belirlenir.
Değişken değerlikli metallerin oluşturduğu iyonik bileşiklerde metalin değerliği parantez içinde Romen rakamıyla belirtilmelidir.
3
N2O5N_2O_5 bileşiğinin sistematik adını belirleme
Azot ve oksijen ametal atomlarıdır. Bileşikteki atom sayıları Latince ön eklerle belirtilerek adı 'Diazot pentaoksit' olarak belirlenir.
Kovalent bağlı bileşiklerin adlandırılmasında elementlerin atom sayıları Latince ön ekler (mono, di, tri, tetra, penta...) ile belirtilir.
4
Ca(OH)2Ca(OH)_2 bileşiğinin sistematik adını belirleme
Kalsiyum (CaCa) katyonu ile hidroksit (OH−OH^-) kökünün oluşturduğu bileşiğin adı 'Kalsiyum hidroksit' olarak belirlenir.
Metal-kök iyonik bileşikleri adlandırılırken önce metalin adı, ardından kökün adı doğrudan okunur.

Anahtar Kavram

İyonik ve kovalent bileşiklerin sınıflandırılarak sistematik adlandırma kurallarına göre adlandırılması.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 28Soru →

Aşağıdaki tabloda bazı bileşikler ve bu bileşiklerin sistematik (IUPAC) adları verilmiştir:

Bileşik FormülüSistematik Adı
I. Al2(SO4)3\text{I. } \text{Al}_2(\text{SO}_4)_3Alüminyum sülfat
II. Fe2O3\text{II. } \text{Fe}_2\text{O}_3Demir(III) oksit
III. N2O4\text{III. } \text{N}_2\text{O}_4Diazot tetraoksit
IV. PbO2\text{IV. } \text{PbO}_2Kurşun(II) oksit
V. Ca3N2\text{V. } \text{Ca}_3\text{N}_2Kalsiyum nitrür

Buna göre, tabloda numaralandırılmış bileşiklerden hangisinin sistematik adı yanlış verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: IV

Cevap

Kurşun(II) oksit olarak adlandırılan IV numaralı bileşiğin adı hatalıdır, doğrusu Kurşun(IV) oksit olmalıdır.
IV numaralı bileşikte yer alan kurşun (Pb) metali değişken değerliklidir. Oksijen atomunun -2 yüklü olduğu bu bileşikte kurşunun yükseltgenme basamağı +4'tür. Dolayısıyla bileşiğin sistematik adı Kurşun(IV) oksit olmalıdır. Tabloda verilen Kurşun(II) oksit adı hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Bileşiklerdeki metal iyonlarının sabit veya değişken değerlikli olup olmadığını belirleyin.
Alüminyum (Al) ve kalsiyum (Ca) sabit değerlikli; demir (Fe) ve kurşun (Pb) ise değişken değerlikli metallerdir. Diazot tetraoksit (N₂O₄) ise kovalent bağlı bir bileşiktir.
Değişken değerlikli metallerin oluşturduğu iyonik bileşiklerin adlandırılmasında metalin aldığı değerlik Roma rakamıyla belirtilmek zorundadır.
2
IV numaralı PbO₂ bileşiğindeki kurşun metalinin değerliğini hesaplayın.
Oksijen bileşikte -2 değerlik almaktadır. Toplam yükün sıfır olması için Pb + 2(-2) = 0 bağıntısından kurşun iyonunun yükü +4 olarak bulunur.
İyonik bileşikler elektriksel olarak nötrdür, dolayısıyla anyon ve katyonların toplam yükü sıfıra eşit olmalıdır.
3
Hesaplanan değerliği kullanarak bileşiği adlandırın ve tabloda verilen isimle karşılaştırın.
Metalin adı olan 'Kurşun'dan sonra parantez içinde (IV) yazılarak oksit kelimesi eklenir. Bileşiğin adı 'Kurşun(IV) oksit' olmalıdır. Tabloda ise 'Kurşun(II) oksit' yazılmıştır.
Bileşikteki metalin aldığı yükseltgenme basamağı +4 olmasına rağmen, isimlendirmede hatalı olarak (II) kullanılmıştır.

Anahtar Kavram

İyonik bileşiklerde değişken değerlikli metallerin adlandırılması kuralları.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 29Soru →

Kimyasal türler arası etkileşimlerin sınıflandırılması ve bu etkileşimlerin kopması veya oluşması sırasındaki enerji değişimleri ile ilgili aşağıdaki olaylar verilmiştir:

I. H2O(s)+43,9 kJ/mol→H2O(g)\text{I. } H_2O(s) + 43,9\text{ kJ/mol} \rightarrow H_2O(g)
II. H2O(g)+463 kJ/mol→H(g)+OH(g)\text{II. } H_2O(g) + 463\text{ kJ/mol} \rightarrow H(g) + OH(g)
III. Ar(s)+6,4 kJ/mol→Ar(g)\text{III. } Ar(s) + 6,4\text{ kJ/mol} \rightarrow Ar(g)

Buna göre, bu olaylar ve gerçekleşen etkileşim değişimleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III. olaylarda zayıf etkileşimler, II. olayda ise güçlü etkileşimler kopmuştur.

Cevap

I ve III. olaylarda zayıf etkileşimler, II. olayda ise güçlü etkileşimler kopmuştur.
I ve III. olaylar fiziksel değişimlerdir. I. olayda su moleküllerini bir arada tutan moleküller arası hidrojen bağları, III. olayda ise argon atomlarını bir arada tutan London etkileşimleri kopmuştur. Her iki etkileşim de zayıf etkileşimdir. II. olayda ise su molekülünün içindeki polar kovalent bağlar (O−HO-H bağları) koptuğu için güçlü etkileşimler kırılmıştır. Bu nedenle I ve III. olaylarda zayıf etkileşimler, II. olayda ise güçlü etkileşimler kopmuştur ifadesi doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Olayların fiziksel ve kimyasal değişim olarak sınıflandırılması
I. olay sıvı suyun gaz haline geçmesi (fiziksel değişim), II. olay su molekülündeki bağların koparak hidrojen ve hidroksil radikallerinin oluşması (kimyasal değişim), III. olay ise katı argonun gaz haline geçmesidir (fiziksel değişim).
Fiziksel değişimlerde türler arası zayıf etkileşimler, kimyasal değişimlerde ise atomlar arası güçlü etkileşimler rol oynar.
2
Enerji eşiği kuralı (40 kJ/mol40\text{ kJ/mol}) ve istisnalarının değerlendirilmesi
I. olayda eşlik eden enerji 43,9 kJ/mol43,9\text{ kJ/mol}'dür. Bu değer 40 kJ/mol40\text{ kJ/mol}'den büyük olmasına rağmen suyun buharlaşması fiziksel bir olaydır. III. olayda enerji 6,4 kJ/mol6,4\text{ kJ/mol}'dür ve zayıf etkileşimlerin koptuğunu gösterir.
Genellikle 40 kJ/mol40\text{ kJ/mol}'den küçük enerjili değişimler fizikseldir, ancak hidrojen bağlarının kopması gibi bazı durumlarda bu değer aşılsa bile olay fiziksel kalmaya devam eder.
3
Kopan etkileşimlerin güçlü ve zayıf olarak gruplandırılması
I. olayda moleküller arası hidrojen bağları (zayıf), III. olayda argon atomları arası London kuvvetleri (zayıf) kopmuştur. II. olayda ise molekül içi polar kovalent bağlar (güçlü) kopmuştur.
Moleküller arası etkileşimler zayıf etkileşimler sınıfına girerken, atomlar arasındaki kimyasal bağlar güçlü etkileşimler sınıfına dahildir.

Anahtar Kavram

Kimyasal ve fiziksel etkileşimlerin kopması/oluşması sırasındaki bağ enerjisi sınırları ve güçlü/zayıf etkileşimlerin sınıflandırılması.
Soru 30Soru →

İyonik bileşikler adlandırılırken, eğer metal değişken değerlik alabiliyorsa, metalin adından sonra aldığı değerlik parantez içinde Roma rakamı ile belirtilir.

Buna göre, sistematik adı bakır(II) oksit olan bileşiğin kimyasal formülü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: CuOCuO

Cevap

Bakır(II) oksit bileşiğinin kimyasal formülü CuOCuO şeklindedir.
Bakır(II) oksit bileşiğinde bakır iyonu +2+2 (Cu2+Cu^{2+}), oksit iyonu ise −2-2 (O2−O^{2-}) değerliktedir. İyonik bileşik formülü yazılırken iyon yüklerinin mutlak değerleri çaprazlanır ve sadeleştirilir. Bu kurallara göre formül CuOCuO olur.

Adım Adım Çözüm

1
Bile��ikteki iyonların ve iyon yüklerinin belirlenmesi
Bakır(II) ifadesi bakır metalinin +2+2 yüklü katyon (Cu2+Cu^{2+}) olduğunu, oksit ifadesi ise oksijenin −2-2 yüklü anyon (O2−O^{2-}) olduğunu gösterir.
Sistematik adlandırmadaki Roma rakamı, değişken değerlikli metalin o bileşikteki iyon yükünü belirtir.
2
İyon yüklerinin çaprazlanarak formülün elde edilmesi
Cu2+Cu^{2+} ve O2−O^{2-} iyonlarının yük sayıları çaprazlandığında Cu2O2Cu_2O_2 elde edilir. İyonik bileşik formüllerinde en sade oran yazıldığından, 2 sayıları sadeleştirilerek formül CuOCuO olarak bulunur.
İyonik bileşikler elektriksel olarak nötr olmalı ve formülleri en basit tam sayılı oranlarla gösterilmelidir.

Anahtar Kavram

Değişken değerlikli metaller içeren iyonik bileşiklerin sistematik adlandırılması ve formüllerinin yazılması.
Soru 31Soru →

Aşağıda kimyasal formülleri verilen bileşikler ile bu bileşiklerin IUPAC sistemine göre adlandırılmalarını doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Mg3(PO4)2Mg_3(PO_4)_2
Cu2OCu_2O
N2O3N_2O_3
Pb(CO3)2Pb(CO_3)_2

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Bileşik formüllerinin doğru sistematik adlarla eşleşmesi şu şekildedir: Mg3(PO4)2Mg_3(PO_4)_2 bileşiği Magnezyum fosfat ile, Cu2OCu_2O bileşiği Bakır(I) oksit ile, N2O3N_2O_3 bileşiği Diazot trioksit ile ve Pb(CO3)2Pb(CO_3)_2 bileşiği Kurşun(IV) karbonat ile eşleşir.
Bileşik formülleri ve sistematik adları iyonik ve kovalent adlandırma kurallarına göre eşleştirildiğinde, sabit değerlikli metal bileşiği (Mg3(PO4)2Mg_3(PO_4)_2) doğrudan ismiyle (magnezyum fosfat), değişken değerlikli metal bileşikleri metalin değerlikleri belirtilerek (Cu2OCu_2O için bakır(I) oksit, Pb(CO3)2Pb(CO_3)_2 için kurşun(IV) karbonat) ve kovalent bileşik ise Latince önekler kullanılarak (diazot trioksit) doğru biçimde eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Bileşiklerin türünü (iyonik veya kovalent) sınıflandırın.
Mg3(PO4)2Mg_3(PO_4)_2, Cu2OCu_2O ve Pb(CO3)2Pb(CO_3)_2 iyonik bağlıdır; N2O3N_2O_3 ise kovalent bağlıdır.
Metal ve ametal/kök içeren bileşikler iyonik, sadece ametallerden oluşan bileşikler kovalenttir.
2
İyonik bileşiklerdeki metallerin değişken değerlik alıp almadığını kontrol edin.
Magnezyum (MgMg) sabit değerlikli, bakır (CuCu) ve kurşun (PbPb) ise değişken değerliklidir.
Değişken değerlikli metallerin oluşturduğu bileşiklerin adlandırılmasında metalin yükseltgenme basamağı Romen rakamı ile belirtilmelidir.
3
Değişken değerlikli metallerin iyon yükünü bulun.
Cu2OCu_2O bileşiğinde bakır +1+1, Pb(CO3)2Pb(CO_3)_2 bileşiğinde kurşun +4+4 yükseltgenme basamağına sahiptir.
Oksijenin yükü −2-2 ve karbonat kökünün yükü −2-2 kabul edilerek toplam yükü sıfır yapan metal iyonu değerlikleri hesaplanır.
4
Kovalent bağlı bileşikteki atom sayılarına göre Latince önekleri kullanın.
N2O3N_2O_3 bileşiği diazot trioksit olarak adlandırılır.
Kovalent bileşikler adlandırılırken ametallerin sayıları sırasıyla Latince önekler yardımıyla okunur.

Anahtar Kavram

İyonik ve Kovalent Bileşiklerin Sistematik Adlandırılması
Soru 32Soru →

İyonik bileşiklerin kimyasal bağ özellikleri ile ilgili olarak ileri sürülen, 'İyonik bileşiklerde bağı oluşturan elementler arasındaki elektronegatiflik farkı arttıkça bağın iyonik karakteri artar; iyonların yüklerinin çarpımı arttıkça ve iyon yarıçapları küçüldükçe ise iyonik bağın sağlamlığı artar.' ifadesi doğru bir yargı mıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: True

Cevap

İyonik karakterin elektronegatiflik farkına, iyonik bağ sağlamlığının ise iyon yüklerine ve yarıçaplarına bağlı olduğunu belirten ifade doğrudur.
Verilen ifade iyonik karakter ve iyonik bağ sağlamlığı kavramlarını doğru ve eksiksiz bir şekilde açıkladığı için doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
İyonik karakter kavramının tanımını ve bağlı olduğu faktörleri incelemek.
İyonik karakter, iki atom arasındaki elektronegatiflik farkı ile doğru orantılıdır. Fark arttıkça iyonik karakter artar.
İyonik karakterin elektronegatiflik farkına bağlılığını doğrulamak için.
2
İyonik bağın sağlamlığı (örgü enerjisi) kavramını ve bağlı olduğu faktörleri incelemek.
İyonik bağın sağlamlığı, iyonların yüklerinin çarpımı (q1⋅q2q_1 \cdot q_2) ile doğru orantılı, iyon yarıçaplarının toplamı (r++r−r^+ + r^-) ile ters orantılıdır.
İyonik bağın elektrostatik çekim kuvveti esasına dayandığını ve Coulomb Yasası'na göre kuvvetin iyon yükleriyle doğru, aralarındaki uzaklıkla ters orantılı olduğunu doğrulamak için.
3
Her iki kavramı karşılaştırarak verilen önermenin doğruluğunu belirlemek.
İfadede yer alan her iki tanım ve bağımlılık da kimya kurallarına tam olarak uymaktadır.
İfadenin doğru olduğunu doğrulamak ve sonuca ulaşmak için.

Anahtar Kavram

İyonik karakter ve iyonik bağın sağlamlığı arasındaki farklar ile bunları etkileyen faktörler
Soru 33Soru →

Aşağıda verilen kimyasal bileşik formülleri ile bu bileşiklerin sistematik (IUPAC) adlarını doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Cu2OCu_2O
AlF3AlF_3
PCl3PCl_3
Na2SO4Na_2SO_4

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Cu2OCu_2O - Bakır(I) oksit, AlF3AlF_3 - Alüminyum florür, PCl3PCl_3 - Fosfor triklorür, Na2SO4Na_2SO_4 - Sodyum sülfat eşleştirmeleri doğrudur.
Bileşiklerin adlandırma kurallarına göre; değişken değerlikli bakır içeren Cu2OCu_2O bileşiği Bakır(I) oksit, sabit değerlikli alüminyum içeren AlF3AlF_3 bileşiği Alüminyum florür, ametal-ametal atomlarından oluşan PCl3PCl_3 bileşiği Fosfor triklorür ve sülfat kökü içeren Na2SO4Na_2SO_4 bileşiği Sodyum sülfat ile eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Bileşiklerin iyonik mi yoksa kovalent mi olduğunu belirleyin.
Cu2OCu_2O, AlF3AlF_3 ve Na2SO4Na_2SO_4 iyonik; PCl3PCl_3 ise kovalent bileşiktir.
Metal-ametal veya katyon-anyon içeren bileşikler iyonik, ametal-ametal içeren bileşikler ise kovalenttir.
2
İyonik bileşiklerdeki metallerin değişken değerlikli olup olmadığını kontrol edin.
CuCu değişken değerlikli bir metal iken, AlAl ve NaNa sabit değerliklidir.
Değişken değerlikli metallerin adlandırılmasında metalin aldığı yükseltgenme basamağı Roma rakamıyla parantez içinde belirtilmelidir.
3
Kovalent bileşiğin adlandırılmasında Latince sayı öneklerini uygulayın.
Bir adet fosfor ve üç adet klor atomu içeren bileşiğin adı 'Fosfor triklorür' olur.
Kovalent adlandırmada birinci ametal tek atomluysa 'mono-' eki kullanılmaz, ikinci ametalin sayısına göre 'tri-' eki eklenir.
4
Çok atomlu iyon (kök) içeren iyonik bileşiği adlandırın.
Na+Na^+ ve SO42−SO_4^{2-} iyonlarından oluşan bileşik 'Sodyum sülfat' olarak adlandırılır.
Çok atomlu iyon içeren iyonik bileşiklerde katyon adının ardından anyonun (kökün) adı doğrudan söylenir.

Anahtar Kavram

İyonik ve Kovalent Bileşiklerin IUPAC Kurallarına Göre Adlandırılması
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 34Soru →

Bir kimya laboratuvarında bulunan beş farklı kimyasal şişesinin üzerine sistematik (IUPAC) adlarının yazılması planlanmaktadır. Laboratuvar sorumlusu, şişelerin üzerindeki formüllere bakarak etiketleri aşağıdaki gibi hazırlamıştır:

I. PbO2PbO_2: Kurşun dioksit
II. Al2(SO4)3Al_2(SO_4)_3: Alüminyum(III) sülfat
III. N2O5N_2O_5: Diazot pentaoksit
IV. Ca(OH)2Ca(OH)_2: Sönmüş kireç
V. CoCl2CoCl_2: Karbon monoksit diklorür

Buna göre, hazırlanan etiketlerdeki adlandırmalardan hangilerinde hata yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, II, IV ve V

Cevap

Hazırlanan etiketlerden I, II, IV ve V numaralı bileşiklerin adlandırılmasında hata yapılmıştır.
I numaralı bileşikte değişken değerlikli metal iyonik kuralına göre değil kovalent kuralına göre adlandırılmıştır (Kurşun(IV) oksit olmalıdır). II numaralı bileşikte sabit değerlikli alüminyum metali için gereksiz yere Roma rakamı kullanılmıştır (Alüminyum sülfat olmalıdır). IV numaralı bileşikte sistematik ad yerine yaygın ad kullanılmıştır (Kalsiyum hidroksit olmalıdır). V numaralı bileşikte ise element sembolü dikkatsizliği yapılarak Kobalt (CoCo) yerine Karbon monoksit (COCO) baz alınmıştır (Kobalt(II) klorür olmalıdır). Bu nedenlerle I, II, IV ve V numaralı adlandırmalar hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
I. bileşiğin (PbO2PbO_2) formül ve adlandırma analizi.
PbO2PbO_2 bileşiği kurşun ve oksijen elementlerinden oluşan iyonik bir bileşiktir. Kurşun (PbPb) değişken değerlik alabilen bir metaldir. Oksijen bileşikte −2-2 yükseltgenme basamağına sahip olduğundan, kurşun +4+4 değerlik alır. İyonik bileşiklerde kovalent adlandırma ön ekleri (di-, tri- vb.) kullanılmaz ve değişken değerli metallerin yükü Roma rakamıyla belirtilir. Doğru adlandırma 'Kurşun(IV) oksit' olmalıdır.
Değişken değerlikli metallerin iyonik adlandırma kurallarının kontrolü.
2
II. bileşiğin (Al2(SO4)3Al_2(SO_4)_3) formül ve adlandırma analizi.
Alüminyum (AlAl) yalnızca +3+3 değerlik alabilen sabit değerlikli bir metaldir. Sabit değerlikli metallerin iyonik bileşikleri adlandırılırken metalin adı doğrudan söylenir, parantez içinde değerliği belirtilmez. Doğru adlandırma 'Alüminyum sülfat' olmalıdır, 'Alüminyum(III) sülfat' ifadesi hatalıdır.
Sabit değerlikli metallerin iyonik adlandırma kurallarının kontrolü.
3
III. bileşiğin (N2O5N_2O_5) formül ve adlandırma analizi.
Azot (NN) ve oksijen (OO) ametal atomlarıdır. İki ametal arasında oluşan kovalent bileşiklerin adlandırılmasında Latince ön ekler kullanılır. İki azot için 'diazot', beş oksijen için 'pentaoksit' ifadeleri kullanılarak yapılan 'Diazot pentaoksit' adlandırması doğrudur.
Kovalent bileşiklerin adlandırma kurallarının kontrolü.
4
IV. bileşiğin (Ca(OH)2Ca(OH)_2) formül ve adlandırma analizi.
Ca(OH)2Ca(OH)_2 bileşiğinin sistematik (IUPAC) adı 'Kalsiyum hidroksit'tir. 'Sönmüş kireç' ise bileşiğin yaygın (günlük) adıdır. Soruda sistematik adlandırma etiketlenmesi istendiği için bu etiket hatalıdır.
Sistematik adlandırma ile yaygın adlandırmanın ayırt edilmesi.
5
V. bileşiğin (CoCl2CoCl_2) formül ve adlandırma analizi.
CoCo sembolü Kobalt elementini temsil eder. Kobalt değişken değerlikli bir metaldir ve klor ile yaptığı bu bileşikte +2+2 yüklüdür. Doğru sistematik adı 'Kobalt(II) klorür' olmalıdır. Etiketteki 'Karbon monoksit diklorür' adı, kobalt (CoCo) sembolünün karbon monoksit (COCO) molekülü ile karıştırılmasından kaynaklanan bir hatadır.
Element sembollerinin doğru okunması ve iyonik bileşik kurallarının uygulanması.

Anahtar Kavram

İyonik ve kovalent bileşiklerin sistematik kurallara göre adlandırılması, değişken/sabit değerlikli metallerin ayırt edilmesi ve yaygın adlar ile sistematik adların karıştırılmaması.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 35Soru →

Apolar moleküller ile soy gaz atomları arasında görülen London (indüklenmiş dipol - indüklenmiş dipol) kuvvetleri, polar moleküller arasında hiçbir şekilde oluşmaz.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: False

Cevap

London kuvvetleri, elektron içeren tüm kimyasal türler arasında (polar moleküller dahil) her durumda meydana gelen zayıf etkileşimlerdir; bu nedenle polar moleküller arasında London kuvvetlerinin oluşmadığını belirten ifade yanlıştır.
Verilen ifade yanlıştır çünkü London kuvvetleri elektron içeren tüm kimyasal türler arasında oluşur; polar moleküller de elektron içerdiği için kendi aralarında London kuvvetleri barındırır.

Adım Adım Çözüm

1
Kimyasal türlerde London kuvvetlerinin kaynağını belirleme
London kuvvetleri, elektronların anlık olarak bir bölgeye yığılmasıyla oluşan geçici (indüklenmiş) dipollerin etkileşimidir.
Zayıf etkileşimin hangi koşullarda oluşabileceğini anlamak için tanımından yola çıkılır.
2
Kuvvetlerin hangi türler arasında bulunabileceğini analiz etme
Elektron bulunduran tüm atom ve moleküllerde anlık kutuplanma gerçekleşebileceğinden, polar veya apolar fark etmeksizin tüm kimyasal türler arasında London kuvvetleri mevcuttur.
Polar moleküllerin de elektron bulutuna sahip olduğunu ve bu bulutların da anlık olarak kutuplanabileceğini doğrulamak gerekir.

Anahtar Kavram

Tüm kimyasal türler arasında elektronların varlığından dolayı London kuvvetleri oluşur; ancak apolar moleküllerde ve soy gazlarda etkin olan tek kuvvet budur.
Tahmini Süre:45s
Soru 36Soru →

Metalik bağın oluşumu ve metallerin fiziksel/kimyasal özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Metallerin tel ve levha haline getirilebilmesi, elektron denizi içindeki metal katyonlarının uygulanan dış kuvvet etkisiyle birbiri üzerinden kayarken bağın kopmamasıyla açıklanır.

Cevap

Metallerin tel ve levha haline getirilebilmesi, elektron denizi içindeki metal katyonlarının uygulanan dış kuvvet etkisiyle birbiri üzerinden kayarken bağın kopmamasıyla açıklanır.
Metallerin tel ve levha haline getirilebilmesi, üzerlerine bir dış kuvvet uygulandığında pozitif yüklü metal katyonlarının elektron denizi içinde birbirleri üzerinden kayması ve bu esnada serbest elektronların katyonları sarmaya devam ederek bağın kopmasını engellemesi sayesinde gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Metalik bağın tanımını ve türünü analiz etmek.
Metalik bağ, metal katyonları ile serbest değerlik elektronlarının oluşturduğu elektron denizi arasındaki elektrostatik çekim kuvvetidir ve güçlü bir kimyasal etkileşimdir.
Seçeneklerdeki kimyasal/fiziksel bağ sınıflandırmalarını doğru değerlendirebilmek için metalik bağın güçlü etkileşim olduğunu bilmek gerekir.
2
Metallerin periyodik özelliklerle metalik bağ kuvveti ilişkisini incelemek.
Grupta aşağıya doğru yarıçap arttığı için metalik bağ kuvveti azalır, periyotta sağa doğru değerlik elektron sayısı arttığı ve yarıçap azaldığı için metalik bağ kuvveti artar.
Metalik bağ kuvvetinin periyodik eğilimlerini doğru yorumlayarak yanlış eğilim belirten seçenekleri elemek.
3
Elektron denizi modelinin metallere kazandırdığı fiziksel özellikleri değerlendirmek.
Serbest elektronların hareketi metallere işlenebilme (tel ve levha olma), parlaklık, elektrik ve ısı iletkenliği kazandırır. Metal katyonları kaydığında serbest elektronlar onları bir arada tutmaya devam eder.
Metallerin haddelenebilme (tel/levha olma) özelliğinin mikroskobik düzeydeki mekanizmasını doğrulayarak doğru seçeneğe ulaşmak.

Anahtar Kavram

Metalik bağın oluşumu, elektron denizi modeli ve metallerin fiziksel özelliklerini açıklamadaki rolü.
Soru 37Soru →

Laboratuvarda çalışan bir öğrenci; yemek tuzu (NaClNaCl), kalsiyum klorür (CaCl2CaCl_2) ve bak��r(II) klorür (CuCl2CuCl_2) iyonik bileşiklerini hazırlayarak bu bileşiklerin adlandırılması, Lewis yapıları ve fiziksel özelliklerini incelemektedir.

Buna g��re, bu bileşiklerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
(11Na_{11}Na, 17Cl_{17}Cl, 20Ca_{20}Ca)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Her üç bileşik de oda koşullarında katı hâlde bulunur, kristal örgü yapısına sahiptir ve üzerlerine kuvvet uyguland��ğında kırılır.

Cevap

Her üç bileşik de oda koşullarında katı hâlde bulunur, kristal örgü yapısına sahiptir ve üzerlerine kuvvet uygulandığında kırılır.
İyonik bileşiklerin tamamı oda koşullarında katı hâlde bulunur ve kristal örgü yapısına sahiptir. Üzerlerine bir kuvvet uygulandığında aynı yüklü iyonlar karşı karşıya gelir ve birbirini iterek kristalin kırılmasına neden olur. Bu nedenle her üç bileşiğin de katı hâlde kırılgan özellik göstermesi doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Bileşiklerin genel fiziksel özelliklerini değerlendirmek.
Her üç bileşik de (NaClNaCl, CaCl2CaCl_2 ve CuCl2CuCl_2) metal ve ametal atomlarından oluştuğu için iyonik yapılıdır. İyonik bileşikler oda koşullarında katı, kristal örgü yapısında ve kırılgandır.
İyonik bağın yönü yoktur ve güçlü elektrostatik çekim kuvvetleri nedeniyle oda sıcaklığında katı olup darbeye maruz kaldıklarında kristal örgüdeki aynı yüklü iyonlar yan yana gelerek birbirini iter ve kırılmaya sebep olur.
2
Geçiş metalinin oluşturduğu bileşiğin adlandırma kuralını incelemek.
CuCl2CuCl_2 bileşiğinde bakır (CuCu) değişken değerlikli bir geçiş metalidir ve bu bileşikte +2+2 yükseltgenme basamağına sahiptir. Dolayısıyla bileşiğin sistematik adı bakır(II) klorür olmalıdır.
Değişken değerlikli metallerin adlandırılmasında metalin aldığı değerlik parantez içinde Roma rakamıyla belirtilmelidir.
3
Kalsiyum iyonunun elektron dizilimini kontrol etmek.
20Ca_{20}Ca atomunun temel hâl elektron dizilimi 2−8−8−22-8-8-2 şeklindedir. İki elektron vererek kararlı Ca2+Ca^{2+} iyonu oluşturduğunda elektron dizilimi 2−8−82-8-8 olur.
Katyonlar oluşurken en dış katmandaki değerlik elektronlarını kaybederler.
4
Bileşiklerin yaygın adlarını kontrol etmek.
NaClNaCl bileşiğinin yaygın adı yemek tuzudur. CaCl2CaCl_2 ise kalsiyum klorür olup yayg��n adı yemek tuzu değildir.
Bileşiklerin yaygın adları geleneksel adlandırma kurallarına göre belirlenir.
5
Sodyum klorürün Lewis yapısını incelemek.
NaClNaCl iyonik bir bileşiktir. Lewis gösteriminde elektron ortaklaşması (kovalent bağ çizgisi) bulunmaz; elektron alışverişi sonucu oluşan [Na]+[Na]^+ ve [:Cl¨:]−[:\ddot{Cl}:]^- iyonları gösterilir.
İyonik bileşiklerin Lewis yapılarında anyonlar köşeli parantez içinde ve yükleriyle belirtilirken aralarında ortaklaşa bağ çizgisi çizilmez.

Anahtar Kavram

İyonik Bileşiklerin Genel Özellikleri, Adlandırılması ve Lewis Yapıları
Soru 38Soru →

Metalik bağın kuvveti; metal katyonunun yükü (değerlik elektron sayısı) ile doğru, metal katyonunun yarıçapı ile ters orantılıdır. Metalik bağ kuvveti arttıkça metalin erime noktası ve sertliği genellikle artar.

Aşağıdaki tabloda baş grup (A grubu) elementi oldukları bilinen XX, YY ve ZZ metallerinin katman elektron dizilimlerindeki son katman elektron sayıları ve erime noktaları verilmiştir:

MetalSon Katman Elektron SayısıErime Noktası (°C)
XX198
YY163
ZZ2650

Buna göre XX, YY ve ZZ metalleri ile ilgili,

I. XX ve YY elementleri periyodik sistemin aynı grubunda yer alır ve YY'nin atom yarıçapı XX'inkinden büyüktür.
II. Metallerin metalik bağ kuvvetleri arasındaki ilişki Z>X>YZ > X > Y şeklindedir.
III. ZZ katyonunun yarıçapı, XX katyonunun yarıçapından kesinlikle daha küçüktür.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

I ve II
Yalnız I ve II öncüllerini içeren seçenek doğrudur. Çünkü X ve Y elementlerinin son katmanlarındaki elektron sayıları eşit olduğu için aynı grupta yer alırlar. Erime noktası daha düşük olan Y'nin metalik bağı daha zayıf, dolayısıyla katman sayısı ve atom yarıçapı X'inkinden daha büyüktür. Erime noktaları arasındaki sıralama doğrudan metalik bağ kuvveti sıralamasını (Z>X>YZ > X > Y) verir. Ancak Z'nin katyon yarıçapının X'inkinden kesinlikle daha küçük olduğu söylenemez; çünkü Z'nin periyot numarası bilinmemektedir ve bağının güçlü olmasının temel sebebi yükünün (+2) fazla olmasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
X ve Y metallerinin son katman elektron sayılarına bakılarak grup ilişkisi kurulur ve erime noktalarından faydalanılarak yarıçapları kıyaslanır.
X ve Y elementlerinin ikisinin de son katmanında 1 elektron bulunduğundan aynı gruptadırlar (1A grubu). Erime noktası daha düşük olan Y'nin (63 ∘C63\text{ }^\circ\text{C}) metalik bağ kuvveti X'inkinden (98 ∘C98\text{ }^\circ\text{C}) daha zayıftır. Aynı grupta aşağı doğru inildikçe atom yarıçapı arttığı için metalik bağ kuvveti zayıflar. Bu nedenle Y'nin periyodu daha büyüktür ve atom yarıçapı X'inkinden büyüktür. Birinci öncül doğrudur.
Aynı gruptaki metallerde aşağı doğru inildikçe yarıçapın büyümesi, metalik bağ kuvvetini ve dolayısıyla erime noktasını düşürür.
2
Elementlerin erime noktaları karşılaştırılarak metalik bağ kuvvetleri sıralanır.
Erime noktası ile metalik bağ kuvveti doğru orantılıdır. Erime noktaları sıralaması Z(650 ∘C)>X(98 ∘C)>Y(63 ∘C)Z (650\text{ }^\circ\text{C}) > X (98\text{ }^\circ\text{C}) > Y (63\text{ }^\circ\text{C}) olduğuna göre metalik bağ kuvvetleri arasındaki ilişki de Z>X>YZ > X > Y şeklindedir. İkinci öncül doğrudur.
Metalik bağın daha kuvvetli olması, atomları bir arada tutan çekim kuvvetinin daha güçlü olduğunu gösterir ve bu durum erime noktasının yüksek olmasına yol açar.
3
Z'nin katyon yükü ve yarıçapı analiz edilerek X ile olan yarıçap ilişkisi değerlendirilir.
Z elementinin son katmanında 2 elektron vardır (2A grubu) ve oluşturacağı katyonun yükü +2+2'dir. X'in ise oluşturacağı katyonun yükü +1+1'dir. Z'nin metalik bağının X'ten çok daha güçlü olmasının temel nedeni katyon yükünün fazla olmasıdır. Z ve X elementlerinin periyot numaraları bilinmediği için, Z katyonunun yarıçapının X katyonundan kesinlikle daha küçük olduğu söylenemez. Örneğin X sodyum (11Na_{11}\text{Na}), Z ise kalsiyum (20Ca_{20}\text{Ca}) olabilir. Bu durumda Ca2+Ca^{2+} ile Na+Na^+ katyonlarının yarıçapları birbirine oldukça yakındır veya Z daha alt periyotta yer alıyorsa katyon yarıçapı X'ten büyük de olabilir. Üçüncü öncül kesin değildir.
Metalik bağ kuvveti hem katyon yükü hem de katyon yarıçapına bağlıdır; periyot numaraları bilinmeden sadece erime noktasına bakarak yarıçap kıyaslamasında kesinlik kurulamaz.

Anahtar Kavram

Metalik bağ kuvvetinin periyodik sistemdeki değişim trendleri ve erime noktası ile ilişkisi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 39Soru →

Sıvı hâldeki hidrojen florür (HFHF) bileşiğinin kaynama noktasının, periyodik sistemin aynı grubunda yer alan diğer elementlerin hidrojenli bileşikleri (HClHCl, HBrHBr ve HIHI) ile karşılaştırıldığında beklenenden çok daha yüksek olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sıvı hâldeki HFHF molekülleri arasında etkin olan zayıf etkileşim türünün hidrojen bağı olması

Cevap

Sıvı hâldeki HFHF molekülleri arasında etkin olan zayıf etkileşim türünün hidrojen bağı olması
Sıvı hâldeki hidrojen florürün tanecikleri arasında, flor atomunun yüksek elektronegatifliğinden dolayı hidrojen bağları oluşur. Hidrojen bağı, diğer hidrojenli bileşiklerde (HClHCl, HBrHBr, HIHI) görülen dipole-dipole ve London kuvvetlerine göre çok daha güçlü bir zayıf etkileşim olduğundan, HFHF sıvısını kaynatmak için daha fazla enerji gerekir ve bu da kaynama noktasını beklenenden yüksek yapar.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen bileşiklerin molekül yapılarını ve içerdikleri atomları belirlemek.
HFHF, HClHCl, HBrHBr ve HIHI bileşikleri periyodik sistemin 7A grubundaki halojenlerin hidrojenli bileşikleridir. Bu moleküllerin tamamı polar yapıya sahiptir.
Moleküllerin polarlığını belirlemek, aralarındaki etkileşim türlerini doğru analiz etmek için ilk adımdır.
2
Moleküller arasındaki zayıf etkileşim türlerini analiz etmek.
HFHF molekülünde hidrojen (HH) atomu elektronegatifliği yüksek olan flor (FF) atomuna doğrudan bağlıdır, bu yüzden molekülleri arasında hidrojen bağı etkindir. Diğer bileşiklerde (HClHCl, HBrHBr, HIHI) hidrojen bağı kurulamaz; bu moleküller arasında dipole-dipole ve London etkileşimleri mevcuttur.
Hidrojen bağının oluşabilmesi için hidrojen atomunun FF, OO, NN atomlarına bağlı olması şartını kontrol etmek gerekir.
3
Etkileşim güçleri ile kaynama noktaları arasındaki ilişkiyi kurmak.
Hidrojen bağları, dipole-dipole ve London etkileşimlerine kıyasla çok daha güçlü zayıf etkileşimlerdir. Bu güçlü bağları koparmak için daha fazla enerji gerektiğinden HFHF'nin kaynama noktası diğerlerinden çok daha yüksektir.
Moleküller arası çekim kuvveti arttıkça sıvının kaynama noktasının yükseldiği bilgisini uygulamak.

Anahtar Kavram

Hidrojen bağı, elektronegatifliği yüksek F, O, N atomlarına bağlı hidrojen atomunun komşu molekülün ortaklanmamış elektron çiftiyle oluşturduğu güçlü bir moleküller arası etkileşimdir ve bu bağı içeren maddelerin erime/kaynama noktaları beklenenden yüksek olur.
Soru 40Soru →

Yoğun fazda polar bir molekül olan H2SH_2S ile apolar bir molekül olan CH4CH_4 arasında oluşan en etkin moleküller arası etkileşim türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dipol - indüklenmiş dipol etkileşimi

Cevap

Dipol - indüklenmiş dipol etkileşimi
Polar yapıda olan H2SH_2S molekülü kalıcı dipol oluştururken, apolar yapıda olan CH4CH_4 molekülü geçici (indüklenmiş) dipol oluşturur. Bu iki molekül arasındaki çekim kuvveti elektrostatik olarak dipol - indüklenmiş dipol etkileşimi olarak adlandırılır.

Adım Adım Çözüm

1
Etkileşime giren kimyasal türlerin polarlık durumlarını belirlemek.
H2SH_2S polar bir moleküldür, CH4CH_4 ise apolar bir moleküldür.
Moleküller arası etkileşim türünü belirlemek için öncelikle moleküllerin polar mı yoksa apolar mı olduğunu tespit etmek gerekir.
2
Belirlenen polarlık durumlarına karşılık gelen dipol karakterlerini eşleştirmek.
Polar olan H2SH_2S molekülü kalıcı dipol (dipol) özelliği gösterir. Apolar olan CH4CH_4 molekülü ise geçici dipol (indüklenmiş dipol) özelliği gösterir.
Zayıf etkileşimlerin sınıflandırılmasında polar moleküller 'dipol', apolar moleküller ve soygazlar 'indüklenmiş dipol' olarak adlandırılır.
3
İki tür arasındaki en etkin çekim kuvvetini tanımlamak.
H2SH_2S (dipol) ile CH4CH_4 (indüklenmiş dipol) arasındaki etkileşim dipol - indüklenmiş dipol etkileşimidir.
Bir polar molekül ile bir apolar molekülün yoğun fazda bir araya gelmesiyle oluşan elektrostatik çekim kuvveti dipol - indüklenmiş dipol etkileşimi olarak tanımlanır.

Anahtar Kavram

Polar moleküller ile apolar moleküller arasında dipol - indüklenmiş dipol etkileşimi kurulur.
ÖncekiSayfa 2 / 4Sonraki
Kimyasal Türler Arası Etkileşimler Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) — Sayfa 2 | Examkin