Examkin

Kısa Çizgi, Uzun Çizgi ve Eğik Çizginin İşlevleri

7 soru

Tüm türler7Çoktan seçmeli4Eşleştirme2Boşluk doldurma1
Soru 1Soru →

Aşağıdaki cümlelerde kullanılan çizgilerin (kısa çizgi, uzun çizgi) ve eğik çizginin işlevlerini, verilen kurallarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Yazarın son romanı -ki kendisi bunu başyapıtı olarak görür- edebiyat dünyasında büyük bir yankı uyandırdı.
Dil bilgisinde yönelme durumu eki olan -a / -e, eklendiği sözcüğün son ünlüsüne göre değişiklik gösterir.
Türk-Alman ilişkilerinin tarihsel gelişimi üzerine hazırlanan rapor yarın kurulda detaylıca tartışılacak.
— Bunca yıldan sonra seni buralarda g��rmek ne büyük sürpriz!

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İlk cümle ara sözü ayırma kuralıyla, ikinci cümle eklerin farklı biçimlerini gösterme kuralıyla, üçüncü cümle kelimeler arasında 've, ile' anlamı katma kuralıyla, dördüncü cümle ise konuşmaları gösterme kuralıyla eşleşmektedir.
Ara sözleri ayırma işlevi ilk cümledeki kısa çizgilerle, dil bilgisindeki ek varyantlarını gösterme işlevi ikinci cümledeki eğik çizgiyle, kelimeler arası ilişki kurma işlevi üçüncü cümledeki kısa çizgiyle ve satır başı konuşmayı gösterme işlevi dördüncü cümledeki uzun çizgiyle eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk cümlede yer alan iki kısa çizgi arasındaki ifade incelenir.
Bu ifadenin bir ara cümle olduğu ve kısa çizgilerin ara cümleyi belirtmek amacıyla kullanıldığı belirlenir.
Kısa çizgi, cümledeki ara söz ve ara cümlelerin başında ve sonunda sınırlandırıcı olarak kullanılır.
2
İkinci cümlede yer alan eğik çizgi sembolü incelenir.
Buradaki eğik çizginin yönelme ekinin kalınlık-incelik uyumuna göre '-a' veya '-e' olabileceğini gösterdiği belirlenir.
Eğik çizgi, Türkçede dil bilgisel eklerin farklı ses varyasyonlarını göstermek için kullanılır.
3
Üçüncü cümledeki 'Türk-Alman' ifadesinde yer alan kısa çizgi incelenir.
Bu işaretin iki ülke veya kavram arasındaki bağı ('ve/ile' anlamında) sağladığı belirlenir.
Kısa çizgi, kelimeler veya sayılar arasında ortaklık, sınır veya süreç belirtmek için 've, ile, ila' anlamlarında kullanılır.
4
Dördüncü cümlede satır başında yer alan uzun çizgi incelenir.
Bu çizginin doğrudan bir konuşmayı aktarmak amacıyla kullanıldığı belirlenir.
Uzun çizgi, edebi metinlerde ve diyaloglarda satır başına gelen doğrudan konuşmaları göstermek amacıyla konuşma çizgisi işleviyle kullanılır.

Anahtar Kavram

Kısa Çizgi, Uzun Çizgi ve Eğik Çizginin İşlevleri
Soru 2Soru →

Aşağıdaki cümlede boş bırakılan yerlere gelmesi gereken noktalama işaretlerinin adlarını yazınız.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Türkçede satır sonuna sığmayan kelimeleri bölerken hecelerin sonuna konur. Karşılıklı konuşmalarda, konuşanın değiştiğini göstermek için satır başına yerleştirilir. Gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için ise kullanılır.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Boşluklara sırasıyla 'kısa çizgi', 'uzun çizgi' ve 'eğik çizgi' adları gelmelidir.
Verilen cümledeki birinci boşluk, satır sonuna sığmayan sözcüklerin bölünmesini ifade ettiğinden buraya 'kısa çizgi' getirilmelidir. İkinci boşluk, konuşma metinlerinde satır başında konuşmaları göstermeyi ifade ettiğinden 'uzun çizgi' getirilmelidir. Üçüncü boşluk ise tarihlerin yazımında gün, ay, yıl ayrımını ifade ettiğinden 'eğik çizgi' getirilmelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci boşluktaki 'satır sonuna sığmayan kelimeleri bölme' işlevi incelenir.
Bu işlev için kullanılan noktalama işareti kısa çizgidir.
Türk Dil Kurumu kurallarına göre satır sonuna sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna kısa çizgi konur.
2
İkinci boşluktaki 'karşılıklı konuşmalarda konuşanın değiştiğini gösterme' işlevi incelenir.
Bu işlev için kullanılan noktalama işareti uzun çizgidir.
Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için uzun çizgi (konuşma çizgisi) kullanılır.
3
Üçüncü boşluktaki 'gün, ay ve yılı gösteren sayıları ayırma' işlevi incelenir.
Bu işlev için kullanılan noktalama işareti eğik çizgidir.
Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için eğik çizgi kullanılır.

Anahtar Kavram

Kısa çizgi, uzun çizgi ve eğik çizginin Türkçedeki temel işlevleri
Soru 3Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısa çizgi (-) ötekilerden farklı bir işlevde kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Son kitabını -kimsenin beklemediği bir anda- yayımlayarak herkesi şaşırttı.

Cevap

Son kitabını -kimsenin beklemediği bir anda- yayımlayarak herkesi şaşırttı.
Ara söz veya ara cümlelerin başında ve sonunda kısa çizgi (-) kullanılır. 'Son kitabını -kimsenin beklemediği bir anda- yayımlayarak herkesi şaşırttı.' cümlesinde 'kimsenin beklemediği bir anda' ifadesi bir ara sözdür ve bu işlevle kısa çizgi arasında verilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerde geçen kısa çizgilerin (-) kullanım amaçlarını tek tek analiz edin.
Dört cümlede kısa çizginin kelimeler veya sayılar arasında 've, ile, ila, ...-den ...-e' anlamlarını kattığını, bir cümlede ise farklı bir amaçla kullanıldığını tespit ederiz.
Kısa çizginin TDK kurallarına göre birden fazla işlevi vardır ve soruda farklı olan işlev sorulmaktadır.
2
Kelimeler ve sayılar arasında kullanılan kısa çizgileri gruplandırın.
'Beşiktaş-Fenerbahçe', '15-25 Ekim', 'Ankara-İstanbul' ve 'Türkçe-Fransızca' kullanımlarında kısa çizgi; kelimeler/sayılar arasında ilişki kurmak, 've, ile, ila, ...-den ...-e' anlamları vermek amacıyla kullanılmıştır.
Bu dört seçenekteki kısa çizgi kullanımı aynı dil bilgisel işleve sahiptir.
3
Geriye kalan seçenekteki kullanımı inceleyerek farklı işlevi belirleyin.
'Son kitabını -kimsenin beklemediği bir anda- yayımlayarak...' cümlesinde kısa çizgi, 'kimsenin beklemediği bir anda' ara sözünün başında ve sonunda yer almaktadır.
Ara sözleri ve ara cümleleri ayırmak kısa çizginin tamamen farklı bir işlevidir.

Anahtar Kavram

Kısa çizginin ara sözleri ayırma işlevi ile kelimeler/sayılar arasında ilişki (ve, ile, ila, ...-den ...-e) kurma işlevlerinin ayırt edilmesi.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 4Soru →

Noktalama işaretlerinin dil bilgisel işlevleri üzerine araştırma yapan bir dil bilimci, kısa çizgi (-) ile uzun çizginin (—) metin içerisindeki kullanım alanlarının sınırlarını belirlemek istemektedir.

Buna göre, araştırmacının incelediği aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu iki noktalama işaretinden birinin kullanımıyla ilgili bir noktalama hatası yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yazar, son makalesinde günümüz edebiyatının sorunlarını —ki bu sorunların başında nitelikli okur eksikliği gelir— cesur bir dille tartışmaya açıyor.

Cevap

Yazar, son makalesinde günümüz edebiyatının sorunlarını —ki bu sorunların başında nitelikli okur eksikliği gelir— cesur bir dille tartışmaya açıyor.
Ara cümleleri belirtmek amacıyla cümlenin başında ve sonunda uzun çizgi (—) kullanılması yanlıştır. Türk Dil Kurumu kurallarına göre bu işlev için yalnızca kısa çizgi (-) veya virgül (,) kullanılabilir. Uzun çizgi (—) ise sadece konuşma çizgisi olarak satır başında görev yapar.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerde geçen kısa çizgi (-) ve uzun çizgilerin (—) hangi amaçlarla kullanıldığını tek tek belirleyin.
Ara söz sınırlandırma, kelimeler arasında 've/ile' ilişkisi kurma, konuşma metnini başlatma ve dil bilgisinde ekin yapısını gösterme işlevlerinin kullanıldığı görülmektedir.
Her bir noktalama işaretinin cümleye kattığı dil bilgisel işlevi doğru tespit etmek.
2
Belirlenen işlevlerin Türk Dil Kurumu (TDK) tarafından yayımlanan güncel kurallara uygunluğunu denetleyin.
TDK kurallarına göre uzun çizgi (—) yalnızca satır başındaki konuşmaları göstermek amacıyla kullanılır, başka bir işlevi yoktur. Ara cümlelerin başında ve sonunda ise sadece kısa çizgi (-) veya virgül (,) kullanılabilir. Dolayısıyla ara cümleyi sınırlandırmak için uzun çizginin kullanıldığı cümle hatalıdır.
Hatalı kullanımı kurallarla temellendirerek doğru cevaba ulaşmak.

Anahtar Kavram

Kısa Çizgi ve Uzun Çizginin İşlevsel Farkları
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5Soru →

Türk Dil Kurumunun imla kılavuzuna göre kısa çizgi (-), uzun çizgi (—) ve eğik çizginin (/) yazımda üstlendiği belirli işlevler bulunmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu noktalama işaretlerinden birinin kullanımıyla ilgili bir noktalama hatası yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Salonun kapısında bekleyen velilerden en az on-on iki kişi içeri girmek için sabırsızlanıyordu.

Cevap

Salonun kapısında bekleyen velilerden en az on-on iki kişi içeri girmek için sabırsızlanıyordu.
Türk Dil Kurumu kurallarına göre, yaklaşıklık bildiren sayı gruplarında araya kısa çizgi konmaz. 'Salonun kapısında bekleyen velilerden en az on-on iki kişi içeri girmek için sabırsızlanıyordu.' cümlesinde geçen 'on-on iki' ifadesinde kısa çizginin kullanılması bu kurala aykırıdır. Doğru yazım 'on on iki' şeklinde olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerde geçen kısa çizgi ve eğik çizgilerin kullanım amaçlarını belirleme
Dizelerin yan yana yazılması (eğik çizgi), kelimeler arası ilişki kurulması (kısa çizgi), ara cümle belirtilmesi (kısa çizgi), eklerin gösterilmesi (kısa çizgi ve eğik çizgi) ve yaklaşıklık bildiren sayı grupları (kısa çizgi) tespit edilmiştir.
Her bir seçenekteki kullanımın dil bilgisi kurallarına uygunluğunu denetlemek için işlev tespiti yapılır.
2
Türk Dil Kurumunun (TDK) kurallarına göre yaklaşıklık bildiren sayı gruplarının yazımını kontrol etme
TDK imla kurallarına göre 'on on iki', 'üç beş' gibi yaklaşıklık bildiren sayı gruplarının arasına herhangi bir noktalama işareti (kısa çizgi vb.) konmaz.
Hatalı kullanımı tespit ederek doğru cevaba ulaşmak hedeflenir.

Anahtar Kavram

Kısa Çizgi ve Eğik Çizginin İşlevleri ile Sayı Gruplarının Yazımı
Soru 6Soru →

Aşağıdaki cümlelerde kullanılan kısa çizgi (-), uzun çizgi (—) ve eğik çizgilerin (/) işlevlerini, verilen TDK kurallarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Yazarın 1914-1918 yılları arasındaki I. Dünya Savaşı anılarını anlattığı bu eser, dönemin sosyal yapısını gözler önüne seriyor.
Türkçede yönelme durumu eki -a/-e şeklinde iki farklı ses uyumu biçimine sahiptir.
Sözlükte yer alan 'oku-' eylemi, kelimenin temel anlamını kuran en küçük birimdir.
Müdür Bey, odasına giren memura sert bir ses tonuyla sordu:
— Bugün teslim edilmesi gereken raporlar neden hâlâ hazırlanmadı?

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Tarih aralığı belirten ilk cümle zaman aralığını bildiren kısa çizgi kuralıyla, yönelme eki varyantlarını gösteren ikinci cümle eklerin farklı biçimlerini gösteren eğik çizgi kuralıyla, fiil kökünü gösteren üç��ncü cümle fiil köklerini gösteren kısa çizgi kuralıyla ve dördüncü cümle konuşma çizgisi kuralıyla eşleşmektedir.
Verilen cümlelerdeki çizgiler ve eğik çizgiler, Türk Dil Kurumunun belirlediği noktalama kurallarına tam olarak uymaktadır. Tarih aralıklarında kısa çizgi, ekin farklı yazılışlarında eğik çizgi, fiil köklerinde kısa çizgi ve diyaloglarda uzun çizgi kullanılması doğru eşleştirmeyi sağlamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
İlk cümledeki '1914-1918' ifadesini ve aradaki kısa çizgiyi inceleyiniz.
Bu kısa çizginin iki tarih arasında zaman aralığı belirttiği görülür.
Türk Dil Kurumu kurallarına göre sayılar arasında 've, ile, ila, ...-den ...-e' anlamlarını vermek üzere kısa çizgi kullanılır.
2
İkinci cümledeki '-a/-e' ifadesinde bulunan eğik çizgiyi inceleyiniz.
Eğik çizginin yönelme ekinin ses uyumuna göre değişen biçimlerini ayırdığı anlaşılır.
Dil bilgisinde eklerin farklı biçimlerini göstermek için eğik çizgi kullanılır.
3
Üçüncü cümledeki 'oku-' ifadesinin sonunda yer alan kısa çizgiyi inceleyiniz.
Kısa çizginin 'oku' kelimesinin mastar eki almamış fiil kökü durumunu gösterdiği tespit edilir.
Dil bilgisinde fiil kök ve gövdelerini göstermek için kısa çizgi kullanılır.
4
Dördüncü cümlede konuşma aktarımından hemen önce kullanılan uzun çizgiyi inceleyiniz.
Çizginin doğrudan konuşmayı başlatan konuşma çizgisi olduğu saptanır.
Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için uzun çizgi kullanılır.

Anahtar Kavram

Kısa çizgi, uzun çizgi ve eğik çizginin Türk Dil Kurumu kurallarına göre dil bilgisindeki ve cümle içerisindeki kullanım işlevleri.
Soru 7Soru →

Türkçede kısa çizgi (-), uzun çizgi (—) ve eğik çizgi (/) Türk Dil Kurumunun belirlediği kurallar çerçevesinde farklı işlevlerde kullanılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu noktalama işaretlerinden birinin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kürsüye çıkan yazar, kendisini dinleyen kalabalığa doğru eğilerek:
— 'Sanat, hayatı daha katlanılabilir kılma çabasından başka bir şey değildir.' sözüyle konuşmas��na başladı.

Cevap

Kürsüye çıkan yazarın sözünü aktarırken hem tırnak işaretinin hem de uzun çizginin bir arada kullanıldığı cümle yanlıştır.
TDK kurallarına göre, doğrudan yapılan konuşmalar ve alıntılar tırnak işareti içinde verildiğinde satır başında uzun çizgi (konuşma çizgisi) kullanılmaz. Kürsüye çıkan yazarın konuşmasının aktarıldığı cümlede hem uzun çizgi hem de tırnak işareti birlikte kullanılarak noktalama hatası yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki kısa çizgi, uzun çizgi ve eğik çizgilerin kullanım amaçlarını ve TDK kurallarını incelemek.
Noktalama işaretlerinin işlevlerinin tespit edilmesi.
Hatalı noktalama kullanımını belirlemek için kuralları bilmek gerekir.
2
Kürsüye çıkan yazarın konuşmasının aktarıldığı cümleyi analiz etmek.
Konuşma cümlesinin tırnak işareti içinde sunulduğu, fakat satır başında ayrıca uzun çizgi kullanıldığı belirlenmiştir.
Türk Dil Kurumu kurallarına göre, konuşmalar tırnak içinde verildiğinde uzun çizgi kullanılmamalıdır. Bu kurala uyulmaması bir noktalama hatasıdır.
3
Diğer seçeneklerdeki noktalama işlevlerini doğrulamak.
Eğik çizgi ve kısa çizgi kullanımlarının (ek gösterimi, ara söz sınırlama, tarih aralığı, dize ayrımı) TDK kılavuzuna tamamen uygun olduğunun teyit edilmesi.
Soru kökünün doğruluğundan emin olmak için alternatiflerin elenmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Kısa Çizgi, Uzun Çizgi ve Eğik Çizginin İşlevleri
Tahmini Süre:1m 30s
Kısa Çizgi, Uzun Çizgi ve Eğik Çizginin İşlevleri Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin