Examkin

Ünsüz Düşmesi

4 soru

Tüm türler4Çoktan seçmeli2Eşleştirme1Boşluk doldurma1
Soru 1Soru →

Aşağ��daki metinde parantez içinde kökleri ve ekleri belirtilen sözcüklerin, ünsüz düşmesi kuralına uygun biçimde türetilmiş hâllerini yazarak {{blank_1}}, {{blank_2}} ve {{blank_3}} ile gösterilen boşlukları doğru şekilde doldurunuz. Bu doğrultuda boş bırakılan yerlere sırasıyla hangi sözcükler getirilmelidir?

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Edebiyat eleştirmeninin, genç şairlerin eserlerini hiçbir zaman (küçük-ümse-diği) görülmemiştir. O, her eserde parlatılmayı bekleyen bir cevher arar. Şehrin tarihi dokusunu koruyan o eski (kalk-dır-ım) taşlarında yürürken sonbaharın gelişiyle iyice (seyrek-el-en) yaprakların hüznünü hissederdi.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Boş bırakılan yerlere sırasıyla 'küçümsediği', 'kaldırım' ve 'seyrelen' sözcükleri getirilmelidir.
Boş bırakılan yerlerde sırasıyla 'küçümsediği' (küçük-ümse-), 'kaldırım' (kalk-dır-ım) ve 'seyrelen' (seyrek-el-en) sözcükleri yer almalıdır. Bu sözcüklerin tamamında yapım eki alırken 'k' ünsüzünün düştüğü görülmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci boşluktaki parantez içi ifadenin (küçük-ümse-diği) ek-kök analizinin yapılması
küçük-ümse-diği -> küçümsediği
'küçük' isim köküne '-ümse-' yapım eki getirildiğinde kelime sonundaki 'k' ünsüzü düşer.
2
İkinci boşluktaki parantez içi ifadenin (kalk-dır-ım) ek-kök analizinin yapılması
kalk-dır-ım -> kaldırım
'kalk-' fiil köküne fiilden fiil yapım eki olan '-dır-' getirildiğinde kök sonundaki 'k' ünsüzü düşer.
3
Üçüncü boşluktaki parantez içi ifadenin (seyrek-el-en) ek-kök analizinin yapılması
seyrek-el-en -> seyrelen
'seyrek' isim köküne isimden fiil yapım eki olan '-el-' getirildiğinde kök sonundaki 'k' ünsüzü düşer.

Anahtar Kavram

Türkçede sonu 'k' ünsüzüyle biten bazı sözcükler, yapım eki (özellikle '-el-', '-se-', '-dir-' vb.) aldıklarında kök sonundaki 'k' ünsüzü düşer. Bu ses olayına ünsüz düşmesi denir.
Soru 2Soru →

Türkçede sonu 'k' ünsüzüyle biten bazı kelimelere küçültme eki getirildiğinde kelimenin sonundaki ünsüz düşer. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu açıklamaya uygun bir sözcük kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Soğuk kış günlerinde sıcacık bir çorba i��mek gibisi yoktur.

Cevap

Soğuk kış günlerinde sıcacık bir çorba içmek gibisi yoktur.
Ünsüz düşmesi, Türkçede genellikle sonu 'k' ünsüzüyle biten kelimelere '-cik/-cek' küçültme ekleri getirildiğinde yaşanır. Sıcak çorba ifadesinin geçtiği cümledeki 'sıcacık' sözcüğü 'sıcak' kökünden türetilmiştir ve ek alırken kelime sonundaki 'k' harfi düşmüştür. Bu sebeple doğru yanıt sıcak çorba seçeneğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki cümlelerde yer alan sözcükler kök ve eklerine ayrılarak ses olayları yönünden incelenir.
Cümlelerdeki kelimelerin yapısı tahlil edildiğinde ünlü daralması, ünsüz yumuşaması gibi farklı ses olayları tespit edilir.
Kelime düzeyindeki ses olaylarını doğru saptayabilmek için kök-ek analizinin yapılması gerekir.
2
'Sıcacık' sözcüğünün türetilme aşaması incelenir.
'Sıcak' kelimesine '-cik' eki getirildiğinde kelimenin sonundaki 'k' sesinin düştüğü ve kelimenin 'sıcacık' halini aldığı görülür.
Küçültme ekiyle yapılan ünsüz düşmesi kuralının bu sözcükte gerçekleştiğini doğrulamak amacıyla bu adım uygulanır.

Anahtar Kavram

Ünsüz Düşmesi
Soru 3Soru →

Edebiyatımızda ve günlük konuşma dilinde bazı sözcükler türetilirken ya da çeşitli ekler alırken kök sonundaki 'k' ünsüzünün düştüğü görülür.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz düşmesine uğramış bir sözcük kullanılmamıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hayattaki biricik amacı, daracık sokaklarda büyüyen çocuklara umut olmaktı.

Cevap

Hayattaki biricik amacı, daracık sokaklarda büyüyen çocuklara umut olmaktı.
Doğru cevap olan 'Hayattaki biricik amacı, daracık sokaklarda...' ile başlayan cümlede ünsüz düşmesi yoktur. Bu cümledeki 'biricik' ve 'daracık' sözcükleri, küçültme eki alırken ünlü türemesine (i ve a sesleri) uğramıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerde yer alan türetilmi�� veya ek almış sözcükleri tespit edip kök-ek çözümlemesini yapmak.
Her cümledeki ses olayına uğramış olabilecek aday sözcükler belirlenir.
Sözcüklerin orijinal köklerini tespit ederek meydana gelen ses değişimlerini gözlemlemek.
2
Ünsüz düşmesi gerçekleşen sözcükleri tek tek incelemek.
'seyrek-el-di' -> 'seyreldi', 'küçük-cük' -> 'küçücük', 'yüksek-el-di' -> 'yükseldi' ve 'küçük-se-yen' -> 'küçümseyen' sözcüklerinde 'k' ünsüzünün düştüğü saptanır.
Ünsüz düşmesi barındıran çeldirici seçenekleri elemek.
3
Doğru seçenekteki sözcükleri ünlü türemesi ve diğer ses olayları yönünden incelemek.
'biricik' (bir-i-cik) ve 'daracık' (dar-a-cık) sözcüklerinde ünsüz düşmesi değil, ünlü türemesi olduğu görülür. Diğer kelimelerde de ünsüz düşmesi yoktur.
Cümlede herhangi bir ünsüz düşmesi olmadığını teyit ederek doğru cevaba ulaşmak.

Anahtar Kavram

Türkçede sonu 'k' ünsüzüyle biten bazı sözcükler küçültme ekleri (-cik, -cek) veya fiil yapım ekleri (-el, -se) aldığında kök sonundaki 'k' ünsüzünün düşmesi olayıdır.
Soru 4Soru →

Aşağıda verilen türetilmiş sözcükleri, bu sözcüklerde ünsüz düşmesine yol açan eklerin işlevleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

yükselmek
küçümsemek
sıcacık
kaldırmak

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sözcüklerin kökleri ve ekleri incelenerek doğru eşleştirmeler şu şekilde olmalıdır: "yükselmek" sözcüğü "yüksek-el-mek" biçiminde türetilir ve '-el' ekiyle eşleşir; "küçümsemek" sözcüğü "küçük-mse-mek" biçiminde türetilir ve '-mse' ekiyle eşleşir; "sıcacık" sözcüğü "sıcak-cık" biçiminde türetilir ve '-cik' ekiyle eşleşir; "kaldırmak" sözcüğü ise "kalk-dır-mak" biçiminde türetilir ve '-dir' ekiyle eşleşir.
Verilen sözcükler doğru köklere ayrıldığında ("yüksek", "küçük", "sıcak", "kalk-") hepsinin sonunda 'k' ünsüzü olduğu görülür. Bu sözcüklere sırasıyla '-el', '-mse', '-cik' ve '-dir' ekleri getirildiğinde 'k' ünsüzleri düşmektedir. Bu eklerin işlevleri sağ sütundaki tanımlarla birebir uyuşmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
"yükselmek" sözcüğünün köküne ve aldığı eklere bakılır.
"yüksek" isim köküne fiil türeten '-el' eki getirilmiş ve 'k' ünsüzü düşmüştür. Bu durum birinci açıklama ile eşleşir.
Sözcüğün türeme sürecindeki ses olayını ve ekin işlevini belirlemek.
2
"küçümsemek" sözcüğünün köküne ve aldığı eklere bakılır.
"küçük" isim köküne fiil türeten '-mse' eki getirilmiş ve 'k' ünsüzü düşmüştür. Bu durum ikinci açıklama ile eşleşir.
Sözcüğün kökündeki ünsüz düşmesinin kaynağını tespit etmek.
3
"sıcacık" sözcüğünün köküne ve aldığı eklere bakılır.
"sıcak" isim köküne küçültme anlamı katan '-cik' eki getirilmiş ve 'k' ünsüzü düşmüştür. Bu durum üçüncü açıklama ile eşleşir.
Küçültme ekiyle türetilen sözcüklerdeki ünsüz düşmesini doğrulamak.
4
"kaldırmak" sözcüğünün köküne ve aldığı eklere bakılır.
"kalk-" fiil köküne fiilden fiil türeten '-dir' eki getirilmiş ve 'k' ünsüzü düşmüştür. Bu durum dördüncü açıklama ile eşleşir.
Fiil köklerine gelen eklerin neden olduğu ünsüz düşmesini belirlemek.

Anahtar Kavram

Türkçede sonu 'k' ünsüzüyle biten bazı sözcüklere isimden fiil yapım ekleri (-el, -mse), küçültme ekleri (-cik, -cek) veya fiilden fiil yapım ekleri (-dir) getirildiğinde kök sonundaki 'k' ünsüzü düşer.
Ünsüz Düşmesi Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin