Examkin

Neden-Sonuç, Amaç-Sonuç ve Koşul-Sonuç İlişkileri

24 questions

Question 21Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde neden-sonuç (gerekçe) ilişkisi vardır?

Show answer & explanation

Answer: Yoğun sis nedeniyle vapur seferleri geçici olarak iptal edildi.

Answer

Yoğun sis nedeniyle vapur seferleri geçici olarak iptal edildi.
Vapur seferlerinin iptal edilmesinin somut nedeni olan yoğun sis durumu gerçekleşmiştir. Sonuç olan iptal edilme eylemi de tamamlanmıştır. Cümlede iki durum da gerçekleşmiş olduğundan net bir neden-sonuç (gerekçe) ilişkisi kurulmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerdeki cümlelerin yüklemlerine yönelik yöneltilen sorularla eylemlerin gerçekleşme gerekçesini aramak.
Yoğun sis nedeniyle vapur seferlerinin iptal edildiği cümlesinde 'Vapur seferleri neden iptal edildi?' sorusunun karşılığı olarak 'yoğun sis nedeniyle' cevabı alınır.
Yükleme sorulan 'neden?' sorusuna mantıklı ve gerçekleşmiş bir gerekçe sunan cümle neden-sonuç cümlesidir.
2
Diğer seçeneklerdeki anlam ilişkilerini ayırt etmek.
Proje yetiştirme ve kitap satın alma cümlelerinde henüz gerçekleşmemiş bir hedefin (amaç) olduğu; spor yapma cümlesinde ise bir şartın (koşul) öne sürüldüğü tespit edilir.
Amaç-sonuç ve koşul-sonuç cümlelerinin neden-sonuç cümlelerinden temel farkı, eylemin gerekçesinin değil, hedefinin veya şartının sunulmasıdır.

Key Concept

Cümlede Neden-Sonuç İlişkisi

Hints

1
Cümlelerdeki yargıların gerçekleşip gerçekleşmediğine dikkat edin. Neden-sonuç cümlelerinde hem neden hem de sonuç gerçekleşmiştir.
2
Cümleleri birbirine bağlayan ek ve sözcüklere odaklanın. '-mak amacıyla' ifadesi amaç bildirirken, 'nedeniyle' ifadesi doğrudan bir gerekçe sunar.
3
Vapur seferlerinin iptal edilme gerekçesinin kesin olarak yaşanıp yaşanmadığını değerlendirin.

Practice More

Neden-sonuç ve amaç-sonuç ayrımını daha iyi kavramak için cümlelerdeki '-mak için' yerine '-mak amacıyla' ifadesini koyarak test edebilirsiniz. Eğer uyuyorsa amaç-sonuçtur.

Alternative Method

Cümleleri 'çünkü' bağlacını kullanarak tersten okuyun: 'Vapur seferleri geçici olarak iptal edildi çünkü yoğun sis vardı.' Bu ifade anlamlı olduğu için neden-sonuç ilişkisidir.
Estimated Time:45s
Question 22Question →

(I) Modern edebiyat eleştirisinde metinlerarasılık, bir metnin kendisinden önce yazılmış diğer metinlerle kurduğu anlamsal ve biçimsel ilişkiler ağını ifade eder. (II) Bir yazarın, seleflerinin yapıtlarını körü körüne taklit etmekten kaçınması, kendi özgün sesini bulabilmesinin en temel koşuludur. (III) Yazar, edebi geleneğin sunduğu zengin birikimi kendi estetik potasında eriterek yeniden üretmek amacıyla metinlerarası göndermelere sıklıkla başvurur. (IV) Ancak okur, metindeki bu göndermelerin izini sürecek kültürel donanıma sahip değilse yazarın kurduğu bu çok katmanlı anlam dünyası büyük oranda kapalı kalacaktır. (V) Edebi metinlerin bu gizemli doğası, okuru pasif bir alıcı olmaktan çıkarıp metnin üretimine aktif olarak katılan bir figür hâline getirdiği için edebiyat eleştirisinin de yönünü değiştirmiştir.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: III. cümlede, yazarın metinlerarası göndermeleri kullanma gerekçesi neden-sonuç ilişkisiyle açıklanmıştır.

Answer

III. cümlede yazarın metinlerarası göndermelere başvurma gerekçesinin neden-sonuç ilişkisiyle açıklandığını iddia eden seçenek.
Doğru cevap, III. cümlede neden-sonuç ilişkisi olduğunu iddia eden seçenektir. Çünkü bu cümlede geçen 'yeniden üretmek amacıyla' ifadesi, eylemin gerekçesini bir amaca bağlamaktadır. Amaç-sonuç cümlelerinde eylem henüz gerçekleşmemiş olup geleceğe yönelik bir hedef barındırır. Bu yüzden cümle amaç-sonuç ilişkisi kurmaktadır, neden-sonuç değil.

Step-by-Step Solution

1
Parçadaki numaralanmış cümlelerin anlam ilişkilerini analiz edin.
I. cümlede tanım yapılmış; II. cümlede 'koşul' kelimesiyle şart anlamı verilmiş; III. cümlede 'amacıyla' ifadesiyle amaç-sonuç ilişkisi kurulmuş; IV. cümlede '-se/sa' ekiyle koşul-sonuç ilişkisi kurulmuş; V. cümlede '-diği için' yapısıyla neden-sonuç ilişkisi kurulmuştur.
Her bir cümlenin yargı taşıma yönünü ve kullanılan bağlaç/eklerin işlevini doğru belirlemek gerekir.
2
III. cümleyi dil bilgisel ve anlamsal açıdan tekrar değerlendirin.
Cümledeki 'yeniden üretmek amacıyla' ifadesi, eylemin gerçekleştirilmesindeki hedefi (amacı) bildirmektedir. Eylem henüz gerçekleşmemiştir ve geleceğe yöneliktir.
Amaç-sonuç ilişkisi ile neden-sonuç ilişkisi arasındaki farkı ayırt etmek, doğru cevaba ulaşmayı sağlar.
3
Seçeneklerdeki iddialarla cümlelerin gerçek anlam ilişkilerini karşılaştırın.
III. cümleyle ilgili seçenekte cümlenin 'neden-sonuç' ilişkisi barındırdığı iddia edilmiştir. Oysa bu cümle amaç-sonuç cümlesidir. Dolayısıyla bu yargı yanlıştır.
Soruda yanlış olan ifade sorulduğu için amaç-sonuç ilişkisini yanlış tanımlayan seçenek doğru yanıt olmalıdır.

Key Concept

Cümlede anlam ilişkileri (Neden-sonuç ve amaç-sonuç farkı)
Question 23Question →

Cümlede eylemin hangi amaca yönelik gerçekleştirildiğini bildiren yargılara 'amaç-sonuç', eylemin gerçekleşme gerekçesini ortaya koyan yargılara ise 'neden-sonuç' cümleleri denir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde amaç-sonuç ilişkisi kurulmuştur?

Show answer & explanation

Answer: Sanatçı, yeni nesillere geleneksel masalları sevdirmek üzere bu kitabı kaleme almış.

Answer

Sanatçı, yeni nesillere geleneksel masalları sevdirmek üzere bu kitabı kaleme almış.
Sanatçının kitabı kaleme alma eylemi, geleneksel masalları sevdirmek gibi henüz gerçekleşmemiş bir amaca yöneliktir. Eylem amaç doğrultusunda yapıldığından bu cümlede amaç-sonuç ilişkisi bulunmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerdeki cümlelerde yer alan yargılar arasındaki anlam ilişkilerini (neden-sonuç, amaç-sonuç, koşul-sonuç) belirlemek üzere cümleleri analiz edin.
Cümlelerdeki bağlayıcı unsurlar ve anlam ilgileri tespit edilir.
Yargıların hangi mantıksal ilişkiyle birbirine bağlandığını görmek doğru cevaba ulaşmayı sağlar.
2
Amaç-sonuç bildiren cümlede eylemin henüz gerçekleşmemiş bir hedefe yönelik olup olmadığını kontrol edin.
Geleneksel masalları sevdirmek üzere ifadesinde, sevdirmek eyleminin hedeflenen amaç olduğu ve kitabın bu amaç doğrultusunda yazıldığı anlaşılır.
Amaç-sonuç cümlelerinde amaçlanan durum henüz gerçekleşmemiştir; neden-sonuç cümlelerinde ise neden olan durum gerçekleşmiştir.

Key Concept

Neden-Sonuç ve Amaç-Sonuç İlişkilerini Ayırt Etme
Estimated Time:1m 0s
Question 24Question →

(I) Derin denizlerdeki hidrotermal bacaların çevresinde gelişen ekosistemler, güneş ışığından tamamen mahrum kaldığı için birincil üretimi gerçekleştirmek üzere kemosenteze dayalı alternatif bir metabolik yolak geliştirmiştir. (II) Bölgedeki kemosentetik bakteriler, bacalardan salınan yüksek orandaki toksik kükürt bileşiklerini oksitleyerek diğer canlıların besin zincirine dahil olabileceği organik bileşikleri sentezleme amacıyla çalışır. (III) Ortamdaki ekstrem sıcaklık ve basınç değerleri dengede kaldığı sürece, bu bakterilerle simbiyotik ilişki kuran dev tüp solucanları besin ihtiyacını dışarıdan hiç katı yiyecek almadan karşılayabilir. (IV) Evrimsel süreçte bu ekstrem koşullara adapte olabilmek için genomlarında özel protein kodlayan genler barındıran bu canlılar, ortam koşulları değişse de hayatta kalmayı başarırlar. (V) Bu benzersiz ekosistemin sürdürülebilirliği ise kemosentetik organizmaların bacalardan salınan kimyasallara kesintisiz erişim sağlayabilmesine bağlıdır.

Bu parçada numaralanmış cümlelerdeki anlam ilişkileriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: IV. cümlede, canlıların genomlarında özel protein kodlayan genler barındırması durumunun gerekçesi ortaya konmuştur.

Answer

Dördüncü cümlede, canlıların genomlarında özel protein kodlayan genler barındırması durumunun gerekçesinin ortaya konduğu yargısı söylenemez; çünkü ilgili cümlede neden-sonuç değil, amaç-sonuç ilişkisi kurulmuştur.
Dördüncü cümlede geçen 'bu ekstrem koşullara adapte olabilmek için' ifadesi, canlıların genomlarında özel protein kodlayan genler barındırmasının gerekçesini (nedenini) değil, bu eylemin gerçekleştirilme amacını belirtmektedir. Türkçe dil bilgisinde '-mek için' edat grubu genellikle amaç-sonuç ilişkisi kurar. Bu cümlede de canlıların hedeflediği durum (adapte olmak) henüz gerçekleşmemiş bir amaca işaret ettiğinden, cümledeki ilişki neden-sonuç değil amaç-sonuç ilişkisidir. Dolayısıyla dördüncü cümleyle ilgili yapılan değerlendirme yanlıştır ve söylenemez.

Step-by-Step Solution

1
Birinci cümlenin anlam ilişkilerini belirleme
'güneş ışığından tamamen mahrum kaldığı için' gerekçe (neden-sonuç), 'birincil üretimi gerçekleştirmek üzere' ise hedef (amaç-sonuç) bildirir. Değerlendirme doğrudur.
Cümledeki çift yönlü anlam ilişkisinin doğruluğunu teyit etmek için.
2
İkinci cümlenin anlam ilişkilerini belirleme
'organik bileşikleri sentezleme amacıyla' ifadesi net bir amaç-sonuç ilişkisi kurar. Değerlendirme doğrudur.
Eylemin yöneldiği hedefin (amacın) varlığını kontrol etmek için.
3
Üçüncü cümlenin anlam ilişkilerini belirleme
'dengede kaldığı sürece' ifadesi koşul-sonuç bildirir. Değerlendirme doğrudur.
Eylemin gerçekleşmesinin bir şarta bağlı olup olmadığını saptamak için.
4
Dördüncü cümlenin anlam ilişkilerini belirleme
'adapte olabilmek için' ifadesi amaç-sonuç ilişkisidir. Seçenekteki 'gerekçe' (neden-sonuç) tespiti yanlıştır.
Amaç ve gerekçe (neden) kavramlarının karıştırılıp karıştırılmadığını incelemek için.
5
Beşinci cümlenin anlam ilişkilerini belirleme
'erişim sağlayabilmesine bağlıdır' ifadesi bir durumun gerçekleşmesinin başka bir durumun gerçekleşmesi şartına bağlı olduğunu (koşul-sonuç) belirtir. Değerlendirme doğrudur.
Son cümledeki koşul ilişkisini netleştirip söylenemez olan seçeneği kesinleştirmek için.

Key Concept

Neden-Sonuç, Amaç-Sonuç ve Koşul-Sonuç İlişkileri
PreviousPage 2 / 2
Neden-Sonuç, Amaç-Sonuç ve Koşul-Sonuç İlişkileri Practice Questions — ALES — Page 2 | Examkin