Türkiye'de dağların uzanış doğrultusu ve yükselti farkları, rüzgârların ulaştıkları bölgelerde farklı klimatik karakterler kazanmasına yol açar. Bir dağ yamacı boyunca yükselerek nemini bırakan hava kütlesinin, diğer yamaçta sürtünmenin de etkisiyle her metrede sıcaklığını artırarak aşağı doğru esmesiyle oluşan 'fön rüzgârları', ulaştığı yerde kurutucu ve sıcaklığı artırıcı bir etki yapar.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de rüzgârların bu mekanizmayla ulaştığı yerlerde ortaya çıkardığı bir sonuç olarak gösterilemez?
- ARize ve çevresinde turunçgil tarımına imkan sağlayan mikroklima alanlarının oluşması
- BKış mevsiminde Kuzey Anadolu Dağları'nın iç kesimlere bakan yamaçlarında ani kar erimeleri ve çığ riskinin artması
- CToros Dağları'nı aşarak İç Anadolu'ya ulaşan hava kütlelerinin tarım ürünlerini erken olgunlaştırması veya kurutması
- Yaz mevsiminde Güneydoğu Anadolu'da Basra alçak basıncının etkisiyle esen Samyeli rüzgârının şiddetli buharlaşmaya yol açmasıAnswer
- EArtvin'in Çoruh vadisi boyunca zeytin ağaçlarının yetişme alanı bulması
Answer
Güneydoğu Anadolu'da etkili olan Samyeli rüzgârının sıcaklığı ve buharlaşmayı artırması, fön mekanizmasıyla değil, rüzgârın geldiği yerin (kaynağının) tropikal özellikleriyle ilgilidir.
Doğru cevap olan ifade, Samyeli rüzgârının etkisini anlatmaktadır. Samyeli, kaynağını tropikal bölgelerden alan ve Basra alçak basıncının etkisiyle Türkiye'ye giren bir rüzgârdır. Bu rüzgârın sıcak ve kuru karakteri, geçtiği çöllerden ve düşük enlemlerden kaynaklanır; yani bir dağ yamacı boyunca alçalma (fön) zorunluluğu yoktur. Diğer seçeneklerdeki durumlar ise tamamen dağların üzerinden aşarak alçalan havanın yarattığı mikroklima veya sıcaklık anomalileri (fön etkisi) ile doğrudan ilişkilidir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Fön rüzgârları (adyabatik ısınma) ile kaynağına bağlı sıcak rüzgârlar (Samyeli) arasındaki mekanizma farkı.
Hints
1
Soruda açıklanan mekanizma 'Fön Rüzgârı'dır. Seçeneklerden hangisinin bu mekanizmaya (dağdan inme) ihtiyaç duymadığını düşünün.
2
Bir rüzgârın sıcak olması için ya ekvator yönünden gelmesi (enlem) ya da bir dağdan aşağı inmesi (özel konum/fön) gerekir. Hangisi rüzgârın geldiği yerin sıcaklığıyla açıklanır?
3
Samyeli (Kesişleme), Türkiye'ye güneydoğudan giren ve kaynağını çöl bölgelerinden alan bir rüzgârdır. Diğerleri ise Türkiye'nin dağlık yapısı nedeniyle oluşan fön etkileridir.
Practice More
Türkiye'de rüzgâr frekans güllerini inceleyerek, yer şekillerinin rüzgârın esiş yönü üzerindeki (kanalize olma) etkisini çalışabilirsiniz.
Alternative Method
Rüzgârların karakterini 'kaynak kökenli' ve 'sürtünme kökenli' olarak ayırın. Samyeli kaynak kökenliyken (enlem), diğerleri sürtünme ve yer şekli kökenlidir (fön).
Estimated Time:1m 30s