Examkin

Question

Difficulty: HardTürkiye'de Rüzgarlar

Türkiye'de etkili olan yerel rüzgarlardan Samyeli (Keşişleme), özellikle yaz aylarında Güneydoğu Anadolu'da sıcaklığı ve buharlaşmayı artırarak tarımsal verimi olumsuz etkiler. Diğer yandan, özellikle kış ve bahar aylarında Karadeniz ve Akdeniz'in kıyı kuşaklarında görülen Fön rüzgarları da ulaştıkları yamaçlarda sıcaklığı aniden artırarak kar erimelerine veya tarım ürünlerinin erken olgunlaşmasına/kurumasına neden olur.

Her iki rüzgarın da ulaştıkları yerde sıcaklığı artırıcı etki yapmasına rağmen; bu durumun temel coğrafi gerekçeleri arasındaki fark aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

  1. Samyeli'nin sıcaklığı artırması matematik konum (enlem etkisi) ile açıklanırken, Fön rüzgarının sıcaklığı artırması özel konum (yer şekilleri ve yükselti kaybı) ile açıklanır.Answer
  2. B
    Samyeli rüzgarı termik kökenli bir basınç merkezinden doğarken, Fön rüzgarı sadece dinamik kökenli bir hava kütlesinin alçalması sonucunda oluşur.
  3. C
    Samyeli rüzgarı deniz üzerinden gelerek nem topladığı için sıcaklığı artırırken, Fön rüzgarı karasal kökenli bir kaynaktan doğduğu için sıcaklığı artırır.
  4. D
    Samyeli rüzgarı yıl boyunca sabit bir basınç merkezinden eserken, Fön rüzgarı sadece mevsimlik sıcaklık farklarından dolayı oluşur.
  5. E
    Samyeli'nin etkisi bitki örtüsünün cılız olmasına bağlıyken, Fön'ün etkisi dağların denize paralel uzandığı her yerde matematik konumun bir sonucu olarak ortaya çıkar.

Answer

Samyeli'nin sıcaklığı artırması matematik konum (enlem etkisi) ile açıklanırken, Fön rüzgarının sıcaklığı artırması özel konum (yer şekilleri ve yükselti kaybı) ile açıklanır.
Samyeli rüzgarı, Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'deki matematik konumu gereği güneyden (ekvatoral/tropikal kuşaktan) geldiği için sıcak bir karakter taşır. Ancak Fön rüzgarı, hava kütlesinin bir dağ yamacından aşağı doğru alçalırken maruz kaldığı sürtünme ve adyabatik sıkışma sonucu ısınmasıyla oluşur. Bu durum rüzgarın geldiği sektörden bağımsız olarak dikey yönlü hareketin (özel konumun) bir sonucudur.

Step-by-Step Solution

1
Samyeli rüzgarının karakterini analiz et.
Samyeli, Türkiye'nin güneyinden (Suriye/Irak çölleri) esen bir rüzgardır. Türkiye Kuzey Yarım Küre'de olduğu için güneyden gelen rüzgarlar enlem etkisiyle (matematik konum) sıcaklığı artırır.
Rüzgarın kaynağı olan enlemin sıcaklık üzerindeki temel etkisini belirlemek için.
2
Fön rüzgarının oluşum mekanizmasını analiz et.
Fön rüzgarı, bir hava kütlesinin dağ yamacı boyunca yükselip nemini bıraktıktan sonra diğer yamaçtan aşağı doğru hızla inmesiyle oluşur. Alçalan hava sürtünme ve sıkışma etkisiyle her 100100 metrede 1∘C1^\circ C ısınır.
Yükselti değişimine bağlı sıcaklık artışının özel konumla ilişkisini saptamak için.
3
İki rüzgarın sıcaklık artırma nedenlerini karşılaştır.
Biri kaynağını güneyden (enlem) alırken, diğeri dikey hava hareketinden (yükselti kaybı/özel konum) alır.
Soruda istenen temel coğrafi gerekçe farkını ortaya koymak için.

Key Concept

Matematik Konum (Enlem) vs. Özel Konum (Yükselti/Yer Şekilleri) Etkisi

Practice More

Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında Fön rüzgarlarının kışın ılımanlaştırıcı etkisiyle oluşan 'mikroklima' alanlarını (örneğin Rize'de turunçgil, Iğdır'da pamuk) incelemek konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question

Topics

Türkiye'de Rüzgarlar

More questions from this topic