Examkin

Question

Difficulty: HardAkarsu Şekilleri

Türkiye'de akarsu aşındırması ve biriktirmesi sonucunda oluşan yer şekillerinin özellikleri, arazinin jeolojik yapısı ve akarsuyun yatak eğimi gibi faktörlere bağlı olarak değişkenlik gösterir. Akarsuların oluşturduğu yer şekillerinin gelişim süreçleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. Peri bacalarının oluşumunda ana etken sel sularının volkanik tüfleri aşındırmasıdır; rüzgârlar ise bu şekillerin son halini almasında yalnızca dolaylı bir etkiye sahiptir.Answer
  2. B
    Akarsuların döküldüğü kıyılarda gelgit genliğinin yüksek olması ve kıta sahanlığının dar olması, alüvyon birikimini hızlandırarak delta ovası oluşumunu kolaylaştırır.
  3. C
    Akarsu yatağında dev kazanlarının yaygın olarak görülmesi, akarsuyun denge profiline ulaştığını ve yatak boyunca biriktirme faaliyetlerinin hakim olduğunu gösterir.
  4. D
    Hem aşındırma hem de biriktirme süreçlerinin birlikte etkili olduğu menderesler, akarsuyun yatak eğiminin ve akış hızının en yüksek olduğu dağlık alanlarda oluşur.
  5. E
    Platolar, akarsular tarafından derin vadilerle parçalanmış geniş düzlükler olup Türkiye'de yalnızca dış kuvvetlerin biriktirme faaliyetleri sonucunda dördüncü jeolojik zamanda oluşmuşlardır.

Answer

Peri bacalarının oluşumunda ana etkenin sel suları olduğu ve rüzgârların dolaylı etkiye sahip olduğu ifade doğrudur.
Doğru olan ifadede peri bacalarının oluşumundaki hiyerarşi doğru verilmiştir. Peri bacaları, tüf ve bazalt gibi volkanik kayaçların bulunduğu sahalarda sel sularının (akarsu) mekanik aşındırmasıyla meydana gelir. Rüzgârlar bu sahalarda bitki örtüsü az olduğu için etkilidir ancak ana şekillendirici değil, şekli belirginleştiren ikincil (dolaylı) kuvvettir.

Step-by-Step Solution

1
Peri bacalarının oluşum mekanizmasını analiz etmek.
Peri bacaları, bitki örtüsünden yoksun volkanik tüflerin sel suları tarafından aşındırılmasıyla oluşur. Tepedeki dirençli bazalt blokları altındaki tüfü korur.
Dış kuvvetlerin yer şekilleri üzerindeki rollerini (doğrudan/dolaylı) ayırt etmek gerekir.
2
Delta ovası ve denge profili gibi kavramların şartlarını değerlendirmek.
Delta için sığ deniz (geniş kıta sahanlığı) gerekir. Denge profili ise akarsuyun deniz seviyesine yakın, düze yakın bir yatak almasıdır; bu durumda dev kazanı oluşmaz.
Yanlış önermelerin coğrafi prensiplerle çeliştiğini saptamak.
3
Karma yapılı (aşınım ve birikim) şekilleri incelemek.
Menderes ve seki (taraça) hem aşındırma hem biriktirme içeren şekillerdir. Menderes düşük eğimde, seki ise yükselme/tektonik süreçlerle oluşur.
Şekillerin oluşumundaki ana fiziksel değişkenleri (eğim, hız, yükselti değişimi) belirlemek.

Key Concept

Akarsu Yer Şekillerinin Oluşum Şartları

Hints

1
Şekilleri oluştururken akarsuyun hızına ve arazinin eğimine odaklanın; eğimin azaldığı yerlerde biriktirme, arttığı yerlerde aşındırma baskındır.
2
Peri bacaları İç Anadolu'da yaygındır ve volkanik arazilerde sel sularının etkisiyle oluşur; rüzgâr burada sadece 'yardımcı' roldedir.
3
Denge profili bir akarsuyun ulaşabileceği en son aşamadır. Bu aşamada akarsu denize yakın akar ve yatağında şelale (dolayısıyla dev kazanı) bulunmaz.

Practice More

Akarsuların denge profiline ulaşması durumunda Türkiye ekonomisinde hangi faaliyetlerin (ulaşım, enerji üretimi vb.) nasıl değişeceğini analiz edebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question

Topics

Akarsu Şekilleri

More questions from this topic