Türkiye'de akarsuların yataklarını derine doğru aşındırarak eski vadi tabanlarını basamaklar hâlinde yüksekte bırakmasıyla oluşan sekiler (taraçalar), hem aşınım hem de birikim süreçlerinin etkili olduğu poligenik şekillerdir. Anadolu Yarımadası'nın Neojen sonu ve Kuvaterner boyunca geçirdiği jeolojik değişimler dikkate alındığında, sekilerin oluşum mekanizması ve Türkiye'deki varlığı hakkında aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?
- Anadolu'nun epirojenik olarak toptan yükselmesi, akarsuların aşındırma gücünü yeniden kazanarak (gençleşme) eski alüvyal tabanlarını yarmasına ve basamaklı yapıların oluşmasına zemin hazırlamıştır.Answer
- BSekiler, akarsuların denge profiline ulaştığı havzalarda, sadece iklimsel yağış değişimlerine bağlı olarak yatağın kum adalarıyla dolması sonucu oluşan geçici birikim şekilleridir.
- CTürkiye'deki seki oluşumları, iç kuvvetlerin etkisinden bağımsız olarak sadece buzullar arası dönemlerde deniz seviyesinin yükselmesiyle (transgresyon) kıyı şeridinde biriken malzemelerden ibarettir.
- DBir akarsu havzasında seki gözlenmesi, o akarsuyun akış hızının azaldığını, derine aşındırmanın durduğunu ve menderesler çizerek tabanlı vadi oluşturduğunu kanıtlar.
- ESeki oluşumu, sadece karstik yapılı arazilerde kireç taşlarının çözünmesiyle meydana gelen basamaklı bir aşınım türü olup Türkiye'de sadece Akdeniz bölgesine özgüdür.
Answer
Anadolu'nun epirojenik yükselmesi sonucu akarsuların gençleşerek eski vadi tabanlarını yarmasıyla basamaklı sekilerin oluşması doğrudur.
Anadolu Yarımadası'nın Kuvaterner'de toptan yükselmesi, akarsuların yatak eğimini ve buna bağlı olarak aşındırma gücünü artırmıştır. Akarsular, daha önce vadi tabanlarında biriktirmiş oldukları alüvyonları, artan enerjileriyle derine doğru tekrar yarmaya başlamış; bunun sonucunda eski vadi tabanları mevcut akarsu yatağının her iki yanında basamaklar hâlinde yüksekte kalmıştır. Bu sürece 'akarsu gençleşmesi' denir ve sekiler bu sürecin tipik bir yer şeklidir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Akarsuların epirojenik yükselme sonucu gençleşmesi (rejuvenasyon) ve seki (taraça) oluşumu.
Hints
1
Sekinin bir 'gençleşme' şekli olduğunu ve akarsuyun tekrar derine aşındırmaya başladığını düşünün.
2
Anadolu'nun jeolojik geçmişindeki toptan yükselme hareketinin akarsu enerjisine etkisini hatırlayın.
3
Bir akarsu yatağını tekrar kazıyorsa (derine aşındırıyorsa), bu onun potansiyel enerjisinin (eğim ve yükseltisinin) arttığını gösterir.
Practice More
Akarsuların hem aşınım hem birikim yaptığı diğer bir şekil olan mendereslerin, sekinin aksine neden düşük eğimli sahalarda oluştuğunu araştırabilirsiniz.
Alternative Method
Seki oluşumunu bir merdivene benzetebilirsiniz; her basamak akarsuyun eski bir vadi tabanıdır ve akarsu her yükselme (epirojenez) döneminde bir alt basamağa inerek yatağını derinleştirmiştir.
Estimated Time:2m 0s