Examkin

Question

Difficulty: HardTürkiye'de Rüzgarlar

Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de yer alması nedeniyle kuzey sektörlü rüzgarların sıcaklığı düşürmesi, güney sektörlü rüzgarların ise sıcaklığı artırması beklenir. Bu durum, rüzgarların karakteri üzerinde enlem faktörünün (matematik konum) belirleyici olduğunu gösterir. Ancak bazı yerel rüzgarlar, estikleri bölgenin yer şekillerine bağlı olarak bu genel kuralın dışına çıkan bir termal karakter sergileyebilirler.

Buna göre; kış mevsiminde kuzeydoğu yönünden esen ve normal şartlarda dondurucu soğuklar getirmesi beklenen Poyraz rüzgarının, aşağıdaki yerlerin hangisinde bir 'istisna' olarak fön etkisi nedeniyle sıcaklığı artırıcı etki yapması beklenir?

  1. Doğu Karadeniz Dağları'nı aşarak Çoruh Oluğu'na (Artvin/Yusufeli çevresi) indiğindeAnswer
  2. B
    Yıldız Dağları'nı aşarak Ergene Havzası'na ulaştığında
  3. C
    Ege Denizi üzerinden geçerek Kıyı Ege'deki körfezlere ulaştığında
  4. D
    Toros Dağları'nı aşarak Akdeniz kıyı kuşağına ulaştığında
  5. E
    Tuz Gölü çevresindeki geniş düzlüklerde etkili olduğunda

Answer

Poyraz rüzgarının Doğu Karadeniz Dağları'nı aşarak Çoruh Oluğu'na indiği durumda sıcaklığı artırması beklenir.
Poyraz normalde soğuk bir rüzgar olsa da, Doğu Karadeniz Dağları'nı aşarak Çoruh Oluğu'na (Artvin/Yusufeli) indiğinde fön etkisi kazanır. Bu bölge, çevresindeki yüksek dağlar nedeniyle kuzeyden gelen havanın alçalarak ısınmasına neden olur ve bu durum kışın bile sıcaklıkların mevsim normallerinin üzerine çıkmasını sağlar.

Step-by-Step Solution

1
Rüzgarın normal karakterini belirle.
Poyraz, 'KAYIP SAKAL' şifresine göre kuzeydoğudan esen ve Türkiye'nin enlemi gereği sıcaklığı düşüren soğuk bir rüzgardır.
Soruda istenen istisnayı anlamak için önce genel kuralı (matematik konum etkisi) koymak gerekir.
2
Fön rüzgarının mekanizmasını hatırla.
Bir hava kütlesi dağ yamacı boyunca yükselirken soğur ancak dağı aşıp diğer yamaçtan aşağı inerken sürtünme nedeniyle her 100100 metrede 1∘C1^{\circ}C ısınır.
Kuzeyden gelen rüzgarın sıcaklığı artırmasının tek yolu yer şekilleri etkisidir.
3
Seçeneklerdeki topografik yapıyı analiz et.
Çoruh Oluğu, etrafı çok yüksek dağlarla (Kaçkarlar vb.) çevrili, deniz etkisine kapalı derin bir çukurluktur.
Fön etkisinin en belirgin görüldüğü yerler, yüksek dağ sıralarının hemen arkasındaki derin vadilerdir.
4
Sonucu doğrula.
Poyraz, Doğu Karadeniz'in yüksek zirvelerinden Çoruh Vadisi'ne inerken fönleşir ve bölgede zeytin gibi mikroklima ürünlerinin yetişmesine olanak sağlayan bir sıcaklık artışına neden olur.
Bu durum, özel konumun (yer şekilleri) matematik konumu (enlem) etkisiz kıldığı bir örnektir.

Key Concept

Özel konumun (yer şekilleri ve fön etkisi) matematik konum (enlem etkisi) üzerindeki baskınlığı.

Hints

1
'KAYIP SAKAL' şifresini hatırla; Poyraz hangi yönden eser ve normalde sıcaklığı nasıl etkiler?
2
Fön rüzgarının oluşması için hava kütlesinin bir dağı aşıp aşağı doğru inmesi gerektiğini unutma.
3
Türkiye'de kuzeyden gelen rüzgarların dağ aşıp ısınarak 'mikroklima' (zeytin, turunçgil vb.) oluşturduğu en ünlü vadiyi düşün.

Practice More

Lodos rüzgarının kışın sıcaklığı artırmasının matematik konumla mı yoksa özel konumla mı ilgili olduğunu analiz eden bir soru çözebilirsin.

Alternative Method

Matematik konum ile Özel konum arasındaki çelişkiyi ara: Normalde soğutması gereken bir rüzgar (kuzeyli), nerede ısıtır? Cevap her zaman 'fön' etkisinin olduğu, derin bir vadi veya dağ arkası çukurluğudur.
Estimated Time:1m 40s
Rate this question

Topics

Türkiye'de Rüzgarlar

More questions from this topic