Türkiye'de rüzgârların karakteri, yalnızca doğdukları bölgenin sıcaklık özelliklerini değil, aynı zamanda geçtikleri güzergâhtaki topografya ile girdikleri termodinamik etkileşimi de yansıtır. Kış mevsiminde İzlanda Dinamik Alçak Basıncı'nın () etki alanını genişleterek Türkiye'ye sokulmasıyla ortaya çıkan şiddetli bir Lodos (güneybatı) fırtınası sürecinde, hava kütlesinin Türkiye genelindeki etkileriyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?
- AToros Dağları'nın Akdeniz'e bakan güney yamaçlarında, denizden gelen nemli havanın yükselerek soğuması sonucu yoğun orografik yağışların gözlenmesi
- Bİç Anadolu ve Doğu Anadolu'daki tektonik çöküntü alanlarında kış boyu biriken soğuk ve durgun hava tabakasının (inversiyon), rüzgârın türbülans etkisiyle dağılması
- Kuzey Anadolu Dağları'nın denize bakan kuzey yamaçlarında, alçalan hava kütlesinin adyabatik olarak soğumasıyla birlikte nem doygunluğuna ulaşması ve sürekli sis örtüsü oluşturmasıAnswer
- DMarmara ve Ege Denizi kıyı yerleşimlerinde, rüzgârın deniz suyunu karaya doğru itmesi (fırtına kabarması) nedeniyle drenaj hatlarının geri tepmesi ve su baskınlarının yaşanması
- EDoğu Anadolu'nun iç kesimlerindeki yüksek platolarda, rüzgârın taşıdığı sıcak havanın etkisiyle ani kar erimelerinin başlaması ve akarsu debilerinde yükselme görülmesi
Answer
Kuzey Anadolu Dağları'nın kuzey yamaçlarında alçalan hava kütlesinin soğuyarak sis oluşturması yönündeki çıkarım yanlıştır; çünkü alçalan hava ısınır ve kurur.
Doğru seçenek, fiziksel bir imkansızlığı ifade etmektedir. Lodos rüzgârı Kuzey Anadolu Dağları'nı aşıp Karadeniz kıyılarına doğru alçalırken, 'adyabatik ısınma' sürecine girer. Isınan hava kütlesinin nem taşıma kapasitesi arttığı için bağıl nemi düşer, bu da mevcut bulut ve sislerin dağılmasına neden olur. Dolayısıyla alçalan havanın soğuyup sis oluşturması termodinamik açıdan yanlıştır.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Fön rüzgârlarının oluşum mekanizması ve adyabatik sıcaklık değişimleri
Hints
1
Bir hava kütlesi bir dağı aşarken, yükseldiği yamaçta farklı, alçaldığı yamaçta farklı davranış sergiler.
2
Alçalan hava kütlelerinin sıcaklığı ve nem taşıma kapasitesi arasındaki ilişkiyi hatırlayın. Isınan hava yoğuşabilir mi?
3
Lodos kuzeye doğru hareket ederken Karadeniz dağlarından aşağı süzülür; bu durum 'Fön' rüzgârı oluşturur. Fön rüzgârı havayı kurutur ve ısıtır.
Practice More
Türkiye'yi etkileyen basınç merkezlerinin (, , , ) hangi rüzgâr sistemlerini tetiklediğini ve mevsimlik etkilerini tekrar gözden geçirin.
Alternative Method
Hava kütlesinin dikey hareketlerini bir 'pompa' gibi düşünün. Havayı sıkıştırdığınızda (alçaldığında) ısınır, serbest bıraktığınızda (yükseldiğinde) soğur. Isınan bir pompanın içinde su buharının yoğuşması beklenemez.
Estimated Time:2m 30s