Examkin

Question

Difficulty: HardTürkiye'de Rüzgarlar

Türkiye'nin matematik konumu gereği kuzey sektörlü rüzgârlar sıcaklığı düşürürken, güney sektörlü rüzgârlar sıcaklığı artırır. Ancak bazı durumlarda yer şekillerinin rüzgârın ulaştığı bölge üzerindeki etkisi, bu genel kuralın dışına çıkılmasına ve rüzgârın karakter değiştirmesine neden olur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisinde rüzgârın sıcaklık üzerindeki etkisi enlem (matematik konum) faktörüyle açıklanamaz?

  1. A
    Karayel'in kış mevsiminde Balkanlar üzerinden gelerek Trakya ve Marmara'da sıcaklığı dondurucu seviyelere çekmesi
  2. B
    Lodos'un kış aylarında sıcaklığı artırarak Batı Anadolu'da ani kar erimelerine ve su taşkınlarına yol açması
  3. C
    Poyraz'ın kışın Karadeniz üzerinden nem alarak geçtiği kıyı kuşağında sıcaklığı düşürüp kar yağışlarına neden olması
  4. D
    Samyeli (Keşişleme) rüzgârının yaz mevsiminde Güneydoğu Anadolu'da aşırı sıcak ve kuru bir hava dalgası oluşturması
  5. Yıldız rüzgârının Karadeniz kıyı dağlarını aşıp iç kesimlere (Kelkit-Çoruh Oluğu gibi) inerken sıcaklığı her 100100 metrede 1∘C1^\circ C artırmasıAnswer

Answer

Yıldız rüzgârının Karadeniz kıyı dağlarını aşarak iç kesimlere inerken fön etkisiyle sıcaklığı artırması
Kuzey sektörlü olan Yıldız rüzgârının normal şartlarda sıcaklığı düşürmesi beklenir. Ancak dağ yamacından aşağıya doğru alçalan havanın her 100100 metrede 1∘C1^\circ C ısınmasıyla karakter değiştirmesi (Fön etkisi), rüzgârın sıcaklık etkisinin enlemle (matematik konum) değil, yer şekilleriyle (özel konum) açıklandığını kanıtlar.

Step-by-Step Solution

1
Rüzgârların yönünü ve enlem etkisini değerlendirin.
Türkiye Kuzey Yarım Küre'de (Orta Kuşak) yer aldığı için kuzeyden (Karayel, Yıldız, Poyraz) gelen rüzgârlar soğuk, güneyden (Samyeli, Kıble, Lodos) gelenler ise sıcaktır. Bu durum 'Matematik Konum'dur.
Ekvator'dan gelen hava kütleleri sıcaklığı artırırken, kutup yönünden gelenler azaltır.
2
Fön (Föhn) etkisi mekanizmasını inceleyin.
Dağ yamacı boyunca yükselen hava kütlesi her 200200 metrede 1∘C1^\circ C soğurken, diğer yamaçtan aşağı inen hava sürtünme etkisiyle her 100100 metrede 1∘C1^\circ C ısınır.
Alçalan havanın ısınması ve kuruması 'Özel Konum' (yer şekilleri) şartlarına bağlıdır.
3
Verilen durumları karşılaştırın.
Yıldız rüzgârı normalde kuzeyden gelen soğuk bir rüzgârdır. Ancak Karadeniz dağlarını aşıp içerdeki vadilere (Çoruh Oluğu gibi) indiğinde sıcaklığı artırıyorsa, bu enlem kuralına (Kuzey = Soğuk) ters düşer.
Rüzgârın karakterinin esiş yönünden ziyade yer şekilleriyle değişmesi matematik konumu geçersiz kılar.

Key Concept

Matematik Konum vs. Özel Konum (Fön Etkisi)

Hints

1
Türkiye'de 'KAYIP SAKAL' şifresindeki rüzgârların (Karayel, Yıldız, Poyraz, Samyeli, Kıble, Lodos) hangilerinin kuzeyden hangilerinin güneyden geldiğini hatırlayın.
2
Normal şartlarda kuzey rüzgârları soğuk, güney rüzgârları sıcaktır. Bu kurala 'enlem etkisi' denir. Bu kuralı bozan rüzgâra odaklanın.
3
Fön rüzgârları, estikleri yön soğuk bile olsa dağdan aşağı indikleri için ulaştıkları yeri ısıtırlar. Bu durum matematik konuma bir istisnadır.

Practice More

Fön rüzgârlarının Türkiye'de en çok hangi bölgelerde etkili olduğunu ve tarım ürünleri (mikroklima) üzerindeki etkilerini araştırabilirsiniz.

Alternative Method

Matematik konum rüzgârın yönüyle, özel konum ise rüzgârın geçtiği yer ve yer şekilleriyle (Fön) ilgilidir. Seçeneklerde 'Kuzeyden esip ısıtan' veya 'Güneyden esip soğutan' bir durum arayın.
Estimated Time:1m 30s
Rate this question

Topics

Türkiye'de Rüzgarlar

More questions from this topic