Examkin

Question

Difficulty: MediumAkarsu Şekilleri

Türkiye'deki akarsuların orta ve aşağı çığırlarında, yatak eğiminin azaldığı ve yatağın genişlediği kesimlerde "ırmak adası" (kum adası) adı verilen birikim şekillerine rastlanmaktadır. Ancak bu yer şekilleri çoğu zaman kalıcı bir nitelik taşımamakta, belirli dönemlerde görülüp daha sonra yer değiştirmekte veya tamamen ortadan kalkmaktadır.

Bu yer şekillerinin geçici bir karaktere sahip olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Akarsu rejimlerinin düzensiz olması ve akım miktarının yıl içinde büyük değişimler sergilemesiAnswer
  2. B
    Akarsu havzalarındaki mekanik çözülmenin ve erozyon şiddetinin bölgeden bölgeye farklılık göstermesi
  3. C
    Akarsuların yatak eğiminin genel olarak fazla olması ve derine aşındırma faaliyetinin devam etmesi
  4. D
    Akarsu havzalarında karstik kayaçların yaygın olması nedeniyle yer altına sızmanın fazla olması
  5. E
    Akarsuların büyük bir kısmının denge profiline ulaşmış olması ve menderesler çizerek akması

Answer

Irmak adalarının geçici olmasının temel nedeni, akarsu rejimlerinin düzensiz olması ve buna bağlı olarak akış gücünün yıl içinde değişmesidir.
Irmak adaları, akarsuyun taşıdığı alüvyonları taşıma gücünün yetmediği noktalarda biriktirmesiyle oluşur. Türkiye'de akarsu rejimleri genellikle düzensiz olduğu için, su seviyesinin düştüğü dönemlerde akış hızı azalır ve bu adalar belirginleşir. Ancak ilkbahar veya sonbahar yağışları/kar erimeleriyle debi arttığında, akarsuyun enerjisi de artar ve yatak içindeki bu gevşek kum birikintilerini sürükleyerek yok eder. Bu durum şekillerin geçici karakterde olmasına neden olur.

Step-by-Step Solution

1
Irmak adasının oluşum mekanizmasını analiz etmek.
Akarsuyun taşıma gücünün azaldığı (eğim azlığı, yatak genişlemesi) yerlerde materyallerin yatak içinde birikmesiyle oluştuğu belirlenir.
Şeklin oluşumu için gereken fiziksel koşulları anlamak çözümün ilk adımıdır.
2
Türkiye'deki akarsuların akım (debi) özelliklerini değerlendirmek.
Türkiye akarsularının büyük çoğunluğunun rejiminin düzensiz olduğu ve mevsimsel olarak debi farklarının yüksek olduğu tespit edilir.
Geçicilik kavramı zaman içindeki bir değişimle (mevsimsellik) açıklanmalıdır.
3
Debi değişimi ile yer şekli arasındaki ilişkiyi kurmak.
Debi azaldığında oluşan adaların, debi arttığında (akış hızı ve taşıma kapasitesi arttığı için) aşındırılarak taşındığı ve bu nedenle şekillerin geçici olduğu sonucuna varılır.
Neden-sonuç ilişkisi kurularak doğru cevaba ulaşılır.

Key Concept

Akarsu Rejimi ve Birikim Şekilleri İlişkisi

Hints

1
Bu yer şeklinin neden bazen var olup bazen yok olduğunu düşünün. Su miktarındaki değişim neyi etkiler?
2
Türkiye'deki akarsuların akış düzenini (rejimi) ve mevsimsel yağış değişimlerini hatırlayın.
3
Debi arttığında akarsuyun taşıma gücü artar. Bu durum yatak içindeki kum birikintilerine ne yapar?

Practice More

Menderes çizen bir akarsuyun hem aşınım hem birikim şekli olarak kabul edilmesinin nedenlerini araştırabilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Rate this question

Topics

Akarsu Şekilleri

More questions from this topic