Türkiye'de akarsuların büyük bir kısmının menderesler çizerek aktığı bir düzlükteyken, epirojenik hareketlerle arazinin bütünüyle yükselmesi sonucunda yataklarını hızla derinleştirerek 'gençleşmesi' söz konusudur. Bu süreçte akarsuyun eski vadi tabanının yüksekte kalarak basamaklı bir görünüm almasıyla oluşan 'sekiler' (taraçalar) ile yatağın menderes yapısını koruyarak derine kazılmasıyla oluşan 'gömük menderesler', bölgenin jeomorfolojik evrimi hakkında kritik bilgiler sunar.
Buna göre, bir akarsu havzasında hem akarsu sekisi hem de gömük menderes oluşumlarının bir arada görülmesi, bu sahanın geçmişi hakkında aşağıdakilerden hangisini kesin olarak kanıtlar?
- ABölgenin karstik aşınım süreçlerinden geçerek tamamen yeraltı sularıyla beslenen bir drenaj sistemine dönüştüğünü
- BAkarsuyun denge profiline tamamen ulaştığını ve yatak eğiminin sıfıra yaklaşarak biriktirme faaliyetlerinin durduğunu
- Sahanın peneplen aşamasındayken epirojenik yükselmeye maruz kalarak akarsuyun yeniden aşındırma gücü kazandığınıAnswer
- DHavzada sadece dış kuvvetlerin etkili olduğunu ve iç kuvvetlerin (epirojenez) yer şekillerini hiçbir dönemde etkilemediğini
- EBölgenin mutlak konumuna bağlı olarak dördüncü jeolojik zamanda buzul aşınımının nehir yatağını temelden şekillendirdiğini
Answer
Sahanın peneplen (yontukdüz) aşamasındayken epirojenik yükselmeye maruz kalarak akarsuyun yeniden aşındırma gücü kazandığı (gençleştiği) sonucuna ulaşılır.
Doğru seçenek olan ifadenin belirttiği gibi, mendereslerin varlığı arazinin bir dönem çok az eğimli bir düzlük (peneplen) olduğunu, bu mendereslerin yatağa gömülmesi ve taraçaların oluşması ise arazinin daha sonra epirojenik olarak yükseldiğini kanıtlar. Bu durum coğrafyada 'akarsuyun gençleşmesi' olarak adlandırılır.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Akarsu Gençleşmesi ve Rejuvenasyon
Hints
1
Akarsuyun hem menderes yapıp hem de yatağını derinleştirmesi için önce eğimsiz bir yerde olması, sonra arazinin yükselmesi gerekir.
2
Seki (taraça), akarsuyun hem aşındırma hem de biriktirme süreçlerinin birlikte etkili olduğu karma yapılı bir şekildir.
Practice More
Epirojenezin Türkiye akarsuları üzerindeki diğer etkilerini ve plato oluşum süreçlerini inceleyebilirsiniz.
Alternative Method
Seki oluşumunu 'basamak' olarak düşünün. Akarsu bir basamağı (eski taban) bırakıp daha derine iniyorsa, zemin yükselmiş veya deniz seviyesi alçalmış demektir.
Estimated Time:3m 0s