Kızılırmak ve Yeşilırmak, Karadeniz'e döküldükleri yerlerde geniş delta ovaları (Bafra ve Çarşamba) oluştururken; aynı denize dökülen Çoruh Nehri ve Doğu Karadeniz'deki pek çok akarsu bol alüvyon taşımalarına rağmen belirgin bir delta ovası oluşturamamıştır.
Bu durumun temel nedeni, Doğu Karadeniz kıyılarının aşağıdaki özelliklerinden hangisidir?
- ADağların kıyı çizgisine paralel ancak kıyıdan oldukça içeride uzanması
- BAkarsu havzalarında suda kolay çözünebilen karstik kayaçların yaygın olması
- Kıta sahanlığının (şelf alanının) dar olması ve deniz tabanının aniden derinleşmesiAnswer
- DKıyıda gelgit genliğinin delta oluşumunu engelleyecek düzeyde yüksek olması
- EKıyı boyunca etkili olan çok güçlü sıcak okyanus akıntılarının bulunması
Answer
Doğu Karadeniz'de kıta sahanlığının dar olması ve deniz tabanının aniden derinleşmesi, akarsuların getirdiği alüvyonların birikmesini engelleyerek delta oluşumunu imkansız hale getirmiştir.
Akarsuların taşıdıkları materyalleri (alüvyonları) deniz kıyısında biriktirebilmeleri için deniz derinliğinin az, yani kıta sahanlığının (şelf alanının) geniş olması şarttır. Doğu Karadeniz'de Kuzey Anadolu Dağları kıyı çizgisine çok yakın ve paralel uzandığı için deniz aniden derinleşir. Bu dar kıta sahanlığı nedeniyle, akarsuların getirdiği bol miktardaki alüvyon sığ bir zemin bulamadığından derin deniz çukurlarına kayarak kaybolur ve su yüzeyine çıkarak bir delta ovası oluşturamaz. Orta Karadeniz'de ise Canik Dağları daha geriden başladığı için kıyı sığdır ve Bafra, Çarşamba ovaları oluşabilmiştir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Delta Ovası Oluşum Şartları ve Kıta Sahanlığı İlişkisi
Hints
1
Orta Karadeniz (Samsun çevresi) ile Doğu Karadeniz (Trabzon, Rize, Artvin çevresi) kıyılarında dağların denize olan yakınlıklarını gözünüzde canlandırın.
2
Dağların denizin hemen dibinden başladığı yerlerde denize girildiğinde su aniden derinleşir. Bu durum akarsuların getirdiği toprağın (alüvyonun) birikmesini nasıl etkiler?
3
Delta ovası oluşumu için kıyının sığ olması, yani 'kıta sahanlığının (şelf alanının) geniş olması' temel fiziksel şarttır. Doğu Karadeniz'de bu sahanlık dar mıdır yoksa geniş midir?
Practice More
Karstik kayaç yapısının delta oluşumuna etkisini pekiştirmek için Akdeniz Bölgesi'nde denize dökülen Göksu Nehri (Silifke Deltası) ile Manavgat Nehri'ni (delta oluşturamamış) karşılaştıran sorular çözülebilir.
Alternative Method
Türkiye'nin fiziki haritasını gözünüzün önüne getirin. Haritada yeşil rengin (0-500m yükselti basamağı) geniş yer tuttuğu Bafra ve Çarşamba kıyılarında deniz sığdır. Ancak Doğu Karadeniz kıyılarında yeşil renk incecik bir şerit halindedir ve hemen kahverengiye (yüksek dağlara) dönülür; bu da kıyının aniden derinleştiğini (kıta sahanlığının dar olduğunu) kanıtlar.
Estimated Time:1m 0s