Examkin

Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası

778 questions

Question 301Question →

Türkiye'nin enerji planlamasında kaynakların coğrafi dağılımı, jeolojik özellikleri ve üretim karakteristikleri (baz yük, kesintili kaynak, depolama kapasitesi) bir bütün olarak değerlendirilmektedir. Bu planlama, hem enerji arz güvenliğini sağlamayı hem de dışa bağımlılığı azaltmayı amaçlamaktadır.

Türkiye'nin enerji kaynakları ve bu kaynakların işletilmesine yönelik coğrafi/teknik yaklaşımlar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlış bir değerlendirmedir?

Show answer & explanation

Answer: Türkiye'de akarsu rejimlerinin genel olarak düzensiz olması nedeniyle, üretimde istikrarı sağlamak ve mevsimsel dalgalanmaları dengelemek amacıyla akarsu tipi (regülatör) santraller, barajlı santrallere göre stratejik olarak daha öncelikli tercih edilmektedir.

Answer

Türkiye'de akarsu rejimlerinin düzensizliği nedeniyle enerji üretiminde sürekliliği sağlayan yapılar akarsu tipi (regülatör) santraller değil, barajlı (depolamalı) santrallerdir.
Türkiye'deki akarsu rejimlerinin düzensiz olması, enerji üretiminde büyük dalgalanmalara yol açar. Bu dalgalanmaları dengelemek ve talebin yüksek olduğu dönemlerde enerji sunabilmek için suyu biriktirme kapasitesine sahip barajlı santraller hayati öneme sahiptir. Akarsu tipi santraller ise sadece o andaki akıştan yararlandıkları için kurak mevsimlerde üretim yapamazlar, bu nedenle üretimde istikrarı sağlamak amacıyla öncelikli tercih edildikleri ifadesi coğrafi ve teknik olarak yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Türkiye'deki akarsuların rejim özellikleri ile santral tiplerini ilişkilendir.
Türkiye akarsuları genellikle düzensiz rejime sahiptir; bu durum suyun depolanmasını zorunlu kılar.
Süreklilik arz eden enerji üretimi için suyun debisinin düştüğü dönemlerde kullanılmak üzere depolanması gerekir.
2
Akarsu tipi (regülatör) ve barajlı santrallerin üretim kapasitesini karşılaştır.
Akarsu tipi santraller anlık akışa bağlıdır ve kurak dönemlerde üretimi durma noktasına gelir; barajlı santraller ise rezervuarları sayesinde istikrarlı üretim yapar.
Arz güvenliği ve baz yük yönetimi için depolama kapasitesi kritik bir teknik gerekliliktir.
3
Diğer enerji kaynaklarının (nükleer, jeotermal, termik) yer seçimi ve teknik özelliklerini doğrula.
Nükleer santraller için sismik güvenlik, linyit için hammaddeye yakınlık, jeotermal için kesintisiz üretim özellikleri bilimsel olarak doğrudur.
Her enerji türünün coğrafi ve fiziksel kısıtlamaları, tesislerin yerini ve stratejik değerini belirler.

Key Concept

Enerji Arz Güvenliği ve Santral Tiplerinin Fonksiyonel Farklılıkları
Estimated Time:3m 0s
Question 302Question →

Türkiye'de bölgesel kalkınmayı desteklemek ve turizm potansiyelini canlandırmak amacıyla "Yeşil Yol" ve "Turizm Gelişim Koridorları" gibi projeler hayata geçirilmiştir.

Bu projelerin mekânsal dağılışı ve hedefleriyle ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Kış Koridoru; Bursa (Uludağ), Bolu (Kartalkaya) ve Kayseri (Erciyes) gibi kış turizmi merkezlerini kapsayan aksın altyapısını modernize etmeyi amaçlar.

Answer

Kış turizminin gelişmiş olduğu Bursa, Bolu ve Kayseri gibi illerin Kış Koridoru projesi kapsamında yer aldığını belirten ifade yanlıştır.
Türkiye Turizm Stratejisi 2023 belgesine göre belirlenen 'Kış Koridoru', Erzincan, Erzurum, Ağrı, Kars ve Ardahan illerini kapsamaktadır. Bursa (Uludağ) ve Bolu (Kartalkaya) gibi merkezler zaten gelişmiş kış turizmi merkezleri oldukları için bu spesifik gelişim koridoru içinde yer almazlar.

Step-by-Step Solution

1
Türkiye Turizm Stratejisi 2023 belgesindeki projeleri ve koridorları belirle.
Stratejide Yeşil Yol, Kış Koridoru, İnanç Koridoru gibi farklı odak noktaları bulunmaktadır.
Soruda verilen seçeneklerin doğruluğunu kontrol etmek için temel veriyi tanımlamak gerekir.
2
Kış Koridoru projesinin kapsamını kontrol et.
Kış Koridoru, bölgesel gelişmişlik farklarını azaltmak amacıyla Doğu Anadolu'daki Erzincan, Erzurum, Ağrı, Kars ve Ardahan illerini kapsar.
Öğrenciler genellikle kış turizmi dendiğinde akla ilk gelen popüler merkezlerin (Uludağ, Kartalkaya) bu stratejik koridorda olduğunu varsayarak hata yaparlar.

Key Concept

Türkiye Turizm Gelişim Koridorları ve Projeleri

Hints

1
Türkiye Turizm Stratejisi'ndeki koridorların genellikle gelişmeye açık ancak yatırım bekleyen bölgelere odaklandığını unutmayın.
2
Kış Koridoru, Türkiye'nin doğusundaki illeri birbirine bağlayan bir hattır.

Practice More

UNESCO Dünya Miras Listesi'ne 2023 yılında eklenen eserlerin illerine ve Turizm Koridorları ile kesişen noktalarına çalışabilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 303Question →

Türkiye'de modern sanayi faaliyetlerinin mekânsal dağılışı incelendiğinde; bazı sanayi kollarının hammadde kaynaklarından bağımsız olarak, ulaşım ve pazarlama olanaklarının yoğunlaştığı merkezlerde kümelendiği görülmektedir.

Buna göre; Bursa, Sakarya ve Kocaeli illerinin Türkiye'nin en önemli otomotiv üretim merkezleri haline gelmesinde etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Ulaşım ağlarının çeşitliliği ve geniş bir tüketici kitlesine (pazar) yakınlık

Answer

Ulaşım ağlarının çeşitliliği ve geniş bir tüketici kitlesine (pazar) yakınlık
Otomotiv sanayisi, üretilen ürünlerin hem yurt içine hem de yurt dışına kolayca pazarlanmasını gerektiren bir sektördür. Bursa, Kocaeli ve Sakarya; İstanbul gibi Türkiye'nin en büyük tüketim merkezine komşu olmaları, gelişmiş kara ve demir yolu ağlarına sahip olmaları ve ihracat için elverişli limanlara yakınlıkları nedeniyle tercih edilmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Sanayi dalının hammadde ihtiyacını analiz etme
Otomotiv sanayisinin ana hammaddesi demir-çeliktir.
Kuruluş yerinin hammaddeye mi yoksa başka faktörlere mi bağlı olduğunu anlamak için gereklidir.
2
Söz konusu illerin hammadde varlığını kontrol etme
Bursa, Kocaeli ve Sakarya'da demir madeni yatakları bulunmamaktadır.
Hammaddeye yakınlık faktörünün elenmesini sağlar.
3
Bölgenin coğrafi avantajlarını değerlendirme
Bu iller İstanbul gibi büyük bir pazara yakın ve önemli limanlara (İzmit, Gemlik vb.) sahiptir.
Pazar ve ulaşımın, hammadde eksikliğini telafi eden asıl faktörler olduğu sonucuna varılır.

Key Concept

Sanayide Kuruluş Yeri Seçimi: Pazar ve Ulaşım Etkisi

Hints

1
Hammadde (demir-çelik) bu illerde mi çıkarılıyor yoksa dışarıdan mı geliyor?
2
Üretilen araçların kime satıldığını (pazar) ve nasıl ihraç edildiğini (limanlar) düşünün.
3
Türkiye'nin en büyük tüketim merkezi olan İstanbul'un bu illere olan coğrafi yakınlığını değerlendirin.

Practice More

İskenderun Demir-Çelik fabrikasının kuruluş yerinin belirlenmesindeki temel faktörü araştırarak ulaşım ve hammadde arasındaki farkı pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:50s
Question 304Question →

Matbaacılıkta harf dökümü, batarya ve akü imalatı ile cam ve seramik sanayisinde katkı maddesi olarak kullanılan; Türkiye'de başlıca Balıkesir (İvrindi), Kütahya (Gediz) ve Tokat (Turhal) çevresinde rezervleri bulunan maden aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Antimon

Answer

Antimon madeni, verilen kullanım alanları ve çıkarım merkezleri ile tam olarak örtüşmektedir.
Doğru cevap olan Antimon; matbaacılıkta alaşım maddesi olarak kullanılması, akü plakalarında yer alması ve özellikle Tokat (Turhal), Balıkesir (İvrindi) gibi merkezlerde yoğunlaşmasıyla soruda verilen tüm kriterleri karşılamaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Kullanım alanlarını analiz etme
Matbaacılık (harf dökümü) ve akü imalatı bilgisi bizi doğrudan antimon, kurşun veya çinko gibi metallere yönlendirir.
Madenlerin karakteristik kullanım alanları, ayırt edici en önemli özellikleridir.
2
Rezerv alanlarını eşleştirme
Balıkesir (İvrindi), Kütahya (Gediz) ve özellikle Tokat (Turhal) merkezleri Türkiye'deki en önemli antimon yataklarıdır.
Tokat-Turhal, Türkiye'deki antimon üretiminin sembol merkezlerinden biridir.
3
Diğer seçenekleri eleme
Manganez çelik sanayisiyle, cıva sıvı yapısıyla, asbest ise ısı direnciyle ayrılır. Asfaltit ise bir enerji kaynağıdır.
Maden ve enerji kaynağı ayrımı ile kullanım alanı farklılıkları doğru cevaba ulaşmayı sağlar.

Key Concept

Madenlerin Kullanım Alanları ve Coğrafi Dağılışı

Hints

1
Bu maden, özellikle kurşun ile alaşım yapılarak matbaa harflerinin dayanıklılığını artırır.
2
Tokat'ın Turhal ilçesi bu madenin çıkarımı ve işlenmesi konusunda Türkiye'deki en eski ve en önemli merkezdir.
3
Akülerin plakalarında iletkenliği ve sağlamlığı artırmak için kullanılan metalik bir elementtir.

Practice More

Türkiye'de çıkarılan diğer metalik madenlerin (Demir, Bakır, Krom, Kurşun-Çinko) çıkarıldığı yerleri ve işlendiği tesisleri bir tablo halinde karşılaştırarak çalışınız.
Estimated Time:50s
Question 305Question →

Türkiye'de sanayi tesislerinin kuruluş yerinin belirlenmesinde hammaddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık, ulaşım olanakları ve pazarlama gibi çeşitli faktörler rol oynamaktadır. Bazı tesislerin yer seçiminde bu faktörlerden biri birincil derecede etkili olurken, bazılarında hammadde bulunmamasına rağmen diğer avantajlar ön plana çıkmıştır.

Buna göre, aşağıdaki sanayi tesisi ve kuruluş yeri eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Karabük Demir-Çelik Fabrikası — Hammadde kaynağına yakınlık

Answer

Karabük Demir-Çelik Fabrikası'nın yer seçim faktörünün 'Hammaddeye Yakınlık' olarak verilmesi yanlıştır; temel faktör 'Enerji Kaynağına Yakınlık' olmalıdır.
Karabük Demir-Çelik Fabrikası'nın kuruluş yeri seçiminde hammadde (demir) değil, enerji kaynağı (taş kömürü) belirleyici olmuştur. Türkiye'de demir yatakları ağırlıklı olarak Sivas (Divriği) ve Malatya (Hekimhan-Hasançelebi) çevresinde bulunur. Karabük, bu hammaddeyi işlemek için gerekli olan enerji kaynağına (taş kömürü) ev sahipliği yaptığı için tercih edilmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Tesislerin hammadde bölgeleri ile konumlarını karşılaştırın.
Karabük'te demir yatağı yoktur; demir Sivas ve Malatya'dan getirilir.
Bir tesisin hammaddeye yakın olup olmadığını anlamak için o madenin çıkarıldığı yerleri bilmek gerekir.
2
Tesislerin yer seçimindeki alternatif faktörleri (enerji, ulaşım vb.) değerlendirin.
Karabük taş kömürü havzasına yakındır; bu da enerji kaynağına yakınlık faktörüdür.
Demir-çelik sanayisinde demirin eritilmesi için taş kömürü zorunludur.

Key Concept

Sanayi Kuruluş Yerini Etkileyen Faktörler (Hammadde vs. Enerji vs. Ulaşım)
Question 306Question →

Türkiye'de sanayi tesislerinin kuruluş yeri belirlenirken ham maddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık, ulaşım olanakları ve pazarlama gibi faktörler göz önünde bulundurulur. Bazı tesislerin yer seçiminde ulaşım imkânları ve liman hinterlandının geniş olması, ham madde kaynağına uzak olunmasına rağmen belirleyici bir rol oynamıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi tesislerin kuruluş yerinin belirlenmesinde "ulaşım" faktörünün ham maddeye yakınlıktan daha öncelikli olduğuna bir örnektir?

Show answer & explanation

Answer: Samsun'da bakır işletme tesisinin bulunması

Answer

Samsun'da bakır işletme tesisinin bulunması ulaşım faktörünün ham maddeye yakınlıktan daha belirleyici olduğuna en net örnektir.
Samsun'da bakır işletmesinin bulunması, bu merkezin ham maddeye sahip olmamasına rağmen sahip olduğu gelişmiş ulaşım ağı ve liman imkânları (hinterland genişliği) sayesinde kurulmuş olmasından kaynaklanır. Bu durum ulaşım faktörünün ham maddeye yakınlığın önüne geçtiği tipik bir örnektir.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerdeki sanayi tesislerinin ham madde kaynaklarının yerlerini belirle.
Bakır (Artvin, Kastamonu, Elazığ), Petrol (Batman), Demir (Sivas, Malatya), Şeker Pancarı (İç Anadolu), Boksit (Seydişehir, Akseki).
Kuruluş yeri faktörünü anlamak için ham maddenin nerede olduğunu bilmek gerekir.
2
Tesisin bulunduğu şehir ile ham maddenin çıkarıldığı şehri karşılaştır.
Samsun'da bakır çıkmaz ancak Kastamonu (Küre) ve Artvin'den gelen madenler burada işlenir.
Eğer tesis maden çıkmayan bir yerdeyse ulaşım, enerji veya pazar gibi başka bir faktör etkilidir.
3
Samsun'un coğrafi avantajını değerlendir.
Samsun, Karadeniz'in en gelişmiş limanına ve demir yolu bağlantısına sahip olduğu için ulaşım/hinterland faktörü ile seçilmiştir.
Liman ve demir yolu bağlantısı, ağır sanayi ürünlerinin taşınmasında maliyeti düşüren temel ulaşım faktörüdür.

Key Concept

Sanayi Coğrafyasında Ulaşım ve Liman Faktörü

Practice More

İskenderun Demir-Çelik Fabrikası'nın kuruluş nedenini Karabük ile kıyaslayarak ulaşım faktörünü pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:50s
Question 307Question →

Türkiye'de tarımsal üretimde verimliliği etkileyen en temel faktör su imkanları olsa da, yağışın yıl içindeki dağılımı bazı ürünlerin kalitesi ve ekonomik değeri üzerinde 'sınırlandırıcı' bir rol oynayabilmektedir. Özellikle yetişme döneminde nem, olgunlaşma ve hasat döneminde ise tam kuraklık isteyen ürünler için bu dönemde meydana gelebilecek yaz yağışları bir risk faktörü olarak kabul edilir.

Buna göre, aşağıdaki yörelerin hangisinde yaz yağışlarının görülme olasılığının artması, o yörenin en önemli ticari tarım ürününde verim kaybından ziyade 'kalite ve ihracat değeri' açısından daha büyük bir risk oluşturur?

Show answer & explanation

Answer: Aydın ve çevresi

Answer

Hasat döneminde kuraklık isteyen incir ve pamuk gibi ürünlerin yoğun olarak yetiştirildiği Aydın ve çevresinde yaz yağışları en büyük kalite riskidir.
Doğru seçenek olan yörede temel geçim kaynağı olan kuru incir ve pamuk üretimi yapılmaktadır. Özellikle incir, dünyada en çok Aydın ve çevresinde yetişir ve kurutma sürecinde tam bir yaz kuraklığına ihtiyaç duyar. Hasat dönemindeki olası yağışlar meyvenin dalında çatlamasına ve kalitesinin düşmesine yol açarak ihracat değerini yok eder. Bu durum, yağışın bölge ekonomisi için bir 'risk' olduğu nadir ve kritik durumlardan biridir.

Step-by-Step Solution

1
Ürünlerin ekolojik isteklerini analiz etme
İncir, pamuk, tütün ve üzüm gibi ürünlerin olgunlaşma aşamasında yüksek sıcaklık ve tam kuraklık istediğini belirleme.
Bu ürünler hasat sırasında yağış aldığında lif kalitesini yitirir (pamuk) veya meyve dokusu bozularak fermente olur (incir).
2
Bölgelerin ana ticari ürünlerini eşleştirme
Aydın yöresinin temel ticari ürününün kuru incir ve pamuk olduğunu saptama.
Seçenekler arasında iklim hassasiyeti ve ihracat değeri en yüksek olan ürün grubu bu yörededir.
3
Risk faktörünü değerlendirme
Yaz yağışlarının Erzurum'da hayvancılığı, Rize'de çay tarımını desteklerken Aydın'da ihracatlık ürünleri bozduğunu fark etme.
Yağışın 'ne zaman' düştüğünün, 'ne kadar' düştüğü kadar önemli olduğunu anlamak sorunun çözüm anahtarıdır.

Key Concept

Tarım Ürünlerinin Hasat Dönemi İklim İstekleri ve Mikroklima Etkisi

Alternative Method

Soruyu çözerken 'hangi ürün yağmuru sevmez?' sorusu üzerinden gitmek yerine, 'hangi bölgenin ekonomisi tamamen doğal kurutma yöntemine (incir, kayısı vb.) dayalıdır?' diye düşünmek çözümü kolaylaştırır.
Estimated Time:2m 0s
Question 308Question →

Türkiye'de limanların ticari kapasitesinin gelişiminde, limanın doğal bir liman olup olmamasından ziyade art bölgesinin (hinterland) genişliği ve iç kesimlerle olan ulaşım bağlantıları daha belirleyici bir rol oynamaktadır. Karadeniz kıyı kuşağında yer alan bir liman, bölgenin tek doğal limanı olmasına rağmen yer şekillerinin engebeli olması ve ulaşım akslarına uzaklığı nedeniyle yeterince gelişememiş; bir diğeri ise doğal liman özelliği taşımamasına rağmen dağların uzanışının sağladığı ulaşım avantajıyla bölgenin en büyük ticaret merkezi haline gelmiştir.

Bu duruma örnek teşkil eden limanlar, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Sinop - Samsun

Answer

Doğal liman olup gelişemeyen liman Sinop, doğal liman olmayıp hinterlandı sayesinde gelişen liman ise Samsun'dur.
Sinop, Karadeniz Bölgesi'nin en önemli doğal limanı olmasına rağmen hemen güneyindeki Küre Dağları'nın ulaşımı engellemesi nedeniyle dar bir hinterlanda hapsolmuştur. Samsun ise doğal bir liman olmamasına rağmen Canik Dağları'nın yükseltisinin az olması ve iç kesimlere demir yolu bağlantısının bulunması sayesinde geniş bir ticaret ağına sahiptir.

Step-by-Step Solution

1
Limanların gelişimini etkileyen temel faktörü analiz et.
Hinterland (art bölge) genişliğinin ulaşım imkanlarına bağlı olduğu sonucuna varılır.
Soruda doğal liman olmanın gelişim için tek başına yeterli olmadığı vurgulanmaktadır.
2
Karadeniz'deki limanların topografik özelliklerini karşılaştır.
Sinop'un arkasındaki Küre Dağları'nın yüksek ve engebeli olduğu, Samsun'un arkasındaki Canik Dağları'nın ise daha alçak ve iç kesimde olduğu tespit edilir.
Yer şekilleri, ulaşım maliyetini ve hinterland genişliğini belirleyen temel unsurdur.
3
Tanımlara uygun limanları eşleştir.
Doğal liman = Sinop, Gelişmiş ticaret limanı = Samsun.
Samsun'un hem kara yolu hem de demir yolu bağlantısının bulunması onu bölgedeki diğer limanlardan ayırır.

Key Concept

Limanların gelişiminde hinterland ve yer şekillerinin etkisi
Estimated Time:50s
Question 309Question →

Türkiye'de mısır tarımı, geleneksel olarak doğal yağış isteği nedeniyle Karadeniz kıyı kuşağında yoğunlaşmışken; son yıllarda Akdeniz ve İç Anadolu bölgelerinde üretim miktarının hızla arttığı ve Karadeniz'i geride bıraktığı görülmektedir.

Bölge1990 Yılı Üretim Payı (%)2023 Yılı Üretim Payı (%)
Karadeniz4512
Akdeniz3050
İç Anadolu525
Diğer2013

Tablodaki veriler ve Türkiye'nin tarımsal yapısı dikkate alındığında, mısır üretimindeki bu coğrafi kaymanın ve üretim artışının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Modern sulama olanaklarının gelişmesiyle mısırın Akdeniz ve İç Anadolu'da ticari bir değer (yem ve yağ sanayisi) kazanarak ikinci ürün olarak yetiştirilmesi

Answer

Modern sulama imkanlarının artmasıyla mısırın Akdeniz ve İç Anadolu bölgelerinde ticari amaçlı (yem ve yağ sanayisi için) ikinci ürün olarak tercih edilmesi, üretim merkezinin Karadeniz'den bu bölgelere kaymasına neden olmuştur.
Mısır, doğal yetişme ortamı Karadeniz iklimi olan bir ürün olsa da, modern sulama yöntemleriyle Akdeniz ve İç Anadolu gibi güneşlenme süresi daha yüksek bölgelerde çok daha verimli yetişir. Akdeniz'de 'ikinci ürün' (buğdaydan sonra aynı yıl içinde ikinci bir hasat) olarak ekilmesi ve yem/yağ sanayisindeki yüksek talep, üretimin bu bölgelere kaymasının temel sebebidir.

Step-by-Step Solution

1
Tablo verilerini analiz et.
Karadeniz'in üretim payı %45'ten %12'ye gerilerken, Akdeniz (%30'dan %50'ye) ve İç Anadolu (%5'ten %25'ye) payını artırmıştır.
Üretimin coğrafi odağının doğal yağış alanlarından sulama alanlarına kaydığını saptamak için.
2
Değişimin nedenini (iklim mi, insan mı?) sorgula.
Mısırın su isteği değişmediğine göre, bu değişim 'sulama' imkanlarının (insan müdahalesi) artmasıyla açıklanmalıdır.
Doğal faktörler ile beşeri/teknolojik faktörleri ayırt etmek için.
3
Ekonomik kullanım ve 'ikinci ürün' kavramını hatırla.
Akdeniz'de mısır, buğday hasadından sonra ekilen bir sanayi bitkisi (yağ ve yem) olarak yüksek kar getirmektedir.
Üretimdeki devasa artışın ticari motivasyonunu anlamak için.

Key Concept

İntansif Tarım ve Sulama (Mısır Üretiminde Coğrafi Kayma)

Hints

1
Mısırın doğal yetişme alanı Karadeniz'dir ancak sulama olanakları mısırı 'yapay' olarak her yere taşıyabilir.
2
Akdeniz'de buğdayın erken hasat edilmesi, toprağın yılın geri kalanında başka bir ürün için boş kalmasını sağlar. Buna 'ikinci ürün' denir.
3
Güneydoğu ve İç Anadolu'da GAP ve KOP gibi projeler, doğal yağış beklemek yerine sulama ile mısır tarımını karlı hale getirmiştir.

Practice More

Sulamanın tarım üzerindeki etkilerini pekiştirmek için Şeker Pancarı ve Pamuk üretim alanlarındaki değişimleri inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Soruya 'insan-doğa etkileşimi' açısından bakarak, mısırın Karadeniz'deki durumunun 'doğal', Akdeniz'deki durumunun ise 'beşeri/ekonomik' olduğunu fark ederek eleme yapabilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 310Question →

Türkiye'nin dış ticaret yapısı incelendiğinde, ithalat (dış alım) giderlerinin önemli bir kısmının sanayi üretimi ve ulaşım için gerekli olan girdilere ayrıldığı görülmektedir.

Buna göre, Türkiye'nin yıllık ithalat faturasında en yüksek paya sahip olan ürün grubu aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Enerji kaynakları (Petrol ve doğal gaz)

Answer

Türkiye'nin dış ticaretinde ithalat giderleri içinde en büyük paya sahip olan grup enerji kaynaklarıdır (petrol, doğal gaz ve kömür).
Türkiye, gelişen sanayisi ve artan nüfusuyla yüksek enerji ihtiyacına sahip bir ülkedir. Ancak petrol ve doğal gaz rezervlerinin yerel ihtiyacı karşılamada yetersiz kalması, bu ürünlerin yüksek miktarlarda ithal edilmesine yol açarak ithalat faturasının en büyük kalemini oluşturmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Dış ticaret kalemlerini kategorize etmek
İthalatın büyük bir kısmının hammadde ve enerjiye dayalı olduğunun saptanması.
Türkiye'nin üretim ve tüketim yapısındaki en büyük eksikliğin enerji olduğunu belirlemek.
2
Yıllık ithalat verilerini karşılaştırmak
Petrol ve doğal gazın her yıl en yüksek döviz çıkışına neden olan kalemler olduğunun teyit edilmesi.
En yüksek paya sahip olan grubu doğru tespit etmek.

Key Concept

Türkiye'nin Enerji Bağımlılığı ve Dış Ticaret Dengesi
Estimated Time:45s
Question 311Question →

Türkiye'de metalik madenlerin dağılışında jeolojik yapı ve volkanik faaliyetler belirleyici olmuştur. Bazı maden yatakları tek bir metal içermek yerine, karmaşık bir mineral yapısına sahiptir ve ayrıştırılmaları özel teknoloji gerektiren entegre tesisleri zorunlu kılar.

Niğde (Ulukışla), Kayseri (Yahyalı) ve Elazığ (Keban) çevresinde rezervleri bulunan, sanayide genellikle birlikte işlenen ve ayrıştırılma sürecinde yan ürün olarak gümüş gibi değerli metallerin de elde edildiği maden grubuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Türkiye; kurşun ve çinko rezervlerinin coğrafi yaygınlığı ve üretim kapasitesi sayesinde sanayinin bu madenlerdeki tüm hammadde ihtiyacını yerli kaynaklardan karşılamakta olup, dış piyasadan ithalata ihtiyaç duymamaktadır.

Answer

Türkiye'nin kurşun ve çinko madenlerinde dışa bağımlılığının bulunmadığı ve tüm ihtiyacı yerli üretimle karşıladığı yönündeki ifade yanlıştır.
Türkiye, kurşun ve çinko yatakları bakımından zengin bir jeolojik yapıya sahip olsa da, özellikle otomotiv ve inşaat sektöründeki hızlı gelişim nedeniyle hammadde ihtiyacı yerli üretimin çok üzerindedir. Bu durum Türkiye'yi, özellikle çinko cevheri ve külçesi ithalatında dışa bağımlı hale getirmektedir. Dolayısıyla dışa bağımlılığın tamamen ortadan kalktığı ifadesi ekonomik gerçeklerle bağdaşmamaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Madeni Tanımlama
Niğde (Çamardı), Kayseri (Yahyalı) ve Elazığ (Keban) üçgeni Türkiye'nin başlıca 'Kurşun ve Çinko' yataklarını işaret eder.
Madenlerin coğrafi dağılış bilgilerini kullanarak hedef madeni tespit etmek.
2
Özellikleri Analiz Etme
Kurşun ve çinko doğada genellikle bir arada bulunur ve bu yataklardan gümüş elde edilmesi teknik bir gerçektir (Özellikle Keban yatağı).
Madenin polimetalik yapısını ve sanayi entegrasyonunu doğrulamak.
3
Dış Ticaret Durumunu Değerlendirme
Türkiye çinko ihtiyacının yaklaşık 2/32/3 gibi büyük bir kısmını ithalat yoluyla karşılamaktadır.
Ülkenin maden rezervleri ile sanayi tüketim kapasitesi arasındaki dengeyi/dengesizliği analiz etmek.

Key Concept

Kurşun-Çinko Yataklarının Polimetalik Yapısı ve Dış Ticaret Dengesi

Hints

1
Soruda bahsedilen şehirler (Niğde, Kayseri, Elazığ) Türkiye'nin kurşun-çinko kuşağını temsil eder.
2
Türkiye'de kurşun-çinko denilince akla gelen en önemli tesis Kayseri'deki Çinkur, en önemli maden ise Elazığ-Keban'dır.
3
Türkiye'nin hangi madenlerde 'ihracatçı' hangilerinde 'ithalatçı' olduğunu hatırlayın. Özellikle metalik madenlerin çoğunda hammadde ithalatı devam etmektedir.

Practice More

Türkiye'nin maden ihracatında ilk sırada yer alan 'Mermer' ve 'Bor' madenlerinin lojistik ve işleme süreçlerini bu soruyla karşılaştırarak çalışabilirsiniz.
Estimated Time:2m 30s
Question 312Question →

Türkiye’de ulaşım ağlarının uzanışı ve limanların gelişim potansiyeli, yer şekillerinin sınırlayıcı veya destekleyici etkisi altındadır. Kıyı ile iç kesimler arasındaki bağlantıyı sağlayan stratejik geçitler, bir limanın ticari art bölgesinin (hinterland) sınırlarını belirleyen temel unsurlardır.

Buna göre, aşağıdaki liman ve bu limanın iç kesimlerle bağlantısını sağlayan tünel veya geçit eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Samsun Limanı — Kop Geçidi

Answer

Samsun Limanı — Kop Geçidi eşleştirmesi yanlıştır; çünkü Kop Geçidi Doğu Karadeniz koridorunda yer alırken, Samsun Limanı Orta Karadeniz'in topografik avantajını kullanır.
Samsun Limanı'nın hinterlandının Türkiye'nin en gelişmiş limanlarından biri olmasının temel sebebi, arkasındaki Canik Dağları'nın yükseltisinin az olması ve kıyıya uzak olmasıdır. Kop Geçidi ise yaklaşık 24092409 metre rakımıyla Bayburt ve Erzurum arasında yer alıp, Trabzon Limanı'ndan gelen trafiği Doğu Anadolu'ya taşıyan koridorun bir parçasıdır. Samsun'un bu geçitle bir bağlantısı yoktur.

Step-by-Step Solution

1
Limanların coğrafi konumlarını ve hinterland yapılarını analiz etme
Trabzon ve Rize Doğu Karadeniz'de, Samsun Orta Karadeniz'de, Mersin ve İskenderun ise Doğu Akdeniz'de yer alan önemli ticaret limanlarıdır.
Ulaşım güzergahlarını belirlemek için önce çıkış ve varış noktaları netleştirilmelidir.
2
Seçeneklerdeki geçitlerin hangi illeri veya bölgeleri bağladığını kontrol etme
Ovit (Rize-Erzurum), Belen (Hatay/İskenderun-Amik), Gülek (Mersin/Adana-İç Anadolu), Zigana (Trabzon-Gümüşhane) ve Kop (Bayburt-Erzurum) güzergahlarını doğrula.
Geçitlerin lokasyonu, hangi limanın hinterlandına hizmet ettiğini belirler.
3
Samsun Limanı'nın topografik avantajını değerlendirme
Samsun, Canik Dağları'nın ortalama 15001500 m civarındaki düşük yükseltisi ve kıyıdan içeride olması sayesinde Kop (24092409 m) veya Zigana (20322032 m) gibi yüksek rakımlı engellere ihtiyaç duymadan iç kesimlere bağlanır.
Hinterland genişliği ile topografik engeller arasındaki ters orantıyı saptamak.

Key Concept

Hinterland (Art Bölge) ve Yer Şekilleri İlişkisi
Question 313Question →

Türkiye'nin enerji kaynakları potansiyeli ve jeolojik yapısı dikkate alındığında; taş kömürü yataklarının sadece Batı Karadeniz Bölümü'nde (Zonguldak çevresi) sınırlı kalmasına rağmen, linyit yataklarının ülkenin hemen her bölgesinde oldukça yaygın bir dağılım göstermesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Türkiye arazisinin büyük bir bölümünün, linyit oluşumuna uygun göl ve bataklık ortamlarının bulunduğu III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) oluşması

Answer

Türkiye arazisinin büyük bir kısmının linyit oluşumunun gerçekleştiği III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) karalaşması ve bu dönemdeki yaygın göl/bataklık ortamlarıdır.
Türkiye arazisi büyük oranda III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) oluşmuştur. Linyit de aynı jeolojik döneme ait bir enerji kaynağı olduğu için, ülkenin jeolojik geçmişi ile linyit oluşumu tam bir uyum gösterir ve bu durum linyitin her bölgede (Ege, İç Anadolu, Doğu Anadolu vb.) yaygın olmasını sağlar.

Step-by-Step Solution

1
Enerji kaynaklarının oluşum zamanlarını belirle.
Taş kömürü I. Jeolojik Zaman (Paleozoyik), Linyit ise III. Jeolojik Zaman (Tersiyer) ürünüdür.
Madenlerin ve enerji kaynaklarının dağılımını anlamak için jeolojik geçmişe bakılmalıdır.
2
Türkiye'nin jeolojik oluşum sürecini analiz et.
Türkiye genç oluşumlu bir ülkedir ve arazisinin büyük bir kısmı III. ve IV. zamanlarda şekillenmiştir.
Ülkedeki maden çeşitliliği ve dağılımı, arazinin ne zaman oluştuğuyla doğrudan ilişkilidir.
3
Oluşum zamanı ile dağılım yaygınlığı arasında bağ kur.
Türkiye III. zamanda büyük ölçüde karalaştığı için bu dönemin ürünü olan linyit her bölgede bulunur; I. zaman arazisi (masifler) az olduğu için taş kömürü kısıtlıdır.
Linyit yataklarının neden daha yaygın olduğu bu kronolojik uyumla açıklanır.

Key Concept

Jeolojik Zaman - Enerji Kaynağı İlişkisi

Hints

1
Türkiye'nin genç oluşumlu bir ülke olduğunu ve linyitin hangi jeolojik zamanda oluştuğunu hatırla.
2
Zonguldak'taki taş kömürü I. Zaman (Paleozoyik) arazisidir. Linyit ise III. Zaman (Tersiyer) arazisidir.
3
Türkiye'nin çoğu III. zamanda karalaştığı için, o dönemin ürünü olan linyit de Türkiye'nin çoğunda bulunur.

Practice More

Linyit ile çalışan termik santrallerin (Soma, Yatağan, Afşin-Elbistan) harita üzerindeki yerlerini çalışmak konuyu pekiştirecektir.

Alternative Method

Eleme yöntemi: Mutlak konumla (enlem) ilgili seçenekleri doğrudan eleyin çünkü madenler yerin yapısıyla ilgilidir. Kalori değeri bilgisini sorgulayın (taş kömürü her zaman daha değerlidir). Geriye jeolojik zaman kalacaktır.
Estimated Time:50s
Question 314Question →

Türkiye'nin ekonomik coğrafya özellikleri dikkate alındığında; hayvancılık faaliyetlerinin bölgesel dağılışı ve orman varlığının yapısal karakteristikleri, doğal çevre ile beşerî faaliyetlerin dinamik bir etkileşimini yansıtır.

Buna göre, Türkiye'de hayvancılık ve ormancılık faaliyetleri ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi coğrafi ilkeler bakımından yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Doğu Karadeniz'de dağ yamaçları boyunca ormanların deniz seviyesinden zirveye doğru geniş yapraklı, karışık ve iğne yapraklı şeklinde kuşaklar oluşturması; enlem etkisine bağlı olarak sıcaklığın düzenli azalmasının bir sonucu olup matematik konumla ilgilidir.

Answer

Doğu Karadeniz'de dağ yamaçları boyunca ormanların dikey yönde kuşaklar oluşturması, yükselti (özel konum) etkisidir.
Doğu Karadeniz'de veya Türkiye'nin herhangi bir yerindeki bir dağ yamacı boyunca bitki örtüsünün geniş yapraklı, karışık ve iğne yapraklı şeklinde katmanlar oluşturması 'dikey yönde kuşaklaşma' olarak adlandırılır. Bu durumun temel nedeni yükseltiye bağlı olarak sıcaklığın azalmasıdır. Yükselti faktörü ise Türkiye'nin özel konum özellikleri arasında yer alır. Matematik konum (enlem) ise Akdeniz'deki ormanların genel yapısı ile Karadeniz'deki ormanların genel yapısı arasındaki farkı veya orman üst sınırının güneyden kuzeye doğru alçalmasını açıklar.

Step-by-Step Solution

1
Orman sınırlarını analiz etme
Orman alt sınırı nemle, üst sınırı sıcaklıkla belirlenir.
Bitki örtüsünün yetişme koşullarını belirleyen temel faktörleri ayırt etmek gerekir.
2
Dikey kuşaklaşmanın nedenini sorgulama
Bir dağ yamacı boyunca yükseldikçe sıcaklığın her 100100 metrede yaklaşık 0.5∘C0.5^{\circ}C azaldığı tespit edilir.
Yükselti artışına bağlı sıcaklık düşüşü, bitki örtüsünün dikey yönde değişmesine (geniş yapraklı -> iğne yapraklı) neden olur.
3
Matematik ve Özel Konum ayrımı yapma
Yükselti ve dağların uzanışı gibi faktörler 'özel konum', enlem ise 'matematik konum' başlığına girer.
Coğrafi olayların nedenini doğru kategoriye yerleştirmek bilimsel bir zorunluluktur.
4
Seçeneği değerlendirme
Yamaç boyunca gerçekleşen kuşaklaşmanın 'matematik konum' (enlem) ile açıklandığı ifadenin hatalı olduğu sonucuna varılır.
Dikey kuşaklaşma yükselti ile, yatay (kuzey-güney yönlü) değişim enlem ile açıklanır.

Key Concept

Bitki örtüsünün dikey kuşaklaşmasında yükselti (özel konum) ile enlem (matematik konum) farkı.

Hints

1
Bir dağın yamacı boyunca yukarı çıkarken sıcaklığın değişmesi ile bir şehirden daha kuzeydeki bir şehre giderken sıcaklığın değişmesi farklı nedenlere dayanır.
2
Matematik konum sadece paralel (enlem) ve meridyenlerle açıklanan durumlardır. Yer şekilleri ve yükselti ise her zaman özel konum başlığı altında incelenir.
3
Dikey kuşaklaşma 'Yükselti' ile ilgilidir. İğne yapraklı ormanların zirvede olması yükselti arttıkça havanın soğumasından kaynaklanır.

Practice More

Türkiye'de orman üst sınırının Karadeniz kıyılarında yaklaşık 2000−21002000-2100 m iken Doğu Anadolu'da 28002800 m'ye kadar çıkmasının nedenlerini (enlem vs. karasallık) inceleyiniz.

Alternative Method

Eleme yöntemi kullanılırken seçeneklerdeki neden-sonuç ilişkileri sorgulanmalıdır: Hammadde-Sanayi (A), Çevre Politikası (B), Nem-Sıcaklık Sınırı (C) ve Yer Şekilleri-Balıkçılık (D) eşleşmeleri Türkiye coğrafyasının temel doğrularıdır. Hatalı olan seçenek, sıcaklık düşüşünün kaynağını (yükselti yerine enlem) yanlış tanımlamıştır.
Estimated Time:3m 0s
Question 315Question →

Osmanlı Devleti'nin sivil mimari özelliklerini günümüze kadar korumayı başarmış olan ve 1994 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi'ne dahil edilen "Safranbolu Şehri", Türkiye'nin en önemli kültürel turizm merkezlerinden biridir. Bu tarihi yerleşim alanı aşağıdaki illerimizden hangisinin sınırları içerisinde yer almaktadır?

Show answer & explanation

Answer: Karabük

Answer

Safranbolu Şehri, Karabük ili sınırları içerisinde yer almaktadır.
Safranbolu Şehri, Batı Karadeniz Bölümü'nde yer alan Karabük iline bağlı bir ilçedir. Tarihi evleri ve korunmuş dokusu nedeniyle 1994 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi'ne alınmıştır.

Step-by-Step Solution

1
UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer alan Safranbolu'nun özelliklerini değerlendir.
Safranbolu, Batı Karadeniz'de yer alan, tarihi evleriyle ünlü bir turizm merkezidir.
Soruda istenen kültürel miras alanının coğrafi bölgesini ve karakteristiğini belirlemek için.
2
Belirlenen yerleşim yerinin güncel mülki idari bağlılığını hatırla.
Safranbolu, 1995 yılında il olan Karabük'e bağlı bir ilçedir.
Özellikle eski bilgilere dayalı Zonguldak karışıklığını gidermek ve doğru ili seçmek için.

Key Concept

Türkiye'deki UNESCO Dünya Miras Alanları ve İdari Konumları
Estimated Time:45s
Question 316Question →

Türkiye'nin jeopolitik konumu ve yer şekillerinin ulaşım sistemleri üzerindeki etkisi, limanların ticari fonksiyonları ve hinterland genişlikleri üzerinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Buna göre, Türkiye’deki ticaret merkezleri ve liman şehirlerinin özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Trabzon Limanı, iç kesimlerle demir yolu bağlantısı bulunmamasına karşın, Zigana ve Kop geçitleri üzerinden sağlanan kara yolu ulaşımı ile özellikle İran üzerinden yapılan transit ticarette stratejik bir merkez olma özelliğini korumaktadır.

Answer

Trabzon Limanı'nın demir yolu bağlantısı olmamasına rağmen, stratejik geçitler ve kara yolu ağı sayesinde İran transit ticaretinde merkezi bir rol oynaması en doğru değerlendirmedir.
Doğru seçenek, Trabzon Limanı'nın coğrafi sınırlamalarına (demir yolu eksikliği) rağmen Zigana ve Kop geçitleri gibi stratejik kara yolu bağlantıları sayesinde transit ticarette (özellikle İran yönlü) sahip olduğu kritik önemi tam olarak açıklamaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Limanların ulaşım imkanlarını analiz etmek.
Trabzon'un demir yolu bağlantısı olmadığı, Samsun ve İskenderun'un ise olduğu saptanır.
Bir limanın ticari potansiyeli, iç kesimlerle olan ulaşım (demir yolu, kara yolu) imkanlarına bağlıdır.
2
Limanların hinterland (art bölge) genişliklerini karşılaştırmak.
Samsun'un Karadeniz'de en geniş hinterlanda sahip olduğu, Mersin'in ise birden fazla bölgeye hizmet verdiği belirlenir.
Hinterland genişliği ticaret hacmini doğrudan etkiler.
3
Dış ticaret verilerini ve fonksiyonel rolleri incelemek.
İzmir'in birinci sırada olmadığı, Trabzon'un ise transit ticaret odaklı olduğu sonucuna varılır.
En büyük ticaret kapılarının Marmara Bölgesi'nde toplandığı gerçeği analiz edilir.

Key Concept

Limanların Ticari Fonksiyonları ve Hinterland İlişkisi

Hints

1
Limanların ticari değerini belirleyen hinterland (art bölge) kavramını ve yer şekillerinin bu bölgeye ulaşımı nasıl etkilediğini düşünün.
2
Karadeniz limanları arasında hangisinin demir yolu bağlantısı varken hangisinin sadece stratejik kara yolu geçitleriyle transit ticarette öne çıktığını hatırlayın.
3
Trabzon'un demir yolu bağlantısı yoktur ancak Zigana ve Kop geçitleri onu İran pazarına bağlayan en önemli kapı yapar.

Practice More

Türkiye'deki demir yolu ağının limanlarla bağlantısını gösteren bir harita çalışması yaparak hinterland etkisini pekiştirebilirsiniz.

Alternative Method

Eleme yöntemiyle; demir yolu olan limanları (Samsun, Mersin, İskenderun, İzmir) ve Türkiye'nin ticaret merkezi olan Marmara limanlarını bildiğinizde seçenekleri analiz ederek doğruya ulaşabilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 317Question →

Türkiye’de ulaşım ağlarının mekânsal dağılışı incelendiğinde, yer şekillerinin engebeli olduğu alanlarda demir yolu inşasının yüksek maliyeti nedeniyle bazı stratejik limanların iç kesimlerle bağlantısının yalnızca kara yolu koridorları ile sağlandığı görülür. Bu durum, söz konusu limanların hinterland genişliğini ve ticari rekabet gücünü doğrudan etkilemektedir.

Buna göre;
I. Trabzon
II. Samsun
III. Antalya
IV. İskenderun

limanlarından hangileri, iç kesimlerle olan bağlantısında demir yolu ağının sağladığı düşük maliyet avantajından mahrum olmasına rağmen, kara yolu tünelleri ve geçitleri üzerinden sağlanan transit ticaret ve ihracat potansiyeliyle ekonomik önemini korumaktadır?

Show answer & explanation

Answer: I ve III

Answer

Trabzon ve Antalya limanlarını içeren öncüllerin bulunduğu seçenek doğrudur.
Türkiye'de demir yolu ağının kıyı bölgelerine ulaşımı yer şekilleri tarafından kısıtlanmıştır. Samsun (Orta Karadeniz) ve İskenderun (Doğu Akdeniz) limanları, dağların uzanışı veya yükseltinin azlığı sayesinde demir yolu bağlantısına sahip olabilmişlerdir. Buna karşın Trabzon ve Antalya, dağların kıyıya çok yakın ve yüksek olması sebebiyle demir yolu ağından yoksundur. Trabzon, bu eksikliğe rağmen Zigana ve Kop geçitleri (ve yeni tüneller) üzerinden İran ve Orta Asya transit ticaretinde; Antalya ise Çubuk Geçidi üzerinden Batı ve İç Anadolu ile kurduğu bağlarla ekonomik önemini sürdürmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Limanların demir yolu bağlantı durumlarını analiz et.
Samsun ve İskenderun limanlarının demir yolu bağlantısı vardır; Trabzon ve Antalya limanlarının ise demir yolu bağlantısı yoktur.
Soruda demir yolu avantajından mahrum olan limanlar aranmaktadır.
2
Yer şekilleri ve geçit/tünel ilişkisini kur.
Trabzon Zigana ve Kop geçitlerini; Antalya ise Çubuk Geçidi'ni kullanarak iç kesimlere bağlanır.
Topografik engellerin demir yolu inşasını engellediği alanlarda kara yolu ulaşımı kritik öneme sahiptir.
3
Ekonomik fonksiyonu doğrula.
Trabzon İran transit ticaretinde, Antalya ise tarım ve turizm ihracatında stratejik öneme sahiptir.
Demir yolu eksikliğine rağmen ticari canlılığın sürdüğü merkezler bu iki limandır.

Key Concept

Hinterland ve Ulaşım Modları Arasındaki İlişki
Estimated Time:1m 30s
Question 318Question →

Türkiye'de iç ticaret, bölgeler arasındaki ekonomik etkileşimi sağlayan en önemli unsurdur. Ülke genelinde iç ticaretin yoğun ve dinamik bir yapıya sahip olmasında birçok coğrafi ve ekonomik etken belirleyicidir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisinin Türkiye'de iç ticaretin gelişmesindeki etkisi diğerlerine göre daha azdır?

Show answer & explanation

Answer: Kırsal alanlarda üretimin büyük oranda hane halkı ihtiyacına yönelik (geçim tipi) yapılması

Answer

Kırsal alanlarda üretimin büyük oranda hane halkı ihtiyacına yönelik (geçim tipi) yapılması
Doğru cevap, üretimin hane halkı ihtiyacıyla sınırlı kalmasıdır. İç ticaretin gelişebilmesi için ürünün bir 'meta' (ticari mal) haline gelip pazara sunulması gerekir. Geçim tipi tarım faaliyetlerinde üretim miktarı düşük olduğundan ve ticaret amacı gütmediğinden, bu durum iç ticaretin hacmini büyütmek yerine durağanlaştırır.

Step-by-Step Solution

1
İç ticaretin temel dinamiğini analiz etme
İç ticaret, bir bölgede fazla üretilen bir malın, o malın eksik olduğu veya talebin yüksek olduğu başka bir bölgeye gönderilmesidir.
Ticaretin gerçekleşmesi için üretimin öz tüketimden fazla olması (arz fazlası) gerekir.
2
Seçeneklerdeki faktörlerin ticarete etkisini değerlendirme
İklim çeşitliliği, sanayi yoğunlaşması, ulaşım gelişimi ve nüfus artışı ticareti 'artıran' faktörlerdir.
Bu unsurlar bölgeler arası uzmanlaşmayı, lojistik kolaylığı ve talebi temsil eder.
3
Geçim tipi tarımın etkisini belirleme
Geleneksel (geçim tipi) tarım faaliyetleri, ürünün pazara inmeden yerinde tüketilmesine neden olur.
Pazara sunulmayan ürün ticaret hacmine dahil olmaz, dolayısıyla bu durum ticareti geliştiren değil, sınırlayan bir unsurdur.

Key Concept

İç Ticareti Canlandıran ve Sınırlayan Faktörler

Hints

1
Ticaretin olabilmesi için ürünün kişisel ihtiyaçtan fazla üretilip satışa sunulması gerektiğini düşünün.
2
'Geçim tipi' ifadesi, ürünün sadece üretici aileye yettiği ve pazar değerinin düşük olduğu bir ekonomik yapıyı temsil eder.

Practice More

Türkiye'de dış ticaret açığının nedenlerini ve serbest bölgelerin ekonomiye katkılarını incelemek konuyu pekiştirecektir.
Estimated Time:1m 15s
Question 319Question →

Türkiye'de bölgeler arası gelişmişlik farklarını gidermek ve her bölgenin potansiyelini en verimli şekilde kullanmak amacıyla çeşitli bölgesel kalkınma projeleri hazırlanmıştır. Artvin, Bayburt, Giresun, Gümüşhane, Ordu, Rize, Samsun, Trabzon, Tokat ve Amasya illerini kapsayan bölgesel kalkınma projesi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP)

Answer

Artvin, Bayburt, Giresun, Gümüşhane, Ordu, Rize, Samsun, Trabzon, Tokat ve Amasya illerini kapsayan bölgesel kalkınma projesi Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP) olarak adlandırılır.
Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP), başlangıçta 8 ili (Artvin, Bayburt, Giresun, Gümüşhane, Ordu, Rize, Samsun ve Trabzon) kapsarken, daha sonra Tokat ve Amasya illerinin de dahil edilmesiyle güncel halini almıştır. Bu proje bölgenin turizm, ulaşım ve hayvancılık potansiyelini artırmayı hedefler.

Step-by-Step Solution

1
İllerin coğrafi konumunu incelemek
Soruda verilen illerin büyük bir kısmının Doğu Karadeniz Bölgesi'nde olduğu tespit edilir.
Bölgesel projeler genellikle illerin coğrafi yakınlığına ve ortak ekonomik sorunlarına göre şekillenir.
2
Proje kapsamlarını karşılaştırmak
Artvin, Rize, Trabzon gibi illerin sadece DOKAP kapsamında yer aldığı belirlenir.
Samsun, Tokat ve Amasya gibi iller hem DOKAP hem de Yeşilırmak Havzası projesinde yer alsa da, listenin tamamı sadece DOKAP kapsamına uygundur.

Key Concept

Bölgesel kalkınma projelerinin kapsamındaki iller

Practice More

Diğer kalkınma projelerinin (KOP, ZBK, YHGP) temel amaçlarını ve kapsadığı illeri tekrar etmek faydalı olacaktır.
Estimated Time:45s
Question 320Question →

Türkiye'nin genel topografik özellikleri incelendiğinde, ortalama yükseltinin fazla olması ve arazinin engebeli yapısı belirli bir enerji kaynağının potansiyelini doğrudan etkilemektedir.

Buna göre, Türkiye'deki yer şekillerinin bu özellikleri aşağıdaki enerji kaynaklarından hangisinin potansiyelinin yüksek olmasını sağlamıştır?

Show answer & explanation

Answer: Hidroelektrik

Answer

Türkiye'nin yüksek ve engebeli yapısı, akarsuların dar ve derin vadilerden hızla akmasını sağlayarak hidroelektrik enerji potansiyelini artırmaktadır.
Türkiye, genç oluşumlu ve dağlık bir ülke olduğu için akarsuların yatak eğimleri fazladır. Bu durum, akarsuların hidroelektrik (su gücü) üretim potansiyelini dünya ortalamasının üzerine çıkarmaktadır. Özellikle Doğu Anadolu Bölgesi, yükseltinin en fazla olduğu yer olması nedeniyle bu potansiyelin en yüksek olduğu bölgedir.

Step-by-Step Solution

1
Türkiye'nin fiziksel özelliklerini (yükselti ve engebe) değerlendiriniz.
Türkiye, ortalama 11321132 metre yükseltiye sahip, oldukça dağlık ve engebeli bir ülkedir.
Yükselti ve eğim farkı, suyun potansiyel enerjisini belirleyen temel unsurlardır.
2
Yer şekillerinin akarsular üzerindeki etkisini analiz ediniz.
Engebeli ve dik yamaçlı vadilerde akan akarsuların akış hızları ve aşındırma güçleri fazladır.
Eğim arttıkça suyun akış hızı ve dolayısıyla mekanik enerji üretim kapasitesi artar.
3
Bu fiziksel durumun enerji kaynaklarıyla ilişkisini kurunuz.
Hızlı akan akarsular üzerine kurulan barajlar sayesinde yüksek miktarda elektrik üretilebilir.
Hidroelektrik enerji üretimi, suyun düşüş yüksekliği ve debisi ile doğru orantılıdır.

Key Concept

Hidroelektrik Potansiyel ve Topografya İlişkisi

Hints

1
Türkiye'nin 'genç' ve 'dağlık' olması akarsularımızın gücünü nasıl etkiler?
2
Yükselti farkının fazla olduğu yerlerde su daha hızlı mı akar yoksa daha yavaş mı?
3
Eğim ve yükseltinin fazla olması, suyun üzerine kurulan barajlardan elektrik üretilmesini kolaylaştırır.

Practice More

Türkiye'de hidroelektrik potansiyelinin en yüksek ve en düşük olduğu bölgeleri karşılaştırarak konuyu pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:45s
PreviousPage 16 / 39Next