Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası

Türkiye’de tarımsal faaliyetlerin modernizasyonu ve sulama projelerinin ($GAP$, $KOP$, $DOKAP$) hayata geçirilmesi, ürün deseni ve arazi kullanım yöntemlerinde önemli değişimlere yol açmıştır. Özellikle yarı kurak bölgelerde nadas alanlarının daralması ve birim alandan alınan verimin artması hedeflenmektedir.

Türkiye’deki tarımsal dönüşüm süreçleri ve bu projelerin çevresel etkileri göz önüne alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP), bölgenin sahip olduğu doğal ve beşerî kaynakları en verimli şekilde kullanarak kalkınmayı hızlandırmayı amaçlayan çok kapsamlı bir bölgesel gelişim planıdır. Bu proje ile bölgedeki ekonomik yapının güçlendirilmesi ve sosyal refahın artırılması hedeflenmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi DOKAP kapsamında yürütülen temel stratejilerden biri değildir?

Limanların iç kesimlerle olan bağını ifade eden hinterland (art bölge) genişliği, Türkiye'deki deniz ticareti üzerinde belirleyici bir etkiye sahiptir. Karadeniz kıyı kuşağında yer alan Samsun Limanı, ticaret hacmi ve gelişim hızı bakımından bölgenin en önemli merkeziyken; Sinop Limanı, Türkiye'nin tek doğal limanı olmasına rağmen ticari açıdan beklenen gelişimi gösterememiştir.

Samsun Limanı'nın Sinop Limanı'na göre daha geniş bir hinterlanda sahip olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de sanayi tesislerinin yer seçiminde; ham maddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık, ulaşım ve pazar gibi faktörler temel belirleyicilerdir. Ancak bazı sanayi kollarında, tesislerin lokasyonu belirlenirken bu faktörlerden biri diğerlerine göre daha baskın olabilmektedir.

Aşağıdaki tabloda bazı merkezler, bu merkezlerde öne çıkan sanayi kolları ve kuruluş yerlerinin belirlenmesindeki temel faktörler eşleştirilmiştir:

Tablodaki veriler ve Türkiye'nin sanayi coğrafyası özellikleri dikkate alındığında, yapılan aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılamaz?

Türkiye'nin bölgesel kalkınma stratejileri incelendiğinde; Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ve Konya Ovası Projesi (KOP) gibi projelerin temelinde büyük ölçüde sulama altyapısı ve tarımsal verimlilik artışı yer alırken, Yeşilırmak Havzası Gelişim Projesi (YHGP) farklı bir planlama felsefesiyle öne çıkmaktadır. Bu bağlamda, YHGP'nin diğer büyük ölçekli sulama projelerinden ayrılan ve akarsu sisteminin bütüncül korunmasını esas alan en temel stratejik yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

Doğal çevrenin işleyişi içerisinde kendini sürekli yenileyebilen ve kullanım sonucunda tükenmeyen kaynaklara 'yenilenebilir enerji kaynakları' denir. Çevreye verdikleri zararın daha az olması nedeniyle günümüzde bu kaynaklara yapılan yatırımlar hızla artmaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de enerji üretiminde faydalanılan yenilenebilir kaynaklardan biri değildir?

Türkiye'de sanayi tesislerinin yer seçiminde hammadde, enerji, ulaşım ve pazar gibi faktörler belirleyici olmaktadır. Bazı sanayi kollarında ise tesislerin hammadde üretim alanlarından ziyade doğrudan tüketim merkezlerine yakın kurulduğu görülmektedir.

Tabloda verilen sanayi kollarının kuruluş yerlerinin belirlenmesinde etkili olan temel ortak faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de bitkisel yağ (ayçiçeği yağı) sanayisinin en yoğun olduğu alan Marmara Bölgesi'nin Ergene Bölümü'dür (Edirne ve Tekirdağ çevresi). Bu sanayi kolunun belirtilen alanda yoğunlaşmasında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin elektrik enerjisi üretiminde rüzgâr enerjisinin payı son yıllarda yapılan yatırımlarla önemli bir düzeye ulaşmıştır. Bu santrallerin coğrafi dağılışı incelendiğinde; kurulu gücün büyük bir bölümünün İzmir, Balıkesir, Çanakkale ve Manisa gibi illerde yoğunlaştığı görülmektedir.

Batı Anadolu'da rüzgâr enerji santrallerinin (RES) diğer bölgelere göre daha fazla yoğunlaşmasının temel coğrafi nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’nin elektrik enerjisi üretiminde mevsimsel faktörler, kaynakların kullanım oranlarını doğrudan etkilemektedir. Özellikle ilkbahar aylarında kar erimeleri ve yağışlarla birlikte barajlı ve akarsu tipi hidroelektrik santrallerinin toplam üretimdeki payı belirgin bir artış göstermektedir. Bu artışa bağlı olarak, maliyet ve şebeke dengesi gözetilerek üretim payı en çok düşürülen enerji kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de tarımsal faaliyetlerde makine kullanımı; hasat süresini kısaltmakta, kayıpları azaltmakta ve üretim maliyetlerini düşürmektedir. Ancak yer şekillerinin engebeli ve eğimli olduğu alanlarda makineli tarım imkânları kısıtlı kalmakta, bu da insan gücüne olan bağımlılığı artırmaktadır. Ayrıca bazı ürünlerin fizyolojik yapısı ve kalite kriterleri, hasadın el ile seçici bir şekilde yapılmasını zorunlu kılmaktadır.

Buna göre, hem yetiştiği bölgenin topografik özellikleri hem de ürünün toplanma biçimi göz önüne alındığında, aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin hasat döneminde insan işgücüne duyulan ihtiyaç diğerlerine göre daha fazladır?

Türkiye'nin dış ticaret ve transit taşımacılık stratejisinde 'Hazar Geçişli Doğu-Batı Orta Koridoru'nun (Middle Corridor) en kritik halkalarından biri olarak görülen; Azerbaycan'ın batı kısımları ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ni doğrudan birleştirerek Türkiye ile Orta Asya arasında kesintisiz bir kara ve demir yolu hattı oluşturması hedeflenen stratejik güzergah aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin 2053 Net Sıfır Emisyon vizyonu ve Ulusal Enerji Planı doğrultusunda, elektrik şebekesinde rüzgar ve güneş gibi değişken (kesintili) kaynakların payı hızla artmaktadır. Bu durumun şebekede yarattığı dengesizlikleri gidermek ve enerji arz güvenliğini sağlamak amacıyla planlanan 'Pompa Depolamalı Hidroelektrik Santraller' (PHES) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi, bu tesislerin enerji yönetimindeki stratejik işlevini en doğru şekilde açıklar?

Türkiye'de turizm faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi ve tüm yıla yayılması hedefleri doğrultusunda; deniz, termal, kış ve yayla turizmi gibi farklı branşlara yönelik yatırımlar ve tanıtım çalışmaları stratejik bir önem taşımaktadır. Bu turizm türlerinin bir bölgede ekonomik bir değer oluşturacak düzeyde gelişebilmesi için o bölgenin iklim özellikleri, yer şekilleri ve jeolojik yapısı gibi doğal faktörlerin bir arada uygunluk göstermesi gerekmektedir.

Buna göre, aşağıda coğrafi özellikleri belirtilen alanlardan hangisinin, yukarıda adı geçen turizm türlerinin tamamının gelişimi için diğerlerine göre daha sınırlı bir potansiyele sahip olduğu söylenebilir?

Türkiye'de elektrik enerjisi üretiminde kullanılan doğalgaz çevrim santralleri, yer seçiminde hammadde kaynağına (rezerve) bağımlılığı en düşük olan tesisler arasında yer almaktadır. Bu durum, Türkiye'nin enerji arz güvenliği ve kaynak temin yöntemleriyle doğrudan ilişkilidir.

Buna göre, Türkiye'deki büyük ölçekli doğalgaz çevrim santrallerinin kuruluş yerleri belirlenirken aşağıdakilerden hangisinin etkisi diğerlerine göre daha azdır?

Türkiye, $2023$ yılında UNESCO Dünya Miras Listesi'ne dahil edilen "Anadolu'nun Ortaçağ Dönemi Ahşap Hipostil Camileri" ile bu listedeki toplam varlık sayısını $21$'e çıkarmıştır. Bu tescil, Anadolu Selçuklu ve Beylikler dönemine özgü ahşap destekli cami mimarisinin en seçkin örneklerini bir araya getiren "seri bir miras" niteliğindedir.

Buna göre, aşağıdaki illerden hangisi bu "seri miras" tescili kapsamında yer alan ahşap direkli camilerden birine ev sahipliği yapmamaktadır?

Türkiye, son yıllarda "Milli Enerji ve Maden Politikası" kapsamında yerli ve milli kaynaklara yönelik yatırımlarına hız vermiş; bu süreçte Karadeniz'deki Sakarya Gaz Sahası keşfi ve Filyos Doğal Gaz İşleme Tesisi gibi projeler stratejik öncelik haline gelmiştir. Bu gelişmelerin Türkiye ekonomisi ve enerji coğrafyası üzerindeki etkileri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türkiye'de madenlerin çıkarım alanları ile bu madenlerin işlendiği metalurji tesislerinin konumu arasındaki ilişki; hammaddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık ve ulaşım imkânları gibi farklı coğrafi prensiplerle açıklanmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki maden ve sanayi tesisi eşleştirmeleri ile bu tesislerin kuruluş yerlerinin belirlenmesindeki temel gerekçelerle ilgili yapılan değerlendirmelerden hangisi hatalıdır?

Türkiye'de tarım ürünlerinin coğrafi dağılışı üzerinde iklim elemanlarından sıcaklığın etkisi oldukça fazladır. Özellikle kış mevsiminde don olaylarına karşı hassas olan ve belirli bir sıcaklık ortalamasına ihtiyaç duyan ürünlerin (kış ılıklığı isteyenler) ekim alanları daha dardır. Buna göre, aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin yetişme döneminde 'kış ılıklığı' isteği diğerlerine göre daha fazladır?

Türkiye'de sanayi tesislerinin yer seçiminde hammaddeye yakınlık, ulaşım, enerji ve pazar gibi faktörler belirleyicidir. Bazı sanayi kollarında tesislerin dağılımı, büyük oranda hammadde ithalatına dayalı olarak kıyı kuşaklarında (liman çevrelerinde) şekillenmiştir. Ancak aynı sanayi kolunda yer alan bazı tesisler, yerli hammadde yataklarının bulunduğu iç kesimlerde kurulabilmektedir.

Buna göre;
$I$. İskenderun ve Karabük'teki demir-çelik fabrikaları,
$II$. Bandırma ve Mazıdağı'ndaki gübre fabrikaları,
$III$. Kocaeli ve Batman'daki petrol rafinerileri

eşleştirmelerinden hangileri, 'ithal hammaddeye bağlı kıyı yerleşimi ile yerli hammaddeye bağlı iç kesim yerleşimi' arasındaki farkı aynı sanayi kolu içerisinde doğrudan örneklendirmektedir?