Türkiye'de Tarım

Türkiye'de entansif (modern) tarım yöntemlerinin en ileri düzeyde uygulandığı iki saha olan Ergene Havzası ve Çukurova kıyaslandığında; mısır, buğday ve ayçiçeği gibi ürünlerin her iki bölgede de yüksek verimle yetiştirilebildiği görülmektedir. Buna karşın, özellikle 'ikinci ürün' tarımı kapsamında değerlendirilen soya fasulyesi üretiminin Çukurova’da toplam üretimin yaklaşık $\%90$'ını karşılayacak düzeyde yoğunlaşırken, benzer sulama olanaklarına sahip Ergene Havzası’nda bu oranın çok düşük kalmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de tarımsal faaliyetler; iklim özellikleri, yer şekilleri ve teknolojik imkânlara bağlı olarak farklı yöntemlerle yürütülmektedir. Modern (intansif) tarım yöntemlerinde birim alandan alınan verim yüksek ve iklime bağımlılık azken, geleneksel (ekstansif) tarım yöntemlerinde doğa koşullarına bağımlılık fazladır.

Aşağıdaki tabloda Türkiye'deki iki farklı merkezin tarımsal özellikleri karşılaştırılmıştır:

Buna göre, yukarıdaki tabloda özellikleri verilen X ve Y merkezleri için aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de bazı tarım ürünlerinin doğal yetişme alanları, istedikleri özel iklim şartları nedeniyle oldukça sınırlıdır. Özellikle yıl boyunca nem ve yağış isteği fazla olan, kuraklığa karşı hassas olan ürünlerin ekim alanları belirli kıyı kuşaklarında yoğunlaşmıştır.

Buna göre; bulutluluk oranının yüksek, her mevsimin yağışlı ve kışların ılık geçmesini isteyen aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin Türkiye'deki doğal yetişme alanı diğerlerine göre daha dardır?

Tahıl grubunda yer alan buğday, Türkiye'de tarım alanlarında en fazla ekimi yapılan üründür. Buğdayın fizyolojik istekleri incelendiğinde; büyüme ve filizlenme dönemi olan ilkbahar aylarında neme, olgunlaşma ve hasat dönemi olan yaz aylarında ise belirgin bir sıcaklık ve kuraklığa ihtiyaç duyduğu görülür.

Bu iklim istekleri dikkate alındığında, aşağıdaki coğrafi alanların hangisinde buğdayın doğal koşullarda yetiştirilmesi beklenmez?

Türkiye'de tarımsal verimliliği artırmak ve ürün desenini çeşitlendirmek amacıyla Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ve Konya Ovası Projesi (KOP) gibi büyük sulama yatırımları hayata geçirilmiştir. Bu projeler sayesinde, geçmişte su yetersizliği nedeniyle ekimi yapılamayan pek çok ürünün üretim alanı iç bölgelere doğru genişlemiştir.

Ancak bazı tarım ürünlerinin coğrafi dağılışı üzerinde sulama olanaklarından ziyade "termik kısıtlamalar" (düşük sıcaklıklar ve don olayı) temel sınırlayıcı faktördür.

Buna göre, aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin üretim alanının sulama olanaklarının artırılmasına rağmen İç Anadolu veya Doğu Anadolu gibi kış mevsiminin sert geçtiği bölgelere doğru genişlemesi beklenmez?

Türkiye'de tarım-sanayi entegrasyonu çerçevesinde, bazı ürünlerin üretim alanları ile işleme tesisleri arasındaki mesafe oldukça kısadır. Bu durum genellikle hammaddenin hasat edildikten sonra hızla bozulabilir olmasıyla (fiziksel özellikler) açıklanırken; bazı ürünlerde ekim alanının sınırlandırılması veya belirli merkezlerde toplanması, nakliye maliyetlerinden ziyade idari kararlar, kalite standardizasyonu ve pazar dengesi gibi faktörlerle ilişkilidir.

Buna göre, aşağıdaki ürünlerden hangisinin Türkiye'deki ekim alanının coğrafi dağılışı üzerinde, 'ürünün fiziksel özelliklerinden kaynaklanan işleme aciliyeti' (bozulma riski) temel belirleyici unsur değildir?

Türkiye'nin iç bölgelerinde geniş alanlar kaplayan karasal iklim tipinde çiftçiler tarafından en çok yetiştirilen temel tarım ürünü buğdaydır.

Buğdayın ülkenin iç kesimlerinde bu kadar yaygın bir şekilde yetiştirilebilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de tarımsal üretimin büyük bir kısmı doğal koşullara bağlı olarak gerçekleştirilse de bazı ürünlerde modern yöntemler ve sulama olanakları sayesinde doğaya olan bağımlılık daha düşüktür. Bu durum, söz konusu ürünlerin yıllık üretim miktarlarındaki dalgalanmaların daha az olmasını ve üretimin daha istikrarlı bir seyir izlemesini sağlar.

Buna göre, aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin yıllık üretim miktarındaki değişimlerde, iklim koşullarındaki kararsızlıkların etkisi diğerlerine göre daha azdır?

Türkiye'de belirli bir tarım ürününün üretim alanları ve bölge ekonomisindeki rolleri; sulama olanaklarının gelişmesi, tohum ıslahı ve modern tarım yöntemlerinin yaygınlaşmasıyla büyük bir değişim göstermiştir. Aşağıdaki tabloda, bu tarım ürününün yıllara göre toplam üretim miktarının bölgeler arasındaki yaklaşık dağılımı (%) verilmiştir:

Tablodaki veriler ve günümüz Türkiye ekonomisinin coğrafi koşulları dikkate alındığında, söz konusu ürün ve üretim değişimiyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılamaz?

Türkiye'de bir tarım ürününün doğal olarak yetiştirilebildiği alanlar, o bölgenin iklim şartlarıyla doğrudan ilgilidir. Özellikle olgunlaşma ve toplanma evresinde bol güneşlenme ile kuraklık isteyen ürünler, her mevsimi yağışlı geçen yörelerde verimli bir şekilde yetiştirilemez. Buna göre, yıl boyu düzenli yağış alan ve belirgin bir kurak dönemi bulunmayan bir yörede aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin ekonomik anlamda yetiştirilmesi beklenmez?

Türkiye'de tarım arazilerinin verimliliği ve kullanım biçimleri üzerinde yer şekilleri, iklim özellikleri ve teknolojik imkânlar bir arada rol oynar. Aşağıda, Türkiye'nin farklı yörelerini temsil eden iki bölgenin bazı tarımsal özellikleri karşılaştırılmıştır:

* I. Bölge: Engebeli yer şekilleri nedeniyle tarım alanları dar ve parçalıdır. Makineli tarım sınırlı olduğu için insan ve hayvan gücüne duyulan ihtiyaç fazladır. Tarımsal nüfus yoğunluğu oldukça yüksektir.
* II. Bölge: Yer şekillerinin sade olması sayesinde tarım alanları geniştir. Modern tarım teknikleri ve makine kullanımı yaygındır. Tarımsal nüfus yoğunluğu ise düşüktür.

Bu iki bölgenin özellikleri ve Türkiye coğrafyasındaki dağılışı dikkate alındığında, aşağıdaki yargılardan hangisine kesin olarak ulaşılamaz?

Türkiye'de tarım alanlarının büyük bir kısmında, ilkbahar aylarında filizlenip büyümek için yağışa, yaz aylarında ise olgunlaşmak için belirgin bir sıcaklık ve kuraklığa ihtiyaç duyan bitkiler yetiştirilmektedir. Bu durum, ülkenin genel iklim özelliklerinin tarımsal faaliyetler üzerindeki belirleyici etkisini gösterir.

Buna göre, aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin doğal yetişme şartları söz edilen iklim özellikleriyle uyuşmamaktadır?

Türkiye'de tarımsal verimliliği artırmak amacıyla uygulanan sulama projeleri, tarım ürünlerinin çeşitliliğini ve üretim miktarını doğrudan etkilemektedir. Özellikle Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ile sulanan tarım alanlarının genişlemesi, bölgedeki geleneksel tarım ürünlerinin yerini ekonomik değeri daha yüksek olan ürünlere bırakmasına neden olmuştur. Buna göre, sulama olanaklarının gelişmesiyle birlikte Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde ekim alanı en çok genişleyen ve günümüzde bölgeyle özdeşleşen temel sanayi bitkisi aşağıdakilerden hangisidir?

İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri, doğal iklim koşulları bakımından yaz kuraklığının belirgin olduğu yarı kurak karasal özellikler gösterir. Bu iki bölgede hayata geçirilen büyük ölçekli sulama projeleri (KOP ve GAP) ile birlikte tarımsal üretimdeki su kısıtlılığı büyük ölçüde aşılmış ve endüstri bitkilerinin ekim alanları hızla genişlemiştir. Ancak sulama imkânlarının artmasına rağmen; GAP havzasında pamuk tarımı hızla gelişerek bölgeyi üretimde ilk sıraya taşırken, KOP havzasındaki sulu tarım alanlarında pamuk yetiştirilememekte, bunun yerine ağırlıklı olarak şeker pancarı ve mısır gibi ürünler tercih edilmektedir.

Her iki bölgenin de sulama olanaklarına kavuşmasına rağmen, öne çıkan tarım ürünlerindeki bu temel farklılığın nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de yetiştirilen bazı tarım ürünleri, kış aylarındaki düşük sıcaklıklara ve don olaylarına karşı oldukça hassastır. Bu nedenle, bu ürünlerin ekonomik olarak yetiştirilebildiği alanlar genellikle kış ılıklığının belirgin olduğu kıyı yöreleri ile sınırlıdır. Buna göre, aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin kış ılıklığı isteği yüksek olduğu için iç bölgelerde doğal olarak yetiştirilmesi beklenmez?

Türkiye’de bazı tarım ürünlerinin ekim alanları çeşitli gerekçelerle devlet kontrolü altında tutulmaktadır. Her ürünün sınırlandırılma nedeni birbirinden farklılık gösterebilmektedir.

Buna göre, pirinç (çeltik) tarımının belirli alanlarda ve yerleşim yerlerinden uzakta yapılmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de bazı tarım ürünlerinin ekim alanlarının belirlenmesinde doğal çevre faktörlerinin yanı sıra beşerî ve hukuki düzenlemeler de belirleyici olmaktadır. Aşağıda bu grupta yer alan bir tarım ürününe ait bazı özellikler verilmiştir:

- Akarsu boylarındaki alüvyal dolgulu taban arazilerde ve delta ovalarında yetişme imkânı bulur.
- Üretim aşamasında tarlaların uzun süre su altında kalması gerektiğinden, su isteği ve nem ihtiyacı oldukça yüksektir.
- Yerleşim birimlerinde sıtma hastalığına yol açabilecek ekolojik ortam oluşturması nedeniyle ekim alanları devlet tarafından denetlenmekte ve sınırlandırılmaktadır.

Bu tarım ürünü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Geçmiş yıllarda temel gıda maddesi olarak Karadeniz Bölgesi kıyı kuşağında yoğunlaşan mısır tarımının, günümüzde modern sulama yöntemlerinin (GAP ve KOP gibi) yaygınlaşmasıyla birlikte ana üretim merkezinin Adana, Şanlıurfa ve Konya gibi illere kaydığı görülmektedir. Mısırın hayvan yemi ve yağ sanayisi için stratejik bir hammadde haline gelmesi bu süreci hızlandırmıştır. Mısır tarımında yaşanan bu mekânsal değişim ve ürün özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?

Tarım ürünlerinin yetiştirilebilmesi için gereken sıcaklık ve nem koşulları 'iklim isteği' olarak adlandırılır. İklim isteği oldukça seçici olan bazı bitkilerin Türkiye'deki yetişme alanları çok dardır.

Örneğin; yılın her mevsiminde bol yağış ve yüksek nem isteyen, kış ılıklığına ihtiyaç duyan ve güneşlenme süresinin az olmasından olumsuz etkilenmeyen bir tarım ürünü, ülkemizde yalnızca belirli bir sahil şeridinde doğal olarak yetişebilmektedir.

Özellikleri verilen ve Türkiye'deki üretiminin tamamına yakını Doğu Karadeniz kıyılarında gerçekleştirilen bu tarım ürünü aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de tarımsal üretim deseninin şekillenmesinde doğal çevre faktörlerinin etkisi, modern sulama projeleri ve teknolojik imkanlarla birlikte giderek azalmaktadır. Bu durumun en belirgin örneği, kuraklığın ve yer altı su seviyesindeki düşüşün temel bir sorun olduğu İç Anadolu Bölgesi'nde gözlenmektedir.

Buna göre; Konya Ovası Projesi ($KOP$) kapsamında sulama olanaklarının artmasıyla birlikte bölgede ekim alanı ve üretim miktarı en radikal artışı gösteren, günümüzde Türkiye toplam üretiminde ilk sıraya yerleşen ancak aşırı su tüketimi nedeniyle bölgedeki yer altı su tablolarının çökmesine ve "obruk" oluşumlarının tetiklenmesine yol açan tarım ürünü aşağıdakilerden hangisidir?