Türkiye'nin Yer Şekilleri

Bitki örtüsünün zayıf olduğu sahalarda rüzgârların taşıdığı ince boyutlu materyalleri (kum ve toz), hızlarının azaldığı yerlerde üst üste yığmasıyla oluşan toprak örtüsü aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de akarsuların denize döküldükleri kıyılarda taşıdıkları alüvyonları biriktirmesiyle oluşan geniş düzlüklere "delta ovası" adı verilir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir delta ovasıdır?

Türkiye’de rüzgârların yer şekillendirici etkisinin en şiddetli olduğu saha Konya-Karapınar yöresidir. Bu yörede rüzgârın hem doğrudan aşındırma (korazyon) hem de biriktirme (sedimantasyon) süreçleri sonucunda çeşitli mikro ve makro yer şekilleri oluşmaktadır.

Buna göre, bölgedeki rüzgâr süreçleri ve oluşan yer şekillerine dair aşağıdaki teknik değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de üçüncü jeolojik zaman sonları ile dördüncü jeolojik zaman başlarında meydana gelen volkanik faaliyetler, İç Anadolu Bölgesi'nde belirgin bir hat üzerinde sıralanan kütleleri oluşturmuştur. Bu kütlelerden biri, sahip olduğu $3917$ metrelik yükselti ile bölgenin en yüksek doruğunu oluştururken, zirve kısımlarında Kuvaterner buzullaşmasının izlerini ve günümüzde de aktif olan küçük buzul kütlelerini barındırmaktadır.

Buna göre, Kayseri ili sınırları içerisinde yer alan ve yukarıda özellikleri belirtilen dağ kütlesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’nin dağlık alanları üzerine araştırma yapan bir heyet, saha çalışması yaptıkları kütlenin şu özelliklere sahip olduğunu rapor etmiştir:

I. Alp-Himalaya kıvrım kuşağı içerisinde yer alan, geniş bir antiklinal yapısındadır.
II. Litolojik yapısı kalkerlerden (kireç taşı) oluştuğu için üzerinde lapyalar, dolinler ve mağaralar gibi karstik şekiller çok yaygındır.
III. Zirve kesimlerinde ortalama yükseltinin $3000$ metreyi aşmasına bağlı olarak güncel buzul izlerine (sirk çukurları, buzul gölleri) rastlanmaktadır.

Bu rapordaki veriler dikkate alındığında, incelenen dağ kütlesinin aşağıdakilerden hangisi olması beklenir?

Türkiye'nin üç tarafının denizlerle çevrili olması, farklı jeolojik zamanlarda meydana gelen deniz seviyesi değişimleri ve dağların kıyıya göre uzanış doğrultuları çeşitli kıyı tiplerinin oluşmasını sağlamıştır. Türkiye kıyılarının özellikleri ve bu kıyı tiplerinin görüldüğü yerlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de akarsuların döküldükleri kıyılarda delta ovası oluşturabilmeleri için kıta sahanlığının geniş olması, kıyıdaki akıntıların zayıf olması ve akarsuyun bol alüvyon taşıması gerekmektedir. Ege Bölgesi, dağların denize dik uzanması ve geniş kıta sahanlığı nedeniyle delta oluşumu için en uygun coğrafi alan olarak bilinse de bölgenin güneyinde yer alan Menteşe Yöresi (Muğla) kıyı kuşağında büyük ölçekli delta ovalarına rastlanmaz.

Bu durumun ortaya çıkmasında, Menteşe Yöresi'nin aşağıdaki özelliklerinden hangisi en temel etkendir?

Türkiye’de dış kuvvetler içerisinde etki alanı en dar olan buzul şekillerine, yalnızca yüksek dağ kütlelerinin zirve kısımlarında rastlanmaktadır. Kuvaterner ($4$. Jeolojik Zaman) boyunca yaşanan buzul dönemlerinde Türkiye'de kalıcı kar sınırı $2200$ metre seviyelerine kadar inmiş, bu durum pek çok dağ kütlesinde sirk çukurları, buzullaşmış vadiler ve moren yığınlarının oluşmasına imkân tanımıştır.

Buna göre, Türkiye’nin yer şekilleri ve yükselti özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki dağ kütlelerinin hangisinde Kuvaterner buzullaşmasına ait bu tür jeomorfolojik izlerin görülmesi beklenmez?

Türkiye’de karstik aşınım şekillerinin en büyüğü olan ve "karstik ova" olarak da adlandırılan polyeler; çözünebilen kayaçların bulunduğu alanlarda tektonik çökmeler ve karstik erimenin ortak etkisiyle meydana gelirler. Bu ovalar, yerleşme ve tarım açısından karst topoğrafyasının en elverişli sahalarıdır.

Buna göre, polyelerin Türkiye’deki dağılışı ve yapısal özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de platoların oluşum süreçleri incelendiğinde; bazı sahaların dış kuvvetler tarafından deniz seviyesine kadar aşındırıldıktan sonra epirojenik olarak yükselmesiyle (peneplenleşme), bazılarının ise lav örtüleri veya karstik erime süreçleriyle şekillendiği görülür. Özellikle aşınım platoları, bulundukları yükselti basamağından bağımsız olarak eski bir topografik yüzeyin kalıntısını temsil eder.

Buna göre;
I. Çatalca - Kocaeli Platosu
II. Perşembe Platosu
III. Ardahan Platosu
IV. Teke Platosu

yukarıda verilen platolardan hangileri jeomorfolojik kökeni bakımından 'Aşınım (Peneplen) Platoları' kategorisinde yer almaktadır?

Türkiye'de yer şekillerinin denize göre uzanış doğrultusu, kıyıların fiziksel özelliklerini doğrudan etkiler. Dağların denize dik uzandığı bölgelerde kıyı çizgisi oldukça girintili ve çıkıntılı bir yapıya sahiptir. Bu alanlarda kıta sahanlığı geniş olup çok sayıda doğal liman, koy ve körfez oluşmuştur.

Buna göre, sözü edilen özelliklere sahip olan "enine kıyı tipi" Türkiye'de en belirgin olarak aşağıdaki alanların hangisinde görülür?

Türkiye'nin üç tarafının denizlerle çevrili olması ve farklı jeolojik süreçlerden geçmesi, kıyılarında zengin bir çeşitlilik oluşmasını sağlamıştır. Bu kıyı tipleri, oluşum süreçleri ve karakteristik özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi coğrafi gerçeklerle bağdaşmaz?

Türkiye'de rüzgârların yer şekillendirici etkisi; iklimin kurak veya yarı kurak olduğu, bitki örtüsünün cılız kaldığı ve fiziksel ufalanmanın şiddetli olduğu alanlarda artış gösterir. Bu durumun Türkiye'deki en belirgin örnekleri Konya-Karapınar çevresi ile Güneydoğu Anadolu'nun güney kesimlerinde görülür.

Buna göre, rüzgârların hem aşındırma hem de biriktirme faaliyetlerinin yoğun olduğu bu alanlarda, oluşumunda rüzgârların doğrudan bir etkiye sahip olmadığı yer şekli aşağıdakilerden hangisidir?

Bir coğrafyacı, Türkiye'deki tektonik ovaların dağılışını incelerken Batı Anadolu'daki graben sistemleri ile Kuzey Anadolu Fay Hattı (KAF) üzerindeki ovaların benzer oluşum süreçlerine sahip olduğunu ancak farklı fay kuşaklarında yer aldığını belirtmiştir.

Bu coğrafyacının araştırma sahası Batı Anadolu grabenleri (Bakırçay, Gediz, Küçük ve Büyük Menderes) olarak belirlendiğine göre, aşağıdaki ovalardan hangisi bu araştırmacının inceleme alanı dışında kalır?

Türkiye'de buzul aşındırmasının etkili olduğu yüksek dağlık sahalarda, dirençli kayaçların buzul kütlesi tarafından aşındırılarak törpülenmesi ve cilalanması sonucunda ortaya çıkan, morfolojik olarak bir koyun sürüsünü veya deve sırtını andıran yer şekli aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de karstlaşma süreçleri litolojik (kayaç yapısı) özelliklere göre farklı karakterler sergilemektedir. Batı Toroslar'da kireç taşı ($CaCO_3$) üzerine kurulu "kalker karstı" yaygınken; Sivas, Erzincan ve Çankırı çevrelerinde alçı taşı ($CaSO_4 \cdot 2H_2O$) üzerine kurulu "jips karstı" görülmektedir. Bu iki farklı litolojik yapı üzerinde gelişen karstik süreçler ve ortaya çıkan yer şekilleri karşılaştırıldığında, şekillerin boyutu, oluşum hızı ve kalıcılığı bakımından belirgin farklar gözlemlenmektedir.

Buna göre, Türkiye'deki karstik bölgeler ve yer şekli özellikleri hakkında yapılan aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?

Türkiye'de karstik aşınım şekillerinden biri olan obruklar; derin, dik kenarlı ve genellikle silindirik yapılı, yer altı boşluklarının çökmesiyle oluşan çukurluklardır. Akdeniz Bölgesi (Mersin-Cennet ve Cehennem) ve İç Anadolu (Konya-Kızören) bu yer şekillerinin tipik örneklerine ev sahipliği yapmaktadır.

Buna göre, bir bölgede doğal süreçlerle bir obruğun oluşabilmesi için aşağıdaki jeolojik şartlardan hangisinin öncelikle sağlanmış olması gerekir?

Türkiye'de erozyon ve heyelan süreçleri, oluşum mekanizmaları ve sahaya olan etkileri bakımından belirgin farklar gösteren ancak sıklıkla birbiriyle karıştırılan iki temel yer şekillenme sürecidir. Buna göre, Türkiye’deki erozyon ve heyelan olayları karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan bu plato, ismini yer altı sularının kireç taşlarını eriterek oluşturduğu derin doğal kuyulardan almıştır. Yağış azlığı nedeniyle tarımda sulama sorunlarının yaşandığı bu alan, aynı zamanda Türkiye'nin önemli tahıl üretim bölgelerinden biridir.

Paragrafta özellikleri belirtilen plato aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de karst topoğrafyasının yaygın olduğu sahalarda, akarsuların bir düden (subatan) aracılığıyla yer altına sızarak yüzeydeki akışının kesilmesi sonucu vadi aniden bir duvarla sona erer. Literatürde "çıkmaz vadi" olarak da adlandırılan bu yer şekli, yer altı ve yer üstü drenajı arasındaki bağlantının tipik bir göstergesidir.

Yukarıda oluşum mekanizması açıklanan karstik yer şekli aşağıdakilerden hangisidir?