Türkiye'nin Yer Şekilleri

Türkiye'deki platoların oluşum kökenleri; tabaka düzlüğü (yatay duruşlu), karstik, lav ve aşınım düzlüğü (peneplen) olarak gruplandırılmaktadır. Bu platoların yükseltileri, jeolojik yapıları ve iklim şartları, üzerlerinde yürütülen temel ekonomik faaliyetlerin şekillenmesinde belirleyici olmuştur.

Yukarıdaki tabloda numaralandırılarak verilen plato ve özellik eşleştirmelerinden hangisinde bir yanlışlık yapılmıştır?

Türkiye'de platoların ekonomik fonksiyonlarını ve uzmanlaşma alanlarını sınırlayan faktörler; yükselti, iklim özellikleri veya sahanın litolojik (taş yapısı) özelliklerine göre farklılık gösterir. Bazı sahalarda ekonomik faaliyetleri belirleyen temel unsur iklim şartlarıyken, bazı sahalarda ise doğrudan platonun oluşum kökeninden kaynaklanan yapısal özellikler ön plana çıkar.

Buna göre, aşağıdakilerin hangisinde platonun ekonomik uzmanlaşmasını belirleyen temel sınırlayıcı, doğrudan o sahanın jeolojik-litolojik oluşum kökeni ile ilgilidir?

Türkiye’nin karstik platolarında ve dağlık alanlarında görülen aşınım şekilleri, çözünmenin ilerlemesiyle zamanla birbirine eklenerek daha geniş çukurluklar oluştururlar. Bu gelişim evreleri, coğrafya literatüründe boyutsal bir hiyerarşi ile tanımlanmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki seçeneklerin hangisinde karstik aşınım şekilleri en küçükten en büyüğe doğru sıralanmıştır?

Türkiye'nin dağları oluşum özelliklerine göre kıvrımlı, kırıklı ve volkanik dağlar olarak sınıflandırılır. Bu dağların kıyı çizgisine göre konumu ve uzanış doğrultusu; iklim, ulaşım ve yerleşme üzerinde belirleyici bir etkiye sahiptir.

Aşağıda verilen dağ kütlelerinden hangisinin oluşum kökeni ve uzanış doğrultusunun coğrafi sonuçları ile ilgili yapılan değerlendirme yanlıştır?

Türkiye'nin batısında, özellikle Ege Bölgesi'nde yer alan sert yapıdaki tabakalar yan basınçlara maruz kaldığında kıvrılamayıp kırılmış ve bunun sonucunda "horst" adı verilen dağ sıraları meydana gelmiştir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu şekilde oluşan (kırıklı) dağlardan biri değildir?

Türkiye'deki ovalar oluşum süreçlerine göre; tektonik, karstik ve delta ovaları gibi çeşitli sınıflara ayrılır. Bu ovaların her birinin oluşum kökenine bağlı olarak toprak verimliliği, genişliği ve tarımsal kullanım özellikleri farklılık gösterebilir. Buna göre, aşağıda verilen ovalardan hangisi oluşum kökeni ve toprak yapısı bakımından diğerlerinden farklı bir grupta yer alır?

Türkiye'deki sıradağların genel uzanış doğrultusu ve kıyı çizgisine göre konumu; bölgenin iklim, ulaşım ve ekonomik özelliklerini doğrudan etkiler. Orta Karadeniz bölümünde yer alan Canik Dağları'nın, Doğu ve Batı Karadeniz'deki dağlara oranla ortalama yükseltisinin daha az olması ve kıyı çizgisinden daha geride uzanmaya başlaması bazı sonuçlar doğurmuştur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Canik Dağları'nın bu özelliklerinin bölgeye kazandırdığı durumlardan biri değildir?

Buzulların hareket halindeyken altındaki kayaları aşındırıp cilalaması ve dirençli kayalara deve hörgücüne benzer pürüzsüz şekiller vermesiyle oluşan yer şekillerine "hörgüç kaya" denir.

Türkiye'de bazı yüksek dağ kütlelerinde bu yer şekillerine rastlanması, aşağıdakilerden hangisini doğrudan kanıtlamaktadır?

Türkiye’de karstik yer şekillerinin oluşumu ve dağılışı üzerinde kayaç yapısı (litoloji) birincil derecede etkilidir. Kalker (kireç taşı), jips (alçı taşı) ve kaya tuzu gibi çözünebilen kayaçların bulunduğu alanlarda bu şekillere rastlanmaktadır.

Buna göre, Türkiye’nin karstik özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Türkiye'nin jeolojik geçmişinde etkili olan iç kuvvetlerden biri de volkanizmadır. Bu süreçte yerin derinliklerinden gelen mağmanın yeryüzüne çıkarak soğuyup birikmesi sonucunda volkanik dağlar meydana gelmiştir.

Buna göre, aşağıdaki dağ kütlelerinden hangisi bu oluşum sürecine (volkanizmaya) bağlı olarak ortaya çıkmıştır?

Türkiye'de dağların uzanış doğrultusu ve engebeli yapısı karayolu ulaşımını kısıtlamakta, bu durumun aşılması için Zigana, Gülek ve Sertavul gibi önemli geçitler kullanılmaktadır. Bu geçitlerin üzerinde bulunduğu sıradağlar genel olarak orojenik hareketler (kıvrılma veya kırılma) sonucunda oluşmuştur.

Buna göre, aşağıdaki dağlardan hangisi oluşum kökeni bakımından bu orojenik kuşaklar dışında kalan volkanik bir dağdır?

Türkiye'deki akarsu vadilerinin gelişim süreçleri incelendiğinde; birçok akarsuyun başlangıçta geniş tabanlı vadilerde menderesler çizerek akarken, zamanla bu menderesli yapısını koruyarak yatağını derine kazdığı ve "gömük menderes" karakteri kazandığı görülmektedir. Aşağıdakilerden hangisi, Türkiye'deki akarsuların bu şekilde "gençleşerek" yatağını tabana doğru gömmesinin temel nedenidir?

Türkiye'nin jeomorfolojik gelişim süreci dikkate alındığında, bir akarsu yatağında menderes oluşumları ile seki (taraça) basamaklarının aynı anda gözlemlenmesi, bu akarsu havzasında aşağıdakilerden hangisinin yaşandığına dair en güçlü kanıttır?

Türkiye'nin yer şekillerinin oluşum ve değişim sürecinde dış kuvvetlerin etkisi oldukça fazladır. Bu süreçte etkili olan kütle hareketleri (heyelan) ve toprak süpürülmesi (erozyon) olayları, hem doğal faktörler hem de insan müdahalesi ile şekillenmektedir.

Buna göre, Türkiye'deki erozyon ve heyelan süreçleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'nin yer şekillerinin oluşumunda en etkili dış kuvvet olan akarsular, geçtikleri bölgeleri hem aşındırarak hem de taşıdıkları malzemeleri biriktirerek çeşitli yer şekilleri oluştururlar. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi akarsuların aşındırma faaliyeti sonucunda oluşan yer şekillerinden biridir?

Türkiye arazisi jeolojik açıdan büyük oranda genç bir yapıya sahip olsa da, $I.$ Jeolojik Zaman'da (Paleozoyik) oluşmuş "Masif" adı verilen yaşlı ve sert kütleler de yer yer yüzeylenmektedir. Bu kütleler, Türkiye'nin temel yapısını oluşturması bakımından büyük önem taşır.

Buna göre, Türkiye'deki masif araziler ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de özellikle Batı Toroslar kuşağında ve Göller Yöresi çevresinde yoğunlaşan Tefenni, Acıpayam, Korkuteli ve Elmalı gibi ovaların oluşumunda, kalkerli arazilerin yer altı ve yer üstü suları tarafından kimyasal yollarla aşındırılması temel rol oynamıştır. Bu özelliklere sahip olan ovalar, oluşum kökenlerine göre aşağıdakilerden hangisi ile adlandırılır?

Ülkemizin jeomorfolojik yapısında buzulların payı, bulunduğu enlem dereceleri sebebiyle diğer dış kuvvetlere oranla oldukça düşüktür. Buna rağmen Kuvaterner ($4$. Jeolojik Zaman) boyunca yaşanan iklim değişimleri sonucunda kalıcı kar sınırı $2200$ metrelere kadar inmiş ve bu seviyeyi aşan yüksek kütlelerde sirk, buzul vadisi ve moren gibi şekiller meydana gelmiştir. Buna göre, aşağıdaki dağ kütlelerinden hangisinde belirtilen jeolojik süreçte oluşmuş buzul şekillerine rastlanması mümkündür?

Türkiye’de yer şekillerinin oluşumunda buzulların etkisi, ülkenin orta kuşakta yer alması nedeniyle diğer dış kuvvetlere oranla oldukça sınırlıdır. Ancak Kuvaterner ($4$. Jeolojik Zaman) buzullaşma dönemlerinde iklimdeki soğumaya bağlı olarak kalıcı kar sınırı $2200$ metre seviyelerine kadar inmiş, bu durum bazı yüksek dağlarımızın zirvelerinde buzul aşınım ve birikim şekillerinin oluşmasına imkan tanımıştır.

Buna göre, Türkiye'nin buzul şekilleri ve bunların dağılışı ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'deki sıradağlar incelendiğinde; dağların oluşum mekanizması, kıyı çizgisine olan mesafesi ve ortalama yükselti değerlerinin bölgenin beşerî ve ekonomik coğrafyası üzerinde belirleyici olduğu görülür.

Buna göre;
I. Alp-Himalaya kıvrım kuşağında yer alması,
II. Kıyı çizgisinin belirgin şekilde gerisinde uzanması sayesinde liman hinterlandını genişletmesi,
III. Ortalama yükseltisinin az olması nedeniyle denizel hava kütlelerinin iç kesimlere diğer bölümlere oranla daha fazla sokulmasına imkan tanıması

özelliklerinin tamamına sahip olan dağ sırası aşağıdakilerden hangisidir?