Atatürk İlke ve İnkılapları

$1933$ yılında gerçekleştirilen Üniversite Reformu ile Osmanlı Devleti'nden devralınan Darülfünun kapatılmış, yerine modern bir anlayışla İstanbul Üniversitesi kurulmuştur. İsviçreli Profesör Albert Malche tarafından hazırlanan rapor doğrultusunda şekillenen bu reform süreci, Türk yükseköğretiminde köklü bir dönüşümü başlatmıştır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi $1933$ Üniversite Reformu'nun gerçekleştirilme amaçlarından biri değildir?

Türkiye’de 1 Kasım 1922 tarihinde saltanatın kaldırılmasıyla devlet yönetimindeki iki başlılık sona erdirilmiş ve egemenliğin yegâne sahibinin millet olduğu tescillenmiştir. Bu gelişmenin temel dayanağını oluşturan; millî irade, seçim ve temsil esasına dayalı devlet idaresini savunan Atatürk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye Büyük Millet Meclisinde 3 Mart 1924 tarihinde kabul edilen yasalarla devletin laikleşmesi, milli egemenliğin pekiştirilmesi ve ordunun siyasetten arındırılması yolunda köklü değişiklikler yapılmıştır. Aşağıdakilerden hangisi, bu tarihte gerçekleştirilen siyasi ve sosyal düzenlemeler arasında yer almaz?

Atatürk döneminde, 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın olumsuz etkilerini azaltmak ve özel sermayenin yetersiz kaldığı alanlarda büyük sanayi yatırımlarını devlet eliyle gerçekleştirmek amacıyla 1933 yılında 'Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı' hazırlanmıştır. Bu plan kapsamında açılan fabrikaların işletilmesini sağlamak ve sanayi yatırımlarının finansmanını yürütmek amacıyla kurulan temel kurum aşağıdakilerden hangisidir?

$1924$ Anayasası’nın (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu) kabul edilen metninde; "Yasama yetkisi ve yürütme erki, milletin tek ve gerçek temsilcisi olan Büyük Millet Meclisi’nde belirir ve onda toplanır." maddesi ile "Meclis, yasama yetkisini bizzat, yürütme görevini ise kendi seçtiği Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu eliyle yerine getirir." maddesi birlikte yer almıştır.

Bu iki hükmün aynı anayasada bulunması, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir göstergesidir?

Osmanlı Devleti döneminde gerçekleştirilen ıslahat hareketleri genellikle mevcut düzeni koruyarak aksayan kurumları iyileştirmeyi amaçlarken; Türk İnkılabı, işlevini yitirmiş kurumları kökten ortadan kaldırarak yerlerine modern ve çağdaş kurumlar inşa etmiştir. Bu doğrultuda Türk İnkılabı’nın durağan bir yapıya bürünmesini engelleyen, ona dinamizm kazandıran ve çağın değişen şartlarına göre sürekli yenilenmeyi esas alan Atatürk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

1924 Anayasası'nda 1928 yılında yapılan değişiklikle "Devletin dini İslam'dır" maddesi anayasa metninden çıkarılmış; buna paralel olarak milletvekili ve Cumhurbaşkanı yeminleri, "Vallahi" yerine "Namusum üzerine söz veririm" şeklinde yeniden düzenlenmiştir. Bu düzenlemelerin ortak paydası ve Türk İnkılabı'ndaki temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Atatürk bir konuşmasında; "Bizim halkımız ayrı ayrı sınıflardan oluşmuş değil, aksine varlıkları ve meslekleri birbirine muhtaç olan bir topluluktur." ifadesini kullanmıştır.

Atatürk’ün bu sözüyle vurgulanan, toplumda sınıf mücadelesini reddeden ve sosyal dayanışmayı esas alan bu yaklaşım, aşağıdaki ilkelerden hangisinin temel dayanağını oluşturmaktadır?

Türkiye Cumhuriyeti’nde $1930$ yılından itibaren ağırlık kazanan devletçilik modeli; dönemin bazı Avrupa devletlerinde uygulanan baskıcı ekonomik sistemlerden farklı olarak özel teşebbüsü dışlamamış, aksine özel sektörün yetersiz kaldığı alanlarda devletin devreye girmesini öngörmüştür. Atatürk’ün "Türkiye’nin tatbik ettiği devletçilik sistemi, hiçbir zaman sosyalizm prensiplerine dayalı bir sistem değildir." sözü de bu yaklaşımı desteklemektedir. Bu bilgilere dayanarak, Türk tipi devletçilik anlayışı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Atatürk, "Egemenlik hiçbir mana, hiçbir şekil ve hiçbir renkte ortaklık kabul etmez." diyerek millî iradenin tek ve mutlak güç olduğunu vurgulamıştır. Bu doğrultuda gerçekleştirilen aşağıdaki inkılaplardan hangisi, doğrudan Cumhuriyetçilik ilkesinin bir gereği olarak yönetim yetkisinin kişisel bir makamdan alınarak millete devredilmesini sağlamıştır?

Türkiye Cumhuriyeti'nde hukuk alanında gerçekleştirilen en kapsamlı düzenleme olan 1926 Türk Medeni Kanunu, aile yapısını ve bireysel hakları laik esaslara göre yeniden düzenlemiş; böylece hukuk birliğinin sağlanmasında temel taşı olmuştur.

Buna göre, Türk Medeni Kanunu'nun kapsamı ve sonuçları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisinin bu kanunla sağlanan bir gelişme olduğu söylenemez?

Cumhuriyet yönetimi; egemenliğin kaynağını ulusa dayandıran, bu egemenliğin ise halkın özgür iradesiyle seçtiği temsilciler eliyle kullanılmasını öngören bir sistemdir. Bu bağlamda, Türk siyasal sisteminde gerçekleştirilen aşağıdaki uygulamalardan hangisinin, halk iradesinin devlet yönetimine daha demokratik ve dolaysız bir şekilde yansımasını sağladığı söylenebilir?

Atatürk’ün halkçılık ilkesi; toplumda hiçbir kişiye, aileye, sınıfa veya zümreye ayrıcalık tanınmamasını, bütün vatandaşların kanun önünde eşitliğini ve devlet hizmetlerinden eşit şekilde yararlanmasını esas alır. Ayrıca halkın refah ve mutluluğunu artırmayı hedefleyen sosyal devlet anlayışıyla doğrudan ilişkilidir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan halkçılık ilkesi doğrultusunda gerçekleştirildiği söylenebilir?

Osmanlı Devleti’nde şer’iye, cemaat ve konsolosluk mahkemeleri gibi farklı yargı mercilerinin bir arada bulunması hukukta çok başlılığa yol açmış; bu durum hem toplumsal eşitliği hem de devletin yargı denetimini zorlaştırmıştır. 8 Nisan 1924 tarihinde yürürlüğe giren "Mahkemelerin Teşkilatına Dair Kanun" ile şer’iye mahkemeleri kapatılarak laik ve milli mahkemeler sistemi kurulmuştur.

Buna göre, şer’iye mahkemelerinin kapatılmasıyla öncelikle aşağıdakilerden hangisinin amaçlandığı söylenebilir?

Atatürk Dönemi'nde çıkarılan bir kanunla, hangi dinden olursa olsun din görevlilerinin ibadethaneler dışındaki alanlarda dini kıyafetlerle dolaşmaları yasaklanmıştır. Bu düzenleme ile dini kıyafetlerin toplumda bir imtiyaz (ayrıcalık) sembolü olarak kullanılması engellenmiş ve sosyal hayatın modernleştirilmesi hedeflenmiştir.

Bu uygulamanın Atatürk ilkelerinden öncelikle hangileriyle ilgili olduğu söylenebilir?

Atatürkçü düşünce sisteminde yer alan İnkılapçılık ilkesi; Türk toplumunun eskimiş ve işlevini yitirmiş kurumlardan kurtulmasını, çağdaşlaşmasını ve aklın rehberliğinde sürekli ileriye gitmesini hedefler. Bu ilke, diğer bütün ilkelerin canlı kalmasını ve değişen dünya koşullarına uyum sağlamasını mümkün kılan bir itici güç görevi üstlenir.

Bu bilgilere dayanarak İnkılapçılık ilkesiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Türkiye Cumhuriyeti’nin laik bir devlet yapısına kavuşturulması sürecinde birçok inkılap gerçekleştirilmiştir. Ancak bu süreçte dinin siyasi bir kurum olarak devlet düzeninden ayrılmasını sağlayan ve laikleşmenin en temel, en kapsamlı aşamasını oluşturan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

1923 yılı Ekim ayında yaşanan ve Ali Fethi Okyar Hükümeti'nin istifasıyla derinleşen 'hükümet bunalımı', Meclis Hükümeti Sistemi'nin artık yönetim ihtiyaçlarını karşılayamadığını ve yürütme organının tıkanma noktasına geldiğini göstermiştir. Bu siyasi krizin aşılması amacıyla gerçekleştirilen, hem devletin rejimini netleştiren hem de yürütmede 'Kabine Sistemi'ne geçilmesini sağlayan temel inkılap aşağıdakilerden hangisidir?

Türk İnkılabı'nın laikleşme sürecinde; dini kurumların devlet üzerindeki siyasi etkisinin sona erdirilmesi kadar, toplumsal hayatın ve eğitimin akıl ile bilimin rehberliğinde yeniden düzenlenmesi de büyük önem taşımıştır.

Buna göre, aşağıdaki inkılaplardan hangisi bu sürecin 'eğitimde ve zihniyette laikleşme' boyutunu doğrudan temsil etmektedir?

Cumhuriyetçilik ilkesi; devlet yönetiminde millî egemenliğin esas alınmasını, halkın yönetimde söz sahibi olmasını ve siyasi iradenin seçimler yoluyla belirlenmesini savunur.

Bu bilgi doğrultusunda, Atatürk döneminde gerçekleştirilen aşağıdaki inkılaplardan hangisinin doğrudan cumhuriyetçilik ilkesini pekiştirmeye yönelik olduğu savunulabilir?