Türk-İslam Tarihi

Karahanlılar ($840$-$1212$), Orta Asya’da Türk-İslam sentezini başlatan ilk devlet olarak ticareti canlandırmak ve sınır güvenliğini sağlamak amacıyla özgün mimari yapılar inşa etmişlerdir. Türk-İslam tarihinde kervansarayların ilk örnekleri sayılan ve başlangıçta "sınır karakolu" olarak görev yapan bu yapılara ne ad verilir?

Mısır'da Abbasi Devleti'nin merkezi otoritesinin zayıflamasıyla kurulan ilk Türk-İslam devletleri olan Tolunoğulları ve İhşidiler (Akşitler) ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi her iki devlet için de ortak bir özellik değildir?

$751$ yılında Orta Asya’da egemenlik kurmak isteyen Çin’in Tang Hanedanı ile bu bölgeye ilerleyen Abbasi Devleti arasında yaşanan Talas Savaşı’nın seyri, Karluk Türklerinin Müslümanların tarafına geçmesiyle değişmiş ve zafer Abbasilerin olmuştur. Bu zaferden sonra Türkler ve Müslümanlar arasındaki ilişkiler çatışmadan dostluğa dönüşmüştür.

Bu tarihsel süreçte Türklerin kitleler hâlinde İslamiyet’i benimsemesine ortam hazırlayan en temel idari ve sosyal gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük Selçuklu Devleti'nde Sultan Alparslan ve Melikşah dönemlerinde vezirlik yapmış olan Nizamülmülk'ün, devlet yönetimine dair tecrübelerini ve hükümdarlara öğütlerini içeren ünlü eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük Selçuklu Devleti'nde şehzadelerin eğitimi ve eyalet yönetimi için görevlendirilen tecrübeli devlet adamları olan 'Atabey'lerin, merkezi otoritenin zayıflamasıyla birlikte görev yaptıkları bölgelerde bağımsızlıklarını ilan ederek yeni siyasi teşekküller kurdukları görülmüştür.

Buna göre, Atabeylik kurumunun Büyük Selçuklu Devleti'ndeki siyasi geleceği üzerindeki etkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türk-İslam devletlerinde hukuk sistemi, sadece bireyler arasındaki uyuşmazlıkları çözmekle kalmamış, aynı zamanda devlet görevlilerinin yetki aşımlarını denetleyen ve halkın şikâyetlerini en üst düzeyde karara bağlayan mekanizmalar geliştirmiştir. Bu doğrultuda; kadıların verdikleri kararlara yapılan itirazların incelendiği, devlet memurları hakkındaki yolsuzluk iddialarının görüşüldüğü ve bizzat hükümdarın başkanlık edebildiği yüksek mahkeme aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük Selçuklu Devleti'nde Sultan Melikşah'ın 1092 yılında vefatının ardından oğulları arasında başlayan ve devleti uzun süre istikrarsızlığa sürükleyen taht mücadeleleri, 1104 yılında Berkyaruk ve Muhammed Tapar'ın ülkeyi resmen paylaşmasıyla bir uzlaşıya varmıştır. Bu paylaşım antlaşması, Büyük Selçuklu siyasi yapısı üzerinde nasıl bir hukuki ve siyasi değişim yaratmıştır?

Büyük Selçuklu Devleti'nde hukuk sistemi, toplumsal düzeni korumak amacıyla şer'î ve örfî olmak üzere iki ana kola ayrılmıştır. Bu sistem içerisinde; hükümdarın örfî yargı yetkisini temsil eden, sadece sivil halkın değil, aynı zamanda kamu düzenini bozan yüksek rütbeli devlet memurlarını, ordu komutanlarını ve hatta gerektiğinde veziri dahi tutuklayıp yargılama yetkisine sahip olan en üst düzey hukuk görevlisi aşağıdakilerden hangisidir?

Karahanlılar ve Büyük Selçuklular gibi Türk-İslam devletlerinde ordu teşkilatı, hükümdarın otoritesini korumak ve fetihleri sürdürmek amacıyla çeşitli birimlere ayrılmıştır. Bu birimlerden 'Gulemân-ı Saray' ve 'Hassa Ordusu' hükümdara en yakın seçkin birliklerdir. Buna göre, bu iki askeri sınıf arasındaki temel yapısal fark aşağıdakilerden hangisidir?

Mısır'da hüküm süren Türk-İslam devletleri genellikle hanedan temelli bir yönetim yapısına sahip olmuştur. Ancak bu devletlerden biri; veraset sisteminde 'hanedan' anlayışını reddederek ordudaki her emirin (komutanın) sultan olma hakkını tanımasıyla diğerlerinden ayrılmış, ayrıca resmi yazışmalarında 'ed-Devletü't-Türkiyye' (Türkiye Devleti) ismini kullanmıştır.

Bu özelliklere sahip olan ve Moğolları tarihte ilk kez 'Ayn Calut' Savaşı'nda mağlup ederek İslam dünyasını koruyan devlet aşağıdakilerden hangisidir?

Gazneli Mahmut, Abbasi halifesini Şii Büveyhoğulları baskısından kurtararak İslam dünyasının siyasi liderliğini üstlenmiş ve halife tarafından kendisine "Sultan" unvanı verilmiştir. Hükümdarlığı süresince bilime büyük önem veren Mahmut, ünlü astronom ve matematikçi El-Biruni'yi "sarayımın en değerli hazinesi" olarak nitelendirmiştir.

Bu bilgiler ve Gazneli Mahmut'un Hindistan'a düzenlediği 17 seferin sonuçları birlikte değerlendirildiğinde; Gaznelilerin Türk-İslam tarihindeki en önemli kalıcı etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde, özellikle Türkiye Selçukluları ve Memlüklerde hükümdarın başkentten uzaklaştığı sefer zamanlarında veya hükümdarın çocuk yaşta tahta geçtiği durumlarda ona vekalet ederek devlet işlerini yürüten görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Gazneliler, Samanoğulları Devleti'nin Horasan valisi Alp Tigin tarafından temelleri atılmış, Sultan Mahmut döneminde ise Hindistan'a yapılan seferlerle İslamiyet'in yayılmasında öncü rol oynamıştır. Bilime büyük önem veren Sultan Mahmut, "Sarayımın en değerli hazinesi" dediği El-Biruni'yi himaye etmiş; ancak bu görkemli yükseliş, $1040$ Dandanakan Savaşı'ndan sonra yerini hızlı bir çöküş sürecine bırakmıştır.

Buna göre, Gazneliler Devleti'nin kısa sürede zayıflamasında ve yıkılış sürecine girmesinde temel teşkil eden unsur aşağıdakilerden hangisidir?

İslamiyet’in kabulünden sonra kurulan ilk Türk devletlerinde adalet mekanizması, geleneksel Türk töresi ile İslami kuralların sentezlenmesiyle oluşmuştur. Bu yapı içerisinde "Örfî Hukuk", töreden gelen uygulamaları ve hükümdar emirlerini temsil etmekteydi. Ancak bu kuralların meşruiyeti ve uygulanabilirliği için sistem içinde bir "üst sınır" belirlenmiştir. Buna göre, Türk-İslam devletlerinde örfî hukukun geçerli sayılabilmesi için aranan en temel kriter aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde kurumsal yapının gelişim sürecinde Karahanlılar öncü bir rol oynamıştır. Bu devlet, ticari hayatı canlandırmak amacıyla sınır boylarına 'ribat' adı verilen kervansaraylar inşa etmiş; eğitimde fırsat eşitliğini sağlamak için ise dünya tarihinde ilk kez 'burslu öğrencilik' sistemini hayata geçirmiştir. Ayrıca Semerkant ve Buhara gibi şehirleri önemli birer kültür merkezi hâline getirerek 'Bimaristan' adı verilen hastaneleri halkın hizmetine sunmuşlardır.

Bu bilgiler doğrultusunda, sosyal devlet anlayışının ilk örneklerini sergileyen ve Türk-İslam medeniyetine bu kurumları kazandıran devlet aşağıdakilerden hangisidir?

Karahanlılar, İslamiyet'i resmi din olarak kabul etmelerine rağmen Orta Asya'daki Türk geleneklerinden kopmamış, Türkçeyi (Hakaniye lehçesi) resmi dil ilan etmiş ve yazışmalarında Uygur alfabesini kullanmaya devam etmişlerdir. Bu tutum, Karahanlıların İslam medeniyetine girerken milli benliklerini koruma konusundaki kararlılıklarını göstermektedir.

Buna göre; Türk dilinin zenginliğini ortaya koyarak Arapça ile boy ölçüşebilecek düzeyde olduğunu kanıtlamayı amaçlayan ve bu milli kimlik politikasını edebi sahada en güçlü şekilde temsil eden eser aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam dünyasında $11.$ ve $12.$ yüzyıllarda bilimsel düşüncenin seyrini değiştiren; Nizamiye Medreseleri'nde başmüderrislik yaparak eğitim sistemini şekillendiren ve Aristotelesçi felsefeye karşı kaleme aldığı "Tehâfütü’l-Felâsife" (Filozofların Tutarsızlığı) adlı eseriyle "nakli ilimlerin" (dini ilimler) ön plana çıkmasında belirleyici rol oynayan bilgin aşağıdakilerden hangisidir?

Orta Asya'da kurulan ilk Müslüman Türk devleti olan Karahanlılarda, hükümdar ailesinin İslamiyet'i benimsemesiyle bu yeni din devletin resmi kimliği haline gelmiştir. Müslüman olduktan sonra "Abdülkerim" adını alan ve İslamiyet'i yaymak için yaptığı mücadeleler nedeniyle "El-Mücahit", "El-Gazi" unvanlarıyla tanınan Karahanlı hükümdarı aşağıdakilerden hangisidir?

Abbasi Devleti'nin merkezi otoritesinin zayıfladığı dönemlerde, Mısır gibi uzak eyaletlerde valilik yapan Türk komutanlar bağımsızlıklarını ilan ederek 'Tevaif-i Mülük' adı verilen devletler kurmuşlardır. Mısır'da bu şekilde kurulan Tolunoğulları ve Akşitler, bölgeyi bayındır hale getirmiş ancak yönetici kadronun Türk, halkın ise çoğunlukla Arap olmasından kaynaklanan etnik farklılık nedeniyle uzun ömürlü olamamışlardır.

Bu devletlerin kısa sürede yıkılmalarına neden olan bu toplumsal kopukluğu gidermek ve halkın desteğini kazanmak amacıyla gerçekleştirilen aşağıdaki faaliyetlerden hangisi Tolunoğulları dönemine ait özgün bir örnektir?

Mısır'da hüküm süren Türk-İslam devletleri ile ilgili bazı özellikler şunlardır:

I. Mısır'da kurulan ilk Türk-İslam devletidir.
II. Kutsal Topraklar (Hicaz) bölgesine egemen olan ilk Türk devletidir.
III. "Ülke hanedan üyelerinin ortak malıdır" anlayışı yerine "en güçlü komutanın sultan olması" ilkesini benimsemiştir.

Bu özelliklerin ilgili olduğu devletler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?