Anayasa Hukuku ve Türk Anayasa Tarihi

Anayasa hukukunda 'kuvvetlerin sert ayrılığı' prensibi; yasama ve yürütme organlarının birbirinin hukuki varlığına son verememesi, her iki erkin de anayasa ile belirlenmiş görev sürelerini tamamlaması ve meşruiyetlerini farklı kaynaklardan (veya ayrı seçimlerle) almaları esasına dayanır. Bu durum, klasik başkanlık sisteminin en temel ayırt edici özelliğidir. Ancak 1982 Anayasası'nda 2017 değişikliği ile hayata geçirilen mevcut hükümet sisteminde, hem Cumhurbaşkanı'na hem de TBMM'ye (üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla) 'seçimlerin yenilenmesine' karar verme yetkisi tanınmış; bu kararın alınması halinde her iki organın seçimlerinin birlikte yapılması zorunlu kılınmıştır.

Bu anayasal düzenleme, hükümet sistemleri teorisi ve 'kuvvetlerin sert ayrılığı' ideali açısından değerlendirildiğinde, sistemin niteliği üzerinde aşağıdakilerden hangisine yol açan yapısal bir sapma (istisna) olarak kabul edilmektedir?

Anayasa hukukunda; bir devletin rejiminin köklü bir şekilde değişmesi, yeni bir devletin kurulması veya bir ihtilal gibi olağanüstü durumlar sonucunda ortaya çıkan, mevcut hiçbir hukuk kuralına bağlı olmaksızın "sıfırdan" bir anayasa yapma yetkisine ne ad verilir?

Anayasa hukuku doktrininde hükümet sistemleri; yürütme organının yapısı, meşruiyet kaynağı ve erkler arasındaki ilişkinin niteliğine göre sınıflandırılmaktadır. Bu bağlamda, hükümet sistemleri ve demokrasi modellerinin özelliklerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

1982 Anayasası'nın hazırlık süreci, halkoylamasına sunulma yöntemi ve bu sürecin doğurduğu hukuki sonuçlar 1961 Anayasası'nın kabul süreci ile kıyaslandığında; 1982 sürecindeki "birleşik oy" (paket oylama) usulünün hukuki niteliği ve sonuçları hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Anayasa hukukunda, bir devletin temel kuruluşunu bütünüyle değiştiren veya yeni bir devlet kuran 'asli kurucu iktidar' ile yürürlükteki bir anayasanın öngördüğü sınırlar dahilinde anayasa değişikliği yapma yetkisine sahip olan 'tali kurucu iktidar' arasındaki hukuki rejim ve yetki alanı farkları doktrinde temel bir ayrım noktası oluşturur.

Buna göre, asli kurucu iktidar ile tali kurucu iktidarın karşılaştırılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi akademik ve hukuki açıdan doğrudur?

Anayasa hukuku doktrininde; halkın egemenliğini bizzat ve herhangi bir aracı ya da temsilci olmaksızın kullandığı, devlet kararlarının doğrudan doğruya halk tarafından alındığı demokrasi modeli aşağıdakilerden hangisidir?

1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, Millî Mücadele’nin olağanüstü koşulları altında hazırlanmış; "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" ilkesini hukukumuza dahil eden ve güçler birliği temelinde "Meclis Hükümeti" sistemini benimseyen tek "çerçeve" anayasadır. Bu anayasanın, kendisinden sonraki Türk anayasa geleneğinden radikal bir biçimde koparak benimsediği ve vilayetlere (illere) yerel hizmetlerde "manevi şahsiyet" ile "muhtariyet" (özerklik) tanıyan özgün düzenlemesi aşağıdakilerden hangisidir?

$1921$ Anayasası ($Teşkilat-ı$ $Esasiye$ $Kanunu$), Millî Mücadele'nin devam ettiği olağanüstü savaş koşullarında, hızlı ve etkili kararlar alabilmek amacıyla hazırlanmıştır. Bu anayasa, toplamda $23$ madde ve bir geçici maddeden oluşan oldukça kısa bir metindir. Ayrıca, bu anayasa metninde maddelerin değiştirilmesine yönelik diğer kanunlardan daha zor veya özel bir usul öngörülmemiştir.

Anayasa hukukundaki teknik sınıflandırmalar dikkate alındığında, $1921$ Anayasası'nın bu iki temel yapısal özelliği aşağıdaki eşleştirmelerin hangisinde doğru verilmiştir?

$1921$ Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, Millî Mücadele'nin olağanüstü şartlarında hazırlanmış; kişi hak ve hürriyetlerine geniş yer vermeyen, sadece devletin temel organlarını ve "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" ilkesini düzenleyen kısa bir metindir. Ayrıca bu metnin değiştirilmesi için adi kanunlardan farklı, nitelikli bir çoğunluk aranmamıştır.

Bu özelliklerine göre, $1921$ Anayasası'nın teknik yapısı aşağıdakilerden hangisinde doğru tanımlanmıştır?

Anayasa hukuku doktrininde; klasik parlamenter sistemin yürütme zafiyetini ve hükümet istikrarsızlıklarını gidermek amacıyla geliştirilen 'rasyonalize edilmiş parlamenterizm' ile hem başkanlık hem de parlamenter sistemin belirli unsurlarını sentezleyen 'yarı-başkanlık' sistemi karşılaştırıldığında, bu iki model için aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

7 Kasım 1982 tarihinde gerçekleştirilen halkoylamasında 1982 Anayasası'nın büyük bir çoğunlukla kabul edilmesiyle birlikte, anayasada yer alan geçici maddeler uyarınca kendiliğinden gerçekleşen durum aşağıdakilerden hangisidir?

1982 Anayasası’nın hazırlık süreci ve kabul edilen metnin temel nitelikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu döneme ve anayasanın özelliklerine ilişkin yanlış bir bilgidir?

Hükümet sistemleri tasnifinde; yürütme organının yapısı ve bu organın yasama organı ile olan siyasi bağları esas alındığında, devlet başkanının halk tarafından seçildiği ancak yürütmenin diğer kanadı olan bakanlar kurulunun parlamentonun güvenine dayandığı ve ona karşı siyasi sorumluluğunun bulunduğu sistem aşağıdakilerden hangisidir?

Anayasa hukukunda kurucu iktidarlar; yeni bir anayasa yapma yetkisi (asli kurucu) ve mevcut bir anayasayı yine o anayasanın kurallarına göre değiştirme yetkisi (tali kurucu) olarak ikiye ayrılmaktadır.

Buna göre, tali kurucu iktidarın hukuki niteliği ve yetki sınırları dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

$1921$ Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, toplamda $23$ madde ve bir geçici maddeden oluşan, Türk tarihinin tek 'çerçeve' anayasasıdır. Bu metnin hazırlanış amacı ve Millî Mücadele dönemi şartları dikkate alındığında; anayasanın kişi haklarına, yargı organına veya anayasanın değiştirilme usulüne dair hükümler içermemesi hukuki bir boşluk yaratmamış, aksine önceki anayasal metinle teknik bir ilişki kurulmuştur.

Buna göre, $1921$ Anayasası'nın teknik yapısı ve $1876$ Kanun-i Esasi ile olan hukuki ilişkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$1921$ Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, Türk anayasa tarihinde "çerçeve" niteliği taşıyan tek anayasa örneğidir. Bu nitelik, anayasanın sadece devletin temel yapısını kuran kısa ve öz bir metin olmasını, ayrıntılı düzenlemelerden kaçınmasını ifade eder. Buna göre, $1921$ Anayasası'nın içeriği dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu anayasanın "çerçeve" olma özelliğini doğrudan kanıtlayan bir durumdur?

$1924$ Anayasası'nda ($1924$ Teşkilat-ı Esasiye Kanunu), egemenliğin tek temsilcisi olan Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin yasama ve yürütme yetkilerini kendisinde topladığı, ancak yürütme yetkisini kendi seçtiği Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu eliyle kullandığı belirtilmiştir. Bu hukuki durum, Türk anayasa literatüründe aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilmektedir?

$1876$ Kanun-i Esasi’nin $1909$ yılındaki köklü değişikliklerden önceki orijinal metni esas alındığında; Heyet-i Mebusan’ın, hükümetin (Heyet-i Vükela) izlediği genel siyaseti veya belirli bir icraatını onaylamaması durumunda izlenecek hukuki yöntemle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Millî Mücadele yıllarının olağanüstü ve savaş şartlarında hazırlanan $1921$ Anayasası ($Teşkilat-ı$ $Esasiye$ $Kanunu$), toplamda $23$ madde ve $1$ geçici maddeden oluşan oldukça kısa bir metindir. Bu anayasa metni, hem kapsamının dar olması hem de değiştirilmesi için normal kanunlardan daha zor bir usul öngörmemesi nedeniyle Türk anayasa tarihinde teknik açıdan hangi sınıflandırma içinde yer alan "tek" anayasadır?

Anayasa hukukunda 'kuvvetler birliği' ilkesinin bir uygulaması olan; yasama ve yürütme yetkilerinin mecliste toplandığı, yürütme organının meclis tarafından seçilen üyelerden oluştuğu ve meclisin bir kurulu gibi çalıştığı hükümet sistemi aşağıdakilerden hangisidir?