Hukukun Yaptırımları (Müeyyideler)

72 questions

Question 21Question →

Türk hukuk sisteminde yaptırımlar, hukuk kurallarının ihlali sonucunda ortaya çıkan hukuka aykırılığın niteliğine göre çeşitlendirilmiştir. Bu yaptırımların bir kısmı bozulan kamu düzenini sağlamaya yönelik cezai nitelik taşırken, bir kısmı ise özel hukuk ilişkilerinde bozulan dengenin yeniden tesis edilmesini veya idari işlemlerin denetlenmesini amaçlar.

Buna göre, aşağıdaki yaptırım türü ve temel hukuki gayesi eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Adli Para Cezası - Bir kimsenin mal varlığında hukuka aykırı olarak meydana getirilen eksilmenin, fail tarafından doğrudan mağdurun kendisine ödenen bir miktar para ile telafi edilmesini sağlamak

Answer

Adli para cezasının haksız fiile maruz kalan kişiye doğrudan ödenen bir bedel olduğunu ifade eden eşleştirme yanlıştır; çünkü bu ceza devlet hazinesine ödenir.
Adli para cezası, hapis cezasına seçenek olarak veya hapis cezasının yanında, mahkemeler tarafından hükmedilen ve doğrudan devlet hazinesine ödenen bir ceza hukuku yaptırımıdır. Mağdurun uğradığı maddi veya manevi zararın fail tarafından mağdura ödenerek telafi edilmesi ise 'Tazminat' yaptırımının temel gayesidir. Dolayısıyla bu eşleştirme kavramsal olarak hatalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerde sunulan yaptırım türlerinin (Cebri İcra, Tazminat, İptal, Müsadere, Adli Para Cezası) tanımlarını ve kime yönelik olduklarını değerlendiriniz.
Tazminat özel hukuk alanında mağdura yöneliktir; ancak ceza hukuku yaptırımları (hapis, adli para cezası, müsadere) doğrudan devlete yöneliktir.
Yaptırımların kamu hukuku ve özel hukuk ayrımı, paranın veya hakkın kimin lehine tesis edildiğini belirler.
2
Adli para cezası ile tazminat yaptırımı arasındaki temel farkı analiz ediniz.
Adli para cezası bir suçun karşılığıdır ve devlet hazinesine ödenir. Mağdurun zararının giderilmesi ise tazminatın konusudur.
Kavramların karıştırılmaması için yaptırımın amacının cezalandırma mı yoksa zararın telafisi mi olduğu ayırt edilmelidir.
3
Son seçenek olan Adli Para Cezası tanımını kontrol ediniz.
Tanımda paranın 'doğrudan mağdura ödendiği' belirtilmiştir, bu durum adli para cezasının doğasına aykırıdır.
Yanlış olan eşleştirme tespit edilmiştir.

Key Concept

Hukuki Yaptırımların Amaç ve Muhatap Bakımından Farklılıkları
Estimated Time:1m 30s
Question 22Question →

Ayırt etme gücü bulunmayan bir kimseyle yapılan bir taşınmaz satış sözleşmesinin hukuki akıbeti; sözleşmeye konu olan taşınmazın borçlu tarafından teslim edilmemesi üzerine devlet gücüyle alınarak hak sahibine verilmesi ve bu süreçte dolandırıcılık fiilini işleyen kişiye hapis cezası verilmesi durumları, hukukun yaptırım türleri bakımından sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Butlan - Cebri İcra - Ceza

Answer

Ayırt etme gücü yokluğunun butlanla, zorla teslimin cebri icrayla ve hapis kararının ceza yaptırımıyla eşleştirildiği seçenek doğrudur.
Doğru yanıt olan ifadede; ayırt etme gücü olmayan birinin işlemi için geçersizlik türü olarak 'butlan', malın devlet gücüyle zorla teslim alınması işlemi için 'cebri icra' ve işlenen suç için öngörülen hapis yaptırımı için 'ceza' terimleri hukuki terminolojiye tam uygun olarak sıralanmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Sözleşmenin taraflarının ehliyet durumuna göre hukuki geçerliliği belirlemek
Butlan (Kesin Hükümsüzlük)
Ayırt etme gücü bulunmayan (tam ehliyetsiz) kişilerin yaptığı işlemler, emredici hukuk kurallarına ve ehliyet şartına aykırılık nedeniyle baştan itibaren geçersizdir.
2
Borcun yerine getirilmemesi durumundaki devlet müdahalesini tanımlamak
Cebri İcra
Bir hukuki yükümlülüğü (borcu) yerine getirmeyen kişinin, devlet gücü kullanılarak bu yükümlülüğü yerine getirmeye zorlanması cebri icra yaptırımıdır.
3
Suç teşkil eden fiil karşısındaki yaptırımı sınıflandırmak
Ceza
Kanunun suç saydığı bir fiil (dolandırıcılık) karşılığında bağımsız mahkemelerce verilen hapis kararı, klasik ceza yaptırımıdır.

Key Concept

Hukuki Yaptırımların (Müeyyide) Sınıflandırılması

Hints

1
Bir hukuki işlemin kurucu unsurları (taraflar, konu, irade açıklaması) varsa ancak geçerlilik şartlarından biri (ehliyet gibi) eksikse bu işlem 'batıl' sayılır.
2
Devletin bir borcu yerine getirmeyen kişiyi zorla harekete geçirmesi cebri icradır; suç işleyen kişiye ise hürriyeti bağlayıcı ceza verilir.
3
Ayırt etme gücü olmayanların (tam ehliyetsiz) işlemleri kesin hükümsüzdür. Sıralamada 'Butlan' ile başlayan ve 'Ceza' ile biten seçeneğe odaklanın.

Practice More

Hükümsüzlük türleri arasındaki farkları pekiştirmek için 'geçersizlik' ve 'iptal edilebilirlik' kavramlarını içeren olay soruları çözebilirsiniz.
Estimated Time:2m 30s
Question 23Question →

Hukuk düzeninin emir ve yasaklarına aykırı davranılması durumunda karşılaşılan yaptırımlarla ilgili olarak;

I. Hukuka aykırı bir idari işlemin, yetkili yargı organı tarafından geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılması,
II. Bir kimsenin, hukuka aykırı bir eylemiyle başkasına verdiği zararı giderme yükümlülüğü altına girmesi,

şeklinde tanımlanan yaptırım türleri aşağıdakilerden hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: İptal - Tazminat

Answer

Hukuka aykırı bir idari işlemin yargı kararıyla ortadan kaldırılması 'iptal', bir kimsenin başkasına verdiği zararı giderme yükümlülüğü ise 'tazminat' olarak adlandırılır.
Verilen tanımlardan ilki kamu hukuku alanında idarenin işlemlerine yönelik uygulanan 'iptal' müeyyidesidir. İkinci tanım ise hem özel hukukta hem de idarenin mali sorumluluğunda karşımıza çıkan, verilen bir zararın maddi veya manevi olarak giderilmesini ifade eden 'tazminat' müeyyidesidir. Bu iki kavramın doğru sıralandığı seçenek 'İptal - Tazminat' seçeneğidir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci öncüldeki tanımı analiz etme
İdari işlemlerin hukuka aykırılık nedeniyle yargı organınca geçmişe etkili olarak geçersiz kılınmasının 'İptal' yaptırımı olduğu tespit edilir.
İptal yaptırımı sadece idare hukuku alanında, hukuka aykırı işlemlerin ortadan kaldırılması için kullanılır.
2
İkinci öncüldeki tanımı analiz etme
Hukuka aykırı bir fiille bir başkasının mal varlığında veya manevi dünyasında meydana gelen eksilmenin giderilmesinin 'Tazminat' olduğu tespit edilir.
Tazminatın amacı, zarar verenin bu zararı aynen veya nakden karşılamasını sağlamaktır.
3
Elde edilen kavramları seçeneklerle eşleştirme
I. öncül için İptal, II. öncül için Tazminat kavramlarını içeren sıralamanın doğru olduğu sonucuna varılır.
Sıralama ve tanımlar bakımından sadece bir seçenek her iki öncülü de tam olarak karşılamaktadır.

Key Concept

Hukukun Yaptırımları ve Türleri

Hints

1
İdare hukukunda hukuka aykırı bir yönetmeliğin mahkemece durdurulup kaldırılmasına ne denir?
2
Birine zarar verdiğinizde hukuk sizden bu zararı karşılamanızı ister; bu ödemeye ne ad verilir?
3
İdari işlemler 'iptal' edilir, verilen zararlar 'tazmin' edilir.

Practice More

Farklı yaptırım türlerini (Cebri icra, Ceza) içeren senaryoları inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 0s
Question 24Question →

Hukuk kurallarının ihlali durumunda devlet gücüyle karşılaşılan tepki olan yaptırımlarla (müeyyidelerle) ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Adli para cezası suç karşılığında mahkemelerce verilirken, idari para cezası idari makamlarca verilir; ancak her iki yaptırımın da ortak özelliği ödenmediği takdirde doğrudan hapis cezasına çevrilmesidir.

Answer

Adli para cezası ile idari para cezasının her ikisinin de hapse çevrilebileceğini savunan ifade yanlıştır.
Hukuk sistemimizde adli para cezaları (mahkemelerce verilenler), kanuni süresinde ödenmediği takdirde hapis cezasına dönüştürülebilir. Ancak idari para cezaları (trafik cezası, vergi cezası vb.), idari makamlar tarafından verilir ve ödenmemesi durumunda amme alacaklarının tahsili usulüne göre (haciz vb.) tahsil edilir; asla hapis cezasına çevrilemez. Bu nedenle, her iki cezanın da hapse çevrilebileceğini belirten ifade yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Yaptırım türlerini kamu hukuku ve özel hukuk ayrımına göre gruplandır.
Tazminat ve cebri icra özel hukuk; ceza, iptal ve disiplin cezaları kamu hukuku yaptırımlarıdır.
Yaptırımların niteliğini belirlemek, hangisinin hangi hukuki sonuca yol açacağını anlamayı sağlar.
2
Ceza hukukundaki yaptırımları (ceza) idari yaptırımlarla karşılaştır.
Adli para cezası bir 'ceza' türüdür; idari para cezası ise 'idari yaptırım'dır.
Bu iki kavramın hukuki rejimleri birbirinden tamamen farklıdır.
3
Para cezalarının infaz usulünü analiz et.
Adli para cezası ödenmezse hapse çevrilir (tazyik hapsi); idari para cezası ise ödenmezse icra yoluyla tahsil edilir ancak hapse çevrilemez.
KPSS vatandaşlık sorularında yaptırımlar arasındaki en kritik ve ayırt edici farklardan biri budur.

Key Concept

Hukukun Yaptırım Türleri Arasındaki Nitelik Farkları

Hints

1
Para cezalarının kaynağına (mahkeme mi, valilik mi?) dikkat edin.
2
Hangi para cezasının ödenmemesi durumunda özgürlüğü kısıtlayıcı bir yaptırımla karşılaşılabileceğini düşünün.
3
Adli para cezası ceza hukukunun, idari para cezası ise idare hukukunun bir parçasıdır; sadece birincisi hapse çevrilebilir.

Practice More

Hükümsüzlük türleri (yokluk, butlan) ile yaptırım türlerini karşılaştıran bir tablo hazırlayarak aradaki farkları pekiştirin.
Estimated Time:1m 30s
Question 25Question →

Hukuk düzeni tarafından korunan menfaatlerin ihlali durumunda karşılaşılan yaptırım (müeyyide) türleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Devlet memurları hakkında uygulanan aylıktan kesme yaptırımı, adli makamlarca verilen ve adli sicil kaydına işlenen bir adli para cezasıdır.

Answer

Devlet memurlarına verilen aylıktan kesme cezası bir disiplin cezasıdır ve adli para cezasıyla karıştırılmamalıdır.
Doğru cevap olan ifade yanlıştır çünkü devlet memurlarına verilen 'aylıktan kesme' cezası, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda düzenlenen bir 'disiplin cezası'dır. Disiplin cezaları idari merciler tarafından verilir ve kişinin adli sicil (sabıka) kaydına işlenmez. Buna karşın 'adli para cezası', bağımsız mahkemeler tarafından bir suç karşılığında verilen ve kişinin sabıka kaydında görünen bir ceza hukuku yaptırımıdır.

Step-by-Step Solution

1
Yaptırım türlerinin hukuki niteliklerini hatırla.
Hukukta; ceza, cebri icra, tazminat, iptal ve hükümsüzlük olmak üzere temel yaptırım türleri bulunmaktadır.
Soruda verilen öncülleri kategorize etmek için temel teorik bilgi gereklidir.
2
Özel hukuk yaptırımları olan tazminat ve cebri icrayı analiz et.
Manevi tazminat ve cebri icra tanımlarının hukuk kurallarıyla tam uyumlu olduğu görülür.
Yanlış olan seçeneği eleme yöntemiyle bulmak için doğru tanımların tespiti gerekir.
3
İptal ve müsadere yaptırımlarının kapsamını değerlendir.
İdari işlemlerin yargı yoluyla geçersiz kılınmasının 'iptal', suçla ilişkili eşyaya el konulmasının ise 'müsadere' olduğu doğrulanır.
Kamu hukuku yaptırımlarının sınırlarını belirlemek hata payını düşürür.
4
Disiplin cezaları ile adli cezalar arasındaki farkı incele.
Aylıktan kesme yaptırımının bir 'disiplin cezası' olduğu, adli makamlarca değil idari amirlerce/kurullarca verildiği saptanır.
Parasal nitelikteki yaptırımların kaynağını (adli vs. idari) ayırt etmek sorunun can alıcı noktasıdır.
5
Yanlış olan ifadeyi işaretle.
Aylıktan kesme cezasını bir 'adli para cezası' olarak tanımlayan ifadenin hukuken hatalı olduğu sonucuna varılır.
Disiplin cezaları ile ceza hukuku yaptırımları farklı rejimlere tabidir.

Key Concept

Hukuki Yaptırımların Niteliği ve Ayrımı

Hints

1
Yaptırımın parasal olması, onun her zaman bir 'adli para cezası' olduğu anlamına gelmez; yaptırımı veren makama (mahkeme mi, idare mi) odaklanın.
2
Adli para cezaları suç karşılığında mahkemelerce verilirken; aylıktan kesme, kınama veya uyarma gibi cezalar memurların disiplin amirleri tarafından verilir.
3
Hangi cezanın sabıka kaydına işlendiğini, hangisinin sadece memurun özlük dosyasında kaldığını düşünmek sizi doğru cevaba götürecektir.

Practice More

İdari para cezaları ile adli para cezaları arasındaki farkları (karar mercii, itiraz yolu, hapse çevrilme imkanı) karşılaştıran bir tablo hazırlayınız.
Estimated Time:1m 30s
Question 26Question →

Hukuk düzeninde, bir borç ilişkisinde borçlunun üzerine düşen yükümlülüğü (edimi) kendi rızasıyla yerine getirmemesi durumunda, alacaklının talebi üzerine devlet gücü kullanılarak bu yükümlülüğün zorla yerine getirilmesini sağlayan yaptırım türü aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Cebri İcra

Answer

Borçlunun borcunu kendiliğinden yerine getirmemesi durumunda devlet gücüyle zorla yaptırılan işleme 'Cebri İcra' denir.
Doğru cevap olan ifade, borcun rıza ile ödenmediği durumlarda icra müdürlükleri gibi devlet organları vasıtasıyla borcun tahsil edilmesini veya yükümlülüğün gerçekleştirilmesini tanımlayan 'Cebri İcra' kavramıdır.

Step-by-Step Solution

1
Olayın niteliğini analiz edin.
Ortada geçerli bir borç ilişkisi var ancak borçlu yükümlülüğünü yerine getirmiyor.
Yaptırım türünü belirlemek için önce hukuki ihlalin türü saptanmalıdır.
2
Uygulanan gücü ve yöntemi belirleyin.
Alacaklı devlete başvuruyor ve devlet gücü (icra dairesi) devreye giriyor.
Yaptırımın uygulanış biçimi 'zorla yerine getirme' (icra) niteliğindedir.
3
Doğru terimi eşleştirin.
Zorla yerine getirme yaptırımı cebri icradır.
Hukuk terminolojisinde edimin devlet eliyle gerçekleştirilmesi cebri icra olarak tanımlanır.

Key Concept

Cebri İcra: Borcun devlet gücüyle zorla yerine getirilmesi.

Hints

1
Bu yaptırım türü genellikle icra müdürlükleri aracılığıyla yürütülür.
2
Kelime anlamı olarak 'zorla yerine getirme' veya 'zorla yaptırma' demektir.
3
Zararı karşılamayı değil, bizzat sözleşmede kararlaştırılan işin (edimin) yapılmasını sağlar.

Practice More

Tazminat ile Cebri İcra arasındaki temel farkı (zarar giderme vs. borcu yerine getirme) pekiştirmek için bir kaza senaryosu inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 0s
Question 27Question →

Bir belediye encümeninin hukuka aykırı şekilde aldığı bir yıkım kararının, ilgili kişi tarafından açılan dava sonucunda idare mahkemesi tarafından ortadan kaldırılması ve hukuki sonuçlarının geçmişe etkili olarak silinmesi durumu, aşağıdaki yaptırım türlerinden hangisiyle ifade edilir?

Show answer & explanation

Answer: İptal

Answer

Hukuka aykırı idari işlemlerin yargı kararıyla ortadan kaldırılmasına 'İptal' yaptırımı denir.
İptal yaptırımı, idari makamların hukuka aykırı işlemlerinin yargı organı tarafından ortadan kaldırılmasıdır. Soruda belirtilen belediye encümeni kararı bir idari işlemdir ve mahkemenin bu kararı geçersiz kılması doğrudan iptal yaptırımını tanımlar.

Step-by-Step Solution

1
İşlemin niteliğini belirle.
İşlem, bir belediye encümeni (idari makam) tarafından tesis edilen bir idari işlemdir.
Yaptırımın türünü belirlemek için işlemin kamu hukuku mu yoksa özel hukuk alanında mı yapıldığını anlamak gerekir.
2
Hukuki müdahaleyi analiz et.
İdare mahkemesi, hukuka aykırılık nedeniyle kararı 'hukuk aleminden silmiş' ve geçmişe yönelik etkisiz kılmıştır.
Mahkemenin idari bir işlemi geçersiz kılması, özel hukuktaki geçersizliklerden farklı bir yaptırıma tabidir.
3
Yaptırımı adlandır.
Bu durumun karşılığı 'İptal' yaptırımıdır.
Kamu hukukunda (özellikle idare hukukunda) idari işlemlerin yargı eliyle denetlenip bozulması bu isimle anılır.

Key Concept

İdari Yaptırım Olarak İptal

Hints

1
Bu yaptırım türü, vatandaşların devlete karşı açtığı davalarda en sık karşılaşılan sonuçtur.
2
Belediye veya Valilik gibi idari makamların yanlış kararlarının mahkemece bozulmasına ne ad verilir?
3
İdari işlemin hukuk aleminden 'hiç yapılmamış gibi' silinmesi, doğrudan 'İptal' davası ile mümkündür.

Practice More

İptal yaptırımı ile tam yargı (tazminat) davaları arasındaki farkı incelemek, idari yargı konusunu pekiştirecektir.
Estimated Time:1m 15s
Question 28Question →

Bir kişinin, hukuk kurallarına veya yaptığı bir sözleşmeye aykırı davranarak bir başkasını zarara uğratması durumunda, bu zararın maddi veya manevi olarak kusurlu kişi tarafından giderilmesini öngören yaptırım türü aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Tazminat

Answer

Tazminat
Tazminat yaptırımı, bir kimsenin hukuka aykırı bir davranışı sonucunda (haksız fiil veya sözleşme ihlali gibi) başkasına verdiği maddi veya manevi zararın telafi edilmesi amacıyla uygulanır. Bu yönüyle tazminat, 'zararın giderilmesi' odaklı bir hukuki yaptırımdır.

Step-by-Step Solution

1
Hukuki uyuşmazlığın niteliğini belirle
Başkasına verilen bir zarar söz konusudur.
Soruda 'zarara uğratma' ve 'zararın giderilmesi' vurgulanmaktadır.
2
Yaptırım türlerini karşılaştır
Verilen zararın giderilmesi (telafisi) tazminat yaptırımının temel özelliğidir.
Diğer yaptırım türleri (ceza, cebri icra vb.) farklı amaçlara hizmet eder.
3
Doğru kavramı seç
Tazminat yaptırımı.
Maddi veya manevi zararların kusurlu tarafça ödenmesi hukukta tazminat olarak tanımlanır.

Key Concept

Tazminat, haksız fiil veya sözleşmeye aykırılık nedeniyle ortaya çıkan zararın telafi edilmesidir.

Hints

1
Sorudaki 'zararın giderilmesi' ifadesine dikkat edin.
2
Maddi veya manevi bir kayıp yaşandığında, bu kaybın parayla veya başka bir yolla telafi edilmesine ne denir?
3
Haksız fiil sonucu ödenen bedel 'tazminat' olarak adlandırılır.

Practice More

Tazminatın iki türü olan maddi tazminat ve manevi tazminat arasındaki farkları inceleyerek bilginizi derinleştirebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 29Question →

Türk Medeni Kanunu'na göre; amca ile yeğen gibi aralarında kesin evlenme engeli bulunan kişilerin, yetkili bir evlendirme memuru önünde karşılıklı irade beyanlarıyla gerçekleştirdikleri evlilik akdi; kurucu unsurları mevcut olmasına rağmen kanunun emredici hükümlerine aykırılık nedeniyle hangi yaptırım türüne tabidir?

Show answer & explanation

Answer: Mutlak butlan

Answer

Mutlak butlan yaptırımı, hukuki işlemin kurucu unsurları mevcut olsa bile emredici hukuk kurallarına aykırılık nedeniyle işlemin geçersiz kılınmasıdır.
Sorudaki senaryoda evlilik işleminin kurucu unsurları (erkek, kadın, yetkili memur ve irade beyanı) tamdır, bu nedenle işlem yoklukla sakatlanmaz. Ancak amca ve yeğen arasındaki evlilik kanunun emredici hükümlerine ve kamu düzenine kesin olarak aykırıdır. Bu tür ağır aykırılıklar içeren hukuki işlemler hukuk düzeninde başlangıçtan itibaren geçersiz sayılır ve buna 'Mutlak Butlan' denir.

Step-by-Step Solution

1
Hukuki işlemin unsurlarını kontrol et.
Evlendirme memuru ve tarafların beyanı mevcut olduğundan kurucu unsurlar tamamdır.
İşlemin hukuk dünyasında oluşup oluşmadığını (yokluk ihtimalini) belirlemek için.
2
Hukuka uygunluk denetimi yap.
Yakın akrabaların evlenmesi emredici hukuk kurallarına (kamu düzenine) aykırıdır.
Yaptırımın türünü (butlan veya diğerleri) belirlemek için.
3
Uygun yaptırım türünü eşleştir.
Emredici kural ihlali olduğu için yaptırım 'Mutlak Butlan' olur.
Kamu düzenini ilgilendiren ağır aykırılıklar mutlak geçersizlik sonucunu doğurur.

Key Concept

Hükümsüzlük Türleri: Yokluk ve Mutlak Butlan Ayrımı

Hints

1
İşlemin yetkili bir memur önünde yapılmış olması, kurucu unsurların tamam olduğunu gösterir.
2
Emredici bir hukuk kuralının (akraba evliliği yasağı) ihlal edilmesi, işlemin temelden sakat olmasına neden olur.
3
Başlangıçtan itibaren geçersizlik ve kamu düzenine aykırılık durumlarında uygulanan yaptırım butlanın bir türüdür.

Practice More

Nisbi butlan durumlarını (hata, hile, ikrah) inceleyerek mutlak butlan ile farklarını karşılaştırabilirsiniz.
Estimated Time:50s
Question 30Question →

Hukuk kurallarının ihlali durumunda karşılaşılan devlet tepkisi olan yaptırımlar; ihlalin niteliğine, korunan hukuki değere ve ortaya çıkan sonucun telafi edilebilirliğine göre farklı kategorilere ayrılır.

Bir kamu kurumunun, yasal dayanağı olmadan bir vatandaşın taşınmazına müdahale ederek kamulaştırma prosedürlerini işletmeden yapılaşmaya gitmesi ve bu süreçte taşınmazın verimliliğinin kalıcı olarak azalmasına neden olması durumunda; söz konusu hukuka aykırı kararın tüm sonuçlarıyla birlikte hukuk aleminden silinmesini ve vatandaşın mal varlığındaki eksilmenin giderilmesini sağlayan yaptırım türleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: İptal - Tazminat

Answer

İdari bir kararın hukuka aykırılık nedeniyle yargı yoluyla ortadan kaldırılması 'iptal', oluşan maddi zararın telafi edilmesi ise 'tazminat' olarak adlandırılır.
Doğru ifade, idari işlemlerin hukuka aykırılığı durumunda bu işlemin yargısal olarak ortadan kaldırılmasını ifade eden 'iptal' yaptırımı ile şahısların uğradığı zararın giderilmesini sağlayan 'tazminat' yaptırımının birleşimidir.

Step-by-Step Solution

1
Hukuka aykırı idari kararın (kamulaştırmasız el atma kararı gibi) hukuki statüsünü analiz etme.
İdarenin tek taraflı iradesiyle tesis ettiği bu işlem, kamu hukuku alanına giren bir 'idari işlem'dir.
Yaptırımı belirlemek için öncelikle ihlal edilen kuralın ve işlemin hangi hukuk dalına ait olduğu saptanmalıdır.
2
İşlemin 'hukuk aleminden silinmesi' talebine uygun yaptırımı belirleme.
İptal yaptırımı.
İptal, hukuka aykırı idari işlemlerin yargı organları tarafından geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılmasını sağlayan temel yaptırımdır.
3
Vatandaşın mal varlığındaki 'verimlilik azalması' ve 'eksilmenin' nasıl giderileceğini belirleme.
Tazminat yaptırımı.
Hukuka aykırı bir fiil veya işlem nedeniyle bir kişinin mal varlığında veya manevi değerlerinde meydana gelen eksilmenin aynen ya da nakden giderilmesi tazminatın temel işlevidir.

Key Concept

İptal ve Tazminat yaptırımlarının işlevsel farkları

Hints

1
İdarenin (devletin) tek taraflı aldığı bir kararın mahkemece geçersiz kılınması ile bir kişinin uğradığı maddi kaybın ödenmesi farklı kavramlardır.
2
Özel hukuk sözleşmelerindeki 'geçersizlik' (hükümsüzlük) durumları ile kamu hukukundaki 'işlemi silme' (iptal) durumunu ayırt etmeye çalışın.
3
Bir memurun haksız yere maaşınızı kesmesi durumunda o kararı durdurmak için hangi davayı açarsınız ve maaşınızdaki kaybı nasıl geri istersiniz?

Practice More

İptal yaptırımının sadece idare hukukuna özgü olduğunu, buna karşılık hükümsüzlük (yokluk, butlan) türlerinin özel hukuk sözleşmelerinde arandığını pekiştiren örnekleri inceleyin.
Estimated Time:2m 0s
Question 31Question →

Kamu gücü kullanılarak tesis edilen ve hukuk kurallarına aykırı olduğu tespit edilen bir idari işlemin, menfaati ihlal edilenlerin başvurusu üzerine yargı organları tarafından hukuk aleminden silinmesi şeklindeki yaptırım türü aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: İptal

Answer

İdari işlemlerin hukuka aykırılığı durumunda yargı yoluyla ortadan kaldırılması 'İptal' yaptırımıdır.
İptal yaptırımı, hukuk kurallarına aykırı bir idari işlemin, idari yargı (Danıştay, İdare Mahkemeleri) tarafından iptal edilerek hukuk aleminden silinmesini sağlar. Bu yaptırım sadece kamu kurumlarının tesis ettiği idari işlemlere karşı uygulanır.

Step-by-Step Solution

1
Soru kökündeki anahtar kavramı belirleyin.
Soruda 'idari işlem' ve 'yargı organınca hukuk aleminden silinme' ifadeleri öne çıkmaktadır.
Yaptırım türlerini birbirinden ayıran en temel fark, ihlal edilen kuralın niteliği ve ortaya çıkan sonuçtur.
2
İptal ile Hükümsüzlük arasındaki farkı analiz edin.
Hükümsüzlük (yokluk, butlan vb.) özel hukuk işlemlerine (sözleşmeler gibi) uygulanırken; iptal sadece idari işlemlere uygulanır.
KPSS sorularında idari yargı denetimi vurgulandığında cevap doğrudan iptal müeyyidesine gider.
3
Diğer seçenekleri eleyin.
Zarar giderimi yok (tazminat değil), suç işlenmemiş (ceza değil), borç zorla ödetilmiyor (cebri icra değil).
Tanım doğrudan idari işlemin yargısal denetimi sonucunu tarif etmektedir.

Key Concept

İdari İşlemlerde İptal Yaptırımı

Hints

1
Bu yaptırım türü sadece kamu otoritelerinin yaptığı işlemler (atamalar, disiplin kararları, ruhsat iptalleri vb.) için söz konusudur.
2
Özel hukukta bir sözleşmenin geçersizliğine 'hükümsüzlük' denirken, idare hukukunda buna ne dendiğini düşünün.
3
İdari yargı organları bir işlemin hukuka aykırı olduğuna karar verdiğinde o işlemi 'iptal' eder.

Practice More

Hükümsüzlük türleri olan yokluk, mutlak butlan ve nisbi butlan arasındaki farkları inceleyerek özel hukuk yaptırımlarını pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 32Question →

Hukuk düzeni, kişilerin ve idarenin hukuka aykırı eylem ve işlemlerine karşı korunan menfaatin niteliğine göre farklı yaptırım türleri öngörmüştür. Buna göre;

I. Ayırt etme gücüne sahip küçük veya kısıtlı bir kimsenin, yasal temsilcisinin rızasını almadan kendisini borç altına sokan bir sözleşme yapması,
II. Fonksiyon gaspı veya ağır yetki tecavüzü halleri dışındaki, hukuka aykırı bir idari işlemin yargı kararıyla hukuk aleminden silinmesi,
III. Sözleşme konusunun emredici hukuk kurallarına, ahlaka veya kişilik haklarına aykırı olması nedeniyle baştan itibaren geçersiz sayılması,

durumlarına uygulanacak hukuki yaptırımlar aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla ve doğru olarak verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Tek taraflı bağlamazlık - İptal - Mutlak butlan

Answer

Sınırlı ehliyetsizlerin işlemlerinde rıza eksikliği 'Tek taraflı bağlamazlık', idari işlemlerin yargısal feshi 'İptal', emredici hükümlere aykırı sözleşmeler ise 'Mutlak butlan' yaptırımına tabidir.
Doğru seçenek, her üç durumu da ilgili hukuk dalının terminolojisine uygun olarak sıralamıştır: Sınırlı ehliyetsizlerin rızasız işlemleri 'tek taraflı bağlamazlık' (askıda geçersizlik), hukuka aykırı idari işlemlerin mahkemece iptali 'iptal', kamu düzenine veya emredici hükümlere aykırı sözleşmeler ise 'mutlak butlan' yaptırımıyla karşılaşır.

Step-by-Step Solution

1
Birinci öncüldeki 'ayırt etme gücüne sahip küçük/kısıtlı' ifadesini analiz et.
Bu kişilerin 'sınırlı ehliyetsiz' olduğu ve kendilerini borç altına sokan işlemlerinde yasal temsilci rızası gerektiği, rıza yoksa işlemin 'Tek Taraflı Bağlamazlık' (askıda geçersizlik) olacağı belirlenir.
Sınırlı ehliyetsizlerin korunması için kanun koyucu bu özel geçersizlik türünü öngörmüştür.
2
İkinci öncüldeki 'idari işlemin yargı kararıyla silinmesi' ifadesini incele.
İdare hukukuna özgü olan ve hukuka aykırı işlemlerin yargı eliyle ortadan kaldırılmasını ifade eden yaptırımın 'İptal' olduğu tespit edilir.
Özel hukuktaki butlandan farklı olarak, kamu hukukunda hukuka aykırılık genelde iptal davasına konu olur.
3
Üçüncü öncüldeki 'emredici hükümlere veya ahlaka aykırılık' durumunu değerlendir.
Borçlar Kanunu uyarınca sözleşmenin içeriğinin hukuka veya ahlaka aykırı olması durumunun 'Mutlak Butlan' sonucunu doğurduğu anlaşılır.
Kurucu unsurlar mevcut olsa da içeriğin kamu düzenine aykırı olması işlemi baştan itibaren hükümsüz kılar.

Key Concept

Hukuki İşlemlerin Sakatlığı ve Yaptırım Türleri (Özel Hukuk vs. Kamu Hukuku)

Hints

1
İdari işlemler ile özel hukuk sözleşmelerinin geçersiz kılınma yöntemlerinin farklı isimleri olduğuna dikkat edin.

Practice More

Yokluk yaptırımının özellikle 'resmi nikah memuru' ve 'idari fonksiyon gaspı' örnekleri üzerinden nasıl farklılaştığını tekrar edin.
Estimated Time:2m 0s
Question 33Question →

Hukuk düzeni, toplumsal hayatın huzur ve güven içinde sürmesi için kişilerin kurallara aykırı davranışlarına karşı devlet gücüyle desteklenen bir tepki olan 'yaptırım' (müeyyide) sistemini geliştirmiştir.

Buna göre, hukukun yaptırım türleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Hukuki işlemin kurucu unsurları mevcut olmasına rağmen, kanunun emredici hükümlerine aykırı yapılması nedeniyle işlemin geçersiz sayılmasına yokluk denir.

Answer

Hukuki işlemin kurucu unsurları mevcut olmasına rağmen emredici hukuk kurallarına aykırı yapılması durumunu 'yokluk' olarak tanımlayan ifade yanlıştır; bu durum 'mutlak butlan' yaptırımına girer.
Doğru cevap olan ifade yanlıştır çünkü 'yokluk' yaptırımı, bir hukuki işlemin kurucu unsurlarından (örneğin evlendirme memuru, irade beyanı vb.) en az birinin eksik olması durumunda ortaya çıkar. Kurucu unsurlar mevcut olduğu halde kanunun emredici hükümlerine, ahlaka veya kamu düzenine aykırı yapılan işlemler 'yokluk' değil, 'mutlak butlan' ile sakattır.

Step-by-Step Solution

1
Yaptırım türlerinin tanımlarını seçenekler üzerinden analiz edin.
A, B, D ve E seçeneklerindeki cebri icra, iptal, tazminat ve ceza tanımlarının hukuki terminolojiye tam olarak uygun olduğu belirlenir.
Genel yaptırım türlerinin doğru eşleşip eşleşmediğini kontrol etmek temel adımdır.
2
Hükümsüzlük türleri olan yokluk ve butlan arasındaki farkı inceleyin.
Yokluk için kurucu unsurların (örn. resmi memur önünde nikah kıyılmaması) eksik olması gerektiği, mutlak butlan için ise kurucu unsurlar olsa da emredici hükümlere (örn. amca ile yeğenin evlenmesi) aykırılık gerektiği sonucuna varılır.
Hukukun temel kavramlarında en sık karıştırılan ve sınavda seçici olan ayrım budur.
3
Hatalı tanımı içeren seçeneği işaretleyin.
İşlemin kurucu unsurları tam olmasına rağmen emredici hükme aykırı olması durumu 'yokluk' değil 'mutlak butlan' olduğundan bu ifade yanlış olarak işaretlenir.
Tanım ile kavram arasındaki uyumsuzluk doğrudan cevaba götürür.

Key Concept

Hukukun Yaptırım Türleri ve Hükümsüzlük Ayrımı

Hints

1
Hukukun beş ana yaptırım türünü (ceza, cebri icra, tazminat, hükümsüzlük, iptal) ve bunların hangi hukuk dallarında görüldüğünü hatırlayın.
2
Geçersizlik türlerinden biri olan 'yokluk' yaptırımının gerçekleşmesi için işlemin oluşması için şart olan 'kurucu unsurlardan' birinin eksik olması gerektiğini düşünün.
3
Bir sözleşmede imzaların tam olması (kurucu unsur) ancak konunun kanuna aykırı olması durumu yokluk mudur yoksa butlan mı?

Practice More

Mutlak butlan ile nispi butlan (tek taraflı bağlamazlık ile karıştırılan yönleri) arasındaki farkları test eden soruları çözerek konuyu pekiştirin.

Alternative Method

Yaptırımları 'Özel Hukuk' (Cebri icra, tazminat, hükümsüzlük) ve 'Kamu Hukuku' (Ceza, iptal) yaptırımları olarak gruplandırıp her birinin temel şartlarını (suç, borç, zarar, idari işlem) kontrol ederek eleme yapabilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 34Question →

I.I. Ayırt etme gücüne sahip 1717 yaşındaki bir gencin, yasal temsilcisinin rızasını almadan kendisine miras kalan taşınmazı satması.
II.II. Bir belediyenin, imar planına açıkça aykırı şekilde bir şahsa inşaat ruhsatı vermesi üzerine bu işlemin idare mahkemesi tarafından hukuka aykırı bulunarak hukuk aleminden silinmesi.
III.III. Resmi evlendirme memuru önünde yapılmayan, sadece dini merasimle gerçekleştirilen bir evlilik akdi.

Yukarıda verilen durumlar hukuk düzeninde öngörülen yaptırım türleri ile eşleştirildiğinde, doğru sıralama aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Tek taraflı bağlamazlık — İptal — Yokluk

Answer

Söz konusu olaylardaki yaptırımlar sırasıyla tek taraflı bağlamazlık, iptal ve yokluktur.
Doğru seçenek, her üç hukuki durumu da teknik karşılıklarıyla doğru sıralamıştır. I.I. öncüldeki sınırlı ehliyetsizin işlemi tek taraflı bağlamazlık, II.II. öncüldeki idari işlemin yargısal denetim sonucu silinmesi iptal ve III.III. öncüldeki kurucu unsur (resmi memur) eksikliği yokluk yaptırımına tabidir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci durumu ehliyet açısından analiz etme
1717 yaşındaki ayırt etme gücü olan birey 'sınırlı ehliyetsiz'dir. Bu kişilerin tek başına yaptığı işlemler yasal temsilci onayına kadar geçersizdir.
Sınırlı ehliyetsizlerin kendilerini borç altına sokan işlemleri 'tek taraflı bağlamazlık' (askıda hükümsüzlük) yaptırımına tabidir.
2
İkinci durumu idare hukuku açısından değerlendirme
Belediyenin (idare) yaptığı hukuka aykırı işlemin mahkemece ortadan kaldırılması.
İdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka aykırı olması durumunda yargı kararıyla silinmesine 'iptal' denir.
3
Üçüncü durumu kurucu unsurlar açısından inceleme
Evlilikte 'resmi evlendirme memuru' işlemin kurucu (olmazsa olmaz) unsurudur.
Bir hukuki işlemin kurucu unsurlarından biri eksikse, o işlem hukuk aleminde hiç doğmamış sayılır ve buna 'yokluk' denir.

Key Concept

Hukukun Yaptırım Türleri ve Hükümsüzlük Ayrımı

Hints

1
İşlemin hiç doğmaması (yokluk) ile doğup da sakat olması (butlan) arasındaki farka dikkat edin.
2
İdare hukukuna özgü olan ve işlemleri mahkeme kararıyla silen yaptırımı hatırlayın.
3
1717 yaşındaki birinin yasal temsilci rızası olmadan yaptığı işlem 'askıda' bekler; bu durumun hukuki adı nedir?

Practice More

Hükümsüzlük türlerinden 'mutlak butlan' ile 'yokluk' farkını örneklerle pekiştirmek için ilgili konu özetine bakabilirsiniz.

Alternative Method

Öncelikle en kesin bildiğiniz 'resmi memursuz nikah' (yokluk) durumunu eşleştirerek seçenekleri eleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 35Question →

Ayırt etme gücüne sahip 17 yaşındaki bir gencin, yasal temsilcisinin rızasını almadan gerçekleştirdiği bir taşınmaz satış sözleşmesinin; temsilcinin onay vermemesi üzerine büründüğü hukuki statü ile idarenin hukuka aykırı bir düzenleyici işleminin yargı yoluyla ortadan kaldırılması ve bu işlem nedeniyle kişilerin mal varlığında meydana gelen eksilmenin giderilmesi amacıyla uygulanan yaptırımlar sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Tek taraflı bağlamazlık - İptal - Tazminat

Answer

Sınırlı ehliyetsizlerin onaysız işlemleri 'tek taraflı bağlamazlık', hukuka aykırı idari işlemin silinmesi 'iptal', zararın giderilmesi ise 'tazminat' yaptırımına tabidir.
Doğru seçenek, üç farklı hukuk alanındaki yaptırımı bir araya getirmiştir. Sınırlı ehliyetsiz bir kişinin (17 yaş) yaptığı sözleşme, yasal temsilci onay vermediğinde 'tek taraflı bağlamazlık' (askıda hükümsüzlük) statüsüne girer. İdarenin hukuka aykırı düzenleyici işleminin mahkemece ortadan kaldırılmasına 'iptal', bu işlemden doğan zararların ödenmesine ise 'tazminat' denir.

Step-by-Step Solution

1
Sınırlı ehliyetsiz durumunu analiz etme
Tek taraflı bağlamazlık (Askıda hükümsüzlük)
Ayırt etme gücü olan ancak ergin olmayan (17 yaş) kişilerin, yasal temsilci izni olmadan yaptıkları işlemler temsilci onay verene kadar askıdadır; reddedilirse geçersiz olur.
2
Hukuka aykırı idari işlemi analiz etme
İptal
İdare hukukunda, hukuka aykırı bir işlemin yargı kararıyla yapıldığı andan itibaren ortadan kaldırılmasına 'iptal' müeyyidesi denir.
3
Maddi eksilmenin giderilmesini analiz etme
Tazminat
Hukuka aykırı bir eylem veya işlemle bir başkasına verilen zararın nakden veya aynen giderilmesi 'tazminat' yaptırımıdır.

Key Concept

Hukukun Yaptırım Türlerinin Sentezi

Hints

1
17 yaşındaki bir kişinin ehliyet durumunu ve bu kişinin yaptığı işlemlerin temsilci onayına tabi olduğunu düşünün.
2
İdare hukukunda, bir işlemin hukuka aykırılığı nedeniyle yargı kararıyla geçmişe etkili silinmesine ne denir?
3
Zarar verme durumunda ortaya çıkan yaptırım ile borcun zorla yerine getirilmesi arasındaki farkı ayırt edin.

Practice More

İptal davası ile tam yargı davası arasındaki farkı yaptırım türleri (iptal vs tazminat) üzerinden tekrar edin.
Estimated Time:3m 0s
Question 36Question →

Bir vatandaşın, usulüne uygun olarak yaptığı ruhsat başvurusunun belediye tarafından hukuka aykırı bir sebeple reddedilmesi üzerine; bu ret işleminin hukuk düzeninden tamamen temizlenmesi ve işlemin tesis edildiği andan itibaren hiç yapılmamış sayılması amacıyla açılan dava sonucunda mahkemenin verdiği karar, aşağıdaki yaptırım türlerinden hangisine örnektir?

Show answer & explanation

Answer: İptal

Answer

Hukuka aykırı idari işlemlerin yargı kararıyla ortadan kaldırılması 'İptal' yaptırımıdır.
İptal yaptırımı, idare hukuku alanında ortaya çıkan bir müeyyidedir. Menfaati ihlal edilen bir kişinin açtığı dava sonucunda, mahkemenin hukuka aykırı bulduğu bir idari işlemi tesis edildiği andan itibaren ortadan kaldırması bu kavramla ifade edilir. Sorudaki senaryoda belediyenin reddetme işlemi mahkemece iptal edildiğinde, o ret kararı hiç verilmemiş gibi sonuç doğurur.

Step-by-Step Solution

1
Olaydaki hukuki ilişkinin niteliğini belirle.
Belediye ile vatandaş arasındaki ilişki idare hukuku kapsamındadır.
Belediyenin ruhsat reddi bir 'idari işlem' niteliğindedir.
2
Talep edilen hukuki sonucu analiz et.
Hukuka aykırı işlemin ortadan kaldırılması ve hiç yapılmamış sayılması istenmektedir.
İdari işlemlerin hukuk aleminden silinmesi yargısal bir denetim gerektirir.
3
Sonucu yaptırım türleri ile eşleştir.
Bu durumun karşılığı 'İptal' yaptırımıdır.
İptal yaptırımı, idari işlemleri geçmişe etkili olarak geçersiz kılar.

Key Concept

İptal Yaptırımı ve İdari İşlemler

Hints

1
Bu olay bir belediye (idare) ile vatandaş arasında geçmektedir.
2
Bir işlemin 'hiç yapılmamış sayılması' yani geçmişe etkili olarak silinmesi anahtar noktadır.
3
İdare hukukuna özgü olan ve mahkemelerce gerçekleştirilen yaptırım türünü düşünün.

Practice More

İptal yaptırımı ile tazminat yaptırımının aynı davada birlikte istenip istenemeyeceğini araştırabilirsiniz (Tam Yargı Davası).
Estimated Time:1m 15s
Question 37Question →

Hukuki bir işlemin kurucu unsurları (örneğin bir sözleşmede irade beyanları ve konu) tam olarak mevcut olmasına rağmen; işlemin içeriğinin emredici hukuk kurallarına, kamu düzenine, genel ahlaka aykırı olması veya konusunun başlangıçta imkansız olması durumunda uygulanan yaptırım türü aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Mutlak Butlan

Answer

Hukuki işlemin kurucu unsurları tam olmasına rağmen içeriği emredici kurallara aykırıysa bu durum Mutlak Butlan yaptırımına tabidir.
Hukuk düzeninde bir işlemin 'Mutlak Butlan' ile sakat sayılması için işlemin kurucu unsurlarının (taraflar, irade beyanı, konu) tam olması gerekir; ancak işlemin içeriği emredici hukuk kurallarına, kamu düzenine, genel ahlaka veya kişilik haklarına aykırı olmalı ya da konusu imkansız olmalıdır. Bu durumda işlem baştan itibaren geçersizdir ve sonradan geçerli hale getirilemez.

Step-by-Step Solution

1
Hukuki işlemin kurucu unsurlarının varlığını kontrol et.
İşlemin (sözleşmenin) kurucu unsurları mevcuttur, yani işlem hukuken doğmuştur.
Yokluk yaptırımını elemek için kurucu unsurların varlığına bakılır.
2
İşlemin içeriğini ve emredici kurallara uygunluğunu değerlendir.
İçerik; kamu düzenine, ahlaka ve emredici hükümlere aykırıdır.
Geçerlilik şartlarından biri olan 'hukuka uygunluk' kriterinin ihlal edildiğini tespit etmek gerekir.
3
Doğmuş ancak sakat olan bu işlemin yaptırım türünü belirle.
Bu durum mutlak butlan (kesin hükümsüzlük) sonucunu doğurur.
Hukuk düzeni, emredici kurallara aykırı bir işleme başından itibaren geçerlilik tanımaz.

Key Concept

Hükümsüzlük Türleri (Yokluk, Butlan, Tek Taraflı Bağlamazlık)

Hints

1
İşlemin kurucu unsurları (iskeleti) var mı yok mu ona dikkat edin; soru metni var olduğunu söylüyor.

Practice More

Nispi butlan (iptal edilebilirlik) ile mutlak butlan arasındaki irade sakatlığı farklarını inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:50s
Question 38Question →

Hukuk kurallarına aykırılığın bir sonucu olan yaptırımlar (müeyyideler); kamu hukuku ve özel hukuk alanlarında farklı nitelikler taşımaktadır. Özellikle idare hukukunda görülen "iptal" yaptırımı ile özel hukukta karşılaşılan "hükümsüzlük" (özellikle mutlak butlan) yaptırımı; uygulama usulleri, dava açma süreleri ve yargıcın müdahale yetkisi bakımından birbirinden ayrılmaktadır.

Buna göre, iptal ve mutlak butlan yaptırımlarına ilişkin aşağıdaki karşılaştırmalardan hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: İptal yaptırımının uygulanabilmesi için menfaati ihlal edilenlerin belirli bir süre içinde dava açması gerekirken, mutlak butlan hakim tarafından davanın her aşamasında re'sen (kendiliğinden) dikkate alınır.

Answer

İptal davasının belirli bir hak düşürücü süreye tabi olması ve mutlak butlanın hakim tarafından kendiliğinden (re'sen) her zaman gözetilmesi, bu iki yaptırım arasındaki temel usuli farktır.
İptal yaptırımı idare hukukunda idari işlemlerin denetimi için öngörülmüştür ve idari istikrarı korumak adına belirli sürelerle (genellikle 60 gün) sınırlandırılmıştır. Mutlak butlan ise özel hukukta emredici kuralların ihlali durumunda ortaya çıkar; kamu düzenini ilgilendirdiği için süreye tabi değildir ve hakim tarafından davanın her aşamasında kendiliğinden gözetilmek zorundadır.

Step-by-Step Solution

1
İptal yaptırımının hukuki niteliğini belirle.
İptal, idare hukukuna özgü bir yaptırımdır ve hukuka aykırı idari işlemlerin yargı yoluyla ortadan kaldırılmasını sağlar.
İdari işlemlerin istikrarı ilkesi gereği, bu yaptırım belirli dava açma sürelerine (hak düşürücü süre) tabidir.
2
Mutlak butlan yaptırımının hukuki niteliğini belirle.
Mutlak butlan, bir özel hukuk işleminin kurucu unsurları tam olsa da emredici hükümlere, ahlaka veya kamu düzenine aykırı olması durumunda ortaya çıkar.
Kamu düzenini ilgilendirdiği için işlem baştan itibaren geçersizdir ve hakim tarafından re'sen (kendiliğinden) dikkate alınır.
3
İki yaptırımı usuli açıdan karşılaştır.
İptal için menfaat ihlali ve süre şartı aranırken, mutlak butlan her zaman ve herkes tarafından ileri sürülebilir, yargıç tarafından doğrudan uygulanır.
İptal davası açılmazsa hukuka aykırı işlem geçerli kalmaya devam ederken, mutlak butlanla sakat işlem hiçbir zaman geçerlilik kazanmaz.

Key Concept

İptal ve Mutlak Butlan Karşılaştırması

Hints

1
İptal yaptırımının hangi hukuk dalına (kamu/özel) ait olduğunu ve dava açma süresi olup olmadığını düşünün.
2
Mutlak butlanın 'kamu düzenini' ilgilendirmesi nedeniyle hakimin (yargıcın) bu durumu kendiliğinden dikkate alıp almayacağını hatırlayın.
3
İdari işlemlerin sonsuza kadar dava tehdidi altında kalmaması için 'hak düşürücü süreler' öngörüldüğünü, ancak mutlak butlanın süreye tabi olmadığını göz önünde bulundurun.

Practice More

Nisbi butlan (iptal edilebilirlik) ile mutlak butlan arasındaki 'icazet' ve 'hak düşürücü süre' farklarını inceleyen sorular çözebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 39Question →

Hukuk kurallarına aykırı davranışların karşılığı olan yaptırımlar (müeyyideler), ihlal edilen kuralın niteliğine ve ilgili olduğu hukuk dalına göre çeşitlilik gösterir. Buna göre;

I. Bir bakanlığın mevzuata aykırı olarak gerçekleştirdiği atama işleminin yargı yoluyla ortadan kaldırılması,
II. Kanunun emredici hükümlerine aykırı olarak düzenlenen bir sözleşmenin geçersiz sayılması

durumlarında uygulanması gereken yaptırım türleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: İptal - Butlan

Answer

İdarenin hukuka aykırı işlemlerine karşı 'İptal', özel hukuk sözleşmelerindeki emredici kural ihlallerine karşı ise 'Butlan' yaptırımı uygulanır.
İdare tarafından yapılan hukuka aykırı işlemlerin (atama, ceza vb.) yargı kararıyla hükümsüz kılınmasına 'İptal' denir. Özel hukuk alanında, kurucu unsurları var olan bir işlemin (sözleşme vb.) emredici hukuk kurallarına, kamu düzenine veya ahlaka aykırı olması durumunda ise 'Butlan' (geçersizlik) yaptırımı uygulanır.

Step-by-Step Solution

1
Birinci öncüldeki işlemi analiz et.
Bakanlık (İdare) tarafından yapılan atama işleminin hukuka aykırılığı nedeniyle ortadan kaldırılması.
İdare hukukunda, idari işlemlerin hukuka uygunluk denetimi sonucu yargı kararıyla geçmişe etkili olarak yok edilmesine 'İptal' denir.
2
İkinci öncüldeki işlemi analiz et.
Sözleşmenin emredici hukuk kurallarına aykırı olması durumu.
Özel hukukta (Medeni/Borçlar Hukuku), kurucu unsurları tam olan bir işlemin, kanunun emredici hükümlerine aykırı olması 'Mutlak Butlan' (geçersizlik) yaptırımını doğurur.
3
Bulunan yaptırımları sıraya koy.
İptal ve Butlan.
Soruda sırasıyla istenen yaptırımlar bu iki kavramdır.

Key Concept

Hukukun Yaptırımları: Kamu Hukuku (İptal) ve Özel Hukuk (Butlan) ayrımı.

Hints

1
İşlemin kamu kurumunca (idare) mı yoksa şahıslar arasında (özel hukuk) mı yapıldığına dikkat edin.

Practice More

İptal ve Butlan arasındaki temel farkları bir tablo üzerinden tekrar ederek idare hukukundaki 'yokluk' hallerini (örneğin fonksiyon gasbı) inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:50s
Question 40Question →

Türk Medeni Kanunu'na göre, resmi evlendirme memuru önünde yapılmayan ve yalnızca dini törenle gerçekleştirilen bir evlilik işlemi, hukuk düzeni içerisinde aşağıdaki yaptırım türlerinden hangisine tabidir?

Show answer & explanation

Answer: Yokluk

Answer

Resmi memur önünde yapılmayan evlilik, kurucu unsuru eksik olduğu için 'Yokluk' yaptırımına tabidir.
Hukuki işlemlerin varlık kazanması için 'kurucu unsurlar' gereklidir. Evlilikte 'resmi evlendirme memuru' kurucu bir unsurdur. Bu unsurun yokluğu, işlemin hukuk dünyasında hiç doğmamasına neden olur ki buna 'Yokluk' denir.

Step-by-Step Solution

1
İşlemin kurucu unsurlarını analiz etme
Evlilik işleminin kurucu unsuru, işlemin yetkili resmi evlendirme memuru önünde yapılmasıdır.
Hukuki işlemlerin varlık kazanabilmesi için kanunun öngördüğü temel öğelerin bulunması gerekir.
2
Eksikliği tespit etme
Senaryoda evliliğin resmi memur önünde değil, sadece dini törenle yapıldığı belirtilmiştir.
Kurucu unsurlardan birinin eksik olması, işlemin hukuk dünyasına girmesini engeller.
3
Yaptırım türünü belirleme
Kurucu unsur eksikliği 'Yokluk' yaptırımını doğurur.
Yokluk durumunda işlem hukuk aleminde hiç oluşmamış, 'ölü doğmuş' kabul edilir.

Key Concept

Hukuki İşlemlerde Geçersizlik Türleri: Yokluk

Hints

1
İşlemin hukuk dünyasında hiç varlık kazanıp kazanmadığına odaklanın.
2
Resmi evlendirme memuru, evlilik akdinin olmazsa olmaz bir 'kurucu unsuru'dur.
3
Kurucu unsuru eksik olan işlemler 'ölü doğmuş' kabul edilir ve hukukta hiç yokmuş gibi işlem görür.

Practice More

Mutlak butlan ile yokluk arasındaki farkı pekiştirmek için ayırt etme gücü bulunmayan birinin yaptığı sözleşmeleri inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:45s
PreviousPage 2 / 4Next