Bir ceza infaz kurumu ve bağlı sağlık kuruluşlarındaki uygulama süreçlerini denetleyen bir inceleme komisyonu, üç farklı bireyin hukuki statüsünü değerlendirmektedir. Bu kişilerin olay tarihindeki durumları şu şekildedir:
- Birinci vaka (Vaka X): Mala zarar verme eylemini gerçekleştirdiğinde henüz on dört yaşını doldurmamış olan ve uzman pedagoğun "eylemin hukuki anlamını kavrayamadığı" yönünde kanaat bildirdiği bir birey.
- İkinci vaka (Vaka Y): Dolandırıcılık eylemini icra ettiği dönemde, gerçeklikle bağını tamamen koparan ağır bir psikotik kriz içinde olduğu sağlık kurulunca onaylanan yetişkin bir birey.
- Üçüncü vaka (Vaka Z): Görevi kötüye kullanma eylemini işlerken, sahip olduğu psikiyatrik rahatsızlık sebebiyle eylemin sonuçlarını algılayabilen ancak davranışlarını yönlendirme yetisi ciddi oranda zayıflamış olan yetişkin bir birey.
Türk Ceza Kanunu'nun yaptırım teorisi ve güvenlik tedbirleri sistemi dikkate alındığında, bu vakaların hukuki sonuçlarına ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi isabetlidir?
- Vaka X ve Vaka Y'nin kusur yeteneğine sahip olmaması sebebiyle haklarında ceza sorumluluğu doğmaz; bu kişilere yalnızca durumlarına özgü güvenlik tedbirleri tatbik edilir. Vaka Z'nin ise cezai sorumluluğu devam etmekle birlikte müeyyidesinde yasal oranda eksiltmeye gidilir ve hükmolunan bu yaptırım, süresi aynı kalmak şartıyla kısmen veya tamamen akıl hastalarına özgü güvenlik tedbiri formatında infaz edilebilir.Answer
- BVaka X, kanuni yaş grubu itibarıyla belirli bir indirim oranına tabi tutularak hürriyeti bağlayıcı ceza ile cezalandırılır; Vaka Y ve Vaka Z ise psikiyatrik tanı almış olmaları hasebiyle mutlak surette ceza sorumluluğundan muaf tutularak derhal yüksek güvenlikli sağlık kurumlarına yerleştirilir.
- CVaka X için tayin edilecek muhtemel kısa süreli özgürlüğü bağlayıcı yaptırımın adli para cezasına veya diğer seçenek tedbirlere dönüştürülmesi yasal bir mecburiyettir; Vaka Z'nin durumu ise kısmi yetenek kaybı yarattığından doğrudan koruyucu aile veya kurum gözetimi altına alınmasını gerektirir.
- DVaka Y bakımından tıbbi tedavi amaçlı güvenlik tedbiri devreye sokulurken, Vaka Z'ye verilecek mahkûmiyet hükmü, kişinin fiili işlediği sıradaki kısmi zihinsel zayıflığı gözetilerek doğrudan hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararına konu edilmek zorundadır.
- EVaka Z'nin alacağı nihai ceza belirlenirken, öncelikli olarak kısmi akıl hastalığı sebebiyle indirim yapılması, akabinde diğer kanuni indirim nedenlerinin tatbik edilmesi şarttır; Vaka X ise yaş küçüklüğü sebebiyle ilk sırada yer alan yasal takdiri indirim hakkından faydalandırılır.