İdare Hukukunun Temel Esasları

163 questions

İdare hukukunda kişiler, idare ile olan ilişkilerinde kural olarak kendi iradeleriyle belirlenmiş şartlara değil, hukuk düzeni tarafından önceden saptanmış genel ve nesnel kurallara tabi tutulurlar. Kişiler bu hukuki durumlara kendi iradeleriyle girseler dahi, söz konusu durumun içeriği idare tarafından tek taraflı olarak değiştirilebilir. İdare hukukunun bu özelliğini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

İdare hukukunun statüsel (akdi olmayan) bir hukuk dalı olması

İdarenin bütünlüğü ilkesi uyarınca hiyerarşi denetiminin esas alınması

Kamu hizmetlerinin yürütülmesinde merkezden yönetim ilkesinin hakim olması

İdarenin işlem tesis ederken her durumda bağlı yetki içinde hareket etmesi

İdarenin tüm işlemlerinin nitelik gereği düzenleyici işlem sayılması

Show answer & explanation

Answer: İdare hukukunun statüsel (akdi olmayan) bir hukuk dalı olması

Answer

İdare hukukunun statüsel (akdi olmayan) bir hukuk dalı olması

İdare hukukunun en temel özelliklerinden biri statüsel (akdi olmayan) bir hukuk dalı olmasıdır. Bu özellik uyarınca, idare ile bireyler arasındaki hukuki ilişkiler, tarafların serbest iradeleriyle belirledikleri sözleşme hükümlerine değil, hukuk düzeninin önceden saptadığı genel, nesnel ve kişilik dışı kurallara (statülere) dayanır. Bu statülerin içeriği, kamu yararı gerektirdiğinde idare tarafından tek taraflı olarak değiştirilebilir.

Step-by-Step Solution

Soru kökündeki 'önceden saptanmış genel ve nesnel kurallar' ifadesini analiz edin.

Bu ifade, tarafların iradesinden bağımsız, dışsal bir hukuki rejim olduğunu gösterir.

Özel hukuk sözleşmelerinin aksine idare hukukunda şartlar önceden kanun ve düzenleyici işlemlerle belirlenmiştir.

Kişilerin bu duruma 'kendi iradeleriyle girmesi ancak içeriğin idarece tek taraflı değiştirilebilmesi' durumunu değerlendirin.

Bu durum, statüsel (akdi olmayan) hukuki durumların temel özelliğidir.

Örneğin, bir memur memuriyete kendi isteğiyle girer ancak hak ve ödevleri kanunla belirlenir ve idare tarafından (kanuna dayanarak) değiştirilebilir.

Seçenekler arasında bu tanıma uyan kavramı belirleyin.

İdare hukukunun statüsel niteliği, bu hukuki yapıyı en net açıklayan kavramdır.

Statüsel nitelik, kişilerin 'objektif bir hukuki durum' içerisinde bulunmasını ifade eder.

Key Concept

Statüsel (Akdi Olmayan) Nitelik

Practice More

İdare hukukunun diğer temel özelliklerinden olan 'genç bir hukuk dalı olması' ve 'içtihadi niteliği' konularını tekrar ederek özellikler arasındaki farkları pekiştirebilirsiniz.

Estimated Time:1m 15s

Question 22Question →

İdare hukukunun, özel hukuk disiplinlerinden farklı olarak 'statüsel' bir hukuk dalı olması, idarenin yürüttüğü faaliyetler ile bireylerin bu faaliyetler karşısındaki konumunu belirleyen temel bir özelliktir.

Buna göre idare hukukunun 'statüsel' bir niteliğe sahip olmasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

İdari ilişkilerin kapsam ve sonuçlarının, tarafların sübjektif iradelerinden ziyade önceden konulmuş genel ve objektif kurallarla belirlenmiş olması

İdare ile bireyler arasındaki hukuki ilişkilerin, tarafların tam bir hukuki eşitliği ve sözleşme özgürlüğü zemininde yürütülmesi

İdare hukuku kurallarının tek bir temel kanun (İdare Kanunu) altında toplanarak sistematik hale getirilmiş (tedvin edilmiş) olması

Bireylerin idare ile girdikleri hukuki ilişkilerde, statülerin kapsamını serbestçe belirleyebilmeleri ve karşılıklı rıza ile değiştirebilmeleri

İdare hukukunun genç bir hukuk dalı olması nedeniyle, kurallarının sadece mahkeme içtihatlarından oluşması ve hiçbir yazılı kaynağının bulunmaması

Show answer & explanation

Answer: İdari ilişkilerin kapsam ve sonuçlarının, tarafların sübjektif iradelerinden ziyade önceden konulmuş genel ve objektif kurallarla belirlenmiş olması

Answer

İdare hukukunun statüsel niteliği, idari ilişkilerin içerik ve sonuçlarının tarafların iradesinden bağımsız olarak önceden konulmuş genel ve objektif kurallarla belirlenmiş olmasıdır.

İdare hukukunun statüsel olması, kişilerin idare ile girdikleri hukuki ilişkilerde (memur, öğrenci, ruhsat sahibi vb.) hak ve borçlarının tarafların karşılıklı anlaşmasıyla değil, hukuk düzenince önceden saptanmış genel ve nesnel kurallar (statüler) aracılığıyla belirlenmesi demektir. Bu durumda birey, iradesiyle sadece statüye girip girmemeye karar verebilir; statünün içeriğini değiştiremez.

Step-by-Step Solution

Statüsel hukuk kavramını tanımlayın.

Statüsel hukuk, kişilerin önceden belirlenmiş genel ve nesnel kuralların (statülerin) içinde yer almasıdır.

Özel hukuktaki 'irade özerkliği' ve 'akdi yapı' ile idare hukukundaki 'statüsel yapı' arasındaki farkı anlamak için gereklidir.

İdari ilişkilerdeki irade faktörünü analiz edin.

Kişiler bir statüye girmek için irade beyan etseler bile (örneğin memurluğa atanmayı istemek), o statünün hak ve ödevlerini değiştiremezler.

Statülerin içeriğinin kişisel anlaşmalarla değil, hukuk kurallarıyla (kanun, yönetmelik) çizildiğini doğrulamak için.

Seçenekleri bu kuramsal çerçevede değerlendirin.

Genel ve objektif kuralların, tarafların sübjektif iradelerine üstünlüğünü belirten ifadeyi seçin.

İdare hukukunun en temel doktrinal özelliklerinden biri olan statüselliği tam olarak karşılayan ifadeyi bulmak için.

Key Concept

İdare Hukukunun Statüsel Niteliği

Practice More

İdare hukukunun içtihadi niteliği ile tedvin edilmemiş olması arasındaki ilişkiyi inceleyen benzer soruları çözebilirsiniz.

Estimated Time:2m 0s

Question 23Question →

İdare hukukuna hâkim olan 'idarenin kanuniliği' ilkesi, kural olarak idarenin görev ve yetkilerinin kanunla belirlenmesini ve idarenin düzenleme yetkisinin türevsel (bir kanuna dayalı) olmasını ifade eder. Ancak 1982 Anayasası'nda yapılan 2017 değişiklikleri ile bu ilkeye istisna teşkil eden bazı 'asli' (doğrudan Anayasa'dan kaynaklanan) düzenleme alanları öngörülmüştür. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi herhangi bir kanuni dayanağa ihtiyaç duyulmaksızın doğrudan Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile düzenlenen asli bir yetki alanıdır?

Kamu görevlilerinin disiplin cezaları ve bu cezalara karşı yargısal başvuru yollarının belirlenmesi

Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri, yetkileri ve teşkilat yapısının düzenlenmesi

Merkezi idarenin mahalli idareler üzerindeki hiyerarşik denetim yetkisinin kapsamının genişletilmesi

Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının organlarının seçimi ve mali denetim esasları

Mahalli idarelerin kendi aralarında kuracakları birliklerin görevleri ve yetkilerinin belirlenmesi

Show answer & explanation

Answer: Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri, yetkileri ve teşkilat yapısının düzenlenmesi

Answer

Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri, yetkileri ve teşkilat yapısının düzenlenmesi konusudur.

1982 Anayasası'nın 106. maddesinin son fıkrası uyarınca 'Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile düzenlenir'. Bu hüküm, idarenin kanuniliği ilkesine bir istisna teşkil ederek yürütmeye bu konuda 'asli' (herhangi bir kanuna dayanmayan) bir düzenleme yetkisi tanımaktadır.

Step-by-Step Solution

İdarenin kanuniliği ilkesinin kapsamını değerlendir

İdare, kural olarak kanunla düzenlenen sınırlar içinde hareket eder (kanunilik).

Yürütmenin düzenleme yetkisinin 'türevsel' olması kuralını anlamak için gereklidir.

2017 Anayasa değişiklikleri ile getirilen asli yetki alanlarını tespit et

Bakanlıklar, MGK Genel Sekreterliği, Devlet Denetleme Kurulu gibi yapıların doğrudan kararname ile düzenlenebileceği görülür.

Yürütmenin doğrudan Anayasa'dan aldığı yetkiyle (asli) düzenleme yapabildiği sınırlı alanları belirlemek için gereklidir.

Seçeneklerdeki konuları kanunilik şartı bakımından analiz et

Bakanlıkların teşkilatlanması dışında kalan diğer konuların (disiplin, vesayet, meslek kuruluşları) Anayasa'da açıkça kanunla düzenlenmesi gerektiği (kanunilik) sonucuna varılır.

Doğru cevabı diğer seçeneklerden ayırmak için anayasal dayanakları karşılaştırmak gerekir.

Key Concept

İdarenin Kanuniliği ve Kararname Yetkisi

Estimated Time:1m 15s

Question 24Question →

İdare hukukunun bağımsız bir disiplin olarak gelişim süreci ve bu süreçte kazandığı yapısal özellikler dikkate alındığında, bu disiplinin ayırt edici vasıflarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

İdare hukuku, kuralları bir araya getirilerek sistemleştirilmemiş (tedvin edilmemiş) bir hukuk dalıdır; zira idarenin değişken ve teknik nitelikteki faaliyetleri bütüncül bir kanunlaştırma hareketine uygun değildir.

İdare hukuku statüsel bir hukuk dalıdır; bu kapsamda bireylerin idare ile olan hukuki bağları, tarafların karşılıklı ve serbest irade beyanlarından ziyade, önceden belirlenmiş genel ve nesnel hukuk kuralları çerçevesinde şekillenir.

İdare hukukunda hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerinin tam olarak tesisi, ancak kuralların Medeni Kanun veya Borçlar Kanunu gibi bütüncül bir şekilde kodifiye edilmesiyle mümkün olmuş ve bu süreç

20

. yüzyılın başında tamamlanmıştır.

İdare hukuku içtihadi nitelik taşır; idari uyuşmazlıkları karara bağlayan yargı mercileri, kanunlarda boşluk bulunan hallerde genel hukuk ilkelerinden hareketle yeni kurallar ihdas ederek hukuk yaratan bir işlev görür.

İdare hukuku, kökleri Roma hukukuna kadar uzanan özel hukuk disiplinlerinin aksine, modern devlet anlayışının ve idari yargı denetiminin bir sonucu olarak ancak

19

. yüzyıldan itibaren gelişim gösteren 'genç' bir hukuk dalıdır.

Show answer & explanation

Answer: İdare hukukunda hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerinin tam olarak tesisi, ancak kuralların Medeni Kanun veya Borçlar Kanunu gibi bütüncül bir şekilde kodifiye edilmesiyle mümkün olmuş ve bu süreç $20$ . yüzyılın başında tamamlanmıştır.

Answer

İdare hukukunda hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerinin bütüncül bir kodifikasyonla sağlandığını ve bu sürecin

20

. yüzyıl başında tamamlandığını belirten ifade yanlıştır; çünkü idare hukuku doğası gereği tedvin edilmemiş bir hukuk dalıdır.

İdare hukuku, yapısı gereği dinamik, teknik ve değişken bir hukuk dalıdır. Bu özellikleri nedeniyle, Medeni Kanun gibi tek ve kapsamlı bir metin halinde 'tedvin edilmesi' (kodifikasyonu) mümkün değildir ve tarihsel süreçte de böyle bir bütüncül kodifikasyon gerçekleşmemiştir. Hukuki güvenlik, idari yargının yerleşik içtihatları ve idarenin kanuniliği ilkesiyle sağlanır.

Step-by-Step Solution

İdare hukukunun tedvin (kodifikasyon) özelliğini değerlendir

İdare hukuku, Medeni Kanun veya Ceza Kanunu gibi tek bir temel kanun metnine sahip değildir.

İdarenin faaliyetlerinin teknik, çeşitli ve sürekli değişen yapısı, tüm kuralların tek bir metinde toplanmasını (tedvin edilmesini) engeller.

Hukuk dalının tarihsel gelişimini (gençlik özelliği) analiz et

İdare hukuku

19

. yüzyılın başlarından itibaren, özellikle Fransa'da Conseil d'Etat (Danıştay) içtihatlarıyla gelişmiştir.

Roma hukukuna dayanan özel hukukun aksine, idare hukuku modern devletin ve 'hukuk devleti' ilkesinin gelişimine paralel olarak ortaya çıkmıştır.

İlişki biçimini (statüsel nitelik) kontrol et

İdari ilişkiler kural olarak 'akdi' (sözleşmesel) değil, 'statüsel'dir.

Bireylerin idare ile olan ilişkisi (örneğin memurluk), tarafların iradesinden ziyade kanunla önceden belirlenmiş objektif kurallara dayanır.

Kaynak yapısını (içtihadi nitelik) incele

İdare hukuku büyük ölçüde yargı kararlarıyla (içtihatlarla) şekillenir.

Tedvin edilmemiş olması nedeniyle, idari yargı organları kanun boşluklarını doldurarak genel hukuk ilkelerini somutlaştırır.

Yanlış yargıyı tespit et

İdare hukukunun kodifiye edildiğini iddia eden ifade, bu dalın temel 'tedvin edilmemiş olma' özelliğiyle çelişir.

İdare hukukunda hukuki güvenlik, tek bir kod metniyle değil, yargısal denetim ve idari istikrarla sağlanır.

Key Concept

İdare Hukukunun Özellikleri (Tedvin edilmemiş olma, gençlik, statüsel yapı, içtihadi nitelik, kamu gücü)

Estimated Time:2m 30s

Question 25Question →

Türk idare hukukunda idarenin bütünlüğü ilkesini gerçekleştirmeye yönelik araçlar olan hiyerarşi ve idari vesayet denetimleri arasındaki farklara ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Hiyerarşi, aynı kamu tüzel kişiliği içerisindeki alt ve üst makamlar arasındaki ilişkiyi ifade ederken; idari vesayet, merkezi idare ile yerinden yönetim kuruluşları gibi farklı kamu tüzel kişilikleri arasındaki denetim ilişkisidir.

Hiyerarşik amir, astın işlemlerini hem hukukilik hem de yerindelik açısından denetleyebiliyorken; idari vesayet makamı kanunda açıkça yetki verilmedikçe kural olarak sadece hukukilik denetimi yapabilir.

Üst, hiyerarşi yetkisi kapsamında astın işlemini iptal edebileceği gibi değiştirerek de onayabilir (düzeltme); ancak idari vesayet makamı kural olarak denetlediği işlemi değiştirerek onama yetkisine sahip değildir.

Hiyerarşi yetkisi, idari makamın doğasından kaynaklanan genel bir yetki olup ayrıca kanuni dayanak gerektirmezken; idari vesayet yetkisi sadece kanunun açıkça öngördüğü durumlarda kullanılabilen istisnai bir yetkidir.

İdari vesayet makamı tarafından bir işlemin onanması veya bu makamın yerindelik denetimi yapması, işlemin hukuka aykırılığından doğan mali ve hukuki sorumluluğu asıl işlemi tesis eden makamdan alarak denetim makamına aktarır.

Show answer & explanation

Answer: İdari vesayet makamı tarafından bir işlemin onanması veya bu makamın yerindelik denetimi yapması, işlemin hukuka aykırılığından doğan mali ve hukuki sorumluluğu asıl işlemi tesis eden makamdan alarak denetim makamına aktarır.

Answer

İdari vesayet makamının bir işlemi onamasının sorumluluğu denetim makamına aktaracağını belirten ifade yanlıştır.

Türk idare hukukunda, bir idari vesayet makamının (örneğin İçişleri Bakanlığı) bir mahalli idare işlemini onaması, o işlemin hukuka aykırı olması durumunda doğacak mali veya hukuki sorumluluğu onayan makama devretmez. Sorumluluk, işlemi tesis eden asıl makamda kalmaya devam eder. Bu durum yerinden yönetim kuruluşlarının özerkliğinin ve kendi işlemlerinden sorumlu olmalarının bir sonucudur.

Step-by-Step Solution

Kavramsal Ayrım

Hiyerarşi aynı tüzel kişilik içinde, idari vesayet ise farklı tüzel kişilikler arasında gerçekleşir.

İdarenin bütünlüğü ilkesinin nasıl sağlandığını anlamak için denetimin yapıldığı hukuki alanı belirlemek gerekir.

Denetim Kapsamının Analizi

Hiyerarşik üst hem hukukilik hem yerindelik denetimi yapar; vesayet makamı ise kural olarak sadece hukukilik denetimi ile sınırlıdır.

Denetimin derinliği ve takdir yetkisine müdahale sınırı hiyerarşi ve vesayet arasındaki en temel farklardan biridir.

İşlem Üzerindeki Etki

Üst işlemi değiştirebilir (düzeltme), ancak vesayet makamı işlemi değiştiremez; ya onaylar ya da iptal eder/onaylamaz.

İrade ikamesi ve değiştirerek onama yetkisi hiyerarşiye özgü güçlü yetkilerdir.

Sorumluluk Analizi

Vesayet denetimi sonrasındaki onay işlemi, asıl işlemin sorumluluğunu (tazminat veya disiplin gibi) işlemi yapan alt birimden alıp üst birime yüklemez.

İdare hukukunda yetki ve sorumluluk paralelliği esastır; denetim makamının onayı asıl karar vericinin hukuki mesuliyetini sona erdirmez.

Key Concept

Hiyerarşi ve İdari Vesayet Arasındaki Sorumluluk ve Yetki Farkları

Question 26Question →

İdare hukuku, devlet idaresinin teşkilatlanmasını, faaliyetlerini ve bireylerle olan ilişkilerini düzenleyen, kendine has ilkelere sahip bağımsız bir hukuk dalıdır.

Buna göre, idare hukukunun genel nitelikleri ve temel esasları hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İdare hukuku kural olarak statüsel bir karaktere sahiptir; idare ile bireyler arasındaki ilişkiler önceden belirlenmiş nesnel kurallarla yürütülür.

İdare hukukunun kuralları, uygulamada bütünlüğü sağlamak amacıyla tek bir kanunname altında sistematik olarak tedvin edilmiştir.

İdare hukuku büyük ölçüde durağan bir yapıya sahip olup, kurallarının gelişiminde yargısal içtihatların bir etkisi bulunmamaktadır.

Farklı kamu tüzel kişiliklerine sahip kuruluşlar arasındaki idari bütünlük, istisnasız olarak hiyerarşik denetim yetkisiyle sağlanır.

Kamu idaresinin yürüttüğü hizmetler, idarenin bütünlüğü ilkesi gereğince yalnızca merkezden yönetim kuruluşları tarafından yerine getirilir.

Show answer & explanation

Answer: İdare hukuku kural olarak statüsel bir karaktere sahiptir; idare ile bireyler arasındaki ilişkiler önceden belirlenmiş nesnel kurallarla yürütülür.

Answer

İdare hukukunun kural olarak statüsel bir karaktere sahip olduğu ve ilişkilerin önceden belirlenmiş nesnel kurallarla yürütüldüğü ifadesi doğrudur.

İdare hukuku, doğası gereği 'statüsel' bir hukuk dalıdır. Özel hukuktan farklı olarak idare hukuku alanındaki ilişkiler (örneğin memuriyet durumu veya öğrenci statüsü) kural olarak tarafların karşılıklı serbest iradeleriyle değil; kanun, tüzük, yönetmelik gibi düzenleyici işlemlerle önceden konulmuş genel, soyut ve objektif kurallarla belirlenir.

Step-by-Step Solution

Seçeneklerde yer alan idare hukuku özelliklerini analiz etmek

İdare hukukunun tedvin edilmemiş, içtihadi, statüsel nitelikte ve genç bir hukuk dalı olduğu hatırlanır.

Soruda idare hukukunun genel niteliklerinin tespiti istenmektedir.

Teşkilat ilkelerini (hiyerarşi/vesayet, merkezden/yerinden) kontrol etmek

Farklı tüzel kişilerin vesayetle denetlendiği ve hizmetlerin hem merkezden hem yerinden yürütüldüğü tespit edilir.

Seçeneklerde teşkilat ilkelerine dair yanıltıcı ifadeler bulunmaktadır.

Doğru olan ifadeyi belirlemek

İdare hukukunun 'statüsel' karakterine vurgu yapan seçeneğin doğru olduğu sonucuna varılır.

Diğer tüm seçenekler idare hukukunun temel özelliklerine veya anayasal idare ilkelerine açıkça aykırıdır.

Key Concept

İdare Hukukunun Özellikleri ve Temel İlkeleri

Question 27Question →

İdare hukukunda takdir yetkisi ve bu yetkinin yargısal denetimi ile ilgili olarak; hukuk devleti ilkesinin bir gereği olan 'idarenin her türlü eylem ve işlemlerinin yargı denetimine tabi olması' kuralı ile $1982$ Anayasası'nın $125$ . maddesinde düzenlenen 'idari yargı yetkisinin yerindelik denetimi şeklinde kullanılamayacağı' kuralı arasındaki denge göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi takdir yetkisinin yargısal denetimi sırasında mahkemenin yetki sınırlarını aşarak 'yerindelik denetimi' yapması anlamına gelir?

İdareye tanınan takdir yetkisi kapsamında, idarenin birden fazla hukuka uygun seçenek arasından birini tercih ettiği ve bu tercihin kanunun öngördüğü kamu yararı amacına yöneldiği durumlarda; yargı merciinin bu tercihin yönetsel etkinlik veya idari rasyonellik bakımından en isabetli seçenek olmadığını ileri sürerek işlemi iptal etmesi

İdarenin takdir yetkisini kullanırken dayandığı maddi olayların gerçekte var olmadığını veya bu olayların hukuki nitelendirmesinin hatalı yapıldığını tespit eden mahkemenin, işlemi sebep unsuru yönünden hukuka aykırı bularak iptal etmesi

İdareye tanınan yetkinin, kanunda öngörülen kamu yararı amacı dışında, idarenin kişisel veya siyasi bir amaç gütmesi sonucu kullanıldığının saptanması üzerine mahkemenin yetki saptırması nedeniyle iptal kararı vermesi

İdarenin ağır ve bariz bir şekilde ölçülülük ilkesini ihlal ederek, elde edilmek istenen kamu yararı ile bireyin katlandığı külfet arasında aşırı bir dengesizlik yarattığı durumlarda mahkemenin müdahale ederek işlemi iptal etmesi

Takdir yetkisinin sıfıra indiği (Ermessensreduzierung auf Null) hallerde, idarenin tek bir hukuka uygun seçeneği uygulamakla yükümlü olmasına rağmen başka bir yönde işlem tesis etmesinin yargı organı tarafından kanunilik ilkesine aykırı bulunması

Show answer & explanation

Answer: İdareye tanınan takdir yetkisi kapsamında, idarenin birden fazla hukuka uygun seçenek arasından birini tercih ettiği ve bu tercihin kanunun öngördüğü kamu yararı amacına yöneldiği durumlarda; yargı merciinin bu tercihin yönetsel etkinlik veya idari rasyonellik bakımından en isabetli seçenek olmadığını ileri sürerek işlemi iptal etmesi

Answer

İdareye tanınan birden fazla hukuka uygun seçenek içinden yapılan tercihin yönetsel isabetlilik veya etkinlik bakımından denetlenmesi yerindelik denetimi teşkil eder.

İdari yargı mercilerinin görevi, idarenin işlemlerinin kanuna ve hukuka uygunluğunu denetlemektir. İdarenin kanunen sahip olduğu takdir yetkisini kullanarak kamu yararına uygun birden fazla seçenekten birini seçmesi durumunda, mahkemenin 'bu seçenekten ziyade şu seçenek daha verimli olurdu' diyerek iptal kararı vermesi, idarenin yerine geçip takdir yetkisini bizzat kullanması anlamına gelir. Bu durum 'yerindelik denetimi' (opportunité) yasağının ihlalidir.

Step-by-Step Solution

Takdir yetkisinin hukuki mahiyetini belirleme.

Takdir yetkisi, idarenin hukuktan bağımsız olması değil, kanunun çizdiği sınırlar içinde birden fazla çözüm yolundan birini seçebilme serbestisidir.

Yargısal denetimin sınırlarını belirlemek için yetkinin kaynağını anlamak gerekir.

Hukuka uygunluk denetimi ile yerindelik denetimi ayrımını analiz etme.

Hukuka uygunluk denetimi işlemin unsurlarını (yetki, şekil, sebep, konu, amaç) kapsarken; yerindelik denetimi idarenin yerine geçerek 'en uygun' olanın seçilmesidir.

Anayasa m. 125 gereği yargı yerleri idarenin yerine geçerek karar alamaz.

Seçeneklerdeki denetim türlerini tasnif etme.

Maddi olay denetimi, amaç denetimi ve ölçülülük denetimi hukukilik denetimi kapsamında kalırken, isabetlilik (en iyi seçenek) denetimi yerindelik denetimidir.

Yerindelik denetimi yasağının ihlal edildiği spesifik durumu saptamak için bu ayrım kritiktir.

Key Concept

Yerindelik Denetimi Yasağı

Estimated Time:3m 0s

Question 28Question →

İdare hukukunda, devletin toplumun günlük ve somut ihtiyaçlarını kesintisiz bir biçimde karşılamak amacıyla yürüttüğü "idari fonksiyonun" diğer devlet fonksiyonlarından ayrılan özelliklerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İdari fonksiyon, kural olarak bir başvuruya gerek duyulmaksızın idarenin kendiliğinden (re'sen) harekete geçmesiyle işlerlik kazanır.

İdari fonksiyon sonucunda tesis edilen işlemler, yargı kararları gibi kural olarak "kesin hüküm" niteliği taşır.

İdari fonksiyonun temel amacı, yasama fonksiyonunda olduğu gibi genel, soyut ve asli kurallar koyarak hukuk düzenini oluşturmaktır.

İdari fonksiyon, sadece bir uyuşmazlığın varlığı halinde tarafların talebi üzerine yerine getirilen pasif bir faaliyettir.

İdari fonksiyonun yegâne konusu, devletin siyasi organlarının belirlenmesi ve hükümet politikalarının oluşturulması gibi siyasi faaliyetlerdir.

Show answer & explanation

Answer: İdari fonksiyon, kural olarak bir başvuruya gerek duyulmaksızın idarenin kendiliğinden (re'sen) harekete geçmesiyle işlerlik kazanır.

Answer

İdari fonksiyon, bir başvuruya gerek duyulmaksızın idarenin kendiliğinden (re'sen) harekete geçmesiyle yürütülür.

Doğru ifade, idari fonksiyonun kural olarak bir başvuruya gerek duyulmaksızın idarenin kendiliğinden (re'sen) harekete geçmesiyle işlerlik kazandığını belirtendir. Bu özellik, idari fonksiyonu, ancak bir dava veya uyuşmazlık halinde tarafların başvurusuyla harekete geçen yargı fonksiyonundan ayıran en temel farklardan biridir.

Step-by-Step Solution

Fonksiyonların ayrımını yapınız.

Yasama (genel/soyut), Yargı (uyuşmazlık/başvuru), İdare (somut/günlük ihtiyaç/süreklilik).

İdari fonksiyonun özgün niteliklerini belirlemek için diğer erklerin faaliyetlerinden farkını anlamak gerekir.

Harekete geçme usulünü inceleyiniz.

İdare, kamu düzenini sağlamak veya kamu hizmetini sürdürmek için kimseden talep gelmese de işlem yapabilir.

Bu durum idari fonksiyonun 're'sen harekete geçme' ve 'süreklilik' özelliklerinin bir sonucudur.

Key Concept

İdari fonksiyonun kendiliğinden harekete geçme (re'sen icra) ve somutluk özelliği.

Practice More

İdari fonksiyonun diğer özelliklerinden olan 'icrailik' ve 'kamu yararı' kavramlarını pekiştirmek için idari işlemlerin yetki ve amaç unsurlarını inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:50s

Question 29Question →

İdare hukukunun kaynakları ve normlar hiyerarşisi ile ilgili olarak; Cumhurbaşkanlığı kararnameleri (CBK), milletlerarası antlaşmalar ve yargısal kararların hukuki statüsü dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır.

Olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ile kanunlar arasında hiyerarşik bir ast-üst ilişkisi bulunmadığından, aynı konudaki çatışmalarda tarihsel olarak sonraki yürürlüğe giren düzenleme uygulanır.

Danıştay İçtihadı Birleştirme Kurulu kararları, idari yargıdaki içtihat farklılıklarını gidermeye yönelik bilimsel görüşler (doktrin) hükmünde olup idareyi ve mahkemeleri bağlayıcı bir güce sahip değildir.

İdare hukukunda örf ve adet, özel hukukta olduğu gibi kanunda hüküm bulunmayan her durumda başvurulması zorunlu olan asli bir yazısız kaynak niteliğindedir.

Anayasa'da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, 'özel hüküm' niteliği taşıyarak genel nitelikteki kanun hükümlerini etkisiz kılar.

Show answer & explanation

Answer: Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır.

Answer

Temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalar, kanunlarla çatışması durumunda doğrudan esas alınması gereken, kanun üstü bir konuma sahiptir.

Türk hukukunda normlar hiyerarşisinin en önemli istisnalarından biri Anayasa'nın 90. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre, usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi durumunda antlaşma hükümleri esas alınır. Bu durum, bu tür antlaşmaların kanunların üzerinde bir değere sahip olduğunu göstermektedir.

Step-by-Step Solution

Normlar hiyerarşisindeki özel durumu tespit et.

Anayasa m. 90/son uyarınca temel haklara ilişkin antlaşmalar ve kanunlar arasındaki çatışma belirlendi.

Bu kural, Türk hukukunda kanun ve antlaşma çatışmasında antlaşmaya öncelik tanıyan tek istisnadır.

CBK ve Kanun ilişkisini değerlendir.

Olağan dönem CBK'ların kanunlara aykırı olamayacağı ve kanunların üstün olduğu sonucuna varıldı.

Anayasa m. 104 uyarınca kanunda açıkça düzenlenen konularda CBK çıkarılamaz.

Yargısal içtihatların niteliğini incele.

İçtihadı Birleştirme Kararlarının (İBK) bağlayıcı olduğu teyit edildi.

İBK'lar yargısal karar olmalarına rağmen kural koyucu (normatif) nitelik taşırlar.

Key Concept

Hiyerarşik Öncelik ve Anayasa Madde 90

Practice More

Olağan dönem CBK'ları ile Olağanüstü Hal (OHAL) CBK'ları arasındaki hiyerarşik farkları ve yargısal denetim imkanlarını inceleyiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 30Question →

1982 Anayasası'nın 123. maddesinde düzenlenen 'idarenin bütünlüğü' ilkesi ile idari teşkilatın kuruluş ve görevlerine hakim olan diğer anayasal prensipler dikkate alındığında, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

İdarenin bütünlüğü; hiyerarşi ve idari vesayet mekanizmaları aracılığıyla, farklı kamu tüzel kişilikleri ile devlet tüzel kişiliği arasındaki koordinasyonu ve hukukiliğin denetimini sağlayan üst bir ilkedir.

Kamu tüzel kişiliğinin tesisi yetkisi, 2017 Anayasa değişikliği ile münhasıran kanun koyucuya ait bir yetki olmaktan çıkarılarak yürütme organına da Cumhurbaşkanlığı kararnamesi yoluyla tanınmıştır.

Anayasa'nın 135. maddesinde düzenlenen kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, devlet tüzel kişiliği içerisinde yer aldıklarından, bu kuruluşlar üzerinde merkezi idarenin sahip olduğu denetim yetkisi anayasal bir hiyerarşi ilişkisidir.

Merkezi idarenin mahalli idareler üzerindeki idari vesayet yetkisi; kamu hizmetlerinde birliği sağlamak ve toplum yararını korumak amacıyla Anayasa ile sınırları çizilmiş, istisnai bir denetim yetkisidir.

İdarenin kanuniliği ilkesi, idarenin hem kuruluşunun hem de görevlerinin kanuni bir dayanağa sahip olmasını gerektirir ancak bu durum idari teşkilatın tüm ayrıntılarının sadece kanunla düzenleneceği anlamına gelmez.

Show answer & explanation

Answer: Anayasa'nın 135. maddesinde düzenlenen kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, devlet tüzel kişiliği içerisinde yer aldıklarından, bu kuruluşlar üzerinde merkezi idarenin sahip olduğu denetim yetkisi anayasal bir hiyerarşi ilişkisidir.

Answer

Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile merkezi idare arasındaki ilişkinin hiyerarşi olduğunu iddia eden ifade yanlıştır; zira bu kuruluşlar ayrı birer kamu tüzel kişisidir ve denetim ilişkisi idari vesayettir.

Doğru cevap, meslek kuruluşları ile merkezi idare arasındaki ilişkiyi hiyerarşi olarak tanımlayan yargıdır. 1982 Anayasası'nın 135. maddesi uyarınca kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ayrı birer kamu tüzel kişiliğidir. İdare hukukunun temel prensibi gereği hiyerarşi yetkisi ancak aynı kamu tüzel kişiliği içerisindeki üst ile ast arasında söz konusu olabilir. Farklı kamu tüzel kişilikleri arasındaki (devlet-meslek kuruluşu veya devlet-belediye gibi) denetim ilişkisi ise her zaman idari vesayet niteliğindedir.

Step-by-Step Solution

İdarenin bütünlüğü ilkesinin araçlarını belirle

Hiyerarşi (tek tüzel kişilik içi) ve İdari Vesayet (farklı tüzel kişilikler arası) araçları tespit edildi.

İdarenin bütünlüğü bu iki hukuki mekanizma ile sağlanır.

Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının (barolar, odalar vb.) hukuki statüsünü incele

Anayasa'nın 135. maddesine göre bu kuruluşların 'kamu tüzel kişisi' olduğu saptandı.

Denetimin türü, birimlerin aynı veya farklı tüzel kişilikler içinde olup olmadığına bağlıdır.

Merkezi idare ile meslek kuruluşları arasındaki denetim türünü analiz et

Farklı tüzel kişilikler söz konusu olduğu için ilişkinin 'idari vesayet' olduğu sonucuna varıldı.

Devlet tüzel kişiliği (merkez) dışındaki bir kamu tüzel kişisi üzerinde hiyerarşi yetkisi kullanılamaz.

Anayasal güncel metinle karşılaştır

Meslek kuruluşlarının devlet tüzel kişiliği içinde olduğu ve hiyerarşiye tabi olduğu iddiasının hukuken yanlış olduğu onaylandı.

Yanlış yargıyı içeren seçenek bu aşamada kesinleşir.

Key Concept

İdarenin Bütünlüğü: Hiyerarşi ve İdari Vesayet Ayrımı

Practice More

İdari vesayet yetkisinin yerindelik denetimi yapıp yapamayacağına dair yargı kararlarını inceleyiniz.

Estimated Time:2m 0s

Question 31Question →

İdare hukukunda idari fonksiyon; devletin yasama ve yargı fonksiyonları dışında kalan, toplumun günlük ihtiyaçlarını karşılamak ve kamu yararını gerçekleştirmek amacıyla yürüttüğü faaliyetlerin bütününü ifade eder.

İdari fonksiyonun özellikleri ve diğer devlet fonksiyonları ile karşılaştırılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

İdari fonksiyon, yasama fonksiyonunun aksine, kural olarak bireysel ve somut durumları hedef alan, kanunlara dayalı ikincil bir faaliyettir.

Yargı fonksiyonunun mahkemeler nezdinde bir uyuşmazlık üzerine harekete geçmesine karşın, idari fonksiyon kural olarak kendiliğinden harekete geçer.

İdari fonksiyonun süreklilik özelliği, toplumsal ihtiyaçların değişkenliği karşısında kamu hizmetlerinin kesintisiz yürütülmesini zorunlu kılar.

İdari fonksiyonun icrailik vasfı, idarenin işlemlerinin yargı organlarının kararları gibi kesin hüküm teşkil etmesini ve bu sayede idari yargı denetimi dışında kalmasını sağlar.

İdari fonksiyonun temel amacı kamu yararını gerçekleştirmektir; bu yönüyle kar amacı güden özel hukuk faaliyetlerinden ayrılır.

Show answer & explanation

Answer: İdari fonksiyonun icrailik vasfı, idarenin işlemlerinin yargı organlarının kararları gibi kesin hüküm teşkil etmesini ve bu sayede idari yargı denetimi dışında kalmasını sağlar.

Answer

İdari fonksiyonun icrailik vasfının, işlemlerin kesin hüküm teşkil ederek yargı denetimi dışında kalmasını sağladığını belirten seçenek yanlıştır.

Doğru cevap, idari fonksiyonun icrailik özelliğini yanlış tanımlayan seçenektir. İcrailik (icra edilebilirlik), idari işlemlerin ilgililerin rızasına gerek kalmadan hukuk aleminde değişiklik yapabilme gücüdür. Ancak bu özellik, işlemin yargı organlarının kararları gibi 'kesin hüküm' (res judicata) niteliği taşıması anlamına gelmez. Kesin hüküm niteliği sadece mahkeme kararlarına özgüdür. Ayrıca Anayasa'nın

125

. maddesi uyarınca, idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır; dolayısıyla icrailik özelliği yargı denetimini engellemez.

Step-by-Step Solution

İdari fonksiyonun temel özelliklerini hatırla.

İdari fonksiyon; kamu yararı amacı güden, süreklilik arz eden, kendiliğinden harekete geçen ve icrai nitelik taşıyan bir fonksiyondur.

Fonksiyonun sınırlarını belirlemek için temel niteliklerin bilinmesi gerekir.

İdari fonksiyonu yasama ve yargı ile kıyasla.

Yasama aslidir ve soyuttur; idare ikincildir ve somuttur. Yargı pasiftir ve uyuşmazlık çözer; idare aktiftir ve günlük hizmet yürütür.

Seçeneklerdeki karşılaştırmaların doğruluğunu test etmek için ayrım kriterleri uygulanmalıdır.

İcrailik ve Kesin Hüküm kavramlarını analiz et.

İcrailik, idarenin rıza almaksızın işlem yapabilmesidir. Kesin hüküm ise bir davanın nihai olarak sonuçlanması ve kararın değiştirilemez olmasıdır.

Çeldiricinin en güçlü olduğu teknik ayrımı yapmak soruyu çözüme ulaştırır.

Key Concept

İdari Fonksiyonun Diğer Devlet Fonksiyonlarından Farkı ve İcrailik Kavramı

Practice More

İdari fonksiyonun bir diğer önemli özelliği olan 'meccanilik' (bedelsizlik) ilkesinin istisnalarını inceleyiniz.

Estimated Time:2m 0s

Question 32Question →

İdare hukukunda idari fonksiyon; devletin yasama ve yargı fonksiyonları dışında kalan, toplumun günlük ve somut ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla yürütülen faaliyetlerin bütünüdür. Bu tanım ve idari fonksiyonun özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi idari fonksiyonun yasama veya yargı fonksiyonlarından ayrılan temel özelliklerinden biri olarak gösterilebilir?

İdari fonksiyonun icrası için kural olarak bir uyuşmazlığın çıkması beklenmez; idare kamu yararı gereği kendiliğinden harekete geçebilir.

İdari fonksiyonun temel amacı, hukuk sisteminde ilk elden genel, soyut ve objektif kurallar ihdas ederek hukuk düzenini inşa etmektir.

İdari fonksiyon neticesinde tesis edilen tüm işlemler, maddi anlamda kesin hüküm teşkil eder ve idare tarafından hiçbir şekilde geri alınamaz.

İdari fonksiyon, yasama fonksiyonunda olduğu gibi belirli dönemlerde kesintiye uğrayan ve meclis çalışmalarına paralel yürütülen bir faaliyettir.

İdari fonksiyonun yegâne hareket noktası, sadece ilgili kişilerin idareye yazılı başvuruda bulunarak bir talepte bulunmuş olmasıdır.

Show answer & explanation

Answer: İdari fonksiyonun icrası için kural olarak bir uyuşmazlığın çıkması beklenmez; idare kamu yararı gereği kendiliğinden harekete geçebilir.

Answer

İdari fonksiyonun, bir uyuşmazlık çıkmasını beklemeden kamu yararı doğrultusunda kendiliğinden (re'sen) harekete geçebilmesi özelliğidir.

İdari fonksiyonun en karakteristik özelliklerinden biri 'kendiliğinden harekete geçme' (re'sen icra) kabiliyetidir. Yargı organları bir dava veya başvuru olmadan harekete geçemezken (taleple bağlılık), idare kamu hizmetinin sürekliliğini sağlamak ve kamu yararını korumak adına re'sen işlem tesis edebilir.

Step-by-Step Solution

Devletin temel fonksiyonlarının (yasama, yürütme/idare, yargı) ayırt edici kriterlerini karşılaştır.

Yasamanın kural koyucu, yargının uyuşmazlık çözücü, idarenin ise uygulama odaklı olduğu saptanır.

İdari fonksiyonun özgün yapısını anlamak için diğer erklerden ayrılan teknik farkları belirlemek gerekir.

İdari fonksiyonun 'kendiliğinden harekete geçme', 'süreklilik' ve 'icrailik' özelliklerini analiz et.

İdarenin bir başvuru beklemeksizin kamu yararı için işlem tesis edebildiği (kendiliğindenlik) ve bu işlemlerin doğrudan sonuç doğurduğu (icrailik) görülür.

Yargı fonksiyonu ile en temel fark, harekete geçme usulü ve uyuşmazlık şartıdır.

Key Concept

İdari fonksiyonun kendiliğinden harekete geçme ve süreklilik özellikleri.

Question 33Question →

İdare hukukunda 'idari fonksiyonun' temel karakteristikleri ile devletin yasama ve yargı fonksiyonları arasındaki yapısal farklar dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi idari fonksiyonun niteliğine ilişkin yanlış bir değerlendirmedir?

İdari fonksiyonun 'kendiliğinden harekete geçme' özelliği gereği idare, bir kamu hizmetini yürütmek için kural olarak ilgililerin başvurusuna ihtiyaç duymaz; oysa yargı fonksiyonu ancak bir dava veya başvuru üzerine harekete geçebilir.

İdari fonksiyonun 'icrailik' özelliği, idari işlemlerin hukuka uygunluk karinesinden yararlanarak mahkeme kararına gerek kalmaksızın idare tarafından doğrudan doğruya uygulanabilmesini sağlar.

Yasama fonksiyonu asli ve kurucu bir yetkiyle genel ve soyut kurallar koyarken; idari fonksiyon bu kurallar çerçevesinde somut, bireysel ve sübjektif durumları düzenleyen ikincil bir nitelik taşır.

İdari fonksiyonun 'süreklilik' özelliği, kamu hizmetlerinin kesintisiz yürütülmesini zorunlu kılar ve bu özelliğin doğal bir sonucu olarak idari işlemler, yargı kararları gibi 'kesin hüküm' teşkil etme gücüne sahip olur.

İdari fonksiyonun nihai amacı olan 'kamu yararı', idarenin her türlü işleminde gözetilmesi gereken mutlak bir hedeftir ve bu yönüyle idari faaliyetler, kâr amacı güden özel hukuk faaliyetlerinden ayrılır.

Show answer & explanation

Answer: İdari fonksiyonun 'süreklilik' özelliği, kamu hizmetlerinin kesintisiz yürütülmesini zorunlu kılar ve bu özelliğin doğal bir sonucu olarak idari işlemler, yargı kararları gibi 'kesin hüküm' teşkil etme gücüne sahip olur.

Answer

İdari fonksiyonun süreklilik özelliği kamu hizmetlerinin kesintisizliğini ifade ederken, kesin hüküm teşkil etme gücü sadece yargı fonksiyonuna aittir.

İdari fonksiyonun 'süreklilik' ilkesi, kamu hizmetlerinin kesintisiz ve düzenli bir biçimde sunulmasını ifade eder. Ancak, bu durum idari işlemlere 'kesin hüküm' niteliği kazandırmaz. Kesin hüküm (res judicata), sadece bağımsız mahkemelerce verilen yargı kararlarına özgü bir kuvvettir. İdari işlemler her zaman idarece geri alınabilir, değiştirilebilir veya yargı denetimi sonucunda iptal edilebilirler.

Step-by-Step Solution

İdari fonksiyonun özelliklerini (re'sen hareket, icrailik, süreklilik, kamu yararı) tanımla.

İdare, toplumsal ihtiyaçları karşılamak için sürekli, icrai ve re'sen hareket eden bir yapıdır.

Fonksiyonun sınırlarını belirlemek için temel niteliklerin bilinmesi gerekir.

İdari işlemin sonuçları ile yargı kararının sonuçlarını karşılaştır.

İdari işlemler 'kesin ve icrai'dir ancak 'kesin hüküm' (res judicata) niteliği taşımazlar.

Kesin hüküm, bir uyuşmazlığı nihai olarak çözen ve aynı konuda tekrar dava açılmasını engelleyen, sadece mahkemelere özgü bir güçtür.

Süreklilik ilkesinin kapsamını değerlendir.

Süreklilik, hizmetin gece-gündüz, tatil-mesai ayrımı yapılmaksızın sunulmasıdır; işlemin hukuki gücünün niteliğini (kesin hüküm olup olmamasını) belirlemez.

Hatalı seçenekte süreklilik ilkesi ile yargısal bir kavram olan kesin hüküm arasında yanlış bir nedensellik bağı kurulmuştur.

Key Concept

İdari Fonksiyonun Diğer Devlet Fonksiyonlarından Ayrımı

Practice More

İdari işlemin unsurları ve yetki sakatlıkları arasındaki farkları inceleyerek fonksiyon kavramını derinleştirebilirsiniz.

Estimated Time:2m 0s

Question 34Question →

1982 Anayasası'nda yer alan hükümler ve idare hukukunun kaynakları arasındaki hiyerarşik ilişki dikkate alındığında; usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalar ile kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi durumunda çıkabilecek uyuşmazlıklarda uygulanması gereken hukuki temel aşağıdakilerden hangisidir?

Milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır.

Normlar hiyerarşisinde üst sırada yer alan kanun hükümleri öncelikle uygulanır.

Aynı hukuki değerde kabul edildikleri için sonraki tarihli düzenleme (lex posterior) esas alınır.

Uyuşmazlık durumunda konuyla ilgili bir Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi çıkarılana kadar mevcut kanun uygulanır.

Uyuşmazlığın çözümü için Danıştay tarafından verilecek bir İçtihadı Birleştirme Kararı beklenir.

Show answer & explanation

Answer: Milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır.

Answer

Temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalar ile kanunlar arasındaki uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır.

Milletlerarası antlaşma hükümlerinin esas alınması gerektiği, 1982 Anayasası'nın 90. maddesinin son fıkrasında açıkça belirtilmiştir. Bu düzenlemeye göre, temel hak ve özgürlüklere ilişkin usulüne göre yürürlüğe konulmuş antlaşmalar ile kanunlar aynı konuda farklı hükümler içerirse, antlaşma hükümleri uygulanır. Bu durum, bu tür antlaşmaların kanunların üzerinde bir değere sahip olduğunu göstermektedir.

Step-by-Step Solution

Normların türünü ve kapsamını belirle.

Söz konusu düzenlemeler 'kanun' ve 'temel haklara ilişkin milletlerarası antlaşma'dır.

Hiyerarşideki özel kuralların uygulanabilmesi için normun içeriği (temel haklar) kritiktir.

Anayasa m. 90/son hükmünü uygula.

Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların çelişmesi halinde antlaşma hükümlerine öncelik verilir.

1982 Anayasası'nda 2004 yılında yapılan değişiklikle bu uyuşmazlıklarda antlaşmaların üstünlüğü açıkça kabul edilmiştir.

Key Concept

Normlar Hiyerarşisi ve Milletlerarası Antlaşmaların Hukuki Değeri

Practice More

Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ile kanunların çelişmesi durumundaki 'kanun önceliği' kuralını gözden geçirebilirsiniz.

Estimated Time:1m 15s

Question 35Question →

İdare hukukunda "idari fonksiyonun" temel özelliklerini ve diğer devlet fonksiyonlarıyla (yasama ve yargı) olan farklarını inceleyen bir kamu yönetimi öğrencisi, ulaştığı aşağıdaki sonuçlardan hangisine dayanırsa doğru bir hukuki tespit yapmış olur?

İdari fonksiyon, kural olarak bir uyuşmazlık veya dava üzerine faaliyete geçen yargı fonksiyonunun aksine, kamu yararı gereği kendiliğinden (re'sen) harekete geçebilir.

İdari fonksiyon, yasama fonksiyonu gibi her zaman genel, soyut ve objektif hukuk kuralları oluşturmak amacıyla yürütülür.

İdari fonksiyon sonucunda tesis edilen tüm işlemler, yargı kararlarında olduğu gibi nihai ve kesin hüküm niteliği taşır.

İdari fonksiyonun temel amacı, devletin genel siyasetini belirlemek ve hükümet programını uygulamak gibi siyasi bir nitelik taşımaktır.

İdari fonksiyon, sadece ilgililerin yazılı başvurusu veya talebi üzerine başlatılabilen pasif bir devlet faaliyetidir.

Show answer & explanation

Answer: İdari fonksiyon, kural olarak bir uyuşmazlık veya dava üzerine faaliyete geçen yargı fonksiyonunun aksine, kamu yararı gereği kendiliğinden (re'sen) harekete geçebilir.

Answer

İdari fonksiyonun, yargı fonksiyonundan farklı olarak kamu yararı amacıyla kendiliğinden (re'sen) harekete geçebilmesi doğru bir tespittir.

İdari fonksiyonun en temel ayırıcı özelliklerinden biri 'kendiliğinden (re'sen) harekete geçme' kabiliyetidir. Yargı organları kural olarak bir uyuşmazlık önlerine getirilmeden karar veremezken, idare kamu yararının gerektirdiği durumlarda (örneğin sağlık denetimi, asayişin sağlanması) doğrudan faaliyete geçebilir. Bu nedenle yargı fonksiyonunun aksine kendiliğinden harekete geçebileceğini belirten ifade doğrudur.

Step-by-Step Solution

Devletin temel fonksiyonları (yasama, yargı, idare) arasındaki başlangıç farkları analiz edilir.

Yasama ve idarenin kendiliğinden (re'sen) harekete geçebildiği, yargının ise kural olarak bir dava/talep üzerine faaliyete geçtiği saptanır.

Fonksiyonların 'proaktif' mi yoksa 'reaktif' mi olduğunu anlamak için.

İdari fonksiyonun konu ve amacı gözden geçirilir.

Konusunun somut ve günlük ihtiyaçlar, amacının ise kamu yararı olduğu belirlenir.

Seçeneklerdeki 'genellik' (yasama) ve 'siyasi nitelik' (yürütme/siyaset) iddialarını elemek için.

Key Concept

İdari fonksiyonun re'sen (kendiliğinden) icra edilebilirliği ve somutluğu

Estimated Time:45s

Question 36Question →

Türkiye Cumhuriyeti idari teşkilat yapısında, merkezi idarenin yerinden yönetim kuruluşları üzerindeki denetim yetkisini ifade eden 'idari vesayet' makamlarının yetki kapsamı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Vesayet makamı, hiyerarşik amir gibi işlemin hem hukuka uygunluğunu hem de yerindeliğini denetleyebilir.

Vesayet makamı, kanunda açıkça yetki verilmedikçe sadece hukuka uygunluk denetimi yapabilir.

Vesayet makamı, denetlediği kuruluşun yerine geçerek doğrudan yeni bir idari işlem tesis edebilir.

Vesayet makamı, yerinden yönetim kuruluşunun kararlarını sadece siyasi açıdan denetleme yetkisine sahiptir.

Vesayet makamı, yerinden yönetim kuruluşunun tüm işlemlerini yargı kararı olmaksızın iptal etme yetkisine sahiptir.

Show answer & explanation

Answer: Vesayet makamı, kanunda açıkça yetki verilmedikçe sadece hukuka uygunluk denetimi yapabilir.

Answer

Vesayet makamının kanunda açıkça yetki verilmedikçe sadece hukuka uygunluk denetimi yapabileceği ifadesi doğrudur.

İdari vesayet, merkezi idarenin yerinden yönetim kuruluşları üzerinde sahip olduğu, kanunla çerçevesi çizilmiş istisnai bir denetim yetkisidir. Bu yetki kapsamında vesayet makamı, yerinden yönetim kuruluşunun işleminin kamu yararına veya hizmetin gereklerine uygun olup olmadığını (yerindelik) değil, sadece mevzuata uygun olup olmadığını denetleyebilir. Yerindelik denetimi yapılabilmesi için kanunda bu yönde açık bir hüküm bulunması şarttır.

Step-by-Step Solution

Denetim ilişkisinin türünü belirle.

Merkezi idare ile yerinden yönetim kuruluşları arasındaki ilişki 'idari vesayet'tir.

Farklı kamu tüzel kişileri arasındaki bütünlük idari vesayet ile sağlanır.

Vesayet denetiminin kapsamını analiz et.

Vesayet denetimi kural olarak hukuka uygunluk ile sınırlıdır; yerindelik denetimi istisnadır.

Anayasa'nın 127. maddesi uyarınca yerinden yönetim kuruluşlarının özerkliğini korumak için denetim sınırlandırılmıştır.

Key Concept

İdari Vesayet ve Yerindelik Denetimi Yasağı

Question 37Question →

Hukuk devletinde devletin temel görevlerini yerine getirmek amacıyla yürüttüğü yasama, yürütme ve yargı fonksiyonları arasında hem yapısal hem de işlevsel açıdan belirgin farklar bulunmaktadır. Bu bağlamda, idare hukukunun temelini oluşturan "idari fonksiyonun" özelliklerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

İdari fonksiyonun konusu, toplumun somut ve günlük ihtiyaçlarının kamu yararı amacıyla karşılanmasıdır.

İdari fonksiyon, yargı fonksiyonunun aksine bir uyuşmazlığın varlığını şart koşmaz ve idare çoğu zaman bir başvuruya gerek duymadan kendiliğinden harekete geçebilir.

İdari fonksiyon süreklidir; devletin varlığı ve toplumun ihtiyaçları devam ettiği sürece idari teşkilat ve hizmetlerin kesintisiz biçimde işlemesi gerekir.

İdari fonksiyon çerçevesinde tesis edilen bireysel işlemler, yargı organlarının nihai kararları gibi maddi anlamda kesin hüküm teşkil eder ve idare tarafından geri alınamaz.

İdari fonksiyon icrai niteliktedir; idare, kamu gücü ayrıcalıklarını kullanarak tek yanlı bir irade beyanıyla kişilerin hukuksal durumunda değişiklik yapabilir.

Show answer & explanation

Answer: İdari fonksiyon çerçevesinde tesis edilen bireysel işlemler, yargı organlarının nihai kararları gibi maddi anlamda kesin hüküm teşkil eder ve idare tarafından geri alınamaz.

Answer

İdari fonksiyon çerçevesinde tesis edilen işlemlerin maddi anlamda kesin hüküm teşkil ettiği ve geri alınamayacağı yönündeki ifade yanlıştır.

İdari fonksiyon kapsamında tesis edilen idari işlemler, 'icrailik' ve 're'sen icra' yetkisine sahip olmalarına rağmen, yargı kararlarında olduğu gibi 'maddi anlamda kesin hüküm' (res judicata) teşkil etmezler. Maddi anlamda kesin hüküm, bir meselenin yargısal yolla nihai olarak karara bağlanması ve artık o konuda yeni bir hüküm verilememesi demektir ki bu güç sadece yargı organlarına aittir. İdare ise, kanunların belirlediği sınırlar dahilinde, özellikle hukuka aykırı olan işlemlerini 'geri alma' (ex tunc) veya 'kaldırma' (ex nunc) yetkisine sahiptir.

Step-by-Step Solution

İdari fonksiyonun temel amacını belirle.

İdari fonksiyonun amacı, toplumun günlük ve somut ihtiyaçlarını kamu yararı doğrultusunda karşılamaktır.

Bu, fonksiyonun maddi kriter açısından tanınmasını sağlar.

Hareket tarzı ve süreklilik açısından diğer fonksiyonlarla karşılaştır.

İdare re'sen (kendiliğinden) harekete geçer ve kesintisiz işler; yargı ise talep üzerine çalışır.

İdari fonksiyonun işleyiş dinamiklerini kavramak için gereklidir.

Hukuki sonuçların niteliğini analiz et.

İdari işlemler icraidir ancak 'maddi anlamda kesin hüküm' teşkil etmezler; bu özellik sadece yargı kararlarına aittir.

Yargı kararları ile idari işlemler arasındaki en temel hukuksal güç farkını ortaya koymak için.

Key Concept

İdari fonksiyonun karakteristik özellikleri ve diğer devlet fonksiyonlarından (yasama/yargı) farkları.

Question 38Question →

Türk idare hukukunda idarenin bütünlüğü ilkesini gerçekleştirmeye yönelik araçlar olan hiyerarşi ve idari vesayet yetkileri kıyaslandığında, aşağıdakilerden hangisi hiyerarşi yetkisini idari vesayet yetkisinden ayıran unsurlardan biri değildir?

Yetkinin, kanunda açıkça düzenlenmiş olmasına gerek duyulmaksızın, idari teşkilat yapısından kaynaklanan genel ve doğal bir güç olması

Denetimi yapan makamın, alt makamın işlemlerini hem hukukilik hem de yerindelik (hizmetin gerekleri) açısından denetleme yetkisine sahip olması

Üst makamın, alt makamın işlemlerini kural olarak değiştirerek onama (tadilen onama) veya yerine geçip işlem tesis etme gücünü içermesi

Denetim yetkisinin sadece aynı kamu tüzel kişiliği içerisinde yer alan hiyerarşik alt ve üst birimler arasında cereyan etmesi

Denetimin temel amacının kamu hizmetlerinin yürütülmesinde eşgüdümü sağlamak ve idari yapının parçalı görünümünü engellemek olması

Show answer & explanation

Answer: Denetimin temel amacının kamu hizmetlerinin yürütülmesinde eşgüdümü sağlamak ve idari yapının parçalı görünümünü engellemek olması

Answer

Denetimin temel amacının kamu hizmetlerinin yürütülmesinde eşgüdümü sağlamak ve idari yapının parçalı görünümünü engellemek olması, her iki denetim türü için de ortak bir amaçtır.

Anayasa'nın 123. maddesinde düzenlenen 'idarenin bütünlüğü' ilkesi, kamu hizmetlerinin parçalı yapısına rağmen devletin tekliğini ve eşgüdümü sağlamayı hedefler. Hem hiyerarşi hem de idari vesayet bu ilkeye hizmet eden araçlardır. Dolayısıyla, eşgüdümü sağlamak ve bütünlüğü korumak bu iki kavramın ortak amacıdır; hiyerarşiyi vesayetten ayıran bir fark değil, onları birleştiren bir hedeftir.

Step-by-Step Solution

İdarenin bütünlüğü ilkesinin araçlarını belirle

İdarenin bütünlüğü; merkezden yönetim (hiyerarşi) ve yerinden yönetim (idari vesayet) arasındaki bağı kuran araçlarla sağlanır.

Anayasa m. 123 uyarınca idare, kuruluşu ve görevleriyle bir bütündür.

Hiyerarşi ve idari vesayetin uygulama alanlarını karşılaştır

Hiyerarşi aynı tüzel kişilik içinde 'üst-ast' ilişkisidir; idari vesayet farklı tüzel kişilikler arasındaki sınırlı denetimdir.

Tüzel kişilik ayrımı, denetimin hukuki rejimini belirler.

Yetkilerin kapsamını (hukukilik/yerindelik) analiz et

Hiyerarşi geneldir ve hem hukuka uygunluk hem yerindelik denetimi yapar. Vesayet ise istisnai/kanunidir, kural olarak sadece hukukilik denetimi yapar.

Merkezden yönetimin gücü ile yerinden yönetimin özerkliği arasındaki denge bu farkla korunur.

Ortak amacı saptanarak sorulan farkı bul

Seçeneklerdeki tüm maddeler yapısal farkları belirtirken, denetimin amacı her ikisinde de idari birliğin korunmasıdır.

Amacın ortak olması, yöntemlerin farklı olması bütünlük ilkesinin gereğidir.

Key Concept

İdarenin Bütünlüğü: Hiyerarşi ve İdari Vesayet Ayrımı

Practice More

Vali ile Kaymakam arasındaki hiyerarşik ilişki ile İçişleri Bakanlığı ile Belediye arasındaki vesayet ilişkisini somut vakalar üzerinden analiz ediniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 39Question →

İdare hukukunda idarenin sahip olduğu "takdir yetkisi" ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Takdir yetkisi, idareye hukuk kuralları ve kamu yararı ile sınırlı bir seçim serbestisi tanır.

İdari yargı mercileri, takdir yetkisinin kullanıldığı işlemlerde yerindelik denetimi yapabilir.

Takdir yetkisi, idarenin kanunda öngörülen tek bir çözümü uygulama zorunluluğunu ifade eder.

Takdir yetkisi, idarenin hiçbir yargısal denetime tabi olmayan mutlak bir serbestliğidir.

İdare, kanunla açıkça yetkilendirilmemiş olsa dahi takdir yetkisini her durumda kullanabilir.

Show answer & explanation

Answer: Takdir yetkisi, idareye hukuk kuralları ve kamu yararı ile sınırlı bir seçim serbestisi tanır.

Answer

Takdir yetkisi, idareye hukuk kuralları ve kamu yararı ile sınırlı bir seçim serbestisi tanır.

Takdir yetkisi, idareye kanunlar çerçevesinde tanınan bir serbestliktir ancak bu yetki hiçbir zaman mutlak değildir; idare her zaman hukuk kurallarına uymak ve kamu yararı amacını gütmek zorundadır.

Step-by-Step Solution

Takdir yetkisi kavramını tanımla.

İdarenin bir işlem yapıp yapmamakta veya birden fazla hukuka uygun seçenek arasından birini seçmekte özgür olmasıdır.

Yetkinin niteliğini anlamak için temel tanım gereklidir.

Takdir yetkisinin sınırlarını belirle.

Bu yetki sınırsız olmayıp hukuk kuralları, genel ilkeler ve özellikle kamu yararı amacıyla sınırlıdır.

Hukuk devleti ilkesi gereği hiçbir idari yetki mutlak olamaz.

Yargısal denetim kapsamını incele.

Mahkemeler idarenin tercihinin yerindeliğine (isabetine) karışamaz, sadece bu tercihin hukuka uygun olup olmadığını denetler.

Kuvvetler ayrılığı gereği yargı, yürütmenin yerine geçemez.

Key Concept

Takdir yetkisi, idarenin kanuniliği ilkesi çerçevesinde, kanunun idareye bıraktığı hareket alanıdır ve her zaman kamu yararı ile sınırlıdır.

Hints

Takdir yetkisinin bir 'keyfilik' mi yoksa 'hukuki bir imkan' mı olduğunu düşünün.

Practice More

İdarenin takdir yetkisini kötüye kullanması durumunda ortaya çıkan 'yetki saptırması' kavramını inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 40Question →

Türkiye Cumhuriyeti idari teşkilat yapısında, merkezi idarenin yerinden yönetim kuruluşları (mahalli idareler ve hizmet yerinden yönetim kuruluşları) üzerindeki denetim yetkisini ifade eden "idari vesayet" kurumuna ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İdari vesayet yetkisi, hiyerarşi gibi genel bir yetki niteliği taşıdığından, kanunda açıkça düzenlenmiş olmasına gerek duyulmaksızın her zaman kullanılabilir.

Vesayet makamı, mahalli idarelerin özerkliğine müdahale etmemek adına sadece mali denetim yapabilir; idari kararlar üzerinde iptal veya onay yetkisi kullanamaz.

İdari vesayet denetimi kural olarak hukuka uygunluk denetimi ile sınırlıdır ve kanunda açıkça belirtilmedikçe, denetlenen işlemin kamu yararına uygunluğu gibi yerindelik unsurları incelenemez.

Merkezi idarenin taşra teşkilatında yer alan valinin, ildeki belediye başkanı üzerindeki denetim yetkisi, aynı tüzel kişilik içinde gerçekleştiği için hiyerarşi kapsamında değerlendirilir.

İdari vesayet makamı, hukuka aykırı bulduğu bir mahalli idare işlemini iptal ettiğinde, idarenin bütünlüğü ilkesi gereği söz konusu işlemin yerine geçecek yeni bir işlem tesis edebilir.

Show answer & explanation

Answer: İdari vesayet denetimi kural olarak hukuka uygunluk denetimi ile sınırlıdır ve kanunda açıkça belirtilmedikçe, denetlenen işlemin kamu yararına uygunluğu gibi yerindelik unsurları incelenemez.

Answer

İdare hukukunun temel ilkelerine göre, idari vesayet yetkisi mahalli idarelerin özerkliğini tamamen ortadan kaldırmamak adına sınırlı tutulmuştur. Bu denetim kural olarak sadece 'hukuka uygunluk' (legality) yönünden yapılabilir. İdarenin belli bir konuda sahip olduğu takdir yetkisini kullanarak verdiği kararların, 'hizmetin gereklerine' veya 'kamu yararına' daha uygun olup olmadığını (yerindelik) incelemek, kanunda çok özel bir yetki verilmedikçe mümkün değildir.

Step-by-Step Solution

Merkezi idare ile mahalli idareler arasındaki hukuki ilişkinin niteliğini belirle.

Bu ilişki, farklı kamu tüzel kişilikleri arasında olduğu için 'idari vesayet' ilişkisidir.

Anayasa'nın 127. maddesi merkezi idareye, idarenin bütünlüğünü sağlamak amacıyla mahalli idareler üzerinde vesayet yetkisi tanımıştır.

Vesayet denetiminin kapsamını ve sınırlarını (yerindelik vs. hukuka uygunluk) analiz et.

Vesayet makamı, mahalli idarenin yerine geçemez ve takdir yetkisine müdahale edemez.

Mahalli idarelerin anayasal özerkliği gereği, denetim ancak hukuka uygunlukla sınırlı kalmalıdır; yerindelik denetimi idarenin özerkliğini ortadan kaldırır.

Kanunilik ilkesini değerlendir.

Vesayet yetkisi ancak kanunla verilebilir.

Hiyerarşi kurumun doğasında varken, vesayet istisnai olduğu için dayanağını mutlaka kanundan almalıdır.

Key Concept

İdari vesayetin sınırları ve yerindelik denetimi yasağı

PreviousPage 2 / 9Next

İdare Hukukunun Temel Esasları

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept