Açık Ekonomi Makro İktisadı

81 questions

Açık ekonomi makro iktisadı yazınında Mundell-Fleming modeli çerçevesinde açıklanan "İmkansız Üçlü" (Trilemma) hipotezine göre, bir ekonominin aynı anda üç temel politika hedefine ulaşması mümkün görülmemektedir. Buna göre; sermaye hareketliliğinin tam serbest olduğu ve döviz kuru istikrarının (sabit döviz kuru rejimi) hedeflendiği bir ekonomide, makroekonomik dengenin sağlanması sürecinde feda edilmesi gereken unsur aşağıdakilerden hangisidir?

Bağımsız para politikası yürütme kabiliyeti

Maliye politikasının etkinliği

Tam sermaye hareketliliği düzeyi

Dış ticaret çarpanının büyüklüğü

Reel döviz kurunun belirlenmesi

Show answer & explanation

Answer: Bağımsız para politikası yürütme kabiliyeti

Answer

Sermaye hareketliliğinin tam serbest olduğu ve sabit kur rejiminin uygulandığı bir ekonomide bağımsız para politikası yürütme kabiliyeti feda edilmelidir.

İmkansız Üçlü hipotezine göre bir ülke; tam sermaye hareketliliği, sabit döviz kuru ve bağımsız para politikası hedeflerinden en fazla ikisini aynı anda seçebilir. Eğer sermaye hareketliliği tam serbestse (soruda verildiği gibi) ve döviz kuru sabitlenmişse (soruda verildiği gibi), merkez bankası döviz kurunu o seviyede tutabilmek için para arzı üzerindeki kontrolünü kaybeder. Çünkü piyasadaki döviz arz/talep dengesizliklerini gidermek için sürekli müdahale etmek zorundadır ve bu müdahaleler faiz oranını uluslararası düzeye sabitler. Bu nedenle bağımsız bir para politikası yürütülemez.

Step-by-Step Solution

İmkansız Üçlü (Trilemma) hipotezinin bileşenlerini tanımla.

Bileşenler: 1) Sabit Döviz Kuru, 2) Tam Sermaye Hareketliliği, 3) Bağımsız Para Politikası.

Hipotezin hangi değişkenler arasında tercih yapmayı zorunlu kıldığını anlamak için.

Soruda verilen kısıtları analiz et.

Ülke sermaye hareketliliğini serbest bırakmış ve kuru sabitlemiştir.

Üç seçenekten hangilerinin halihazırda seçildiğini belirlemek için.

Seçilen iki unsurun üçüncü unsur üzerindeki etkisini Mundell-Fleming modeliyle değerlendir.

Sermaye hareketliliği varken kuru sabit tutmak için merkez bankası faiz oranını dış faize (

i = i^*

) eşitlemek zorundadır. Bu durum para arzının içselleşmesine neden olur.

Mekanizmanın nasıl işlediğini ve para politikasının neden etkisizleştiğini görmek için.

Key Concept

İmkansız Üçlü (Trilemma)

Hints

Mundell-Fleming modelindeki üçgeni (Trilemma) hatırlayın.

Eğer faiz oranınızı dış dünyadan farklılaştıramıyorsanız, hangi politikayı kendi başınıza yönetemezsiniz?

Sabit kurda merkez bankası döviz piyasasına müdahale etmek zorundadır; bu müdahale para arzını içsel hale getirir.

Practice More

Esnek döviz kuru rejiminde para ve maliye politikalarının etkinliğini tam sermaye hareketliliği varsayımı altında tekrar gözden geçirebilirsiniz.

Estimated Time:1m 15s

Question 42Question →

Mutlak Satın Alma Gücü Paritesi ( $PPP$ ) teorisinin geçerli olduğu varsayılan bir açık ekonomide; standart bir mal sepetinin maliyetine ve piyasa koşullarına ilişkin veriler aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

Değişken	Değer
Sepetin Türkiye Fiyatı ( $P$ )	$15.000$ TL
Sepetin ABD Fiyatı ( $P^*$ )	$500$ USD
Cari Piyasa Nominal Döviz Kuru ( $E$ )	$1$ USD $= 32$ TL

Buna göre, satın alma gücü paritesine göre belirlenmesi gereken nominal döviz kuru değeri ve Türk lirasının ( $TL$ ) piyasadaki mevcut durumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Parite değeri

30

TL'dir; TL piyasada aşırı değerlenmiştir.

Parite değeri

30

TL'dir; TL piyasada düşük değerlenmiştir.

Parite değeri

33,3

TL'dir; TL piyasada aşırı değerlenmiştir.

Parite değeri

32

TL'dir; TL piyasada denge değerindedir.

Parite değeri

30

TL'dir; ABD doları (

USD

) piyasada düşük değerlenmiştir.

Show answer & explanation

Answer: Parite değeri $30$ TL'dir; TL piyasada düşük değerlenmiştir.

Answer

Satın alma gücü paritesi değeri

30

TL'dir ve Türk lirası piyasada düşük değerlenmiştir.

Mutlak Satın Alma Gücü Paritesi teorisine göre denge döviz kuru, yurt içi fiyat düzeyinin yurt dışı fiyat düzeyine bölünmesiyle bulunur (

15.000 / 500 = 30

TL/USD). Piyasadaki cari kurun (

32

TL) bu denge değerinden yüksek olması, ABD dolarının pariteye göre daha değerli, Türk lirasının ise pariteye göre daha ucuz olduğunu gösterir. Bu durum, Türk lirasının piyasada düşük değerlenmiş (undervalued) olduğu anlamına gelir.

Step-by-Step Solution

Mutlak Satın Alma Gücü Paritesi formülü kullanılarak pariteye göre olması gereken nominal döviz kuru hesaplanır.

E_{ppp} = \frac{P}{P^*} = \frac{15.000}{500} = 30

TL/USD

Mutlak PPP teorisine göre, denge nominal döviz kuru iki ülkenin fiyat düzeylerinin oranına eşit olmalıdır.

Hesaplanan parite değeri ile cari piyasa nominal döviz kuru karşılaştırılır.

32

TL (Piyasa)

> 30

TL (Parite)

Cari piyasa kurunun parite değerinden yüksek olması, dövizin (USD) piyasada pariteye göre daha pahalı olduğunu gösterir.

Döviz kurundaki sapmaya göre yerli paranın (TL) değer durumu yorumlanır.

TL piyasada düşük değerlenmiştir (undervalued).

1 USD'nin pariteye göre 30 TL etmesi gerekirken piyasada 32 TL etmesi, TL'nin satın alma gücünün piyasada olması gerekenden daha düşük olduğunu, yani TL'nin ucuz kaldığını kanıtlar.

Key Concept

Mutlak Satın Alma Gücü Paritesi ve Para Birimi Değerlemesi

Alternative Method

Reel döviz kuru (

q

) formülü kullanılarak da sonuca ulaşılabilir.

q = (E \times P^*) / P

formülünde veriler yerine konulduğunda;

q = (32 \times 500) / 15.000 = 1,066

bulunur.

q > 1

olması, reel kurun denge değerinden (1) yüksek olduğunu ve yerli paranın (TL) düşük değerlendiğini gösterir.

Estimated Time:1m 30s

Question 43Question →

Döviz kuru rejimleri literatüründe; küresel sermaye hareketliliğinin yüksek olduğu bir ortamda ara rejimlerin (kur bandı, sürünen parite vb.) spekülatif ataklara karşı savunmasız kaldığını, bu nedenle ülkelerin 'köşe çözümler' olarak adlandırılan ya tam esnek kur rejimini ya da çok sert bir sabitlemeyi (para kurulu veya dolarizasyon gibi) tercih etmesi gerektiğini savunan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Kutuplaşma Hipotezi (Bipolar View)

Satın Alma Gücü Paritesi (PPP)

J Eğrisi Etkisi

Optimal Para Alanı Teorisi

Marshall-Lerner Koşulu

Show answer & explanation

Answer: Kutuplaşma Hipotezi (Bipolar View)

Answer

Kutuplaşma Hipotezi (Bipolar View), sermaye hareketliliğinin serbest olduğu bir dünyada ülkelerin ara rejimler yerine iki uç rejimden birini seçmesi gerektiğini savunan yaklaşımdır.

Kutuplaşma Hipotezi (Bipolar View), özellikle 1990'lardaki finansal krizler sonrası popülerleşen, serbest sermaye hareketleri altında ara rejimlerin spekülatif ataklara karşı savunmasız olduğunu ve ülkelerin 'köşe çözümlere' (sert sabit veya tam esnek) yönelmesi gerektiğini savunan yaklaşımdır.

Step-by-Step Solution

Soruda verilen temel argümanı analiz edin.

Ara rejimlerin (sürünen parite, ayarlanabilir sabit kur vb.) yüksek sermaye hareketliliği altında sürdürülemez olduğu belirtilmektedir.

Sermaye hareketliliği serbestken merkez bankalarının ara rejimleri spekülatif ataklara karşı savunması çok güçtür.

Önerilen çözüm yolunu (köşe çözümler) değerlendirin.

Ülkelerin ya 'Sert Sabitleme' (Hard Peg) ya da 'Tam Esnek Kur' (Free Float) rejimlerine yönelmesi gerektiği savunulmaktadır.

Bu iki uç rejim, 'İmkansız Üçlü' (Trilemma) kısıtı altında daha tutarlı politika setleri sunar.

Bu görüşün literatürdeki adını belirleyin.

Literatürde bu yaklaşıma 'Kutuplaşma Hipotezi' veya 'İki Uçlu Görüş' (Bipolar View) adı verilir.

Rejim yelpazesinin ortasının boşalacağını ve tercihlerin iki kutba kayacağını öngördüğü için bu isim verilmiştir.

Key Concept

Kutuplaşma Hipotezi (Bipolar View) ve Rejim Seçimi

Practice More

İmkansız Üçlü (Trilemma) hipotezinin bu görüşe nasıl zemin hazırladığını tekrar edin.

Estimated Time:1m 15s

Question 44Question →

Bir ekonomide nominal döviz kuru ( $TL/\$$ ) bir yıl içerisinde $\%20$ oranında artmıştır. Aynı dönemde dış alem fiyatlar genel düzeyi $\%5$ yükselirken, yurt içi fiyatlar genel düzeyi (enflasyon) $\%15$ oranında artış göstermiştir.

Bu verilere göre, söz konusu dönemde reel döviz kuru ve ülkenin uluslararası rekabet gücü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Reel döviz kuru

\%10

oranında artmıştır ve ülkenin uluslararası rekabet gücü artmıştır.

Reel döviz kuru

\%10

oranında azalmıştır ve ülkenin uluslararası rekabet gücü azalmıştır.

Reel döviz kuru

\%5

oranında azalmıştır ve ülkenin uluslararası rekabet gücü zayıflamıştır.

Nominal kur artışı yurt içi enflasyondan yüksek olduğu için yerli para reel olarak değer kazanmış ve rekabet gücü azalmıştır.

Reel döviz kuru

\%40

oranında artmıştır ve ülkenin uluslararası rekabet gücü artmıştır.

Show answer & explanation

Answer: Reel döviz kuru $\%10$ oranında artmıştır ve ülkenin uluslararası rekabet gücü artmıştır.

Answer

Reel döviz kuru %10 oranında artmıştır ve bu durum ülkenin uluslararası rekabet gücünün artmasına neden olmuştur.

Reel döviz kuru (

q

), bir ekonominin dış dünyayla olan nispi fiyat ilişkisini gösterir. Formül

\% \Delta q = \% \Delta E + \% \Delta P^* - \% \Delta P

şeklinde ifade edildiğinde; nominal kurun

\%20

, dış fiyatların

\%5

artması toplamda dışsal fiyat etkisini

\%25

artırırken, yurt içi fiyatların

\%15

artması bu etkinin bir kısmını siler. Neticede reel döviz kuru

\%10

artar. Reel döviz kurundaki artış (reel değer kaybı), yerli malların yabancı mallara göre ucuzlaması anlamına geldiği için uluslararası rekabet gücünü artırır.

Step-by-Step Solution

Reel döviz kuru değişim formülünü belirle.

\% \Delta q \approx \% \Delta E + \% \Delta P^* - \% \Delta P

Reel döviz kuru (

q

), nominal kur (

E

) ile dış fiyatların (

P^*

) çarpımının yurt içi fiyatlara (

P

) bölünmesiyle elde edildiği için değişim oranları bu şekilde toplanır ve çıkarılır.

Soruda verilen verileri formüle yerleştir.

\% \Delta q = 20 + 5 - 15

Nominal kur artışı

+20

, dış enflasyon

+5

ve yurt içi enflasyon

-15

(çıkarma işlemi) olarak işleme alınır.

Matematiksel işlemi tamamla ve sonucu yorumla.

\% \Delta q = +10

Sonucun pozitif çıkması reel döviz kurunun arttığını (reel değer kaybı) ve yabancı malların yerli mallara göre nispi olarak pahalılaştığını, dolayısıyla rekabet gücünün arttığını gösterir.

Key Concept

Reel Döviz Kuru ve Uluslararası Rekabet Gücü İlişkisi

Hints

Reel döviz kurunu hesaplamak için nominal kur, dış fiyatlar ve iç fiyatlar arasındaki ilişkiyi kuran formülü hatırlayın.

Yüzdesel değişimler cinsinden yaklaşık formül: $\% \Delta q = \% \Delta E + \text{Dış Enflasyon} - \text{İç Enflasyon} şeklinde kurulur.

Hesapladığınız sonucun pozitif (+) olması reel döviz kurunun arttığını ve yerli malların yabancı pazarlarda daha rekabetçi hale geldiğini ifade eder.

Practice More

Bu sorunun ardından, reel döviz kurundaki değişimin Ödemeler Bilançosu (Cari İşlemler Dengesi) üzerindeki 'J Eğrisi' etkisini inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Reel döviz kuru endeksi olarak düşünürsek;

1,20

(nominal kur çarpanı)

\times 1,05

(dış fiyat çarpanı) /

1,15

(iç fiyat çarpanı)

\approx 1,095

yani yaklaşık

\%10

artış şeklinde daha hassas bir hesaplama da yapılabilir.

Estimated Time:1m 30s

Question 45Question →

Uluslararası sermaye akımlarının önünde hiçbir engelin bulunmadığı ve yatırımcıların risk nötr olduğu bir makroekonomik ortamda; yurt içi yıllık nominal faiz oranı $\%12$ , yurt dışı yıllık nominal faiz oranı ise $\%4$ olarak belirlenmiştir. Mevcut spot döviz kuru $1$ Dolar $= 30$ TL olduğuna göre; Açık Faiz Paritesi (UIP) teorisinin geçerli olduğu varsayımı altında, piyasanın bir yıl sonraki beklenen spot döviz kuru kaç TL'dir?

32,4

31,2

27,6

33,6

30,8

Show answer & explanation

Answer: $32,4$

Answer

Beklenen spot döviz kuru

32,4

TL olmalıdır.

Doğru cevap olan

32,4

TL değeri, Açık Faiz Paritesi teorisinin temel mantığına dayanır. Yurt içi faiz oranı (

\%12

), yurt dışı faiz oranından (

\%4

) daha yüksek olduğu için, yatırımcıların iki para birimi arasında farksız kalabilmesi için yüksek faiz getiren Türk Lirası'nın Dolar karşısında

\%8

oranında değer kaybetmesi beklenmelidir. Mevcut kur

30

TL olduğuna göre,

\%8

artış (

30 \times 0,08 = 2,4

) sonucunda beklenen kur

32,4

TL olarak hesaplanır.

Step-by-Step Solution

Açık Faiz Paritesi (UIP) denklemini kurunuz.

i = i^* + \frac{E^e - E}{E}

Tam sermaye hareketliliği altında yurt içi ve yurt dışı getirilerin eşitlenmesi için kurdaki beklenen değişim faiz farkını telafi etmelidir.

Verilen değerleri denklemde yerine koyarak faiz farkını (arbitraj marjını) hesaplayınız.

0,12 = 0,04 + \frac{E^e - 30}{30} \Rightarrow 0,08 = \frac{E^e - 30}{30}

Yurt içi faizin yurt dışı faizden yüksek olması, yerli paranın faiz farkı kadar değer kaybetmesinin beklendiğini gösterir.

Beklenen spot kur (

E^e

) değerini yalnız bırakarak hesaplamayı tamamlayınız.

0,08 \times 30 = E^e - 30 \Rightarrow 2,4 = E^e - 30 \Rightarrow E^e = 32,4

Mevcut kurun üzerine beklenen

\%8

'lik değer kaybı eklenerek bir yıl sonraki kur tahmini bulunur.

Key Concept

Açık Faiz Paritesi (UIP), iki ülke arasındaki nominal faiz oranı farkının, ilgili para birimleri arasındaki beklenen kur değişimine eşit olması gerektiğini ifade eder.

Practice More

Beklenen kur yerine 'vadeli (forward) kur' sorulsaydı hangi parite türünün (Kapalı Faiz Paritesi - CIP) kullanılacağını araştırınız.

Estimated Time:1m 30s

Question 46Question →

Ödemeler Dengesi El Kitabı ( $6.$ Baskı - $BPM6$ ) standartları uyarınca; Türkiye'de yerleşik olan devletin, mülkiyetinde bulunan bir maden sahasının işletme hakkını belirli bir süreliğine yurt dışında yerleşik bir firmaya vermesi karşılığında elde ettiği "doğal kaynak kirası" (rödans) geliri, ödemeler dengesi istatistiklerinde hangi kalem altında izlenmektedir?

Cari İşlemler Hesabı - Hizmetler

Cari İşlemler Hesabı - Birincil Gelir

Sermaye Hesabı - Üretilmemiş Finansal Olmayan Varlıkların Edinimi/Elden Çıkarılması

Cari İşlemler Hesabı - İkincil Gelir

Finans Hesabı - Diğer Yatırımlar

Show answer & explanation

Answer: Cari İşlemler Hesabı - Birincil Gelir

Answer

Cari İşlemler Hesabı - Birincil Gelir

Cari İşlemler Hesabı içerisinde yer alan Birincil Gelir Hesabı; çalışanların ücretlerini, yatırım gelirlerini (faiz, kâr payı vb.) ve mülkiyet gelirlerini (doğal kaynak kiraları) kapsar. Doğal kaynakların (maden, toprak vb.) kullanımı karşılığında alınan rödans bedelleri, üretim faktörü getirisi olduğu için bu kategoride değerlendirilir.

Step-by-Step Solution

İşlemin niteliğini analiz etme

İşlem, mülkiyeti devlette kalan bir doğal kaynağın kullanım hakkı karşılığında alınan bir bedeldir (kira/rödans).

Ödemeler dengesinde mülkiyetin devri ile kullanım geliri farklı hesaplarda izlenir.

BPM6 sınıflamasını uygulama

Doğal kaynak kiraları (rent), üretim faktörlerinin (bu durumda doğal kaynak/toprak) kullanımı karşılığında ödenen mülkiyet geliridir.

Uluslararası standartlarda mülkiyet gelirleri cari işlemler içindeki gelir hesaplarına kaydedilir.

Doğru alt kalemi belirleme

Mülkiyet gelirleri, ödemeler dengesinin 'Cari İşlemler Hesabı' altındaki 'Birincil Gelir Hesabı' (Primary Income) kaleminde takip edilir.

Birincil gelir; emek, sermaye ve doğal kaynak gibi üretim faktörlerinin getirisini içerir.

Key Concept

Birincil Gelir Hesabı ve Doğal Kaynak Kirası Ayrımı

Hints

Üretim faktörlerinin (emek, sermaye, doğal kaynak) getirileri hangi hesapta izlenir?

Mülkiyet gelirleri ile varlık satışları arasındaki farka dikkat edin. Mülkiyet devredilmiyorsa sermaye hesabı kullanılmaz.

Practice More

Aynı maden sahasının mülkiyetinin yabancı firmaya tamamen satılması durumunda kaydın nereye yapılacağını inceleyiniz.

Estimated Time:1m 15s

Question 47Question →

Yurt içi enflasyon oranının $\%35$ , dış alem enflasyon oranının ise $\%10$ düzeyinde gerçekleştiği bir yıl içerisinde, ekonominin uluslararası rekabet gücünde herhangi bir değişim yaşanmaması istenmektedir. Bu doğrultuda, nominal döviz kurunda ( $TL/\$$ ) meydana gelmesi gereken değişim aşağıdakilerden hangisidir?

\%25

oranında artış

\%25

oranında azalış

\%45

oranında artış

\%10

oranında artış

Değişmemelidir

Show answer & explanation

Answer: $\%25$ oranında artış

Answer

Nominal döviz kurunda %25 oranında artış gerçekleşmelidir.

Ekonominin uluslararası rekabet gücünün sabit kalması, reel döviz kurunun (

q

) değişmemesi anlamına gelir. Satın alma gücü paritesi yaklaşımına göre, eğer yurt içi enflasyon (

\%35

) dış alem enflasyonundan (

\%10

) yüksekse, yerli malların yabancı mallar karşısında pahalılaşmaması için ulusal paranın nominal olarak değer kaybetmesi (kurun artması) gerekir. Aradaki

\%25

'lik fark kadar nominal kurda meydana gelecek artış, reel dengeyi koruyacaktır.

Step-by-Step Solution

Reel döviz kuru değişim formülünü belirlemek

\%\Delta q = \%\Delta E + \%\Delta P^* - \%\Delta P

Yüzdesel değişimler üzerinden reel döviz kuru, nominal kur artışı ile dış enflasyonun toplamından iç enflasyonun çıkarılmasıyla hesaplanır.

Verilen değerleri formülde yerine koymak

0 = \%\Delta E + 10 - 35

Rekabet gücünün değişmemesi için reel döviz kuru değişiminin (

\%\Delta q

) sıfır olması gerekir.

Nominal kur değişimini hesaplamak

\%\Delta E = 25

Eşitliğin sağlanması için nominal kurun enflasyon farkı olan 25 puan kadar artması gerekmektedir.

Key Concept

Uluslararası Rekabet Gücü ve Reel Döviz Kuru Dengesi

Practice More

Reel döviz kurundaki artışın (reel değer kaybı) Marshall-Lerner koşulu çerçevesinde dış ticaret dengesi üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:1m 15s

Question 48Question →

Tam sermaye hareketliliğinin ve risk nötr yatırımcı davranışının geçerli olduğu bir açık ekonomide; yurt içi yıllık nominal faiz oranı $\%26$ , yurt dışı yıllık nominal faiz oranı ise $\%5$ olarak belirlenmiştir. Cari spot döviz kurunun $1$ ABD Doları $= 20$ TL olduğu bu makroekonomik ortamda, Açık Faiz Paritesi (UIP) yaklaşımı çerçevesinde bir yıl sonraki beklenen spot döviz kuru kaç TL'dir?

24,0

24,2

21,0

25,2

16,8

Show answer & explanation

Answer: 24,0

Answer

Beklenen spot döviz kuru 24,0 TL'dir.

Açık faiz paritesi teorisine göre, tam sermaye hareketliliği altında yurt içi faiz oranı (

i

), yurt dışı faiz oranı (

i^*

) ile döviz kurunda beklenen değişim oranının toplamına (geometrik olarak) eşit olmalıdır.

1,26 / 1,05

oranı

1,20

sonucunu verir, bu da kurun

\%20

oranında artması gerektiğini gösterir. Cari kur

20

TL olduğuna göre,

\%20

artışla beklenen kur

24

TL olur.

Step-by-Step Solution

Verilen değişkenlerin tanımlanması

i = \%26

(

0,26

i^* = \%5

(

0,05

E = 20

Açık faiz paritesi denklemi için gerekli olan parametreleri belirlemek gerekir.

Açık Faiz Paritesi (UIP) temel denkleminin kurulması

1 + i = (1 + i^*) \times \frac{E^e}{E}

Yatırımcıların risk nötr olduğu ve sermaye hareketliliğinin tam olduğu durumda beklenen getiri eşitliği bu formülle ifade edilir.

Değerlerin yerine konulması ve beklenen kurun (

E^e

) hesaplanması

1 + 0,26 = (1 + 0,05) \times \frac{E^e}{20}

1,26 = 1,05 \times \frac{E^e}{20}

\frac{1,26}{1,05} = \frac{E^e}{20}

1,20 = \frac{E^e}{20}

E^e = 24

Matematiksel işlemler sonucunda kurdaki beklenen değer artışı (devalüasyon beklentisi) faiz farkını dengeleyecek düzeye ulaşır.

Key Concept

Açık Faiz Paritesi (UIP), yurt içi faiz oranı ile yurt dışı faiz oranı arasındaki farkın, döviz kurunda beklenen değişim oranına eşit olması gerektiğini savunur.

Practice More

Beklenen spot kur yerine 1 yıl vadeli 'vadeli (forward) kur' sorulsaydı, bu durumda 'Kapalı Faiz Paritesi (CIP)' formülünün kullanılacağını unutmayınız.

Estimated Time:1m 30s

Question 49Question →

Satın Alma Gücü Paritesi (PPP) teorisinin mutlak versiyonunun geçerli olduğu bir açık ekonomide, reel döviz kuru ( $q$ ) değeri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Nominal döviz kurundaki artışa paralel olarak sürekli yükselir.

Her zaman sıfıra (

0

) eşit olması beklenir.

Sabit kalması ve teorik olarak bire (

1

) eşit olması beklenir.

Yalnızca yurt içi fiyatlar genel düzeyi arttığında yükselir.

Sadece dış ticaret dengesi açık verdiğinde bire (

1

) eşit olur.

Show answer & explanation

Answer: Sabit kalması ve teorik olarak bire ( $1$ ) eşit olması beklenir.

Answer

Reel döviz kurunun sabit kalarak bire (

1

) eşit olması beklenir.

Satın Alma Gücü Paritesi teorisinin temel varsayımı olan Tek Fiyat Kanunu'na göre, taşıma maliyetleri ve ticaret engelleri yoksa aynı malın fiyatı her yerde aynı olmalıdır. Bu durum matematiksel olarak

P = E \times P^*

şeklinde ifade edilir. Reel döviz kuru (

q

) ise bu ilişkinin bir oranıdır (

q = E \times P^* / P

). Eşitlik sağlandığında bu oran daima 1 çıkar, bu da paranın satın alma gücünün ülkeler arasında eşitlendiğini gösterir.

Step-by-Step Solution

Reel döviz kuru formülünü belirle.

q = \frac{E \times P^*}{P}

Reel döviz kuru, yurt dışı fiyatların nominal kurla çarpılarak yurt içi fiyatlara oranlanmasıyla hesaplanır.

Mutlak Satın Alma Gücü Paritesi (PPP) koşulunu uygula.

P = E \times P^*

Teoriye göre, bir para biriminin satın alma gücü her ülkede aynı olmalıdır (Tek Fiyat Kanunu).

Koşulu formülde yerine koyarak sonucu bul.

q = \frac{P}{P} = 1

Yurt içi fiyatlar ile kurla düzeltilmiş yurt dışı fiyatlar birbirine eşit olduğunda oran bire eşit olur.

Key Concept

Mutlak Satın Alma Gücü Paritesi ve Reel Döviz Kuru İlişkisi

Hints

Reel döviz kuru (

q

), yerli ve yabancı malların birbirine göre nispi fiyatıdır.

Satın Alma Gücü Paritesi geçerliyken bir birim yerel para, her iki ülkede de aynı miktarda mal alabilmelidir.

Formülde

P = E \times P^*

eşitliğini yerine koyduğunuzda pay ve paydanın birbirine eşitlendiğini göreceksiniz.

Practice More

Reel döviz kurunun 1'den büyük veya küçük olması durumunda yerel paranın aşırı/düşük değerli olması durumlarını inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 50Question →

Döviz kuru rejimleri literatüründe 'sert sabitleme' (hard peg) kapsamında yer alan Para Kurulu (Currency Board) ve Tam Dolarizasyon (Resmi Döviz İkamesi) sistemleri, parasal otoritenin para politikası üzerindeki kontrolünü tamamen veya büyük ölçüde yitirdiği rejimlerdir. Bu iki rejimin işleyiş özellikleri, maliyetleri ve kurumsal yapıları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Para kurulu sisteminde yerli para birimi tedavülde kaldığı ve bu paranın karşılığı olan döviz rezervleri faiz getirili varlıklarda tutulduğu için senyoraj geliri elde edilebilirken; tam dolarizasyonda yerli para birimi ortadan kalktığı için bu gelir tamamen rezerv parayı ihraç eden ülkeye transfer edilir.

Tam dolarizasyon rejiminde merkez bankası, döviz likiditesi üzerindeki tam kontrolü sayesinde bankacılık sektörüne yönelik 'son başvuru mercii' (lender of last resort) fonksiyonunu para kurulu sistemine göre daha etkin ve sınırsız bir şekilde icra eder.

Para kurulu sisteminde parasal tabanın net iç varlıklar (Hazine borçlanma senetleri vb.) ile desteklenme zorunluluğu, sistemin mali disiplin üzerindeki etkisini tam dolarizasyona göre önemli ölçüde zayıflatmaktadır.

Her iki rejimde de nominal döviz kuru riski teorik olarak sıfıra indiği için para politikası araçları, toplam talebi yönetmede ve ekonomik şokları emmede tam dalgalı kur rejimindeki kadar yüksek bir etkinliğe sahiptir.

Tam dolarizasyon rejiminden çıkış maliyeti, para kurulu sisteminden çıkış maliyetinden daha düşüktür; çünkü ekonomideki tüm finansal sözleşmeler ve varlıklar zaten rezerv para birimi cinsinden tanımlanmıştır.

Show answer & explanation

Answer: Para kurulu sisteminde yerli para birimi tedavülde kaldığı ve bu paranın karşılığı olan döviz rezervleri faiz getirili varlıklarda tutulduğu için senyoraj geliri elde edilebilirken; tam dolarizasyonda yerli para birimi ortadan kalktığı için bu gelir tamamen rezerv parayı ihraç eden ülkeye transfer edilir.

Answer

Para kurulu sisteminde yerli para birimi kullanıldığı için senyoraj geliri korunurken, tam dolarizasyonda bu gelir kaybedilir.

Doğru olan seçenek, para kurulu ile tam dolarizasyon arasındaki en teknik farklardan biri olan senyoraj gelirine odaklanmaktadır. Para kurulu sisteminde yerli para birimi

\%100

döviz karşılığı basılsa da, bu karşılık olan dövizler merkez bankası tarafından faiz getirili yabancı ülke tahvillerinde tutulur. Bu faiz geliri, yerel merkez bankası için bir senyoraj geliri oluşturur. Ancak tam dolarizasyonda yerli para tamamen kalktığı için, ülke bu geliri elde edemez ve senyoraj rezerv parayı basan ülkeye (örn. ABD) geçer.

Step-by-Step Solution

Para Kurulu ve Tam Dolarizasyonun tanımını analiz et.

Her iki sistem de 'sert sabitleme' (hard peg) olsa da, Para Kurulu'nda yerli para birimi dolaşımdadır, Dolarizasyon'da ise yabancı para birimi (genellikle USD) kullanılır.

Senyoraj geliri, para basma imtiyazından elde edilen kardır ve yerli para kullanımına bağlıdır.

Senyoraj gelirleri açısından farkı belirle.

Para kurulunda merkez bankası, yerli parayı destekleyen döviz rezervlerini faiz getirili dış varlıklarda tutarak gelir elde eder. Dolarizasyonda ise halkın elindeki her bir dolar, ABD'ye verilen faizsiz bir kredi gibidir; senyoraj ABD'ye gider.

Para basma yetkisinin kimde olduğu, senyorajın kime gideceğini belirler.

Son başvuru mercii (LLR) fonksiyonunu değerlendir.

Dolarizasyonda LLR fonksiyonu yoktur. Para kurulunda ise

\%100

üzerindeki rezervler kadar kısıtlı bir imkan vardır.

Likidite krizlerine müdahale yeteneği, parasal tabanın ne ile desteklendiğine bağlıdır.

Key Concept

Sert Sabitleme Rejimlerinde Senyoraj ve Parasal Disiplin

Practice More

İmkansız Üçlü (Trilemma) hipotezinin bu rejimlerdeki geçerliliğini inceleyen soruları çözebilirsiniz.

Alternative Method

Karşılaştırmalı analiz yöntemi: İki rejimi 'Yerli Para', 'Senyoraj', 'LLR Kapasitesi' ve 'Mali Disiplin' kriterlerine göre bir tabloda karşılaştırarak eleme yapabilirsiniz.

Estimated Time:2m 0s

Question 51Question →

Tam sermaye hareketliliğinin geçerli olduğu ve yatırımcıların riskten kaçındığı bir küçük açık ekonomide; yıllık yurt içi nominal faiz oranı $\%30$ , yurt dışı nominal faiz oranı $\%5$ ve cari spot döviz kuru $1$ Dolar $= 40$ TL'dir. Bir yıl vadeli (forward) döviz kurunun $46$ TL, beklenen spot döviz kurunun ise $48$ TL olduğu varsayıldığında; bu ekonomideki risk primi ve sermaye akımlarının yönü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Risk primi

\%5

'tir ve yurt içine sermaye girişi yaşanır.

Risk primi

\%5

'tir ve yurt dışına sermaye çıkışı yaşanır.

Risk primi

\%10

'dur ve yurt içine sermaye girişi yaşanır.

Risk primi

\%10

'dur ve yurt dışına sermaye çıkışı yaşanır.

Risk primi

\%15

'tir ve sermaye hareketleri dengededir.

Show answer & explanation

Answer: Risk primi $\%5$ 'tir ve yurt içine sermaye girişi yaşanır.

Answer

Risk priminin

\%5

olduğu ve yurt içine sermaye girişi yaşandığı seçenek doğrudur.

Yurt içi nominal faiz oranı (

\%30

), dış faiz (

\%5

) ve beklenen kur artışı (

\%20

) toplamından (

\text{toplam } \%25

)

\%5

daha fazladır. Bu

\%5

'lik fark, yatırımcıların yerli varlıkları elde tutmak için talep ettiği risk primidir. Ayrıca, vadeli kur üzerinden hesaplanan garantili dış getiri (

\%20

), yurt içi faizden (

\%30

) düşük olduğu için rasyonel yatırımcılar yurt içine sermaye transfer ederler.

Step-by-Step Solution

Beklenen kur değişimini (beklenen devalüasyon oranını) hesaplayın.

\frac{E^e - E}{E} = \frac{48 - 40}{40} = 0,20

(yani

\%20

)

Açık Faiz Paritesi (UIP) analizinde beklentilerin etkisini belirlemek için gereklidir.

Risk primini (

\rho

) formül üzerinden hesaplayın.

i = i^* + \frac{E^e - E}{E} + \rho \Rightarrow 0,30 = 0,05 + 0,20 + \rho \Rightarrow \rho = 0,05

(yani

\%5

)

Yurt içi faiz ile beklenen toplam dış getiri arasındaki fark, yatırımcıların üstlendiği riski temsil eder.

Kapalı Faiz Paritesi (CIP) üzerinden arbitraj imkânını ve sermaye akım yönünü belirleyin.

Garantili Dış Getiri

= i^* + \frac{F - E}{E} = 0,05 + \frac{46 - 40}{40} = 0,05 + 0,15 = 0,20

(yani

\%20

)

Sermaye akımlarının yönünü belirlemek için spot/vadeli kur farkıyla garantilenmiş getiri ile yurt içi faiz karşılaştırılır.

Karar verin.

i (\%30) >

Garantili Dış Getiri (

\%20

) olduğu için fonlar yurt içine akar.

Yatırımcılar daha yüksek olan yurt içi getiriyi tercih ederler.

Key Concept

Faiz Paritesi Teorisi (Risk Primli UIP ve CIP İlişkisi)

Hints

Risk primini bulmak için yurt içi faiz oranı ile (dış faiz + beklenen kur değişimi) toplamı arasındaki farka bakın.

Sermaye akışını belirlemek için yatırımcıların vadeli kur kullanarak elde edebilecekleri 'garantili' getiriyi (CIP) yurt içi faizle kıyaslayın.

Practice More

Risk priminin artmasının spot döviz kuru üzerindeki etkisini (overshooting modeli bağlamında) inceleyen sorulara göz atabilirsiniz.

Alternative Method

Alternatif olarak, yatırımcıların arbitraj kârını 'baz puan' cinsinden hesaplayarak sermaye yönünü görebilirsiniz:

3000 \text{ bp} - (500 \text{ bp} + 1500 \text{ bp}) = 1000 \text{ bp}

yurt içi getiri avantajı.

Estimated Time:2m 30s

Question 52Question →

Bir ekonomide merkez bankasının tedavüldeki yerli paranın tamamını belirli bir yabancı para rezerviyle desteklemek zorunda olduğu ve bu kuralın yasal bir çerçeveye bağlandığı bir sistemde, para politikasının işleyişine dair aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Para arzı mekanizması bütünüyle döviz rezervi hareketlerine bağlı hale gelerek içselleşir ve merkez bankasının "son başvuru mercii" olma fonksiyonu kısıtlanır.

Merkez bankası, kısa vadeli faiz oranlarını bağımsız bir politika aracı olarak kullanarak para arzını piyasa ihtiyaçlarına göre serbestçe belirleyebilir.

Döviz kuru, hedeflenen enflasyon oranı ile gerçekleşen enflasyon arasındaki farkı kapatacak şekilde periyodik olarak küçük oranlarda devalüe edilir.

Ulusal para birimi tedavülden kaldırılarak, başka bir ülkenin para birimi yasal ödeme aracı olarak kabul edilir ve senyoraj geliri tamamen kaybedilir.

Döviz kurunun temel eğilimi piyasa tarafından belirlenir ancak merkez bankası kurdaki aşırı dalgalanmaları önlemek için piyasaya müdahale eder.

Show answer & explanation

Answer: Para arzı mekanizması bütünüyle döviz rezervi hareketlerine bağlı hale gelerek içselleşir ve merkez bankasının "son başvuru mercii" olma fonksiyonu kısıtlanır.

Answer

Para arzı mekanizmasının rezerv hareketlerine bağlı olarak içselleşmesi ve merkez bankasının son başvuru mercii fonksiyonunun kısıtlanmasıdır.

Para Kurulu (Currency Board) sisteminde, para otoritesi yerel parayı belirli bir yabancı paraya sabit bir kurdan dönüştürmeyi yasal olarak taahhüt eder ve emisyon hacmini sahip olduğu döviz rezervleri ile sınırlandırır. Bu durum, para arzının merkez bankasının kontrolünden çıkıp döviz rezervlerindeki değişimlere (ödemeler bilançosu sonuçlarına) bağlı hale gelmesine (içselleşmesine) neden olur. Ayrıca rezerv kısıtı nedeniyle merkez bankası, bankacılık sistemine ihtiyaç duyduğunda serbestçe likidite sağlayamayacağı için 'son başvuru mercii' rolünü kaybeder.

Step-by-Step Solution

Sistemin tanımlanması

Para Kurulu (Currency Board)

Yerli paranın yabancı rezervlerle %100 desteklenmesi kuralı Para Kurulu rejimini tanımlar.

Para arzı mekanizmasının analizi

İçsel Para Arzı

Para tabanı sadece döviz rezervleri arttığında artabileceği için merkez bankası para arzını dışsal bir otorite olarak belirleyemez.

Merkez bankası fonksiyonlarının değerlendirilmesi

Son Başvuru Mercii İşlevinin Kaybı

Karşılıksız para basılamadığı için merkez bankası kriz anında bankacılık sistemine likidite (lender of last resort) sağlayamaz.

Key Concept

Para Kurulu Sisteminin Operasyonel Kısıtları

Practice More

İmkansız Üçlü (Trilemma) hipotezinin Para Kurulu rejimi üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:1m 15s

Question 53Question →

Türkiye'de yerleşik bir yatırımcının, yurt dışındaki bir firmanın hisse senetlerine sahip olması dolayısıyla elde ettiği kâr payı (temettü) geliri, ödemeler dengesi bilançosunda aşağıdaki kalemlerden hangisine kaydedilir?

Cari İşlemler Hesabı - Birincil Gelir Dengesi

Cari İşlemler Hesabı - İkincil Gelir Dengesi

Cari İşlemler Hesabı - Hizmetler Dengesi

Finans Hesabı - Portföy Yatırımları

Sermaye Hesabı

Show answer & explanation

Answer: Cari İşlemler Hesabı - Birincil Gelir Dengesi

Answer

Cari İşlemler Hesabı altındaki Birincil Gelir Dengesi

Kâr payı (temettü), üretim faktörlerinden biri olan sermayenin sağladığı bir gelirdir. Ödemeler dengesi istatistiklerinde, yerleşiklerin yurt dışındaki üretim faktörlerine yaptıkları katkı karşılığında elde ettikleri gelirler (ücret, faiz, kâr payı, kira vb.) Cari İşlemler Hesabı altındaki Birincil Gelir Dengesi kalemine kaydedilir.

Step-by-Step Solution

İşlemin niteliğini belirle.

Kâr payı (temettü), bir üretim faktörü olan sermayenin kullanımından doğan bir getiridir.

Ödemeler dengesinde kalemleri ayırmak için işlemin bir mal/hizmet ticareti mi, faktör geliri mi yoksa karşılıksız bir transfer mi olduğunu anlamak gerekir.

Üretim faktörü getirilerinin kaydedildiği ana hesabı tespit et.

Emek, sermaye ve doğal kaynaklardan elde edilen gelirler Cari İşlemler Hesabı altında izlenir.

Cari işlemler, ülkenin dış dünyayla yaptığı mal ve hizmet ticaretinin yanı sıra gelir akımlarını da kapsar.

Alt kalem sınıflandırmasını yap.

Faktör gelirleri (ücret, faiz, kâr payı, kira), Birincil Gelir Dengesi (eski adıyla Yatırım Geliri) kalemine kaydedilir.

Güncel Ödemeler Dengesi standartları (BPM6) uyarınca, faktör ödemeleri birincil gelir, karşılıksız transferler ise ikincil gelir olarak adlandırılır.

Key Concept

Birincil Gelir Dengesi (Primary Income)

Hints

İşlemin bir karşılığı olup olmadığına bakın; temettü bir sermaye kullanımı karşılığında alınır.

Üretim faktörlerinin (emek, sermaye vb.) getirileri ile mal/hizmet satışlarını birbirinden ayırın.

Güncel terminolojide 'yatırım gelirleri' ve 'ücret ödemeleri' gibi kalemlerin 'Birincil Gelir' başlığı altında toplandığını hatırlayın.

Practice More

Faiz ödemeleri veya yabancı bir kurumda çalışan birinin aldığı maaşın nereye kaydedildiğini araştırarak birincil gelir kavramını pekiştirebilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 54Question →

Nispi (Göreceli) Satın Alma Gücü Paritesi'nin (PPP) geçerli olduğu varsayılan bir açık ekonomide; Türkiye'deki yıllık enflasyon oranı $\%40$ , ABD'deki yıllık enflasyon oranı ise $\%12$ olarak gerçekleşmiştir. Dönem başında nominal döviz kuru $1$ ABD Doları $= 20$ TL ( $E_0 = 20$ ) olduğuna göre, dönem sonunda parite koşulunun sağlanması için Türk lirasının ABD doları karşısındaki değer değişim oranı ve oluşması beklenen yeni nominal döviz kuru ( $E_1$ ) aşağıdakilerden hangisidir?

\%25

değer kaybı;

25,0

\%28

değer kaybı;

25,6

\%25

değer kazancı;

15,0

\%40

değer kaybı;

28,0

\%12

değer kaybı;

22,4

Show answer & explanation

Answer: $\%25$ değer kaybı; $25,0$

Answer

Türk lirasının

\%25

oranında değer kaybetmesi ve yeni nominal kurun

25,0

düzeyine yükselmesi gerekmektedir.

Nispi Satın Alma Gücü Paritesi teorisine göre, nominal döviz kuru iki ülke arasındaki göreli fiyat artışları oranında ayarlanır. Verilen örnekte Türkiye enflasyonu

\%40

, ABD enflasyonu ise

\%12

olduğundan, paritenin korunması için kurun

1,40 / 1,12 = 1,25

katına çıkması gerekir. Başlangıç kuru

20

olduğu için yeni kur

20 \times 1,25 = 25,0

olur. Bu artış yerli paranın

\%25

oranında değer kaybettiği anlamına gelir.

Step-by-Step Solution

Nispi Satın Alma Gücü Paritesi (PPP) için gerekli olan tam formülü belirle.

E_1 = E_0 \times \frac{1 + \pi_{TR}}{1 + \pi_{ABD}}

Nispi PPP'ye göre döviz kurundaki değişim, ülkeler arasındaki enflasyon oranlarının oranına bağlıdır.

Verilen enflasyon oranlarını ve başlangıç kurunu formülde yerine koyarak dönem sonu nominal kurunu (

E_1

) hesapla.

E_1 = 20 \times \frac{1 + 0,40}{1 + 0,12} = 20 \times \frac{1,40}{1,12} = 20 \times 1,25 = 25

Yurtiçi enflasyon paya, dış alem enflasyonu ise paydaya eklenerek kurun yeni denge noktası bulunur.

Döviz kurundaki yüzde değişimi (değer kaybı oranını) hesapla.

\text{Değişim Oranı} = \frac{E_1 - E_0}{E_0} = \frac{25 - 20}{20} = \frac{5}{20} = \%25

Kurun

20

'den

25

'e yükselmesi, yabancı paranın değer kazandığını ve yerli paranın (TL) değer kaybettiğini gösterir.

Key Concept

Nispi Satın Alma Gücü Paritesi (Göreceli PPP)

Estimated Time:2m 0s

Question 55Question →

Bir ekonomide bir yıl içerisinde gerçekleşen makroekonomik veriler şu şekildedir:

- Yurtiçi fiyatlar genel düzeyi artış oranı (enflasyon): $\%30$
- Dış alem fiyatlar genel düzeyi artış oranı: $\%10$
- Nominal döviz kuru ( $TL/\$$ ) artış oranı: $\%15$

Bu verilere göre, ilgili dönemde bu ülkenin reel döviz kuru ( $R$ ) ve uluslararası rekabet gücü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Reel döviz kuru yaklaşık

\%5

oranında azalmıştır ve ülkenin uluslararası rekabet gücü azalmıştır.

Reel döviz kuru yaklaşık

\%5

oranında artmıştır ve ülkenin uluslararası rekabet gücü artmıştır.

Reel döviz kuru yaklaşık

\%35

oranında artmıştır ve ülkenin uluslararası rekabet gücü artmıştır.

Reel döviz kuru yaklaşık

\%5

oranında azalmıştır ve ülkenin uluslararası rekabet gücü artmıştır.

Nominal döviz kurundaki artış enflasyon farkından küçük olduğu için yerli para reel olarak değer kaybetmiştir.

Show answer & explanation

Answer: Reel döviz kuru yaklaşık $\%5$ oranında azalmıştır ve ülkenin uluslararası rekabet gücü azalmıştır.

Answer

Reel döviz kuru yaklaşık %5 oranında azalmıştır ve ülkenin uluslararası rekabet gücü azalmıştır.

Reel döviz kuru değişim oranı; nominal kur artış oranı ile dış enflasyon oranının toplamından yurtiçi enflasyon oranının çıkarılmasıyla hesaplanır. Bu soruda

\%15 + \%10 - \%30 = -\%5

sonucuna ulaşılır. Reel döviz kurunun azalması (

R

'nin düşmesi), yerli paranın yabancı paralar karşısında satın alma gücünün (reel değerinin) arttığını, yani yerli malların yabancı mallara göre nispeten pahalılaştığını ifade eder. Bu durum, ülkenin uluslararası piyasalardaki rekabet gücünün azalmasına neden olur.

Step-by-Step Solution

Reel döviz kuru değişim formülünü belirle.

\% \Delta R \approx \% \Delta e + \pi^* - \pi

Reel döviz kuru (

R = \frac{e \times P^*}{P}

) bileşenlerinin logaritmik türevi alınarak yüzde değişim cinsinden ifade edilir.

Verilen değerleri formülde yerine koy.

\% \Delta R \approx 15\% + 10\% - 30\%

Nominal kur artışı (

e

)

\%15

, dış enflasyon (

\pi^*

)

\%10

ve iç enflasyon (

\pi

)

\%30

olarak verilmiştir.

Matematiksel işlemi tamamla.

\% \Delta R \approx -5\%

Artış ve azalış oranları arasındaki fark reel kurdaki yaklaşık değişimi verir.

Sonucu iktisadi olarak yorumla.

Reel kurun azalması (

R \downarrow

), yerli paranın reel değer kazandığını ve rekabet gücünün azaldığını gösterir.

Yerli malların fiyatı yabancı mallara göre daha fazla arttığı ve bu durum kur artışıyla telafi edilemediği için ihracat zorlaşır.

Key Concept

Reel Döviz Kuru Değişimi ve Uluslararası Rekabet Gücü İlişkisi

Estimated Time:2m 0s

Question 56Question →

Bir ekonominin belirli bir yıla ait ödemeler dengesi verileri şu şekildedir:

Kalem	Tutar (Milyon Dolar)
Cari İşlemler Hesabı	$-200$
Sermaye ve Finans Hesabı (Resmi Rezervler Hariç)	$+150$
Net Hata ve Noksan	$+10$

Ödemeler bilançosunun çift kayıtlı muhasebe sistemi gereği her zaman dengede (toplamının sıfır) olması gerektiği varsayıldığında, bu verilere göre Resmi Rezervler Hesabı kalemi kaç milyon dolar olmalıdır?

+40

-40

+60

-60

+50

Show answer & explanation

Answer: $+40$

Answer

Resmi Rezervler Hesabı

+40

milyon dolar olmalıdır.

Ödemeler bilançosu tanım gereği her zaman dengededir. Cari işlemler açığı (

-200

), sermaye ve finans hesabı fazlası (

+150

) ve net hata ve noksan (

+10

) toplandığında ortaya çıkan

-40

milyon dolarlık farkın kapatılması için resmi rezervler hesabına

+40

milyon dolarlık bir kayıt girilmesi gerekir. Bu durum, ülkenin rezervlerinin

40

milyon dolar azaldığını (rezerv satışı yapıldığını) gösterir.

Step-by-Step Solution

Ödemeler bilançosu temel denklik formülünü yazınız.

Cari İşlemler Hesabı + Sermaye ve Finans Hesabı (Resmi Rezervler Dahil) + Net Hata ve Noksan = 0

Çift kayıtlı muhasebe sistemi gereği bilançonun toplam dengesi her zaman sıfıra eşit olmalıdır.

Verilen değerleri formülde yerine koyunuz.

-200 + 150 + 10 + Resmi Rezervler = 0

Bilinen kalemlerin toplamı ile bilinmeyen kalemin toplamının sıfır olması gerekir.

Denklemi çözerek Resmi Rezervler Hesabı değerini bulunuz.

-40 + Resmi Rezervler = 0 \Rightarrow Resmi Rezervler = +40

Matematiksel olarak dengenin sağlanması için gereken fark

+40

birimdir.

Key Concept

Ödemeler Bilançosu Muhasebe Denkliği

Hints

Ödemeler bilançosundaki tüm ana kalemlerin toplamının sıfıra eşit olması gerektiğini hatırlayın.

Cari İşlemler + Sermaye/Finans + Net Hata ve Noksan toplamının kaç ettiğine bakın, bu toplamı sıfırlayacak değeri bulun.

Practice More

Resmi rezervler hesabındaki artı işaretinin rezerv artışı mı yoksa azalışı mı ifade ettiğini araştırın.

Estimated Time:45s

Question 57Question →

Ödemeler bilançosu, çift kayıtlı muhasebe sistemi uyarınca toplamda her zaman sıfıra eşit (muhasebe dengesi) olmak zorundadır. Ancak bu durum, ekonominin dış ödemeler açısından dengede olduğu anlamına gelmez. Bir ekonominin dış ödemeler bilançosunun 'ekonomik anlamda' açık verdiğinden söz edilebilmesi için aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi gerekir?

Otonom (kendiliğinden) işlemler toplamının negatif çıkması ve bu farkın resmi rezervler hesabı gibi denkleştirici kalemlerle giderilmesi

Devalüasyon uygulanmasına rağmen, dış ticaret dengesinin kısa dönemli esnekliklerin düşüklüğü nedeniyle hemen iyileşemeyip daha da bozulması

Cari işlemler hesabı ile net hata ve noksan kaleminin toplamının tam olarak sıfıra eşit olması

Portföy yatırımları kapsamında ülkeye giren yabancı sermaye tutarlarının ödemeler bilançosunda borç hanesine kaydedilmesi

Yurt dışı yerleşiklerin üretim faktörü gelirlerinin, yurt içi yerleşiklerin dışarıdaki gelirlerinden fazla olması nedeniyle

GSYH > GSMH

durumunun oluşması

Show answer & explanation

Answer: Otonom (kendiliğinden) işlemler toplamının negatif çıkması ve bu farkın resmi rezervler hesabı gibi denkleştirici kalemlerle giderilmesi

Answer

Ekonomik anlamda ödemeler bilançosu açığı, otonom işlemler toplamının negatif olması ve bu farkın resmi rezervler gibi denkleştirici (accommodating) işlemlerle dengelenmesidir.

Ödemeler bilançosunda ekonomik anlamda bir dengesizlikten (açık veya fazla) söz edebilmek için otonom işlemlerin (piyasa saikleriyle yapılan işlemler) toplamına bakılır. Eğer otonom girişler, otonom çıkışlardan az ise aradaki fark 'denkleştirici' veya 'tamamlayıcı' işlemler dediğimiz resmi rezervler hesabı ile kapatılır. Bu durum ekonominin dış ödemeler anlamında açık verdiğinin kanıtıdır.

Step-by-Step Solution

Muhasebe denkliği ile ekonomik dengeyi ayırt etme

Ödemeler bilançosu muhasebe gereği her zaman

0

'dır ancak bu her zaman ekonomik dengede olduğunu göstermez.

Çift kayıt sistemi her alacağın bir borç karşılığı olduğunu varsayar.

İşlemleri otonom ve denkleştirici olarak sınıflandırma

Otonom işlemler (ihracat, ithalat, doğrudan yatırımlar vb.) kendi amaçları için yapılırken; denkleştirici işlemler (resmi rezervler) açık veya fazlayı kapatmak için yapılır.

Ekonomik dengesizliğin kaynağı otonom kalemlerin birbirini eşitleyememesidir.

Ekonomik açığın tanımını yapma

Eğer otonom alacaklar < otonom borçlar ise ekonomi 'ekonomik anlamda' açık veriyordur ve Merkez Bankası rezervleri azalır.

Resmi rezervlerdeki azalma, otonom taraftaki döviz talebi fazlasının karşılandığını gösterir.

Key Concept

Otonom ve Denkleştirici İşlemler Ayrımı

Estimated Time:1m 30s

Question 58Question →

Döviz kuru rejimleri literatüründe 'sert çıpa' (hard peg) uygulamaları olarak kabul edilen Para Kurulu (Currency Board) ve Tam Dolarizasyon (Full Dollarization) sistemleri arasındaki ekonomik ve kurumsal farklara ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Para Kurulu sisteminde merkez bankası, döviz rezervlerini faiz getirisi olan varlıklarda tutarak senyoraj geliri elde etmeye devam eder.

Tam Dolarizasyon rejiminden yerli para birimine geri dönüşün (çıkış maliyeti), Para Kurulu sisteminden çıkış maliyetine göre daha düşüktür.

Para Kurulu sisteminde para otoritesi, yerli paranın değerini korumak amacıyla serbest bir para politikası ve faiz koridoru yönetimi uygular.

Tam Dolarizasyon rejiminde merkez bankası, yerli paranın yabancı para sepeti karşısındaki değerini belirli bir bant içerisinde yönetilen dalgalanmaya bırakır.

Para Kurulu sisteminde merkez bankası, bütçe açıklarını finanse etmek amacıyla yasal sınırlar dahilinde senet karşılığı para basma yetkisini kullanır.

Show answer & explanation

Answer: Para Kurulu sisteminde merkez bankası, döviz rezervlerini faiz getirisi olan varlıklarda tutarak senyoraj geliri elde etmeye devam eder.

Answer

Para Kurulu sisteminde merkez bankasının, rezervlerin faiz getirisi üzerinden senyoraj geliri elde etmeye devam etmesi doğru bir ifadedir.

Sert çıpa rejimleri içerisinde Para Kurulu sisteminde, yerli para birimi hala dolaşımdadır. Merkez bankası, piyasadaki yerli paranın karşılığı olarak tuttuğu döviz rezervlerini (genellikle ABD hazine bonosu gibi) faiz getiren varlıklarda değerlendirir. Bu durum, merkez bankasının faiz geliri yoluyla senyoraj elde etmeye devam etmesini sağlar. Tam Dolarizasyon'da ise yerli para piyasadan tamamen çekildiği için bu gelir yabancı para birimini ihraç eden ülkeye transfer edilmiş olur.

Step-by-Step Solution

Sert çıpa rejimlerinin tanımlanması

Para Kurulu'nda yerli para birimi vardır ve dövizle sabitlenmiştir; Dolarizasyon'da ise yerli para terk edilmiştir.

İki sistem arasındaki temel yapısal farkın anlaşılması gerekir.

Senyoraj (seigniorage) mekanizmasının analizi

Senyoraj geliri, paranın üretim maliyeti ile değişim değeri arasındaki farktır.

Hangi sistemde bu gelirin kimde kaldığını belirlemek için paranın kime ait olduğu önemlidir.

Karşılaştırmalı sonuç çıkarma

Para Kurulu'nda merkez bankası yabancı varlık tutarak faiz kazanırken, dolarizasyonda bu gelir parayı basan ülkeye (örneğin ABD) gider.

Senyorajın korunması, Para Kurulu'nu dolarizasyondan ayıran en temel avantajlardan biridir.

Key Concept

Sert Çıpa Rejimleri ve Senyoraj Kaybı

Practice More

Para Kurulu ve Tam Dolarizasyon sistemlerinin 'Son Başvuru Mercii' (Lender of Last Resort) fonksiyonu üzerindeki kısıtlayıcı etkilerini inceleyiniz.

Estimated Time:2m 0s

Question 59Question →

Ödemeler Dengesi El Kitabı ( $6.$ Baskı - $BPM6$ ) standartları uyarınca; bir yabancı ülke hükümetinin, Türkiye’deki bir enerji altyapı projesinin finansmanında kullanılmak şartıyla Türkiye Cumhuriyeti Devleti’ne sağladığı ve geri ödeme yükümlülüğü bulunmayan nakdi yatırım hibesi, ödemeler dengesi istatistiklerinde aşağıdaki kalemlerin hangisinde izlenmelidir?

Cari İşlemler Hesabı - İkincil Gelir

Sermaye Hesabı - Sermaye Transferleri

Finans Hesabı - Doğrudan Yatırımlar

Finans Hesabı - Diğer Yatırımlar

Cari İşlemler Hesabı - Birincil Gelir

Show answer & explanation

Answer: Sermaye Hesabı - Sermaye Transferleri

Answer

Sermaye Hesabı - Sermaye Transferleri

Sermaye Hesabı - Sermaye Transferleri seçeneği doğrudur çünkü

BPM6

standartlarına göre, bir tarafın diğer tarafa sabit bir varlığın mülkiyetini devretmesi veya karşı tarafın sabit bir varlık edinmesini sağlamak amacıyla nakit sağlaması (yatırım hibesi) sermaye transferi olarak kabul edilir ve Sermaye Hesabı altında izlenir.

Step-by-Step Solution

İşlemin niteliğini analiz etme

İşlem karşılıksızdır (hibe) ve belirli bir yatırım projesinin (sabit sermaye oluşumu) finansmanı için sağlanmıştır.

Ödemeler dengesinde karşılıksız transferlerin cari (tüketim) veya sermaye (yatırım) amaçlı olup olmaması kaydın yapılacağı hesabı belirler.

BPM6 sınıflandırma kurallarını uygulama

Yatırım amaçlı nakdi hibeler 'Sermaye Transferi' olarak tanımlanır.

Sabit varlıkların edinimi veya elden çıkarılması ile ilişkili transferler sermaye hesabı altında izlenir.

Doğru kalemi seçme

İşlem Sermaye Hesabı altında Sermaye Transferleri kalemine kaydedilir.

Cari işlemler hesabı sadece tüketim amaçlı transferleri (İkincil Gelir) kapsarken, yatırım hibeleri sermaye hesabının ana kalemlerinden biridir.

Key Concept

Yatırım Hibeleri ve Sermaye Transferleri Ayrımı

Practice More

Cari transferler ile sermaye transferleri arasındaki farkı daha iyi anlamak için Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Ödemeler Dengesi İstatistikleri raporlarını inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 60Question →

Ödemeler bilançosu analizinde; cari işlemler hesabı, sermaye hesabı ve resmi rezervler hariç finans hesabından oluşan, ekonomik bir saikle (kâr elde etme, mal/hizmet ihtiyacı vb.) kendiliğinden gerçekleştirilen işlemlere "otonom işlemler" denir. Otonom işlemler toplamının sıfırdan farklı olması durumunda (ekonomik açık veya fazla), bu dengesizliğin muhasebe kayıtları gereği kapatılmasını sağlayarak bilançonun toplamda sıfıra eşitlenmesini (muhasebe denkliği) sağlayan temel kalem aşağıdakilerden hangisidir?

Resmi Rezervler Hesabı

Hizmetler Dengesi

Doğrudan Yatırımlar

İkincil Gelir Hesabı

Portföy Yatırımları

Show answer & explanation

Answer: Resmi Rezervler Hesabı

Answer

Ödemeler bilançosunu muhasebe anlamında dengeleyen kalem Resmi Rezervler Hesabı'dır.

Doğru yanıt olan seçenek, ödemeler bilançosunun ekonomik anlamda verdiği açık veya fazlanın (otonom işlemler dengesizliğinin) muhasebe sistemi içerisinde mahsup edildiği yerdir. Resmi rezervler, merkez bankasının ödemeler bilançosundaki dengeyi sağlamak amacıyla yaptığı müdahaleleri temsil eder.

Step-by-Step Solution

Otonom ve denkleştirici işlemler arasındaki farkı belirle.

Otonom işlemler ekonomik bir amaçla (ihracat, ithalat, yatırım vb.) yapılırken, denkleştirici işlemler bu otonom işlemlerden doğan farkı kapatmak için yapılır.

Ödemeler bilançosunun muhasebe mantığı gereği toplamının her zaman sıfır olması gerekir.

Resmi rezervlerin fonksiyonunu analiz et.

Eğer otonom işlemler açık veriyorsa rezervler azalır (rezervlerden döviz çıkışı), fazla veriyorsa rezervler artar.

Resmi rezervler hesabı, bakiye denkleştirici bir kalem (accommodating item) olarak işlev görür.

Key Concept

Otonom ve Denkleştirici İşlemler Ayrımı

Estimated Time:45s

PreviousPage 3 / 5Next

Açık Ekonomi Makro İktisadı

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer