Eksik Rekabet Piyasaları Practice Questions — KPSS İktisat — Page 10

Question 181Question →

Bir oligopol piyasasında faaliyet gösteren iki rakip firmanın ( $Firma$ $A$ ve $Firma$ $B$ ) fiyatlandırma stratejilerine ( $Yüksek$ $Fiyat$ veya $Düşük$ $Fiyat$ ) bağlı olarak elde edecekleri kârlar ( $Firma$ $A$ kârı, $Firma$ $B$ kârı) aşağıdaki ödemeler matrisinde verilmiştir:

Firma B: Yüksek Fiyat	Firma B: Düşük Fiyat
Firma A: Yüksek Fiyat	(10, 10)	(2, 12)
Firma A: Düşük Fiyat	(12, 2)	(5, 5)

Bu verilere göre, oyunun Nash dengesi ve bu dengede firmaların elde edeceği kârlar aşağıdakilerden hangisidir?

Her iki firmanın da düşük fiyat uygulaması; (5, 5)

Her iki firmanın da yüksek fiyat uygulaması; (10, 10)

Firma A'nın yüksek, Firma B'nin düşük fiyat uygulaması; (2, 12)

Firma A'nın düşük, Firma B'nin yüksek fiyat uygulaması; (12, 2)

Bu oyunda herhangi bir Nash dengesi bulunmamaktadır.

Show answer & explanation

Answer: Her iki firmanın da düşük fiyat uygulaması; (5, 5)

Answer

Her iki firmanın da düşük fiyat uygulaması ve (5, 5) kâr elde etmesi Nash dengesidir.

Nash dengesi, oyuncuların rakibinin stratejisini veri alarak seçebileceği en iyi stratejiyi belirlemesiyle oluşur. Bu oyunda her iki firmanın da düşük fiyat stratejisi uygulaması durumunda, ne Firma A ne de Firma B tek başına stratejisini değiştirerek daha yüksek bir kâra ulaşamaz (5'ten 2'ye düşer). Dolayısıyla her iki tarafın düşük fiyat seçtiği ve 5'er birim kâr elde ettiği durum dengedir.

Step-by-Step Solution

1

Firma A'nın en iyi tepkilerini belirle.

B yüksek fiyat seçerse A düşük fiyatı (

12 > 10

), B düşük fiyat seçerse A yine düşük fiyatı (

5 > 2

) seçer.

Rasyonel firmalar kârlarını maksimize eden stratejiyi seçer.

2

Firma B'nin en iyi tepkilerini belirle.

A yüksek fiyat seçerse B düşük fiyatı (

12 > 10

), A düşük fiyat seçerse B yine düşük fiyatı (

5 > 2

) seçer.

Oyun simetrik olduğu için her iki firma da aynı mantıkla hareket eder.

3

En iyi tepkilerin kesiştiği noktayı bul.

Her iki firmanın da düşük fiyat stratejisini seçtiği (5, 5) noktası dengedir.

Hiçbir firma tek başına stratejisini değiştirerek kârını artıramadığı için bu bir Nash dengesidir.

Key Concept

Nash Dengesi ve Baskın Strateji

Hints

1

Firma A'nın, Firma B'nin her bir hamlesine karşılık vereceği en kârlı cevabı bulun.

2

Bir stratejinin 'baskın' olması için, rakip ne yaparsa yapsın o stratejinin her zaman daha yüksek kâr sağlaması gerekir.

Practice More

Bu oyunun Mahkumlar Açmazı (Prisoner's Dilemma) ile olan benzerliğini ve neden işbirliğinin rasyonel bireyler tarafından kendiliğinden sağlanamadığını inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 182Question →

Ters talep fonksiyonunun $P = 300 - (q_1 + q_2)$ olduğu bir düopol piyasasında; birinci firmanın marjinal maliyeti $MC_1 = 60$ , ikinci firmanın marjinal maliyeti ise $MC_2 = 90$ birimdir. Her iki firmanın da piyasada liderlik stratejisi izlediği ve rakibinin tepki fonksiyonuna göre hareket edeceğini varsaydığı Bowley (Lider-Lider) dengesi varsayıldığında, piyasa fiyatı ve firmaların kârlılık durumuna ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Piyasa fiyatı 75 birim olarak gerçekleşir ve yüksek maliyetli firma zarar eder.

Toplam üretim miktarı 150 birim olur ve her iki firma da pozitif kâr elde eder.

Piyasa fiyatı 150 birim olur ve düşük maliyetli firma tekel kârı elde eder.

Düşük maliyetli firma piyasadan çekilir çünkü denge fiyatı marjinal maliyetinin altındadır.

Piyasa istikrarlı bir dengeye ulaşır ve fiyat Cournot fiyatından daha yüksek olur.

Show answer & explanation

Answer: Piyasa fiyatı 75 birim olarak gerçekleşir ve yüksek maliyetli firma zarar eder.

Answer

Piyasa fiyatı 75 birim olur ve marjinal maliyeti bu fiyatın üzerinde kalan ikinci firma zarar eder.

Bowley modelinde her iki firma da 'lider' gibi davranarak diğer firmanın tepki fonksiyonuna göre kendi üretimini belirler. Bu asimetrik maliyetli piyasada birinci firma

q_1 = 135

birim, ikinci firma

q_2 = 90

birim üretmeye karar verir. Toplam arz 225 birime ulaştığında piyasa fiyatı 75 birime kadar düşer. Bu fiyat, maliyeti 60 olan birinci firma için hâlâ kârlıyken, maliyeti 90 olan ikinci firma için birim başına 15 birim zarar anlamına gelir.

Step-by-Step Solution

1

Firmaların Cournot tepki fonksiyonlarını belirleyin.

q_1 = 120 - 0.5q_2

ve

q_2 = 105 - 0.5q_1

Lider firma, takipçinin bu fonksiyonlara göre hareket edeceğini varsayar.

2

Her iki firmanın tek başına lider olduğu (Stackelberg lideri) üretim miktarlarını hesaplayın.

q_{1L} = 135

ve

q_{2L} = 90

Liderler, rakibin tepki fonksiyonunu kendi kâr fonksiyonlarına yerleştirip türev alarak bu miktarları bulur.

3

Bowley dengesi için toplam üretim miktarını ve fiyatı hesaplayın.

Q = 135 + 90 = 225

;

P = 300 - 225 = 75

Bowley modelinde her iki firma da pes etmeden kendi liderlik miktarını üretir.

4

Firmaların kâr durumlarını marjinal maliyetleri ile karşılaştırarak kontrol edin.

\pi_2 = (75 - 90) \times 90 = -1350

(Zarar)

Piyasa fiyatı (75), ikinci firmanın marjinal maliyetinin (90) altına düştüğü için bu firma için üretim kârlı değildir.

Key Concept

Bowley Modeli (Çifte Liderlik) ve Asimetrik Maliyetler

Hints

1

Bowley modelinde her iki firmanın da lider olduğunu ve kendi Stackelberg lider üretim miktarlarını piyasaya sürdüğünü hatırlayın.

2

Önce firmaların tepki fonksiyonlarını bulup, ardından her birinin lider miktarını (

q_{1L}

ve

q_{2L}

) hesaplayarak toplam arzı bulun.

3

q_{1L} = (a - 2MC_1 + MC_2) / 2b

ve

q_{2L} = (a - 2MC_2 + MC_1) / 2b

formüllerini kullanarak üretimleri toplayın ve fiyatın kimin maliyetinin altında kaldığına bakın.

Practice More

Aynı piyasa koşullarında Stackelberg liderinin birinci firma olduğu bir denge durumunda toplam kârın nasıl değişeceğini analiz edin.

Alternative Method

Matematiksel olarak

q_1

ve

q_2

için Stackelberg lider miktarlarını bulmak yerine, toplam üretimin Cournot'tan büyük olduğunu (

Q_B > Q_S > Q_C

) bilerek fiyatın Cournot fiyatından (150) çok daha düşük olacağını ve yüksek maliyetli firmayı zorlayacağını tahmin edebilirsiniz.

Estimated Time:3m 0s

Question 183Question →

Monopolcü rekabet piyasasında faaliyet gösteren bir firmanın uzun dönem dengesinde, karşı karşıya olduğu bireysel talep eğrisinin fiyat esnekliği mutlak değerce $5$ olarak hesaplanmıştır. Buna göre, firmanın denge fiyatı ( $P$ ) ile marjinal maliyeti ( $MC$ ) arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisidir?

P = MC

P = 0,8 \times MC

P = 1,2 \times MC

P = 1,25 \times MC

P = 5 \times MC

Show answer & explanation

Answer: $P = 1,25 \times MC$

Answer

Fiyatın marjinal maliyetin 1,25 katı olduğu (

P = 1,25 \times MC

) ifadesi doğrudur.

Monopolcü rekabet piyasasında firma, marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olduğu noktada üretim yapar. Marjinal hasılat (

MR

) ile fiyat (

P

) arasındaki ilişki

MR = P(1 - 1/\epsilon)

şeklindedir. Soruda verilen esneklik değeri (

5

) yerine koyulduğunda

MR = P(0,8)

olur. Dengede

MR = MC

olduğundan,

0,8P = MC

ve buradan

P = 1,25MC

sonucu elde edilir. Bu durum firmanın marjinal maliyetinin üzerine %25 oranında bir kâr marjı (markup) eklediğini gösterir.

Step-by-Step Solution

1

Kâr maksimizasyonu koşulunu belirle.

MR = MC

Her piyasa yapısında olduğu gibi monopolcü rekabette de firma marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olduğu noktada kârını maksimize eder.

2

Marjinal hasılat ile fiyat esnekliği arasındaki ilişkiyi formülize et.

MR = P \times (1 - \frac{1}{\epsilon})

Negatif eğimli talep eğrisine sahip firmalar için marjinal hasılat, fiyat ve esneklik cinsinden bu denklemle ifade edilir.

3

Verilen esneklik değerini (

ε = 5

) formülde yerine koy.

MC = P \times (1 - \frac{1}{5}) \Rightarrow MC = P \times (1 - 0,2) \Rightarrow MC = 0,8P

Dengede

MR = MC

olduğu için marjinal hasılat ifadesi marjinal maliyete eşitlenir.

4

Fiyatı (

P

) marjinal maliyet (

MC

) cinsinden çek.

P = \frac{MC}{0,8} = 1,25 \times MC

Matematiksel olarak

0,8

sayısına bölmek,

1,25

ile çarpmaya eşdeğerdir.

Key Concept

Lerner Endeksi ve Fiyatlandırma Gücü

Hints

1

Eksik rekabet piyasalarında kâr maksimizasyonu yapan bir firma için fiyat ile marjinal hasılat arasındaki ilişkiyi hatırlayın.

2

Marjinal hasılat formülünü (

MR = P(1 - 1/\epsilon)

) kullanarak denge anındaki

MR = MC

eşitliğini kurun.

3

Esneklik

5

ise, marjinal hasılat fiyatın

0,8

katıdır. Buradan fiyatı marjinal maliyet cinsinden çekmek için

1/0,8

işlemini yapın.

Practice More

Esneklik değeri 2 olsaydı, fiyat ile marjinal maliyet arasındaki fark nasıl değişirdi? (Esneklik azaldıkça markup artar).

Estimated Time:2m 0s

Question 184Question →

Monopolcü rekabet piyasasında faaliyet gösteren temsilci bir firmanın uzun dönem dengesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Üretim, ortalama toplam maliyet eğrisinin negatif eğimli olduğu bölgede gerçekleşir ve fiyat marjinal maliyetten büyüktür.

Firma uzun dönemde aşırı kâr elde etmeye devam eder ve piyasaya giriş engelleri sayesinde bu kârı korur.

Üretim, ortalama toplam maliyetin minimum olduğu noktada yapıldığı için firma tam kapasite ile çalışır.

Marjinal hasılat fiyata eşit olduğu için kaynak tahsisinde tam etkinlik sağlanır.

Ürünlerin tam ikame olması nedeniyle firmanın karşılaştığı talep eğrisi sonsuz esnektir.

Show answer & explanation

Answer: Üretim, ortalama toplam maliyet eğrisinin negatif eğimli olduğu bölgede gerçekleşir ve fiyat marjinal maliyetten büyüktür.

Answer

Monopolcü rekabet piyasasında uzun dönem dengesinde üretim, ortalama toplam maliyet eğrisinin negatif eğimli olduğu bölgede gerçekleşir ve fiyat marjinal maliyetten büyüktür.

Monopolcü rekabet piyasasında ürünler farklılaştırıldığı için firma negatif eğimli bir talep eğrisiyle karşılaşır. Uzun dönemde piyasaya girişler sonucunda aşırı kâr sıfırlanır (

P = AC

). Negatif eğimli bir talep doğrusunun U şeklindeki bir ortalama maliyet (

AC

) eğrisine teğet olabilmesi, ancak

AC

'nin negatif eğimli (azalan) olduğu bölgede mümkündür. Bu durum firmanın minimum maliyetli üretim düzeyine ulaşamadığını (atıl kapasite) ve fiyatın marjinal maliyetten büyük (

P > MC

) olduğunu gösterir.

Step-by-Step Solution

1

Uzun dönem denge koşullarını belirle

MR = MC

(kâr maksimizasyonu) ve

P = AC

(normal kâr/giriş-çıkış serbestliği)

Piyasaya giriş serbestliği uzun dönemde aşırı kârı yok eder.

2

Talep eğrisinin yapısını analiz et

Negatif eğimli talep eğrisi (

P = AR > MR

)

Ürün farklılaştırması firmaya sınırlı bir monopol gücü verir.

3

Teğetlik noktasını değerlendir

Negatif eğimli talep eğrisinin

AC

eğrisine teğet olduğu nokta,

AC

'nin minimum noktasının solundadır.

Matematiksel olarak negatif eğimli bir doğrunun U şeklindeki bir eğriye teğet olabilmesi için eğrinin de negatif eğimli olması gerekir.

4

Atıl kapasite ve etkinlik sonucuna ulaş

P > MC ve Atıl Kapasite (Excess Capacity) oluşur.

Tam rekabetten sapan bu özellikler ürün farklılaştırmasının bir sonucudur.

Key Concept

Atıl Kapasite Teoremi (Excess Capacity Theorem)

Practice More

Chamberlin'in grup dengesi modelinde d ve D talep eğrilerinin esneklik farklarını inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 185Question →

Monopolcü rekabet piyasasında faaliyet gösteren temsilci bir firmanın uzun dönem dengesinde ortaya çıkan 'atıl kapasite' (excess capacity) olgusunun büyüklüğü; yani firmanın denge üretim düzeyi ile uzun dönem ortalama maliyet eğrisinin ( $LAC$ ) minimum olduğu üretim düzeyi arasındaki fark, aşağıdakilerden hangisine doğrudan bağlıdır?

Ürün farklılaştırmasının derecesine bağlı olarak firmanın karşı karşıya olduğu talep eğrisinin negatif eğiminin (fiyat esnekliğinin) düzeyine

Piyasaya giriş engellerinin yüksekliği nedeniyle ortaya çıkan ölçek ekonomilerinin ve firmanın sahip olduğu pazar gücünün mutlak büyüklüğüne

Uzun dönem dengesinde marjinal maliyetin (

MC

) her zaman ortalama maliyetin (

AC

) üzerinde seyretmesine ve verimli üretim bölgesinden uzaklaşılmasına

Tüketici tercihlerinin homojenleşmesi sonucu firmanın talep eğrisinin sonsuz esnek hale gelerek tam rekabet koşullarına yaklaşmasına

Reklam ve tanıtım harcamalarının toplam maliyetleri yukarı çekerek uzun dönemde aşırı kâr elde edilmesini imkansız kılan maliyet yapısına

Show answer & explanation

Answer: Ürün farklılaştırmasının derecesine bağlı olarak firmanın karşı karşıya olduğu talep eğrisinin negatif eğiminin (fiyat esnekliğinin) düzeyine

Answer

Atıl kapasitenin büyüklüğü, ürün farklılaştırmasının derecesine bağlı olarak talep eğrisinin ne kadar dik (az esnek) olduğuna doğrudan bağlıdır.

Monopolcü rekabet piyasasında firmalar, ürün farklılaştırması sayesinde sınırlı da olsa bir monopol gücüne sahiptir ve bu durum negatif eğimli bir talep eğrisiyle karşılaşmalarına neden olur. Uzun dönemde yeni firmaların girişiyle kâr sıfırlanırken, talep eğrisi ortalama maliyet eğrisine (

LAC

) teğet hale gelir. Ancak talep eğrisi negatif eğimli olduğu için bu teğetlik noktası

LAC

'ın minimum noktasında değil, bu noktanın solundaki (azalan maliyetler bölgesindeki) bir noktada gerçekleşir. Ürünler ne kadar çok farklılaşırsa, talep eğrisi o kadar dikleşir ve teğet noktası minimum maliyet noktasından daha da uzaklaşarak 'atıl kapasite'yi büyütür.

Step-by-Step Solution

1

Uzun dönem denge koşullarını belirleme

Monopolcü rekabette uzun dönemde serbest giriş nedeniyle

P = LAC

(ekonomik kâr sıfır) ve kâr maksimizasyonu nedeniyle

MR = LMC

koşulları birlikte gerçekleşir.

Denge noktasının geometrik konumunu anlamak için kâr koşullarının bilinmesi gerekir.

2

Geometrik analizi yapma

Negatif eğimli talep eğrisi ile

U

şeklindeki

LAC

eğrisinin teğet olduğu nokta, mutlaka

LAC

eğrisinin azalan kısmında yer alır.

Doğru fiyatlama ve üretim miktarının neden tam kapasite (minimum AC) düzeyinde olmadığını anlamak için gereklidir.

3

Atıl kapasiteyi tanımlama

Atıl Kapasite = Minimum

LAC

üretim miktarı (

Q_{min}

) - Denge üretim miktarı (

Q_e

).

Soru kökündeki kavramın matematiksel karşılığı budur.

4

Esneklik ve eğim ilişkisini kurma

Ürün farklılaştırması ne kadar güçlüyse talep eğrisi o kadar dikleşir. Eğri dikleştikçe teğet noktası

LAC

üzerinde daha yukarıya (ve sola) kayar, bu da

Q_{min}

ile

Q_e

arasındaki farkın açılmasına neden olur.

Atıl kapasitenin büyüklüğünü belirleyen ana değişkenin talep esnekliği olduğu sonucuna ulaşılır.

Key Concept

Ürün farklılaştırması, firmanın talep eğrisini negatif eğimli kılarak uzun dönem dengesinin ortalama maliyetin minimum olduğu noktanın solunda oluşmasına neden olur.

Hints

1

Uzun dönem dengesinde firmanın normal kâr elde ettiğini, yani fiyatın ortalama maliyete (

P=AC

) eşit olduğunu hatırlayın.

2

Talep eğrisi negatif eğimli olduğunda,

U

şeklindeki bir maliyet eğrisine nerede teğet olabilir? Minimum noktasında mı yoksa solundaki azalan kısımda mı?

3

Talep eğrisinin eğimi (dikliği), ürünlerin birbirine ne kadar az benzediği (ikame edilebilirliğin düşüklüğü) ile ilgilidir. Eğri ne kadar dikse, teğet noktası minimum maliyet noktasından o kadar uzaklaşır.

Practice More

Monopolcü rekabet piyasasında reklam harcamalarının hem talep esnekliği hem de ortalama maliyetler üzerindeki çift yönlü etkisini inceleyen sorulara göz atabilirsiniz.

Alternative Method

Geometrik olarak düşünün: Eğer talep eğrisi tam esnek (yatay) olsaydı,

AC

eğrisine tam minimum noktasında teğet olurdu (Tam Rekabet). Talep eğrisi dikleştikçe teğet noktasının sola doğru kaydığını hayal edin.

Estimated Time:2m 0s

Question 186Question →

Bir monopolcü firmanın karşı karşıya olduğu ters talep fonksiyonu $P = 150 - Q$ ve marjinal maliyet fonksiyonu $MC = 30 + Q$ olarak verilmiştir (burada $P$ fiyatı, $Q$ ise üretim miktarını temsil etmektedir). Piyasa düzenleme otoritesi, monopol gücünden kaynaklanan etkinsizliği gidermek ve toplumsal refahı artırmak amacıyla piyasada $P = 100$ düzeyinde bir tavan fiyat uygulamasına gitmiştir.

Buna göre, tavan fiyat uygulaması sonrasında oluşan yeni denge miktarı ve bu düzenlemenin toplumsal refah üzerindeki etkisi (dara kaybındaki değişim) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yeni denge miktarı 50 birimdir ve dara kaybı 300 birim azalmıştır.

Yeni denge miktarı 50 birimdir ve dara kaybı 100 birim azalmıştır.

Yeni denge miktarı 70 birimdir ve dara kaybı tamamen ortadan kalkmıştır.

Yeni denge miktarı 60 birimdir ve dara kaybı tamamen ortadan kalkmıştır.

Yeni denge miktarı 40 birimdir ve tavan fiyat monopol fiyatının altında olduğu halde refah kaybı değişmemiştir.

Show answer & explanation

Answer: Yeni denge miktarı 50 birimdir ve dara kaybı 300 birim azalmıştır.

Answer

Yeni denge miktarı 50 birimdir ve tavan fiyat uygulaması sonucunda dara kaybı 300 birim azalmıştır.

Yeni denge miktarının 50 birim olduğu ve dara kaybının 300 birim azaldığı ifade doğrudur. Monopolcü firma başlangıçta 40 birim üreterek 400 birimlik bir dara kaybına neden olurken, 100 TL'lik tavan fiyat marjinal hasılat eğrisini bu fiyat seviyesinde yataylaştırmıştır. Firma, marjinal maliyeti (80) tavan fiyattan küçük olduğu için talep edilen miktar olan 50 birime kadar üretimi artırır. Bu durum dara kaybını 100 birime indirerek toplamda 300 birimlik bir refah artışı sağlar.

Step-by-Step Solution

1

Düzenleme öncesi monopol dengesini ve tam rekabet (etkin) üretim düzeyini belirleyiniz.

Monopol dengesi:

MR = 150 - 2Q = 30 + Q \implies Q_m = 40, P_m = 110

. Etkin denge:

P = MC \implies 150 - Q = 30 + Q \implies Q_{eff} = 60, P_{eff} = 90

.

Refah analizini yapabilmek için başlangıç dengesi ve ideal etkinlik noktası hesaplanmalıdır.

2

Düzenleme öncesindeki başlangıç dara kaybını hesaplayınız.

MC(40) = 30 + 40 = 70

. Dara kaybı alanı:

0,5 \times (P_m - MC(Q_m)) \times (Q_{eff} - Q_m) = 0,5 \times (110 - 70) \times (60 - 40) = 400

.

Monopolün yarattığı etkinsizliği miktar bazında ölçmek için bu üçgensel alan gereklidir.

3

Tavan fiyat uygulaması (

P = 100

) sonrası yeni üretim miktarını analiz ediniz.

P = 100

fiyatında talep edilen miktar

Q_d = 150 - 100 = 50

birimdir. Bu miktarda

MC = 80 < 100

olduğundan firma 50 birim üretir.

Firma, tavan fiyat seviyesinde marjinal maliyetinin fiyatın altında kaldığı tüm talebi karşılamayı tercih eder.

4

Düzenleme sonrası kalan dara kaybını ve toplam iyileşmeyi hesaplayınız.

Yeni dara kaybı (50 ile 60 arasındaki alan):

0,5 \times (150-50 - (30+50)) \times (60 - 50) = 100

. Azalma:

400 - 100 = 300

.

Başlangıç ve son durum arasındaki fark, düzenlemenin net refah etkisini verir.

Key Concept

Monopolde Fiyat Tavanı ve Refah Analizi

Hints

1

Önce marjinal hasılatın (

MR

) tavan fiyat tarafından nasıl kesintiye uğratıldığını ve yeni bir üretim motivasyonu yarattığını düşünün.

2

Dara kaybı, talep eğrisi ile marjinal maliyet eğrisi arasında kalan alanın tam rekabet miktarına kadar olan kısmıdır; bu alanı hem monopol hem düzenleme durumu için hesaplayın.

Estimated Time:4m 0s

Question 187Question →

Üçüncü derece fiyat farklılaştırması uygulayan bir monopolcü firma, talebin fiyat esnekliğinin mutlak değerce $|e_1|$ ve $|e_2|$ olduğu iki farklı piyasada kârını maksimize etmektedir. Piyasalar arasında arbitrajın mümkün olmadığı ve firmanın her iki piyasada da pozitif miktarda satış yaptığı varsayıldığında, kâr maksimizasyonu durumunda birinci piyasadaki fiyatın ( $P_1$ ) ikinci piyasadaki fiyata ( $P_2$ ) oranı ( $P_1/P_2$ ) aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

\frac{|e_1|(|e_2| - 1)}{|e_2|(|e_1| - 1)}

\frac{|e_2|(|e_1| - 1)}{|e_1|(|e_2| - 1)}

\frac{|e_1| - 1}{|e_2| - 1}

\frac{|e_1| \cdot |e_2|}{|e_1| - |e_2|}

\frac{|e_1| + |e_2|}{|e_1| \cdot |e_2|}

Show answer & explanation

Answer: $\frac{|e_1|(|e_2| - 1)}{|e_2|(|e_1| - 1)}$

Answer

Birinci piyasadaki fiyatın ikinci piyasadaki fiyata oranı

\frac{|e_1|(|e_2| - 1)}{|e_2|(|e_1| - 1)}

şeklinde ifade edilir.

Doğru yanıt olan ifade, kâr maksimizasyonu koşulu olan marjinal hasılatların eşitliği (

MR_1 = MR_2

) prensibinden türetilmiştir.

P(1 - 1/|e|) = MR

formülü her iki piyasa için yazılıp oranlandığında, payda eşitleme işlemleri sonucunda birinci piyasadaki esnekliğin pay kısmında, ikinci piyasadaki esnekliğin ise payda kısmında çarpan olarak yer aldığı bu yapıya ulaşılır.

Step-by-Step Solution

1

Marjinal hasılatın fiyat ve esneklik cinsinden genel denklemini yazın.

MR = P \times (1 - \frac{1}{|e|})

Monopolcü firma için fiyat ile marjinal hasılat arasındaki ilişki talebin fiyat esnekliği tarafından belirlenir.

2

Üçüncü derece fiyat farklılaştırmasında kâr maksimizasyonu için gerekli denge koşulunu her iki piyasa için uygulayın.

MR_1 = MR_2 = MC

Kâr maksimizasyonu için her bir piyasadan elde edilen marjinal hasılatın birbirine ve ortak marjinal maliyete eşit olması gerekir.

3

MR_1 = MR_2

eşitliğini fiyatlar ve esneklikler cinsinden düzenleyin.

P_1(1 - \frac{1}{|e_1|}) = P_2(1 - \frac{1}{|e_2|})

Her iki piyasanın marjinal hasılat denklemlerini birbirine eşitleyerek fiyat oranı için zemin hazırlıyoruz.

4

Eşitliğin her iki tarafındaki parantez içi ifadeleri payda eşitleyerek düzenleyin ve fiyat oranını (

P_1/P_2

) yalnız bırakın.

P_1(\frac{|e_1| - 1}{|e_1|}) = P_2(\frac{|e_2| - 1}{|e_2|})

buradan

\frac{P_1}{P_2} = \frac{\frac{|e_2| - 1}{|e_2|}}{\frac{|e_1| - 1}{|e_1|}} = \frac{|e_1|(|e_2| - 1)}{|e_2|(|e_1| - 1)}

İstenen cebirsel oranı elde etmek için gerekli matematiksel sadeleştirmeleri yapıyoruz.

Key Concept

Monopolde üçüncü derece fiyat farklılaştırması altında kâr maksimizasyonu koşulu (

MR_1 = MR_2 = MC

) ve fiyatın talebin fiyat esnekliği ile ters yönlü ilişkisi.

Practice More

Fiyat farklılaştırmasının olmadığı (tek fiyat uygulanan) durum ile karşılaştırıldığında, tüketici artığı ve toplam refah değişimlerini analiz ediniz.

Alternative Method

Alternatif olarak, sayısal değerler vererek (örneğin

|e_1|=2

ve

|e_2|=3

) formülün sağlaması yapılabilir. Bu durumda

|e_1|

daha düşük olduğu için

P_1

daha yüksek çıkmalıdır. Doğru seçenekte bu ilişki korunurken diğerlerinde esneklik ve fiyat arasındaki ters yönlü ilişki bozulabilir.

Estimated Time:2m 30s

Question 188Question →

Edward Chamberlin'in Monopolcü Rekabet (Büyük Grup) Modeli'nde, bireysel bir firmanın rakiplerinin fiyat değişimine tepki vermeyeceği varsayımıyla hareket ettiği 'beklenen talep eğrisi' ( $d$ ) ile tüm firmaların benzer kararlar alması sonucu oluşan 'gerçekleşen (paylaşılan) talep eğrisi' ( $D$ ) arasındaki ilişki analize dahil edilmektedir.

Buna göre, piyasa dengesine ulaşma sürecinde firmaların davranışları ve talep eğrilerinin özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bireysel firma,

d

eğrisinin

D

eğrisine göre fiyat değişimlerine karşı daha duyarlı (esnek) olması nedeniyle fiyat indirimi yoluyla pazar payını artırabileceğini varsayar.

Uzun dönem dengesinde,

d

eğrisi ortalama maliyet (

AC

) eğrisine minimum noktasında teğet olur ve atıl kapasite oluşmaz.

Ürün farklılaştırmasının ortadan kalktığı durumda

D

eğrisi yatay hale gelirken

d

eğrisi negatif eğimli kalmaya devam eder.

Firmalar arası gizli veya açık bir anlaşma olması durumunda

d

eğrisi geçersiz kalır ve denge doğrudan

D

eğrisinin marjinal maliyeti kestiği noktada oluşur.

D

eğrisi üzerindeki her noktada firmanın marjinal hasılatı (

MR

), marjinal maliyetine (

MC

) eşittir.

Show answer & explanation

Answer: Bireysel firma, $d$ eğrisinin $D$ eğrisine göre fiyat değişimlerine karşı daha duyarlı (esnek) olması nedeniyle fiyat indirimi yoluyla pazar payını artırabileceğini varsayar.

Answer

Bireysel firmanın, beklenen talep eğrisinin (

d

) paylaşılan talep eğrisinden (

D

) daha esnek olması nedeniyle fiyat rekabetine girerek pazar payını artırmayı umması doğrudur.

Doğru cevap olan ifade, Chamberlin modelindeki fiyat rekabetinin temel mantığını açıklar. Bireysel firma, rakiplerinin kendi fiyat hareketlerine kayıtsız kalacağını varsaydığı için karşılaştığı talep eğrisini (

d

) daha esnek algılar. Bu durum firmanın fiyat düşürerek daha fazla müşteri çekebileceği yanılgısına ve fiyat rekabetinin tetiklenmesine neden olur.

Step-by-Step Solution

1

Talep eğrilerinin tanımını yapın.

d

eğrisi firmanın öznel beklentisini,

D

eğrisi ise piyasadaki gerçek pazar payını temsil eder.

Modelin temel farkı, firmanın rakiplerinin tepkisini yanlış tahmin etmesine (tepki vermeyeceklerini sanmasına) dayanır.

2

Esneklik farkını analiz edin.

d

eğrisi,

D

eğrisinden daha yatıktır (fiyat esnekliği daha yüksektir).

Çünkü firma tek başına fiyat düşürdüğünde rakiplerinin fiyat düşürmeyeceğini, dolayısıyla müşterileri kendisine çekebileceğini varsayar.

3

Fiyat rekabeti sürecini değerlendirin.

Firma fiyatı düşürdüğünde satışlarının

d

üzerinden artacağını sanır, ancak herkes aynı şeyi yapınca satışlar

D

üzerinden (daha az) artar.

Bu süreç, aşırı kârlar ortadan kalkana ve

d

eğrisi

AC

eğrisine teğet olana kadar devam eder.

Key Concept

Chamberlin'in d ve D Talep Eğrisi Etkileşimi

Hints

1

Chamberlin modelinde firmalar rakiplerinin tepkilerini hesaba katmadıklarında hangi talep eğrisi üzerinde olduklarını sanırlar?

2

Eğrilerin eğimlerini karşılaştırın; daha yatık olan eğri fiyat değişimine daha çok tepki verildiğini (yüksek esneklik) göstermez mi?

3

Firma fiyat indirdiğinde rakipleri sessiz kalırsa satışlar çok artar (

d

eğrisi), ancak rakipler de fiyat indirirse artış daha az olur (

D

eğrisi). Firma bu farkı başlangıçta göremez.

Practice More

Sweezy modelindeki dirsekli talep eğrisinin esneklik farklarını Chamberlin'in d ve D eğrileriyle karşılaştıran bir soru çözmek konuyu pekiştirecektir.

Alternative Method

Grafiksel yaklaşımla; d eğrisi 'hayali/beklenen', D eğrisi 'gerçekleşen' olarak kodlanabilir. Firmanın fiyat rekabetine girme motivasyonu her zaman 'hayali' kazanç beklentisidir.

Estimated Time:2m 0s

Question 189Question →

Sonsuz kez tekrarlanan bir oligopol oyununda, iki rakip firma ( $Firma$ $1$ ve $Firma$ $2$ ) arasındaki ödemeler yapısı aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Firma 2: Anlaşma	Firma 2: Hile
Firma 1: Anlaşma	( $100$ , $100$ )	( $20$ , $160$ )
Firma 1: Hile	( $160$ , $20$ )	( $40$ , $40$ )

Firmaların her ikisinin de rakibinin geçmişteki bir hilesine karşılık sonsuza kadar rekabet etme (tek dönemlik Nash dengesi kârına dönme) tehdidini içeren "Acımasız Tetik" ( $Grim$ $Trigger$ ) stratejisini benimsediği varsayıldığında, bu piyasada kartel anlaşmasının sürdürülebilir olması için piyasa faiz oranı ( $r$ ) en fazla yüzde kaç olmalıdır?

%50

%75

%100

%125

%150

Show answer & explanation

Answer: %100

Answer

Kartel anlaşmasının sürdürülebilir olması için piyasa faiz oranı en fazla %100 olmalıdır.

Kartel anlaşmasının sürdürülebilirliği için gereken temel şart, anlaşmanın devam etmesinden elde edilecek faydanın, hile yapıp ardından sonsuza kadar cezalandırılmaktan (Nash dengesine dönmekten) elde edilecek faydadan yüksek olmasıdır. Verilen değerlere göre kritik iskonto faktörü

0,5

olarak hesaplanır.

\delta = 1/(1+r)

denkleminde

\delta \geq 0,5

şartı sağlandığında

r \leq 1

sonucu elde edilir, bu da

\%100

faiz oranına tekabül eder.

Step-by-Step Solution

1

Acımasız Tetik stratejisi için kritik iskonto faktörünü (

\delta

) belirleyin.

\delta \geq \frac{\pi_{Hile} - \pi_{Anlaşma}}{\pi_{Hile} - \pi_{Nash}} = \frac{160 - 100}{160 - 40} = \frac{60}{120} = 0,5

Anlaşmanın sürdürülebilmesi için gelecekteki kayıpların bugünkü değerinin, hileden elde edilen anlık kazançtan büyük veya eşit olması gerekir.

2

İskonto faktörü ile faiz oranı arasındaki ilişkiyi kurun.

\delta = \frac{1}{1+r}

İktisadi analizlerde gelecekteki değerlerin bugüne indirgenmesinde kullanılan iskonto faktörü, piyasa faiz oranının bir fonksiyonudur.

3

Elde edilen eşitsizlikte faiz oranını (

r

) yalnız bırakın.

\frac{1}{1+r} \geq 0,5 \Rightarrow 1 \geq 0,5(1+r) \Rightarrow 1 \geq 0,5 + 0,5r \Rightarrow 0,5 \geq 0,5r \Rightarrow r \leq 1

İskonto faktörünün alt sınırı, faiz oranının üst sınırını belirler.

4

Sonucu yüzde cinsinden ifade edin.

r \leq 1

ise

\%100

Soru sonucu yüzde olarak talep etmektedir.

Key Concept

Tekrarlanan Oyunlar ve Acımasız Tetik (Grim Trigger) Stratejisi

Hints

1

Anlaşmanın sürdürülebilirliği için gerekli olan kritik iskonto faktörü (

\delta

) formülünü hatırlayın.

2

Kritik iskonto faktörü formülü şöyledir:

\delta \geq (Hile\ K\hat{a}rı - Anla\text{ş}ma\ K\hat{a}rı) / (Hile\ K\hat{a}rı - Nash\ K\hat{a}rı)

.

3

Hesapladığınız

\delta

değerini

1/(1+r)

ifadesine eşitleyerek

r

(faiz oranı) için çözün. Unutmayın, faiz arttıkça gelecek değerlerin bugünkü karşılığı azalır.

Practice More

İskonto faktörünün 1'e çok yakın olması (çok düşük faiz oranları), hile yapmanın maliyetini gelecekteki kayıplar nedeniyle nasıl artırır?

Alternative Method

Sonsuz geometrik seriler yardımıyla her iki durumun toplam kâr akışını karşılaştırabilirsiniz:

100 + 100\delta + 100\delta^2 + ... \geq 160 + 40\delta + 40\delta^2 + ...

. Bu ifade

100 / (1-\delta) \geq 160 + 40\delta / (1-\delta)

haline dönüşür.

Estimated Time:3m 0s

Question 190Question →

Oligopol piyasasında homojen bir mal üreten iki firmanın aralarında zımni bir anlaşma yaparak "Düşük Maliyetli Firma Liderliği" (Low-Cost Firm Leadership) modelini benimsedikleri varsayıldığında, denge fiyatının belirlenme süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Düşük maliyetli firma kendi kârını maksimize eden fiyatı belirler, yüksek maliyetli firma ise bu fiyatı takip eder.

Yüksek maliyetli firma kendi kârını maksimize eden fiyatı belirler, düşük maliyetli firma ise pazar payını korumak adına bu fiyatı kabul eder.

Fiyat, her iki firmanın marjinal maliyetlerinin piyasa marjinal hasılatına eşitlendiği toplam kâr maksimizasyonu noktasında ortaklaşa belirlenir.

Piyasada oluşan belirsizliği gidermek amacıyla geçmişteki fiyat hareketlerini en iyi analiz eden firma lider seçilerek fiyatı belirler.

Firmalar fiyat rekabetine girerek denge fiyatını her iki firmanın ortalama maliyetine (

AC

) eşit olacak seviyeye çekerler.

Show answer & explanation

Answer: Düşük maliyetli firma kendi kârını maksimize eden fiyatı belirler, yüksek maliyetli firma ise bu fiyatı takip eder.

Answer

Düşük maliyetli firmanın kendi kârını maksimize ettiği fiyatı belirlemesi ve yüksek maliyetli firmanın bu fiyatı takip etmesi

Düşük maliyetli firma liderliği modelinde, firmalardan biri diğerine göre daha düşük maliyet yapısına sahiptir. Bu avantajı kullanarak kendi kârını maksimize eden (

MC=MR

) fiyatı belirler. Yüksek maliyetli firma ise bu fiyatın üzerinde bir fiyat belirleyemez; çünkü homojen mal piyasasında tüketicilerin tamamı daha ucuz olan lidere yönelecektir. Dolayısıyla takipçi firma, liderin fiyatını veri alarak piyasada kalmaya çalışır.

Step-by-Step Solution

1

Modelin temel varsayımını analiz etmek.

Düşük maliyetli firmanın piyasada fiyatı belirleyen lider konumunda olduğu saptanır.

Maliyet yapısı daha düşük olan firma, daha düşük bir fiyatta kâr elde edebilirken yüksek maliyetli firma bu fiyata uyum sağlamak zorundadır.

2

Lider firmanın kâr maksimizasyonu koşulunu uygulamak.

Lider firma kendi marjinal maliyetini (

MC_L

) marjinal hasılatına (

MR

) eşitleyerek (

MC_L = MR

) üretim miktarını ve ardından talep eğrisi üzerinden fiyatı (

P_L

) belirler.

Düşük maliyetli firma, piyasada tekel gibi davranarak kendi kârını maksimize eder.

3

Takipçi firmanın davranışını belirlemek.

Yüksek maliyetli firma, liderin belirlediği fiyatı (

P_L

) kabullenir ve bu fiyattan üretim yapar.

Eğer yüksek maliyetli firma daha yüksek bir fiyat belirlemeye çalışırsa tüm pazar payını düşük maliyetli firmaya kaptırır.

Key Concept

Düşük Maliyetli Firma Liderliği

Hints

1

Fiyat liderliği modellerinde, liderin kim olduğu modelin adında gizlidir.

2

Lider firma, piyasada fiyatı kendi kârını maksimize edecek şekilde belirleme gücüne sahip olan firmadır.

Practice More

Hakim firma (Dominant Firm) liderliği modelinde liderin fiyatı nasıl belirlediğini ve takipçi firmaların (rekabetçi çevre) davranışını inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 191Question →

Monopolcü rekabet piyasası analizinde, Edward Chamberlin tarafından geliştirilen "grup dengesi" modeline göre; firmanın, rakiplerinin kendi fiyat değişimlerine tepki vermeyeceği varsayımı altında karşılaştığı bireysel talep eğrisi ( $d$ ) ile piyasadaki tüm firmaların eş anlı olarak fiyatlarını değiştirmeleri durumunda ortaya çıkan piyasa payı talep eğrisi ( $D$ ) arasındaki ilişkiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

d

talep eğrisi,

D

talep eğrisine göre fiyat değişimlerine karşı daha esnektir.

D

talep eğrisi,

d

talep eğrisine göre daha esnektir.

Fiyatlardaki bir düşüş durumunda

D

eğrisi boyunca talep edilen miktardaki artış,

d

eğrisindekinden daha büyüktür.

d

ve

D

eğrileri her zaman birbirine paraleldir ve aynı eğime sahiptir.

d

talep eğrisi piyasa talep eğrisini,

D

eğrisi ise firmanın sübjektif beklentilerini yansıtır.

Show answer & explanation

Answer: $d$ talep eğrisi, $D$ talep eğrisine göre fiyat değişimlerine karşı daha esnektir.

Answer

Bireysel talep eğrisinin (

d

), piyasa payı talep eğrisine (

D

) göre daha esnek olması

Chamberlin'in monopolcü rekabet modelinde bireysel talep eğrisi (

d

), rakiplerin fiyatlarını değiştirmeyeceği varsayımına dayandığı için daha esnektir. Bu durumda fiyatını düşüren bir firma, hem piyasanın toplam talebindeki artıştan pay alır hem de fiyatı sabit kalan rakiplerinden müşteri çeker. Piyasa payı talep eğrisi (

D

) ise tüm firmaların aynı anda fiyat değiştirdiği durumu yansıttığı için rakiplerden müşteri çekme imkanı yoktur; bu nedenle miktar tepkisi daha azdır ve eğri daha diktir (daha az esnektir).

Step-by-Step Solution

1

Eğrilerin tanımlarının yapılması

d

eğrisi subjektif/varsayımsal,

D

eğrisi ise objektif/gerçek piyasa payı eğrisidir.

Esneklik farkını anlamak için varsayımların netleştirilmesi gerekir.

2

Rakiplerin tepkisinin analiz edilmesi

d

eğrisinde rakiplerin fiyat değiştirmeyeceği,

D

eğrisinde ise tüm firmaların fiyat değiştireceği varsayılır.

Firma fiyat düşürdüğünde rakipler sabit kalırsa, firma hem yeni müşteriler kazanır hem de rakiplerinden müşteri çeker.

3

Esnekliklerin karşılaştırılması

d

üzerindeki miktar değişimi, rakiplerden müşteri çalma etkisi nedeniyle

D

'ye göre daha büyüktür.

Daha büyük miktar tepkisi, daha yüksek fiyat esnekliği anlamına gelir.

Key Concept

Chamberlin d ve D Talep Eğrileri

Hints

1

Fiyat düşüren bir firmanın rakiplerinden müşteri çekip çekemeyeceğini düşünün.

2

Rakipler fiyatlarını sabit tutarsa (subjektif d eğrisi), firma fiyat düşürdüğünde satışlarını çok daha fazla artırabilir.

3

Daha fazla miktar tepkisi, geometrik olarak daha yatık ve iktisadi olarak daha esnek bir talep eğrisi demektir.

Practice More

Monopolcü rekabet piyasasında uzun dönem dengesinde bu iki eğrinin konumu ve kâr maksimizasyonu noktasını inceleyin.

Estimated Time:1m 15s

Question 192Question →

Üçüncü derece fiyat farklılaştırması uygulayan bir monopolcü firmanın, farklı talep esnekliklerine sahip iki ayrı alt piyasada kâr maksimizasyonunu sağladığı denge durumuna ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Her iki piyasadan elde edilen marjinal hasılatlar birbirine ve firmanın marjinal maliyetine eşittir (

MR_1 = MR_2 = MC

).

Talebin fiyat esnekliğinin mutlak değerce daha yüksek olduğu piyasada, tüketiciler fiyata daha duyarlı olduğu için daha yüksek fiyat uygulanır.

Birinci derece fiyat farklılaştırmasında olduğu gibi tüketici artığının tamamı üreticiye geçer ve toplumsal refah kaybı (daras kaybı) sıfıra iner.

Piyasalar arasındaki fiyat farklılığı, sadece firmanın bu piyasalardaki üretim ve dağıtım maliyetlerinin farklı olmasından kaynaklanır.

Firma, her iki piyasada satılan ürün miktarını birbirine eşitleyerek toplam hasılatını maksimize etmeyi hedefler.

Show answer & explanation

Answer: Her iki piyasadan elde edilen marjinal hasılatlar birbirine ve firmanın marjinal maliyetine eşittir ( $MR_1 = MR_2 = MC$ ).

Answer

Üçüncü derece fiyat farklılaştırmasında denge koşulu, her piyasadaki marjinal hasılatın firmanın ortak marjinal maliyetine eşit olmasıdır (

MR_1 = MR_2 = MC

).

Üçüncü derece fiyat farklılaştırması yapan bir monopolcü için kâr maksimizasyonu, her piyasadan elde edilen marjinal hasılatın firmanın ortak marjinal maliyetine eşitlendiği noktada (

MR_1 = MR_2 = MC

) gerçekleşir. Bu durumda firma, talebin fiyat esnekliğinin düşük olduğu piyasada daha yüksek, esnekliğin yüksek olduğu piyasada ise daha düşük fiyat belirler.

Step-by-Step Solution

1

Denge Koşulunu Belirleme

MR_1 = MR_2 = MC

Monopolcü firma, toplam kârını maksimize etmek için son birim maldan elde edeceği ek geliri (MR), o malın ek maliyetine (MC) eşitlemelidir. İki farklı piyasa varsa, her birinden gelen MR, ortak MC'ye eşit olmalıdır.

2

Fiyat ve Esneklik İlişkisini Analiz Etme

P_1(1 - 1/|e_1|) = P_2(1 - 1/|e_2|) = MC

Amoroso-Robinson denklemine göre, fiyat ile esneklik arasında ters bir ilişki vardır.

|e_1| > |e_2|

ise

P_1 < P_2

olur.

3

Farklılaştırma Derecelerini Ayırt Etme

3. derece farkı

1. derecede her tüketiciye farklı fiyat (kişiye özel), 2. derecede miktara göre fiyat (blok fiyatlandırma), 3. derecede ise gruplara göre (piyasa ayrımı) farklı fiyat uygulanır.

Key Concept

Üçüncü Derece Fiyat Farklılaştırması Denge Koşulu

Question 193Question →

Bir duopol piyasasında faaliyet gösteren iki firmanın karşı karşıya olduğu ters talep fonksiyonu $P = 100 - (q_1 + q_2)$ şeklindedir. Firmaların marjinal maliyetleri birbirinden farklı olup birinci firma için $MC_1 = 10$ ve ikinci firma için $MC_2 = 40$ birimdir. Cournot modeline göre kâr maksimizasyonu yapan bu iki firmanın ulaştığı dengede, birinci firmanın üretim miktarı ( $q_1$ ) kaç birimdir?

40

10

30

45

25

Show answer & explanation

Answer: 40

Answer

Birinci firmanın üretim miktarı 40 birimdir.

Doğru cevap olan 40 birim, asimetrik maliyetlerin geçerli olduğu Cournot modelinde her iki firmanın marjinal hasılatını kendi marjinal maliyetine eşitleyen denge üretim miktarıdır. Birinci firmanın maliyet avantajı (10'a karşı 40) nedeniyle piyasada ikinci firmadan daha fazla üretim yapması beklenir.

Step-by-Step Solution

1

Birinci firmanın tepki fonksiyonunun türetilmesi.

q_1 = 45 - 0.5q_2

Birinci firma için

MR_1 = MC_1

eşitliği sağlanmalıdır.

TR_1 = (100 - q_1 - q_2)q_1

olduğundan

MR_1 = 100 - 2q_1 - q_2

olur.

100 - 2q_1 - q_2 = 10

denkleminden birinci firmanın tepki fonksiyonuna ulaşılır.

2

İkinci firmanın tepki fonksiyonunun türetilmesi.

q_2 = 30 - 0.5q_1

İkinci firma için

MR_2 = MC_2

eşitliği sağlanmalıdır.

TR_2 = (100 - q_1 - q_2)q_2

olduğundan

MR_2 = 100 - 2q_2 - q_1

olur.

100 - 2q_2 - q_1 = 40

denkleminden ikinci firmanın tepki fonksiyonuna ulaşılır.

3

Tepki fonksiyonlarının ortak çözülmesi.

q_1 = 40

q_1 = 45 - 0.5(30 - 0.5q_1)

denkleminde

q_1 = 45 - 15 + 0.25q_1

olur. Buradan

0.75q_1 = 30

ve sonuç olarak

q_1 = 40

bulunur.

Key Concept

Cournot modelinde firmalar rakiplerinin üretim miktarlarını veri kabul ederek kendi kârlarını maksimize ederler; denge, tepki fonksiyonlarının kesiştiği noktada oluşur.

Practice More

Eğer bu piyasada bir firma Stackelberg lideri olsaydı, üretim miktarının nasıl değişeceğini analiz etmek konuyu pekiştirecektir.

Alternative Method

Kısa yol olarak

q_1 = \frac{a - 2c_1 + c_2}{3b}

formülü kullanılabilir. Burada

a=100

,

b=1

,

c_1=10

ve

c_2=40

değerleri yerine konulduğunda:

q_1 = \frac{100 - 20 + 40}{3} = \frac{120}{3} = 40

sonucuna hızlıca ulaşılır.

Estimated Time:1m 30s

Question 194Question →

Sweezy (Dirsekli Talep) Modeli çerçevesinde, piyasadaki bir firmanın marjinal maliyetlerinde ( $MC$ ) meydana gelen belirli bir aralıktaki artışın, firmanın denge fiyatı ve üretim miktarı üzerinde herhangi bir değişikliğe yol açmamasının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

Marjinal hasılat (

MR

) eğrisi üzerinde, talep eğrisinin dirsek yaptığı üretim düzeyinde bir kesintinin (süreksizliğin) bulunması

Talep eğrisinin dirsek noktasının altında kalan kısmının, üzerinde kalan kısmına göre daha yüksek bir fiyat esnekliğine sahip olması

Rakip firmaların, söz konusu firmanın yapacağı fiyat artışlarını aynı oranda takip edeceği varsayımı

Firmanın üretim düzeyini her zaman marjinal maliyetin ortalama maliyete (

AC

) eşit olduğu noktada belirlemesi

Piyasada ürün farklılaştırmasının olmaması nedeniyle firmanın sonsuz esnek bir talep eğrisiyle karşı karşıya olması

Show answer & explanation

Answer: Marjinal hasılat ( $MR$ ) eğrisi üzerinde, talep eğrisinin dirsek yaptığı üretim düzeyinde bir kesintinin (süreksizliğin) bulunması

Answer

Marjinal hasılat eğrisi üzerinde, talep eğrisinin dirsek yaptığı üretim düzeyinde dikey bir süreksizliğin bulunması, marjinal maliyet değişimlerinin fiyata yansımamasını açıklar.

Doğru yanıt, marjinal hasılat eğrisindeki dikey süreksizliği vurgulayan ifadedir. Sweezy modelinde, talep eğrisinin dirsek yaptığı noktada marjinal hasılat (

MR

) eğrisi dikey bir kesintiye uğrar. Bu süreksizlik aralığında marjinal maliyet (

MC

) eğrisi yukarı veya aşağı kaysa bile, marjinal hasılat ile marjinal maliyetin kesiştiği üretim düzeyi (

Q^*

) değişmez. Dolayısıyla denge fiyatı da sabit kalır.

Step-by-Step Solution

1

Talep eğrisinin yapısını analiz etme

Rakiplerin asimetrik tepkisi nedeniyle talep eğrisi mevcut fiyat düzeyinde dirsek yapar (

P > P^*

için esnek,

P < P^*

için inelastik).

Rakipler fiyat artışlarını takip etmezken fiyat düşüşlerini takip ettikleri için talep eğrisinin eğimi dirsek noktasında değişir.

2

Marjinal hasılat (

MR

) eğrisini türetme

Talep eğrisindeki eğim değişikliği (dirsek),

MR

eğrisinde bu üretim düzeyine (

Q^*

) karşılık gelen dikey bir boşluk (süreksizlik) oluşturur.

Her bir talep segmentinin kendi

MR

doğrusu vardır ve dirsek noktasında bu doğrular arasında dikey bir mesafe oluşur.

3

Kâr maksimizasyonu ve maliyet değişimlerini değerlendirme

MR = MC

dengesi kurulduğunda,

MC

eğrisi

MR

üzerindeki dikey boşluk içinde kaldığı sürece

Q^*

ve dolayısıyla

P^*

değişmez.

Marjinal maliyet artsa veya azalsa bile,

MR

boşluğu içinde kaldığı müddetçe firmanın en kârlı üretim miktarı ve fiyatı sabit kalır (Fiyat Katılığı).

Key Concept

Sweezy modelinde fiyat katılığı (price rigidity) ve marjinal hasılat süreksizliği.

Estimated Time:50s

Question 195Question →

Bir monopolcü firmanın piyasa gücünden kaynaklanan refah kayıplarını gidermek amacıyla, düzenleyici otorite tarafından tam rekabetçi denge fiyatına ( $P = MC$ ) karşılık gelen bir tavan fiyat uygulaması başlatılmıştır. Bu düzenleme sonucunda firmanın karşı karşıya kaldığı marjinal hasılat ( $MR$ ) eğrisi ve piyasadaki toplam refah düzeyi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Marjinal hasılat eğrisi tavan fiyat seviyesinde yatay bir hal alır ve monopolden kaynaklanan dara kaybı tamamen ortadan kalkar.

Marjinal hasılat eğrisi talep eğrisinden daha dik bir hal alır ve üretim miktarı azaldığı için dara kaybı artar.

Firma ortalama maliyet fiyatlamasına zorlandığı için sadece normal kâr elde eder ancak dara kaybı tamamen ortadan kalkmaz.

Tavan fiyat uygulaması talep eğrisini sağa kaydırarak tüketicilerin ödeme istekliliğini ve toplam refahı artırır.

Üretici rantı artarken tüketici rantı azalır ve toplumun toplam refah seviyesinde bir değişim meydana gelmez.

Show answer & explanation

Answer: Marjinal hasılat eğrisi tavan fiyat seviyesinde yatay bir hal alır ve monopolden kaynaklanan dara kaybı tamamen ortadan kalkar.

Answer

Marjinal hasılat eğrisinin tavan fiyat düzeyinde yatay hale gelmesi ve dara kaybının tamamen ortadan kalkması doğru ifadedir.

Düzenleyici otorite fiyatı

P = MC

düzeyinde sabitlediğinde, monopolcü firmanın marjinal hasılatı tavan fiyat seviyesinde sabit kalır (MR eğrisi yataylaşır). Firma, bu sabit fiyat altında kârını maksimize etmek için marjinal maliyetin fiyata eşit olduğu noktaya kadar üretimini artırır. Bu durum, monopolün neden olduğu eksik üretim sorununu çözer ve toplumsal refahı maksimize ederek dara kaybını ortadan kaldırır.

Step-by-Step Solution

1

Düzenleme öncesi monopol dengesinin analiz edilmesi

Monopolcü firma

MR = MC

noktasında üretim yapar ve fiyatı talep eğrisi üzerinden

P > MC

olarak belirler; bu durum toplumsal refah kaybına (dara kaybı) yol açar.

Monopolün piyasa gücü nedeniyle üretimi kısıtlayıp fiyatı yükseltmesi etkin olmayan bir sonuç doğurur.

2

Tavan fiyatın marjinal hasılat üzerindeki etkisinin belirlenmesi

Belirlenen tavan fiyat (

P_{max} = P_{tam rekabet}

), bu fiyat düzeyine kadar firmanın ek satışlarından elde edeceği marjinal hasılatı fiyata eşitler (

MR = P_{max}

).

Fiyat sabitlendiğinde, firma daha fazla satmak için fiyat düşürmek zorunda kalmadığından marjinal hasılat artık azalan bir eğri değil, yatay bir doğru olur.

3

Yeni denge ve refah etkisinin değerlendirilmesi

Yeni denge

P = MC

noktasında oluşur. Bu noktada marjinal sosyal fayda marjinal sosyal maliyete eşitlendiği için dara kaybı sıfıra iner.

Tam rekabetçi çıktı düzeyine ulaşıldığı için kaynak tahsisinde etkinlik sağlanmış olur.

Key Concept

Monopolün Marjinal Maliyet Fiyatlaması (

P=MC

) ile Düzenlenmesi

Practice More

Doğal tekel durumunda

P = MC

fiyatlamasının neden sürdürülebilir olmadığını ve

P = AC

düzenlemesinin farkını inceleyiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 196Question →

Bir endüstride faaliyet gösteren beş firmanın pazar payları aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

Firma	Pazar Payı (%)
1. Firma	$35$
2. Firma	$25$
3. Firma	$20$
4. Firma	$10$
5. Firma	$10$

Buna göre, bu piyasanın yoğunlaşma düzeyini ölçmek amacıyla kullanılan Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHI) değeri kaçtır?

100

1800

2250

2450

2550

Show answer & explanation

Answer: $2450$

Answer

Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHI) değeri

2450

olarak hesaplanır.

Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHI), bir piyasadaki tüm firmaların pazar paylarının karelerinin toplamı alınarak hesaplanır. Bu soruda verilen pazar payları için yapılan

35^2 + 25^2 + 20^2 + 10^2 + 10^2

işlemi bizi

2450

değerine ulaştırır.

Step-by-Step Solution

1

Her bir firmanın pazar payının karesini hesaplayın.

35^2 = 1225

,

25^2 = 625

,

20^2 = 400

,

10^2 = 100

,

10^2 = 100

HHI formülü, piyasadaki tüm firmaların pazar paylarının karelerinin toplamını gerektirir.

2

Hesaplanan kareleri toplayın.

1225 + 625 + 400 + 100 + 100 = 2450

Endeks değeri, bireysel karelerin toplamı ile elde edilir.

Key Concept

Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHI) hesaplaması

Alternative Method

Pazar paylarını ondalık formatta (0,35; 0,25 vb.) kullanarak da hesaplama yapılabilir, ancak sonuç genellikle tam sayı ölçeğinde (

0

ile

10.000

arası) ifade edilir.

Estimated Time:1m 30s

Eksik Rekabet Piyasaları

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Alternative Method

Answer