Uluslararası Ekonomik İlişkiler

70 questions

Türkiye'nin ödemeler dengesi finans hesabı kapsamında gerçekleşen aşağıdaki işlemler dikkate alındığında;

I. Yabancı bir firmanın, Türkiye'deki yerli bir şirketin sermayesinin $\%15$ 'ine karşılık gelen hisselerini satın alması
II. Bir Türk bankasının yurt dışı yerleşik bir finans kuruluşundan 3 yıl vadeli kredi kullanması
III. Türkiye'de yerleşik bir yatırımcının yurt dışındaki bir şirketin ihraç ettiği tahvilleri satın alması

Bu işlemlerin 'Doğrudan Yatırımlar', 'Portföy Yatırımları' ve 'Diğer Yatırımlar' alt kalemleri ile 'Varlık/Yükümlülük' (artış durumunda $+$ işareti ile) eşleştirmesi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

I: Doğrudan Yatırım / Yükümlülük (+); II: Diğer Yatırım / Yükümlülük (+); III: Portföy Yatırımı / Varlık (+)

I: Portföy Yatırımı / Yükümlülük (+); II: Diğer Yatırım / Varlık (+); III: Doğrudan Yatırım / Varlık (+)

I: Doğrudan Yatırım / Varlık (+); II: Portföy Yatırımı / Yükümlülük (+); III: Diğer Yatırım / Varlık (+)

I: Doğrudan Yatırım / Yükümlülük (+); II: Diğer Yatırım / Varlık (+); III: Portföy Yatırımı / Yükümlülük (+)

I: Portföy Yatırımı / Varlık (+); II: Diğer Yatırım / Yükümlülük (+); III: Doğrudan Yatırım / Yükümlülük (+)

Show answer & explanation

Answer: I: Doğrudan Yatırım / Yükümlülük (+); II: Diğer Yatırım / Yükümlülük (+); III: Portföy Yatırımı / Varlık (+)

Answer

I nolu işlem doğrudan yatırım/yükümlülük, II nolu işlem diğer yatırım/yükümlülük, III nolu işlem portföy yatırımı/varlık olarak kaydedilmelidir.

Doğru seçenek, her üç işlemi de IMF'nin Ödemeler Dengesi El Kitabı (BPM6) ve TCMB standartlarına göre doğru sınıflandırır:

\%10

barajını aşan sermaye katılımı doğrudan yatırım (yükümlülük), kredi kullanımı diğer yatırım (yükümlülük) ve yurt dışı tahvil alımı portföy yatırımı (varlık) kalemlerine kaydedilir.

Step-by-Step Solution

I nolu işlemin sınıflandırılması

Doğrudan Yatırım / Yükümlülük (+)

Yabancı bir yatırımcının yerli bir şirketten

\%10

ve üzeri pay alması 'Doğrudan Yatırım'dır. Türkiye'ye sermaye girişi olduğu için 'Yükümlülüklerin Net Oluşumu' kalemine pozitif (

+

) olarak kaydedilir.

II nolu işlemin sınıflandırılması

Diğer Yatırımlar / Yükümlülük (+)

Ticari ve banka kredileri 'Diğer Yatırımlar' altında izlenir. Yurt dışından kredi temini bir borç artışı olduğundan 'Yükümlülüklerin Net Oluşumu' kaleminde artış (

+

) yaratır.

III nolu işlemin sınıflandırılması

Portföy Yatırımları / Varlık (+)

Hisse senedi ve tahvil gibi finansal araçların (yönetim kontrolü amaçlamayan) alımı 'Portföy Yatırımı'dır. Yerleşik birinin dışarıdan varlık alması 'Varlıkların Net Edinimi' kaleminde artış (

+

) yaratır.

Key Concept

Ödemeler Dengesi Finans Hesabı Sınıflandırması (BPM6)

Practice More

Net Hata ve Noksan kaleminin finans hesabı ile ilişkisini inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:2m 0s

Question 42Question →

Türkiye ekonomisinin $2020-2025$ dönemindeki dış ticaret performansı; ihracatın sektörel kompozisyonu, imalat sanayiindeki teknolojik yoğunluk düzeyleri ve ülke bazlı pazar payları ekseninde analiz edildiğinde, aşağıdaki ifadelerden hangisi Türkiye'nin güncel ihracat yapısına ilişkin en isabetli tespittir?

İmalat sanayi ihracatı içerisinde 'orta-yüksek teknolojili' ürünlerin payı istikrarlı bir artışla

\%35-\%40

bandına ulaşmış olsa da 'yüksek teknolojili' ürünlerin payı yapısal kısıtlar nedeniyle halen

\%5

eşiğinin altında seyretmektedir.

Enerji ve ham madde tedarikindeki stratejik değişimler sonucunda Rusya Federasyonu,

2024

yılı itibarıyla Türkiye'nin en büyük ihracat pazarı haline gelerek Almanya'nın geleneksel liderliğine son vermiştir.

Dış ticaret verilerine göre 'Tarım, Ormancılık ve Balıkçılık' sektörü, toplam ihracat içindeki payını sanayi ürünlerinin üzerine çıkararak Türkiye ekonomisinin ana ihracat kalemini oluşturmaya başlamıştır.

İhracatın sektörel dağılımında 'Savunma ve Havacılık' sanayii, sergilediği yüksek büyüme hızı neticesinde toplam ihracat geliri içindeki pay bakımından 'Motorlu Kara Taşıtları' sektörünü geride bırakmıştır.

Türkiye'nin

2020

sonrası yakaladığı ihracat başarısı,

1960-1980

yılları arasında başarıyla uygulanan 'İthal İkameci Sanayi Stratejisi'nin korumacı ve ihracatı önceleyen yapısının doğrudan bir sonucudur.

Show answer & explanation

Answer: İmalat sanayi ihracatı içerisinde 'orta-yüksek teknolojili' ürünlerin payı istikrarlı bir artışla $\%35-\%40$ bandına ulaşmış olsa da 'yüksek teknolojili' ürünlerin payı yapısal kısıtlar nedeniyle halen $\%5$ eşiğinin altında seyretmektedir.

Answer

İmalat sanayi ihracatı içerisinde orta-yüksek teknolojili ürünlerin payının yükselmesine rağmen yüksek teknolojili ürünlerin payının düşük kalması Türkiye'nin güncel ihracat yapısını yansıtmaktadır.

Doğru tespiti içeren ifade, Türkiye'nin ihracatındaki 'orta-yüksek teknoloji tuzağı'na işaret etmektedir. Türkiye, otomotiv ve kimya gibi orta-yüksek teknolojili alanlarda rekabet gücünü artırarak bu grubun payını

\%40

'lara yaklaştırmıştır. Ancak, yüksek teknolojili ürünlerdeki üretim ve ihracat kapasitesi halen

\%5

barajının altında kalarak yapısal bir gelişim ihtiyacını ortaya koymaktadır.

Step-by-Step Solution

İhracatın genel sektörel dağılımını analiz et.

Türkiye ihracatının yaklaşık

\%94-\%95

gibi çok büyük bir kısmının imalat sanayinden kaynaklandığı teyit edilir.

İhracat yapısının temelini hangi sektörün oluşturduğunu belirlemek ilk adımdır.

İmalat sanayi içindeki teknolojik yoğunluğu sınıflandır.

TÜİK verilerine göre orta-yüksek teknolojili ürünlerin payı artarken, yüksek teknolojili ürünlerin (ilaç, tıbbi cihazlar, hava taşıtları vb.) payının

\%3-\%4

civarında sıkıştığı görülür.

Yapısal dönüşümün derinliğini ölçmek için teknolojik yoğunluk kritik bir göstergedir.

Ülke bazlı pazar dağılımını ve ana ortakları değerlendir.

Almanya'nın ihracatta, Rusya ve Çin'in ise ithalatta baskın olduğu verilerle doğrulanır.

İhracat pazarlarındaki yoğunlaşma ve lider ortakların tespiti için gereklidir.

İhracat artış hızı ile ihracat payı arasındaki farkı ayırt et.

Savunma sanayi gibi sektörlerin hızlı büyümesine rağmen otomotiv gibi köklü sektörlerin hacimsel liderliğini koruduğu sonucuna varılır.

Büyüme hızı yüksek olan kalemlerin toplam içindeki ağırlığı ile karıştırılmaması gerekir.

Key Concept

İhracatın Teknolojik Yoğunluk ve Sektörel Analizi

Estimated Time:2m 0s

Question 43Question →

Türkiye'nin son yıllardaki dış ticaret verileri, ithalatın mal grupları bazında dağılımı ve başlıca ticaret ortaklarının sektörel kompozisyonu analiz edildiğinde; Geniş Ekonomik Grupların Sınıflandırması ( $BEC$ ) ve ülke bazlı ithalat yapısı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

İthalatta en yüksek paya sahip olan "Ara Malları" (

Intermediate

Goods

) grubu; imalat sanayinin üretim yapısındaki girdi bağımlılığı ve enerji ithalatının bu grupta yer alması nedeniyle toplam ithalatın

\%70

'inden fazlasını oluşturmaktadır.

"Yatırım (Sermaye) Malları" ithalatının toplam ithalat içerisindeki payı, sanayideki kapasite artışları ve teknolojik dönüşüm süreçlerine bağlı olarak dalgalanma gösterse de genellikle "Tüketim Malları" grubunun payından daha yüksek seyretmektedir.

Çin Halk Cumhuriyeti'nden yapılan ithalatın ağırlıklı olarak makine, elektrikli cihazlar ve ara mallarından oluşması, bu ülkeyi Türkiye'nin en büyük ithalat ortaklarından biri yaparken aynı zamanda dış ticaret açığının en temel kaynağı haline getirmektedir.

Rusya Federasyonu'nun Türkiye'nin ithalatındaki payının yüksek olması, bu ülkeden yapılan ithalatın büyük çoğunluğunun "Yatırım (Sermaye) Malları" kategorisinde yer alan yüksek teknolojili sanayi ekipmanlarından kaynaklanmaktadır.

İsviçre'nin Türkiye'nin ithalat ortakları arasında dönemsel olarak ilk sıralara yükselmesi, bu ülkeden yapılan sanayi ürünü ithalatından ziyade, parasal olmayan altın ithalatındaki hızlı artışlar ve dalgalanmalar ile açıklanmaktadır.

Show answer & explanation

Answer: Rusya Federasyonu'nun Türkiye'nin ithalatındaki payının yüksek olması, bu ülkeden yapılan ithalatın büyük çoğunluğunun "Yatırım (Sermaye) Malları" kategorisinde yer alan yüksek teknolojili sanayi ekipmanlarından kaynaklanmaktadır.

Answer

Rusya Federasyonu'ndan yapılan ithalatın büyük çoğunluğunun yatırım (sermaye) mallarından oluştuğu yönündeki ifade yanlıştır; zira bu ülkeden yapılan ithalatın asıl ağırlığını enerji ve hammaddeler oluşturmaktadır.

Rusya Federasyonu, Türkiye'nin en büyük ithalat ortaklarından biri olsa da bu durum yüksek teknolojili yatırım mallarından değil, stratejik öneme sahip enerji (doğalgaz, petrol) ve hammadde tedariğinden kaynaklanmaktadır. Bu ürünler ise teknik olarak "Ara Malları" kapsamında değerlendirilir. Dolayısıyla Rusya ithalatının sermaye mallarına dayandığı yönündeki ifade bilimsel ve istatistiki olarak yanlıştır.

Step-by-Step Solution

BEC (Geniş Ekonomik Gruplar) sınıflandırmasını analiz etme.

İthalatın; Ara Malları, Yatırım (Sermaye) Malları ve Tüketim Malları olarak üç ana gruba ayrıldığını belirleme.

Sınıflandırma mantığını anlamak, hangi ürünün hangi grupta yer aldığını belirlemek için temeldir.

Türkiye'nin enerji ithalatının bu sınıflamadaki yerini saptama.

Enerji (yakıtlar ve yağlar) kaleminin "Ara Malları" grubu altında sınıflandırıldığını tespit etme.

Türkiye'nin en büyük ithalat kalemlerinden birinin hangi grupta olduğunu bilmek, grup paylarını yorumlamayı sağlar.

Rusya Federasyonu ile olan ticaretin içeriğini değerlendirme.

Rusya'dan alınan temel ürünlerin doğalgaz, petrol ve tahıl gibi hammadde/enerji ürünleri olduğu gerçeğini hatırlama.

Ülke bazlı uzmanlaşmanın ithalat yapısına etkisini görmek için gereklidir.

Sermaye malları ile ara malları ayrımını yapma.

Rusya'dan gelen ürünlerin sermaye malı (üretim yapan makineler) değil, üretimde kullanılan ara malları (enerji) olduğu sonucuna ulaşma.

İfadedeki kategorik hatayı ortaya çıkarmak için son adımdır.

Key Concept

İthalatın Mal Grupları ve Ülke Kompozisyonu Arasındaki İlişki

Question 44Question →

Türkiye ekonomisinin $2020-2026$ dönemindeki dış ticaret performansı ve ihracatın yapısal özellikleri dikkate alındığında; sektörel dağılım, pazar çeşitliliği ve teknoloji yoğunluğu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

İhracatın sektörel dağılımı incelendiğinde, imalat sanayinin payı toplam ihracat içerisinde

\%90

’ın üzerinde seyrederek baskın karakterini sürdürmektedir.

Ülke grupları bazında Türkiye'nin en büyük ihracat pazarı, toplam ihracatın yaklaşık yarısının gerçekleştirildiği Avrupa Birliği (

AB-27

) ülkeleridir.

Teknoloji yoğunluğuna göre ihracat verileri analiz edildiğinde; yüksek teknolojili ürünlerin ihracat içindeki payı, orta-yüksek teknolojili ürünlerin payını geride bırakarak en yüksek seviyeye ulaşmıştır.

Bireysel ülke bazında yapılan ihracat sıralamasında Almanya, Türkiye'nin geleneksel olarak en çok ihracat gerçekleştirdiği birinci ülke konumundadır.

Geniş Ekonomik Grupların Sınıflaması (

BEC

) kapsamında, ihracatta en büyük pay 'ara malları' (

hammadde

) grubuna aittir.

Show answer & explanation

Answer: Teknoloji yoğunluğuna göre ihracat verileri analiz edildiğinde; yüksek teknolojili ürünlerin ihracat içindeki payı, orta-yüksek teknolojili ürünlerin payını geride bırakarak en yüksek seviyeye ulaşmıştır.

Answer

Teknoloji yoğunluğuna göre yapılan sınıflandırmada yüksek teknolojili ürünlerin payının en yüksek olduğunu belirten ifade yanlıştır.

Doğru yanıt olan seçenek, yüksek teknolojili ürünlerin payının diğer gruplardan fazla olduğunu iddia etmektedir. Oysa Türkiye'nin ihracat kompozisyonunda yüksek teknolojili ürünlerin payı yaklaşık

\%3,5

seviyesinde olup; düşük, orta-düşük ve orta-yüksek teknoloji gruplarının her birinin gerisindedir (en yüksek pay genellikle orta-düşük ve orta-yüksek gruplarındadır).

Step-by-Step Solution

İhracatın sektörel yapısını değerlendir

İmalat sanayi payı

\%94

civarındadır (Doğru).

Türkiye bir sanayi ihracatçısıdır.

Pazar ve ülke dağılımını analiz et

Almanya bireysel ülkelerde, AB ise ülke gruplarında liderdir (Doğru).

Gümrük Birliği ve coğrafi yakınlık bu yapıyı belirler.

Teknoloji yoğunluğunu kontrol et

Yüksek teknoloji payı

\%3-\%4

ile en düşük, orta-yüksek ve orta-düşük payları ise en yüksektir (Yanlış ifade tespit edildi).

Türkiye ihracatında ileri teknoloji dönüşümü henüz istenen seviyede değildir.

Ekonomik grupları (

BEC

) kontrol et

Ara malları en büyük paya sahiptir (Doğru).

Sanayi üretimi için gerekli girdi ve yarı mamul ihracatı baskındır.

Key Concept

Türkiye İhracatının Yapısal Görünümü ve Teknoloji Düzeyi

Hints

Türkiye'nin teknoloji odaklı ihracat hedefleri ile gerçekleşen veriler arasındaki farkı hatırlayın.

İhracatımızda 'orta-yüksek' teknolojili ürünlerin (otomotiv gibi) payı artış gösterse de, 'yüksek teknoloji' payı hala çok düşüktür.

Practice More

TÜİK'in en güncel Dış Ticaret İstatistikleri haber bültenindeki teknoloji yoğunluğu tablosunu inceleyerek güncel oranları teyit ediniz.

Estimated Time:1m 15s

Question 45Question →

Türkiye ekonomisinin dış ticaret performansı analiz edilirken kullanılan; ihraç edilen malların miktar endeksi ( $Q_x$ ) ile net (fiyat) dış ticaret hadlerinin ( $P_x / P_m$ ) çarpılması sonucunda elde edilen ve ülkenin ihracat gelirleriyle ne kadar ithalat yapabileceğini (ithalat kapasitesini) gösteren endeks aşağıdakilerden hangisidir?

Brüt dış ticaret hadleri

Tek faktörlü dış ticaret hadleri

Gelir dış ticaret hadleri

Çift faktörlü dış ticaret hadleri

Net (fiyat) dış ticaret hadleri

Show answer & explanation

Answer: Gelir dış ticaret hadleri

Answer

Gelir dış ticaret hadleri

Gelir dış ticaret hadleri, net dış ticaret hadlerinin (

P_x / P_m

) ihracat miktar endeksi (

Q_x

) ile çarpılmasıyla hesaplanır. Bu endeks, bir ülkenin ihraç ettiği ürünlerden elde ettiği toplam gelirle ne kadar ithal mal alabileceğini, yani dış ticaretin sağladığı 'ithalat kapasitesini' gösterir. Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için dış ödemeler dengesi açısından kritik bir göstergedir.

Step-by-Step Solution

Net dış ticaret haddi formülünü belirle

Net dış ticaret haddi =

P_x / P_m

İhraç ve ithal edilen malların birim fiyat oranlarını görmek için.

Miktar endeksi ile çarpım işlemini uygula

Gelir Dış Ticaret Hadleri =

(P_x / P_m) \times Q_x

Fiyat avantajının ihracat miktarı ile birleşerek oluşturduğu toplam satın alma gücünü hesaplamak için.

Sonucu ekonomik kavramla eşleştir

İthalat kapasitesi (gelir dış ticaret hadleri)

Elde edilen değerin ülkenin dış ticaret yoluyla elde ettiği gelirin ithalatı karşılama gücünü gösterdiğini teyit etmek için.

Key Concept

İhracatın ithalatı karşılama gücü (İthalat Kapasitesi)

Practice More

Net dış ticaret hadleri ile gelir dış ticaret hadleri arasındaki farkın ihracat hacmi artışıyla nasıl değiştiğini inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 46Question →

Türkiye’de $1980$ sonrası benimsenen ihracata dayalı büyüme stratejisi doğrultusunda dış ticaret rejiminde köklü bir zihniyet değişikliğine gidilmiştir. Bu kapsamda $1984$ yılından itibaren ithalatta, daha önce uygulanan 'ithal edilecek malların tek tek sayıldığı' sistem terk edilerek, 'ithali yasak olanlar veya izne tabi olanlar dışındaki tüm malların serbestçe ithal edilebileceği' esasına dayanan yeni bir uygulamaya geçilmiştir. Dış ticaretin serbestleştirilmesi ve bürokratik engellerin kaldırılması amacıyla hayata geçirilen bu yeni sistem aşağıdakilerden hangisidir?

Negatif Liste Sistemi

Pozitif Liste Sistemi

Kliring ve Takas Sistemi

İthal İkameci Kota Sistemi

Çoklu Kur Uygulaması

Show answer & explanation

Answer: Negatif Liste Sistemi

Answer

Türkiye'de

1984

yılında dış ticaretin serbestleştirilmesi amacıyla geçilen sistem Negatif Liste Sistemi'dir.

Negatif Liste Sistemi, dış ticarette 'yasaklanmayan her şeyin serbest olduğu' ilkesini benimseyerek ithalat işlemlerini basitleştirmiş ve bürokrasiyi azaltmıştır. Bu sistem, Türkiye ekonomisinin dünya ekonomisiyle entegrasyonu ve dışa açılma stratejisinin en önemli idari adımlarından biridir.

Step-by-Step Solution

Dönemsel politika ayrımını belirle

1980

öncesi ithal ikameci (korumacı),

1980

sonrası ise ihracata dayalı (dışa açık) model benimsenmiştir.

Soruda sorulan düzenlemenin hangi iktisadi felsefeye ait olduğunu anlamak için.

İthalat rejimindeki idari değişikliği analiz et

Pozitif listede sadece 'izin verilenler' sayılırken, negatif listede sadece 'yasaklananlar' sayılır.

Bürokratik engellerin nasıl azaltıldığını ve 'yasak olmayan her şey serbesttir' prensibine nasıl geçildiğini kavramak için.

Doğru terminolojiyi eşleştir

1984

yılındaki köklü değişiklik 'Negatif Liste Sistemi' olarak adlandırılır.

Seçenekler arasından teknik terimi doğrulamak için.

Key Concept

Negatif Liste Sistemi ve Dış Ticaret Liberalizasyonu

Hints

1980

sonrası dönemde 'yasak olmayan her şeyin serbest olduğu' felsefesine odaklanın.

Practice More

1984 yılındaki bu değişikliğin ithalat üzerindeki etkilerini ve cari işlemler dengesine yansımalarını inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 47Question →

Türkiye ekonomisinde ithalatın yapısal görünümü ve Geniş Ekonomik Grupların Sınıflamasına ( $BEC$ ) göre dağılımı dikkate alındığında, mal grupları ile ana ithalat ortakları arasındaki ilişkiye dair aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Rusya Federasyonu'ndan gerçekleştirilen ithalatın sektörel kompozisyonunda enerji ve hammadde odaklı "ara malları" grubu baskınken; Çin ve Almanya gibi ülkelerden yapılan ithalatta "yatırım (sermaye) malları" ve teknoloji yoğunluklu ürünlerin payı diğer ortaklara göre daha yüksektir.

Türkiye'nin sanayi üretim yapısındaki dönüşüm nedeniyle "tüketim malları" ithalatı toplam ithalat içerisinde en büyük paya sahip grup haline gelmiş ve "ara malları" ithalatını geride bırakmıştır.

En büyük ithalat ortağı konumundaki Çin'den yapılan alımların tamamı "tüketim malları" kategorisinde yer almakta, bu durum dış ticaret açığının temel kaynağını oluşturmaktadır.

Gümrük Birliği'nin etkisiyle Avrupa Birliği ülkelerinden yapılan ithalatta sadece "yatırım (sermaye) malları" yer almakta, hammadde ithalatı tamamen Orta Doğu ülkelerine kaymıştır.

İsviçre'den yapılan ithalatın büyük çoğunluğu yüksek teknolojili tıbbi cihazlardan oluşan "yatırım (sermaye) malları" sınıfında yer almaktadır.

Show answer & explanation

Answer: Rusya Federasyonu'ndan gerçekleştirilen ithalatın sektörel kompozisyonunda enerji ve hammadde odaklı "ara malları" grubu baskınken; Çin ve Almanya gibi ülkelerden yapılan ithalatta "yatırım (sermaye) malları" ve teknoloji yoğunluklu ürünlerin payı diğer ortaklara göre daha yüksektir.

Answer

Doğru olan ifade, Türkiye'nin ithalatındaki uzmanlaşma ve bağımlılık alanlarını doğru yansıtmaktadır. Rusya, Türkiye'nin birincil enerji (doğalgaz/petrol) tedarikçisi olduğu için ondan yapılan ithalatın baskın karakteri ara mallarıdır. Çin ve Almanya ise sanayi kapasiteleri gereği Türkiye'nin makine, teknoloji ve üretim araçları ihtiyacını (yatırım malları) karşılayan temel ortaklardır.

Step-by-Step Solution

İthalatın mal grupları (

BEC

) bazındaki genel yapısını analiz etme.

Türkiye'nin ithalatında hammadde ve enerji ihtiyacı nedeniyle ara malları yaklaşık

\%70-\%80

payla birinci, yatırım (sermaye) malları

\%12-\%15

ile ikinci, tüketim malları ise

\%10-\%12

ile üçüncü sıradadır.

Türkiye'nin üretim yapısı, sanayi üretimi için gerekli girdi ve enerjinin dışarıdan karşılanmasına dayanır.

Mal gruplarını temel ithalat ortaklarıyla ilişkilendirme.

Rusya: Doğalgaz ve petrol (Ara malı). Çin ve Almanya: Makine, elektrikli cihazlar ve teçhizat (Yatırım malı).

Ülkelerin sahip oldukları mukayeseli üstünlükler, Türkiye'nin onlardan yaptığı ithalatın niteliğini belirler.

Seçeneklerdeki yapısal hataları eleme.

Tüketim mallarının ara mallarını geçtiği, ithalatın sadece belli bir mal grubundan oluştuğu veya ülkelerin ithalat kompozisyonunun yanlış tanımlandığı şıklar elenir.

Verilerle ve yapısal özelliklerle çelişen mutlak ifadeler (tamamı, sadece, geride bırakmıştır gibi) yanlıştır.

Key Concept

İthalatın Mal Grupları (BEC) ve Ülke Bazlı Yapısal Analizi

Practice More

Türkiye'nin enerji ithalatı hariç tutulduğunda ara malı payındaki değişimi ve bu durumun cari açık üzerindeki etkisini inceleyiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 48Question →

Dış ticaret istatistiklerine göre, Türkiye'de ihraç edilen malların fiyatlarındaki artışın ithal edilen malların fiyatlarındaki artıştan daha düşük kalması sebebiyle net dış ticaret hadlerinin kötüleştiği görülmüştür. Ancak aynı dönemde ülkenin döviz gelirleriyle satın alabileceği ithal mal miktarını gösteren 'ithalat kapasitesi'nde (gelir dış ticaret hadlerinde) bir artış kaydedilmiştir. Buna göre, net dış ticaret hadlerindeki bozulmaya rağmen ithalat kapasitesinin artmasını sağlayan temel koşul aşağıdakilerden hangisidir?

İhracat miktar endeksindeki artış oranının, net dış ticaret hadlerindeki azalış oranından daha yüksek olması

İthalat miktar endeksindeki azalışın, ihracat birim değer endeksindeki artıştan daha yavaş gerçekleşmesi

Cari işlemler dengesindeki açığın, dış ticaret hadlerini etkilemeyecek şekilde bütçe fazlası ile finanse edilmesi

İthal ikameci sanayileşme politikası sonucunda ara malı ithalatına olan bağımlılığın yapısal olarak ortadan kalkması

Merkezi yönetim bütçe açığının azalmasıyla birlikte yerli paranın değer kazanarak ihracat fiyatlarını düşürmesi

Show answer & explanation

Answer: İhracat miktar endeksindeki artış oranının, net dış ticaret hadlerindeki azalış oranından daha yüksek olması

Answer

İhracat miktar endeksindeki artış oranının, net dış ticaret hadlerindeki azalış oranından daha yüksek olması durumunda net hadler bozulsa bile gelir dış ticaret hadleri artar.

Gelir dış ticaret hadleri (ihracatın ithalat gücü), net dış ticaret hadleri ile ihraç edilen mal miktarının çarpılmasıyla hesaplanır. Eğer bir ülke sattığı malların fiyatı düştüğü halde (net hadlerin bozulması) sattığı mal miktarını (ihracat kuantumu) fiyattaki düşüşten daha fazla artırabiliyorsa, toplam döviz geliriyle daha fazla mal ithal edebilir hale gelir. Bu durum ithalat kapasitesinin arttığını gösterir.

Step-by-Step Solution

Dış ticaret hadleri arasındaki matematiksel ilişkiyi belirleyin.

I = (P_x / P_m) \times Q_x

veya

I = N \times Q_x

(Burada

I

gelir dış ticaret haddi,

N

net dış ticaret haddi,

Q_x

ihracat miktar endeksidir).

Soruda bahsedilen 'ithalat kapasitesi' kavramı gelir dış ticaret hadlerini ifade etmektedir.

Net dış ticaret hadlerindeki gerilemenin etkisini analiz edin.

N

değeri azaldığında,

I

değerinin artabilmesi için

Q_x

değerinin artması zorunludur.

İki değişkenin çarpımı söz konusu olduğunda, çarpanlardan biri azalıyorsa sonucun büyümesi için diğer çarpanın artması gerekir.

Artış ve azalış oranlarını karşılaştırın.

Q_x

miktarındaki % artış >

N

oranındaki % azalış.

Miktardaki artış, fiyat aleyhine olan durumu telafi edebilecek düzeyde olmalıdır.

Key Concept

Gelir Dış Ticaret Hadleri ve İthalat Kapasitesi

Practice More

İhracatın ithalat gücü arttığında brüt dış ticaret hadlerinin nasıl etkileneceğini inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 49Question →

Türkiye ekonomisinin üretim yapısı, sanayi sektöründe kullanılan ham maddelerin ve enerji kaynaklarının önemli bir kısmının dış dünyadan tedarik edilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu yapısal özellik dikkate alındığında, Türkiye'nin ithalatının Geniş Ekonomik Grupların Sınıflamasına ( $BEC$ ) göre dağılımı hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Toplam ithalat içerisinde en yüksek paya sahip olan grup, hanehalkı talebiyle şekillenen tüketim mallarıdır.

Sanayinin girdi ihtiyacı ve enerji ithalatı nedeniyle toplam ithalatın yaklaşık %70-80'ini ara (ham madde) malları oluşturmaktadır.

Sermaye (yatırım) malları ithalatı, teknolojik dönüşüm sayesinde ara malları ithalat rakamlarını geride bırakmıştır.

Ülke bazlı ithalat verilerine bakıldığında, Rusya Federasyonu enerji ithalatındaki payına rağmen liderliği Almanya'ya bırakmıştır.

İthalat yapısında tarımsal ham maddelerin payı, imalat sanayisi için yapılan ham madde ithalatının üzerine çıkmıştır.

Show answer & explanation

Answer: Sanayinin girdi ihtiyacı ve enerji ithalatı nedeniyle toplam ithalatın yaklaşık %70-80'ini ara (ham madde) malları oluşturmaktadır.

Answer

Türkiye'nin ithalat yapısında sanayinin girdi ihtiyacı ve enerji bağımlılığı nedeniyle en büyük payı yaklaşık %70-80 oranıyla ara (ham madde) malları oluşturmaktadır.

Türkiye ekonomisi, üretim için gerekli olan ham madde, ara malı ve enerji kaynakları açısından dışa bağımlı bir yapı sergilemektedir. Bu nedenle TÜİK'in Geniş Ekonomik Grupların Sınıflamasına (

BEC

) göre yaptığı analizlerde, ara malları (hammadde) grubu her yıl toplam ithalatın yaklaşık %70 ile %80'ini oluşturarak en büyük paya sahip kalem olmaktadır.

Step-by-Step Solution

İthalatı Geniş Ekonomik Gruplar (BEC) sınıflamasına göre (Yatırım, Ara, Tüketim) kategorize etmek.

İthalatın üç temel grupta toplandığı görülür.

Türkiye'nin dış ticaret yapısını anlamak için TÜİK tarafından kullanılan bu standart sınıflama temel alınmalıdır.

Türkiye'nin üretim ve sanayi yapısını (enerji bağımlılığı ve ham madde ihtiyacı) analiz etmek.

Sanayi üretiminin devamı için dışarıdan ham madde ve enerji alınması gerektiği tespit edilir.

İthalat kompozisyonunu belirleyen temel faktör ülkenin üretim karakteristiğidir.

Gruplar arasındaki oransal dağılımı güncel verilerle karşılaştırmak.

Ara mallarının yaklaşık %75, yatırım mallarının %15 ve tüketim mallarının %10 civarında paya sahip olduğu sonucuna varılır.

Sayısal üstünlüğün hangi grupta olduğunu belirleyerek doğru seçeneğe ulaşılır.

Key Concept

BEC Sınıflamasına Göre İthalat Yapısı

Hints

Türkiye'nin birincil enerji (doğal gaz, petrol) ihtiyacını nasıl karşıladığını düşünün.

Sanayi üretiminde kullanılan parçaların (montaj sanayi karakteri) ithalattaki yerini hatırlayın.

Practice More

Türkiye'nin ihracat yapısında hangi mal grubunun (BEC) lider olduğunu araştırarak ithalat ile karşılaştırın.

Estimated Time:50s

Question 50Question →

Türkiye ekonomisinde imalat sanayisinin üretim yapısı, ithal girdiye olan yüksek bağımlılık nedeniyle dış ticaret verilerine doğrudan yansımaktadır. Geniş Ekonomik Grupların Sınıflamasına ( $BEC$ ) göre Türkiye'nin ithalat kompozisyonu ve dış ticaret ortaklarının bu yapıdaki rolü dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İthalatın yaklaşık %75'ini oluşturan ara malları (hammadde) grubu içinde enerji (mineral yakıtlar ve yağlar) en yüksek paya sahip kalem olup; bu yapı, Türkiye'nin cari işlemler dengesini küresel enerji fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı oldukça hassas hale getirmektedir.

Son yıllardaki ithalat verileri analiz edildiğinde, tüketim mallarının toplam ithalat içindeki payı %25 seviyesini aşarak sermaye (yatırım) mallarının payını geride bırakmış ve ithalattaki en büyük ikinci grup konumuna yükselmiştir.

Türkiye'nin en büyük ithalat ortağı olan Rusya Federasyonu'ndan yapılan ithalatın ana bileşenini ileri teknoloji içeren sermaye malları oluştururken; Çin Halk Cumhuriyeti ile olan ticaret ilişkisi tamamen ham madde ve enerji tedariği üzerine kuruludur.

İmalat sanayi üretimi için gerekli olan sabit sermaye yatırımı kapsamındaki makine ve teçhizat ithalatı

BEC

sınıflamasında 'ara malları' kategorisinde yer aldığı için, bu kalemdeki artışlar sanayi üretim endeksiyle ters yönlü ilişki sergiler.

Avrupa Birliği ülkeleri, Türkiye'nin ihracatında en büyük paya sahip olmasına rağmen; ithalat verilerinde Rusya ve Çin gibi ülkelerin toplam payı Avrupa Birliği'nin toplam payının üç katına ulaşmıştır.

Show answer & explanation

Answer: İthalatın yaklaşık %75'ini oluşturan ara malları (hammadde) grubu içinde enerji (mineral yakıtlar ve yağlar) en yüksek paya sahip kalem olup; bu yapı, Türkiye'nin cari işlemler dengesini küresel enerji fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı oldukça hassas hale getirmektedir.

Answer

Türkiye'nin ithalatında ara mallarının (hammadde) dominant olması ve bu grubun en stratejik kaleminin enerji olması nedeniyle, küresel fiyat dalgalanmalarının cari işlemler dengesi üzerinde volatilite yaratması doğrudur.

Türkiye'nin üretim yapısı ithal hammaddeye (ara mallarına) dayalıdır. Bu grubun içindeki en büyük ve volatil kalem olan enerji ithalatı, küresel fiyatlardaki değişimlerin Türkiye'nin dış ticaret dengesini doğrudan etkilemesine neden olur.

Step-by-Step Solution

BEC

(Geniş Ekonomik Gruplar Sınıflaması) kategorilerini belirleme

Ara Malları, Sermaye Malları ve Tüketim Malları.

İthalatın yapısal analizi için uluslararası standart olan bu sınıflama temel alınmalıdır.

Mal gruplarının toplam ithalat içindeki paylarını karşılaştırma

Ara Malları: ~%73-77, Sermaye Malları: ~%13-15, Tüketim Malları: ~%10-12.

Türkiye sanayisinin dışa bağımlı üretim yapısı, ara malı ithalatının ezici üstünlüğüne yol açar.

Ara malları alt kalemlerini ve enerji etkisini analiz etme

Mineral yakıtlar (enerji) ara malı grubundadır ve en büyük maliyet kalemidir.

Enerji fakiri bir ülke olarak Türkiye'nin ithalat faturası doğrudan ham petrol ve doğal gaz fiyatlarına endekslidir.

Dış ticaret ortakları ve ürün eşleşmesini doğrulama

Rusya = Enerji/Hammadde, Çin = Teknoloji/Yatırım/Ara Malı, AB = Çeşitlendirilmiş Sanayi Ürünleri.

Hangi ülkeden ne alındığının doğru bilinmesi, ithalatın niteliğini anlamak için şarttır.

Key Concept

İthalatın Yapısal Analizi:

BEC

Sınıflaması ve Enerji Bağımlılığı

Hints

Türkiye'nin ithalat faturası her zaman ham madde ve üretim girdileri tarafından domine edilir.

İthalatın yaklaşık %75'ini oluşturan en büyük grubun (

BEC

sınıflamasına göre) ismini ve içindeki enerji faktörünü hatırlayın.

Ara mallarının payı sermaye ve tüketim mallarının toplamından çok daha büyüktür ve enerji fiyatları bu grubu doğrudan şişirir.

Practice More

İhracatın ithalatı karşılama oranının enerji hariç verilerle nasıl değiştiğini incelemek konuyu pekiştirir.

Estimated Time:1m 30s

Question 51Question →

Türkiye'de yerleşik bir sanayi firmasının, yurt dışındaki bir tedarikçiden üretimde kullanmak üzere hammadde ithal etmesi ve bu malın bedelini teslim tarihinden $6$ ay sonra ödeyecek olması (vadeli ithalat) durumu; Türkiye'nin ödemeler dengesi istatistiklerinde Finans Hesabı altında yer alan aşağıdaki kalemlerin hangisi kapsamında kaydedilir?

Diğer Yatırımlar / Ticari Krediler ve Avanslar

Diğer Yatırımlar / Krediler

Portföy Yatırımları / Borçlanma Senetleri

Doğrudan Yatırımlar / Borç Enstrümanları

Sermaye Hesabı / Üretilmeyen Finansal Olmayan Varlıklar

Show answer & explanation

Answer: Diğer Yatırımlar / Ticari Krediler ve Avanslar

Answer

Hammadde ithalatından doğan ve ileri tarihte ödenecek olan bedel, ödemeler dengesinin Finans Hesabı altındaki 'Diğer Yatırımlar / Ticari Krediler ve Avanslar' kaleminde bir yükümlülük artışı olarak kaydedilir.

Doğru yanıt olan 'Diğer Yatırımlar / Ticari Krediler ve Avanslar' kalemi, ödemeler dengesi istatistiklerinde yerleşikler ve yerleşik olmayanlar arasındaki mal ve hizmet ticaretinden doğan vadeli alacakları (ihracat kredileri) ve vadeli borçları (ithalat kredileri) kapsar. Soruda belirtilen vadeli hammadde ithalatı işlemi, Türk firmanın yurt dışındaki satıcıya karşı bir yükümlülüğünü oluşturduğundan bu başlık altında izlenir.

Step-by-Step Solution

İşlemin niteliğini analiz etme

İşlem bir mal ithalatıdır ve ödemesi teslimden sonra yapılacaktır (ticari borçlanma).

Ödemeler dengesinde mal hareketi ile ödeme hareketi arasındaki zaman farkı finansal bir kayıt gerektirir.

Ana hesap grubunu belirleme

İşlem, mülkiyet değişimi ve finansal yükümlülük yarattığı için Finans Hesabı'na dahil edilir.

Finansal varlık ve yükümlülüklerdeki değişimler bu hesapta izlenir.

Alt kalem ayrımını yapma

Borcun kaynağı bir banka değil, malı satan tedarikçi olduğu için 'Ticari Krediler' kategorisine girer.

Ticari krediler, mal ve hizmet ticaretinde alıcı-satıcı arasındaki doğrudan kredi ilişkisidir.

Key Concept

Ticari Krediler ve Avanslar

Hints

Bu işlem bir mal ticaretiyle doğrudan bağlantılıdır.

Borç, bir bankadan değil, malı satan firmadan (satıcı kredisi) sağlanmıştır.

Finans Hesabı altındaki 'Diğer Yatırımlar' kaleminde, ticari alacak ve borçlar için özel bir alt başlık bulunur.

Practice More

İhracatçı bir firmanın mal bedelini sevkiyat öncesi peşin alması durumunun (avans) aynı kalemde nasıl izlendiğini inceleyiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 52Question →

Türkiye'nin dış ticaret verilerine dayanan aşağıdaki tabloda, ithalatın Geniş Ekonomik Grupların Sınıflamasına ( $BEC$ ) göre mal grupları bazındaki dağılımı gösterilmiştir:

Mal Grubu	Toplam İthalat İçindeki Payı (%)
Ara Malları (Hammadde)	$72,8$
Sermaye (Yatırım) Malları	$14,5$
Tüketim Malları	$12,5$
Diğer	$0,2$

Bu tablo ve Türkiye'nin ithalat yapısı dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Ara malları grubunun yüksek payı, Türkiye'nin Rusya gibi ana ortaklardan yaptığı enerji (doğal gaz, petrol) ithalatının bu grupta yer almasından kaynaklanmaktadır.

Sermaye (yatırım) malları ithalatı, Türkiye'nin özellikle Çin ve Almanya gibi ülkelerden gerçekleştirdiği sanayi tipi makine ve teçhizat alımlarıyla doğrudan ilişkilidir.

İthalat kompozisyonundaki ara malı ağırlığı, döviz kurlarındaki değişimlerin üretim maliyetleri kanalıyla yerli fiyatlar üzerinde baskı oluşturmasına neden olmaktadır.

Tablodaki veriler, Türkiye ekonomisinde yerli üretimin ithal girdiye olan bağımlılığının düşük olduğunu ve dış ekonomik şoklara karşı tam korunaklı bir yapıyı temsil etmektedir.

Tüketim malları ithalatının toplam içindeki payı, üretim odaklı yapı ve sanayinin hammadde ihtiyacı nedeniyle diğer iki ana grubun gerisinde kalmıştır.

Show answer & explanation

Answer: Tablodaki veriler, Türkiye ekonomisinde yerli üretimin ithal girdiye olan bağımlılığının düşük olduğunu ve dış ekonomik şoklara karşı tam korunaklı bir yapıyı temsil etmektedir.

Answer

Tablodaki veriler, yerli üretimin ithal girdi bağımlılığının düşük olduğunu ve dış ekonomik şoklara karşı tam korunaklı bir yapıyı temsil etmektedir ifadesi yanlıştır.

Doğru yanıt olan ifade yanlıştır çünkü Türkiye ekonomisinde ara malları ithalatının toplam ithalatın yaklaşık dörtte üçünü (

%72,8

) oluşturması, sanayi üretiminin yüksek oranda ithal girdiye bağımlı olduğunu göstermektedir. Bu durum, Türkiye ekonomisini dış dünyadaki fiyat değişimlerine ve döviz kuru şoklarına karşı oldukça kırılgan bir hale getirmektedir; yani ekonomi bu şoklara karşı korunaklı değil, aksine duyarlıdır.

Step-by-Step Solution

Tablodaki BEC (Geniş Ekonomik Gruplar) verilerini analiz et.

Ara mallarının payı

%72,8

, sermaye mallarının payı

%14,5

ve tüketim mallarının payı

%12,5

olarak görülmektedir.

İthalatın yapısal karakterini belirlemek için grupların ağırlığını anlamak gerekir.

Ara mallarının yüksek payının ekonomik anlamını değerlendir.

Sanayi üretiminin sürdürülebilmesi için gereken hammadde ve enerji ihtiyacının dış dünyadan karşılandığı sonucuna ulaşılır.

Yüksek ara malı oranı, üretimin ithalata olan göbekten bağımlılığını (ithal girdi bağımlılığı) gösterir.

Dış şoklara karşı dayanıklılığı yorumla.

Bağımlılık oranı yüksek olan bir yapının, küresel fiyat ve kur hareketlerine (dış şoklara) karşı hassas olduğu belirlenir.

Maliyetlerin yaklaşık dörtte üçünün dış kaynaklı olması, korunaklı bir yapının tam aksini ifade eder.

Key Concept

İthal Girdi Bağımlılığı ve BEC Sınıflaması

Hints

Türkiye'nin ithalatında en büyük paya sahip olan 'ara malları' grubunun, üretimin içindeki rolünü ve dış etkenlere duyarlılığını düşünün.

Practice More

İthalattaki bu yapısal bağımlılığın 'Cari İşlemler Dengesi' ve 'Enflasyon' üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:1m 15s

Question 53Question →

Türkiye ekonomisi ödemeler dengesi istatistiklerinde, IMF Ödemeler Dengesi ve Uluslararası Yatırım Pozisyonu El Kitabı ( $BPM6$ ) standartları çerçevesinde "Cari İşlemler Hesabı" altında yer alan alt kalemlerin muhasebeleştirilmesine dair karmaşık işlemler raporlanmaktadır. Buna göre, cari işlemler dengesinin alt kalemlerine ilişkin işlemlerin kaydedilmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de yerleşik bir holdingin yurt dışındaki portföy yatırımlarından elde ettiği temettü gelirleri, Birincil Gelir Dengesi kalemine alacak kaydedilir.

Yurt dışında bir yıldan uzun süredir yerleşik olan bir Türk vatandaşının Türkiye'deki ailesine gönderdiği paralar, İkincil Gelir Dengesi kalemine alacak kaydedilir.

Doğrudan yatırım yapan yabancı bir firmanın Türkiye'deki faaliyetlerinden elde ettiği ancak yurt dışına transfer etmeyip Türkiye'de bıraktığı (yeniden yatırılan) kârlar, Birincil Gelir Dengesi'ne borç kaydedilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin yabancı hükümetlerden veya uluslararası kuruluşlardan aldığı cari nitelikteki nakdi yardımlar ve hibeler, Birincil Gelir Dengesi kaleminde alacak olarak izlenir.

Türkiye'de yerleşik bir bankanın, yurt dışındaki bankalardan temin ettiği kısa vadeli krediler için ödediği faizler, Birincil Gelir Dengesi kalemine borç kaydedilir.

Show answer & explanation

Answer: Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin yabancı hükümetlerden veya uluslararası kuruluşlardan aldığı cari nitelikteki nakdi yardımlar ve hibeler, Birincil Gelir Dengesi kaleminde alacak olarak izlenir.

Answer

Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin aldığı cari nitelikli hibe ve yardımların Birincil Gelir Dengesi'nde izlendiği ifadesi yanlıştır; bu işlemler İkincil Gelir Dengesi'nde yer almalıdır.

Doğru yanıt olan seçenek hatalıdır çünkü yabancı hükümetlerden veya uluslararası kuruluşlardan alınan ve bir mal/hizmet karşılığı olmayan cari nitelikli nakdi yardımlar,

BPM6

standartlarına göre 'İkincil Gelir Dengesi' (Cari Transferler) altında izlenmelidir. Birincil Gelir Dengesi ise sadece emek (ücret) ve sermaye (faiz, kâr payı) gibi üretim faktörlerinin kullanımından doğan gelirleri kapsar.

Step-by-Step Solution

BPM6

standartlarına göre Cari İşlemler Hesabı'nın dört ana bileşenini tanımlayın.

Mal Dengesi, Hizmetler Dengesi, Birincil Gelir Dengesi ve İkincil Gelir Dengesi.

İşlemlerin hangi ana başlık altında toplandığını belirlemek için gereklidir.

Birincil Gelir Dengesi (Primary Income) içeriğini analiz edin.

Çalışan ödemeleri ve yatırım gelirleri (faiz, temettü, yeniden yatırılan kârlar).

Üretim faktörlerinin (emek ve sermaye) sağladığı gelirlerin yerini saptamak için.

İkincil Gelir Dengesi (Secondary Income) içeriğini analiz edin.

Kişisel transferler (işçi dövizleri), cari vergiler ve karşılıksız hibeler (cari nitelikli).

Karşılıksız yapılan cari transferlerin Birincil Gelir ile farkını anlamak için.

Hibe ve yardımların niteliğini değerlendirin.

Cari nitelikli yardımlar İkincil Gelir Dengesi'ne; yatırım amaçlı sermaye transferleri ise Sermaye Hesabı'na kaydedilir.

Yanlış olan seçeneği kesinleştirmek için.

Key Concept

Ödemeler dengesinde Birincil Gelir (üretim faktörü geliri) ile İkincil Gelir (karşılıksız transfer) ayrımı.

Hints

Cari İşlemler Hesabı altındaki 'Birincil Gelir' ve 'İkincil Gelir' arasındaki farkı düşünün: Hangisi üretim faktörlerine ödenen bedeldir, hangisi karşılıksız transferdir?

Hibeler, bağışlar ve devletler arası cari yardımlar genellikle bir 'karşılık' içermez. Bu durum onları hangi hesap kalemine yaklaştırır?

Yatırım geliri olan faiz ve temettü Birincil Gelir'dir. Ancak bir hükümetin başka bir hükümete verdiği nakdi destek 'İkincil Gelir' (Cari Transferler) kalemine kaydedilir.

Practice More

Sermaye Hesabı (Capital Account) ile İkincil Gelir Dengesi arasındaki 'yatırım hibesi' ve 'cari hibe' ayrımını inceleyin.

Estimated Time:3m 0s

Question 54Question →

Türkiye ekonomisinin dış ticaret yapısı ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileri dikkate alındığında, Türkiye'nin toplam ihracatında en büyük paya sahip olan ve geleneksel olarak birinci sırada yer alan ticaret ortağı ülke aşağıdakilerden hangisidir?

Almanya

Rusya

Çin

Irak

Amerika Birleşik Devletleri

Show answer & explanation

Answer: Almanya

Answer

Türkiye'nin ihracatında en büyük paya sahip olan ülke Almanya'dır.

Türkiye'nin ihracat yapısı incelendiğinde, Almanya özellikle imalat sanayi, otomotiv parçaları ve tekstil gibi kalemlerde en büyük alıcı konumundadır. Avrupa Birliği pazarı Türkiye ihracatının yaklaşık yarısını oluştururken, Almanya bu pazarın amiral gemisi olarak uzun yıllardır liderliğini korumaktadır.

Step-by-Step Solution

Türkiye'nin dış ticaret verilerinin ülke bazlı dağılımını incelemek.

TÜİK verilerine göre ihracat yapılan ülkeler sıralanır.

Güncel ve tarihsel verilerde lider ülkeyi belirlemek için.

İhracat ve ithalat liderlerini birbirinden ayırt etmek.

İhracatta Almanya, ithalatta ise Rusya veya Çin'in öne çıktığı görülür.

Dış ticaret ortakları arasındaki kavramsal karışıklığı önlemek için.

Almanya'nın toplam ihracat içindeki payını teyit etmek.

Almanya'nın payı yaklaşık

\%8-9

seviyesinde olup birinci sırada olduğu kesinleşir.

Soruda istenen en büyük paya sahip ülkeyi doğrulamak için.

Key Concept

Türkiye'nin İhracatında Ülke Bazlı Dağılım

Hints

Türkiye'nin en büyük ticaret ortağı olan bu ülke, aynı zamanda Avrupa Birliği'nin en büyük ekonomisidir.

Bu ülke ile olan ticaretimiz otomotiv ve makine sektörlerinde oldukça yoğundur.

Practice More

Türkiye'nin ithalatında ilk sırada yer alan ülkeleri ve enerji bağımlılığının bu sıralamadaki etkisini inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:30s

Question 55Question →

Türkiye ekonomisinde $1960$ - $1980$ yılları arasında uygulanan 'İthal İkameci Sanayileşme' stratejisi, döviz tasarrufu sağlamayı ve yerli üretimi teşvik etmeyi hedeflemiştir. Ancak bu süreçte ithalatın miktarından ziyade kompozisyonunda (mal gruplarına göre dağılımında) köklü bir değişim yaşanmıştır. Buna göre, ithal ikameci dönemin ithalat yapısı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Tüketim malları ithalatının payı azalırken; sanayinin ihtiyaç duyduğu ara malı ve yatırım (sermaye) malları ithalatının toplam ithalat içindeki payının artması

Sanayi ürünleri ihracatının payının tarımsal ürünleri geride bırakarak dış ticaret açığının ilk kez bu dönemde kalıcı olarak kapanması

Dış ticaret rejiminde serbestleşmeye gidilerek 'Negatif Liste' sistemine geçilmesi ve ithalat üzerindeki miktar kısıtlamalarının tamamen kaldırılması

Döviz darboğazını aşmak amacıyla dış ticaretin tamamının 'Kliring' ve 'Takas' sistemine dayalı ikili anlaşmalarla yürütülmesi

Dış ticaret dengesini sağlamak amacıyla ithalattan alınan tüm gümrük vergilerinin kaldırılarak Avrupa Ekonomik Topluluğu ile tam entegrasyonun sağlanması

Show answer & explanation

Answer: Tüketim malları ithalatının payı azalırken; sanayinin ihtiyaç duyduğu ara malı ve yatırım (sermaye) malları ithalatının toplam ithalat içindeki payının artması

Answer

İthal ikameci sanayileşme döneminde tüketim malları ithalatının payı düşerken, ara ve yatırım malları ithalatının payı artmıştır.

Doğru cevap olan ifade, ithal ikameci sanayileşmenin yapısal sonucunu tam olarak açıklar. Bu dönemde Türkiye, buzdolabı, televizyon gibi tüketim mallarını içeride üretmeye başlamış, bu da tüketim malı ithalatını azaltmıştır. Ancak bu üretimi sürdürebilmek için gerekli olan sac, plastik, motor gibi ara malları ve üretim bantları (yatırım malları) ithal edilmeye devam etmiştir. Bu durum, ithalatın toplam miktarını azaltmak yerine sadece niteliğini değiştirmiştir.

Step-by-Step Solution

1960

1980

dönemindeki 'İthal İkameci Sanayileşme' (İİS) stratejisinin temel mantığını analiz etme.

İİS, daha önce ithal edilen tüketim mallarının yurt içinde üretilmesini hedefler.

Politikanın temel amacı dışa bağımlılığı azaltmak ve yerli sanayiyi kurmaktır.

Bu stratejinin ithalatın kompozisyonuna etkisini değerlendirme.

Tüketim malları ithalatı kısıtlanırken, üretim için gerekli girdi ithalatı artar.

Yerli sanayinin kurulması için yurt dışından makine (yatırım malı) ve hammadde (ara mal) ithal edilmesi zorunludur.

Dönemin istatistiksel verileriyle eşleştirme.

Tüketim mallarının payı %

2

5

seviyelerine gerilerken, ara ve yatırım mallarının payı %

95

üzerine çıkmıştır.

Bu durum Türkiye ekonomisinde 'yeni tip bir dışa bağımlılık' (aramalı bağımlılığı) yaratmıştır.

Key Concept

İthal İkameci Sanayileşmede İthalat Yapısı

Estimated Time:2m 0s

Question 56Question →

Türkiye'de $1950$ yılında iktidara gelen Demokrat Parti döneminin ilk yıllarında ( $1950$ - $1953$ ) Avrupa Ödemeler Birliği ( $EPU$ ) üyeliği ve Kore Savaşı’nın yarattığı olumlu konjonktürle ithalatta büyük oranda serbestleşmeye gidilmiştir. Ancak $1954$ yılından itibaren bu liberal tutum terk edilerek tekrar ithalatta "tahsis (kontenjan) sistemine" ve sıkı döviz kontrolüne dönülmüştür.

$1954$ yılında gerçekleşen bu köklü politika değişikliğine yol açan temel gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

1958

İstikrar Kararları'nın hazırlık süreci kapsamında Türk lirasının aşırı değerlenmesini engelleme isteği

Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın sanayi hamlesini finanse etmek için hammadde ithalatına öncelik verilmesi

Tarımsal üretimin (rekoltenin) düşmesi ve dış ödemeler dengesindeki açıkların sürdürülemez boyuta ulaşarak döviz rezervlerini tüketmesi

Türkiye'nin ihracat yapısında sanayi ürünlerinin payının tarım ürünlerini geçmesi sonucunda korumacı politikalara ihtiyaç duyulmaması

Merkezi yönetim bütçe açığının cari açığa dönüşmesi sonucu bütçe disiplinini sağlamak için ithalatın serbest bırakılması

Show answer & explanation

Answer: Tarımsal üretimin (rekoltenin) düşmesi ve dış ödemeler dengesindeki açıkların sürdürülemez boyuta ulaşarak döviz rezervlerini tüketmesi

Answer

Tarımsal üretimin düşmesi ve dış ödemeler dengesindeki açıkların sürdürülemez boyuta ulaşarak döviz rezervlerini tüketmesi

Türkiye ekonomisinde

1950

1954

arası dönem "sahte refah" veya "tarımsal genişleme" dönemi olarak bilinir.

1954

yılında tarımsal üretimin iklimsel nedenlerle düşmesi ve dış finansman imkanlarının daralması, döviz rezervlerinin tükenmesine yol açmış; bu da hükümeti ithalatı kısıtlayan tahsis (kontenjan) sistemine geri dönmeye zorlamıştır.

Step-by-Step Solution

1950

1953

Dönemi Analizi

Dış ticarette serbestleşme ve ithalat artışı gözlemlenmiştir.

Kore Savaşı nedeniyle artan hammadde talebi ve

EPU

kredileri döviz girişini desteklemiştir.

1954

Krizinin Tespiti

Tarımsal rekolte düşmüş ve dış ticaret dengesi hızla bozulmuştur.

1954

yılında yaşanan kuraklık, temel ihraç kalemi olan tarım ürünlerinin satışını azaltmış ve döviz stoklarını eritmiştir.

Politika Değişikliğinin Nedenini Belirleme

Kontenjan sistemine ve döviz kontrollerine geri dönülmüştür.

Elde kalan kısıtlı dövizi yönetebilmek için serbest ithalat rejimi askıya alınmıştır.

Key Concept

1950

'li Yıllar Dış Ticaret Çevrimi

Estimated Time:1m 30s

Question 57Question →

Türkiye'nin $2020-2025$ dönemindeki dış ticaret performansı ve TÜİK tarafından yayımlanan güncel istatistikler ışığında, ihracatın sektörel ve ülke bazlı yapısına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Sektörel dağılımda imalat sanayi ürünleri, toplam ihracatın

\%90

’ından fazlasını oluşturarak baskın konumunu sürdürmektedir.

Ülke bazında yapılan ihracat sıralamasında, enerji ithalatındaki ağırlığına paralel olarak Rusya Federasyonu en büyük ihracat pazarı konumuna yükselmiştir.

Geniş Ekonomik Grupların Sınıflamasına (BEC) göre ihracatta en yüksek pay 'ara malları' (hammadde) grubuna aittir.

İhracatın teknoloji yoğunluğuna göre dağılımında, yüksek teknolojili ürünlerin payı sanayi ihracatı içerisinde

\%5

barajının altında kalmaktadır.

Bölgesel bazda en büyük ihracat pazarı, Gümrük Birliği ilişkisi çerçevesinde Avrupa Birliği (AB-27) ülkeleri olmaya devam etmektedir.

Show answer & explanation

Answer: Ülke bazında yapılan ihracat sıralamasında, enerji ithalatındaki ağırlığına paralel olarak Rusya Federasyonu en büyük ihracat pazarı konumuna yükselmiştir.

Answer

Türkiye'nin ihracatında en büyük paya sahip olan ülke geleneksel olarak Almanya'dır; Rusya ise genellikle ithalat lideridir.

Türkiye'nin dış ticaret verileri incelendiğinde, ihracatta en büyük pazarımız uzun yıllardır değişmeksizin Almanya'dır. Rusya Federasyonu ise doğal gaz ve petrol gibi enerji kalemleri nedeniyle Türkiye'nin ithalatında birinci sırada yer almaktadır. Dolayısıyla Rusya'yı ihracat lideri olarak tanımlayan ifade yanlıştır.

Step-by-Step Solution

Sektörel ve bölgesel yapıyı analiz et

İmalat sanayinin payı %94 civarında, AB pazarı ise %40-50 arasındadır. Bu durum A ve E seçeneklerini doğrular.

Türkiye ihracatı sanayileşmiş ve Batı pazarlarına entegre bir yapıdadır.

BEC ve teknoloji yoğunluğunu değerlendir

Ara malları liderdir ve yüksek teknoloji payı %3-4 bandındadır. Bu durum C ve D seçeneklerini doğrular.

Üretim yapısı montaj ve orta teknoloji odaklı olduğu için ara malı ihracatı yüksektir.

Ülke bazlı ihracat-ithalat ayrımını yap

Almanya ihracat lideriyken, Rusya ve Çin ithalat lideridir.

Enerji ve ara malı ithalatı Rusya/Çin ağırlıklıyken, katma değerli ürün ihracatı Avrupa ağırlıklıdır.

Key Concept

İhracatın Sektörel ve Ülke Bazlı Dağılımı

Question 58Question →

Türkiye'de İkinci Dünya Savaşı sonrasında değişen küresel siyasi ve ekonomik yapıya uyum sağlamak, Türkiye'nin yeni kurulan uluslararası sisteme entegrasyonunu hızlandırmak ve savaş yıllarında stoklanan tarım ürünlerinin ihracatını artırmak amacıyla $7$ Eylül $1946$ tarihinde kapsamlı bir istikrar paketi yürürlüğe konulmuştur.

Bu paket dahilinde gerçekleştirilen Cumhuriyet tarihinin ilk büyük devalüasyonunun dış ticaret politikası açısından temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Türk lirasının değerini düşürerek ihracat mallarının dış piyasalardaki rekabet gücünü artırmak ve Bretton Woods kuruluşlarına (IMF ve Dünya Bankası) üyeliği kolaylaştırmak

24 Ocak Kararları ile uyumlu bir şekilde, dış ticaretteki tüm miktar kısıtlamalarını kaldırarak ihracata dayalı büyüme stratejisini başlatmak

İthal ikameci sanayileşme stratejisini hayata geçirmek için gümrük tarifelerini yükselterek yerli üreticiyi dış rekabetten korumak

Devletçilik ilkesi gereği, dış ticaretin sadece kamu eliyle ve Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı hedefleri doğrultusunda yürütülmesini sağlamak

1929 Ekonomik Buhranı'nın yarattığı dış ödeme güçlüklerini aşmak amacıyla, ithalatı ihracata bağlayan kliring ve takas sistemini uygulamaya koymak

Show answer & explanation

Answer: Türk lirasının değerini düşürerek ihracat mallarının dış piyasalardaki rekabet gücünü artırmak ve Bretton Woods kuruluşlarına (IMF ve Dünya Bankası) üyeliği kolaylaştırmak

Answer

Türk lirasının değerini düşürerek ihracat mallarının dış piyasalardaki rekabet gücünü artırmak ve Bretton Woods kuruluşlarına (IMF ve Dünya Bankası) üyeliği kolaylaştırmak

Doğru cevap, Türk lirasının değerini düşürerek ihracatın rekabet gücünü artırmayı ve IMF/Dünya Bankası üyeliğini hedefleyen açıklamadır. 7 Eylül 1946 kararları, Türkiye'nin savaş sonrası kapalı ve devletçi yapıdan daha liberal bir dış ticaret rejimine geçişinin ilk ve en sert adımıdır. Bu kararla kur birliği sağlanmış, miktar kısıtlamaları (kotalar) yumuşatılmış ve uluslararası finans sistemine giriş yolu açılmıştır.

Step-by-Step Solution

Dönem analizi yapılması

Soru 1946 yılını, yani İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemi işaret etmektedir.

Savaş sonrası Türkiye, uluslararası işbirliği (IMF/DB) ve liberalleşme eğilimine girmiştir.

7 Eylül 1946 kararlarının içeriğinin değerlendirilmesi

Cumhuriyet tarihinin ilk büyük devalüasyonu ile

1

Dolar

1,31

TL'den

2,80

TL'ye çıkarılmıştır.

Bu hamle, savaş yıllarında stoklanan ürünlerin (buğday vb.) dünya fiyatlarında rekabetçi olmasını sağlamayı amaçlar.

Uluslararası entegrasyon bağının kurulması

Devalüasyon, IMF ve Dünya Bankası gibi Bretton Woods kurumlarına üye olabilmek için gerekli olan 'tekli kur' ve 'gerçekçi kur' şartını sağlamıştır.

Uluslararası sistem, aşırı değerli para birimlerini ve çoklu kur uygulamalarını desteklememektedir.

Key Concept

7 Eylül 1946 Ekonomik Kararları ve Dış Ticaretin Liberalleşmesi

Estimated Time:1m 15s

Question 59Question →

Türkiye ekonomisinin üretim yapısında sanayinin dışa bağımlı olması ve enerji ihtiyacının büyük oranda dış alım yoluyla karşılanması, ithalatın mal grupları bazındaki dağılımını doğrudan etkilemektedir. Geniş Ekonomik Grupların Sınıflamasına ( $BEC$ ) göre, Türkiye'nin toplam ithalatı içerisinde en yüksek paya sahip olan mal grubu aşağıdakilerden hangisidir?

Ara malları (Hammadde)

Yatırım (sermaye) malları

Tüketim malları

Dayanıksız tüketim malları

Lüks tüketim malları

Show answer & explanation

Answer: Ara malları (Hammadde)

Answer

Türkiye'nin ithalat yapısında en yüksek paya sahip olan mal grubu ara mallarıdır (hammadde).

Doğru cevap olan ara malları (hammadde) grubu, Türkiye'nin enerji ihtiyacı (petrol, doğalgaz) ve imalat sanayisinin ihtiyaç duyduğu girdi bağımlılığı nedeniyle toplam ithalatın yaklaşık dörtte üçünü oluşturmaktadır.

Step-by-Step Solution

İthalatın

BEC

(Geniş Ekonomik Grupların Sınıflaması) kategorilerini belirleme

İthalat; yatırım (sermaye) malları, ara (hammadde) malları ve tüketim malları olmak üzere üç ana gruba ayrılır.

Türkiye'nin ithalat yapısını analiz etmek için kullanılan standart sınıflamayı anlamak gerekir.

Grupların toplam ithalat içindeki paylarını karşılaştırma

Ara malları yaklaşık

\%75

, yatırım malları

\%13

, tüketim malları ise

\%12

civarında pay alır.

Türkiye'nin enerji ve sanayi girdisi bakımından dışa bağımlı olması ara mallarının payını artırır.

Key Concept

İthalatın Mal Grupları Bazında Dağılımı

Hints

Türkiye'nin enerji (petrol ve doğalgaz) ithalatının hangi grupta yer aldığını düşünün.

İmalat sanayisinin üretim yapabilmek için dışarıdan aldığı hammaddeler en büyük kalemi oluşturur.

Practice More

İthalatın ülke bazlı dağılımında enerji tedariği nedeniyle Rusya'nın yerini inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 60Question →

Türkiye ekonomisinde uluslararası rekabet gücündeki değişimleri izlemek amacıyla Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından hesaplanan; Türk lirasının (TL) dış ticaret ortaklarının para birimleri karşısındaki nominal değerinin, ülkeler arasındaki fiyat düzeyi farklarına göre düzeltilmesiyle elde edilen temel gösterge aşağıdakilerden hangisidir?

Reel efektif döviz kuru

Nominal efektif döviz kuru

Net dış ticaret hadleri

Cari işlemler dengesi

Satın alma gücü paritesi

Show answer & explanation

Answer: Reel efektif döviz kuru

Answer

Reel efektif döviz kuru, Türkiye'nin uluslararası rekabet gücünü ölçen temel göstergedir.

Reel efektif döviz kuru (REDK), Türkiye'nin dış ticaret ortaklarının para birimlerinden oluşan bir sepete karşı Türk lirasının reel (enflasyondan arındırılmış) değerini ölçer. Bu endeks yükseldiğinde TL reel olarak değer kazanır ve Türkiye'nin ihraç malları yabancılar için pahalılaşarak rekabet gücü azalır. Endeks düştüğünde ise rekabet gücü artar.

Step-by-Step Solution

Tanımı incele

Rekabet gücü için hem nominal döviz kuru hem de ülkeler arası fiyat (enflasyon) farkları gereklidir.

Nominal değerler, satın alma gücündeki değişimleri tam olarak yansıtmaz.

Göstergeyi belirle

Düzeltilmiş (reel) efektif döviz kuru.

Efektif kur, ticaret yapılan ülkelerin paralarından oluşan bir sepeti; reel ifadesi ise fiyat düzeltmesini temsil eder.

Key Concept

Reel Efektif Döviz Kuru ve Uluslararası Rekabet Gücü

Hints

Bu gösterge, Türk lirasının gerçek değerini ve diğer ülkelerle olan fiyat farklarını yansıtır.

Nominal kurların enflasyon oranları ile düzeltilmesi sonucunda elde edilen 'reel' bir veridir.

Merkez Bankası tarafından yayımlanan ve rekabet gücü denince akla gelen en temel endekstir.

Practice More

Reel efektif döviz kurunun artması veya azalmasının ihracat ve ithalat dengesi üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:45s

PreviousPage 3 / 4Next

Uluslararası Ekonomik İlişkiler

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept