Kapasite Planlaması Practice Questions — KPSS İşletme — Page 5

Question 81Question →

Bir belediyenin ruhsat başvuru sürecinde işlemler dört ardışık aşamadan geçerek tamamlanmaktadır. Bu aşamaların her birinde bir saatte işlenebilen maksimum başvuru sayıları (kapasiteleri) aşağıdaki gibidir:

İşlem Aşaması	Kapasite (Başvuru/Saat)
Başvuru Kabul	40
Evrak Kontrolü	25
Teknik İnceleme	15
Onay ve Ruhsat Düzenleme	35

Kısıtlar Teorisi (TOC) yaklaşımına göre, bu ruhsat başvuru sisteminin saatlik maksimum kapasitesi aşağıdakilerden hangisidir?

115

40

35

28,75

15

Show answer & explanation

Answer: 15

Answer

Sistemin saatlik kapasitesi en düşük işlem kapasitesine sahip olan 15 başvurudur.

Kısıtlar Teorisi'ne göre, birbirine bağımlı ardışık aşamalardan oluşan bir üretim veya hizmet sisteminin toplam çıktı kapasitesi, sistemdeki en düşük kapasiteye sahip aşama (darboğaz) tarafından kısıtlanır. Verilen süreçte en düşük kapasiteli işlem 'Teknik İnceleme' (15 başvuru/saat) aşamasıdır. Sistem diğer aşamalarda ne kadar hızlı çalışırsa çalışsın, darboğaz aşamasını geçemeyeceği için saatte en fazla 15 başvuru tamamlanabilir.

Step-by-Step Solution

1

Sistemdeki tüm ardışık istasyonların kapasite değerlerini karşılaştır.

Kapasiteler sırasıyla 40, 25, 15 ve 35'tir.

Kısıtlar Teorisi'ne göre sistemin genel hızını belirleyen en kısıtlı aşamayı (darboğazı) tespit etmek gerekir.

2

Verilen değerler arasından en düşük olanı (darboğazı) belirle.

En düşük kapasite saatte 15 başvuru ile 'Teknik İnceleme' aşamasına aittir.

Ardışık bir sistemde, ürünlerin veya hizmetlerin tamamlanma hızı hiçbir zaman en yavaş istasyonun hızını aşamaz.

3

Sistemin toplam kapasitesini darboğaz kapasitesine eşitle.

Sistem kapasitesi = 15 başvuru/saat.

Bir zincirin gücü en zayıf halkası kadardır; darboğazın işlem hacmi, tüm sistemin maksimum çıktı miktarını belirler.

Key Concept

Sistem Kapasitesi ve Darboğaz (Kısıt) İlişkisi

Question 82Question →

Makina ve Kimya Endüstrisi (MKE) A.Ş., savunma sanayiine yönelik yeni nesil modüler zırh sistemlerinin üretimi için bir tesis yatırımı yapmayı planlamaktadır. Yapılan fizibilite çalışmalarına göre, bu tesisin kuruluşuna ait toplam sabit maliyetlerin $24.000.000 \text{ TL}$ olması öngörülmektedir. Üretilecek olan her bir modüler zırh setinin kurumlara satış fiyatı $800.000 \text{ TL}$ olarak belirlenmiş olup, bir setin üretimi için katlanılması gereken birim değişken maliyet ise $480.000 \text{ TL}$ olarak hesaplanmıştır.

Buna göre, söz konusu tesisin kâra geçebilmesi (başa baş noktasına ulaşması) için elde etmesi gereken minimum satış hasılatı (ciro) aşağıdakilerden hangisidir?

24.000.000 \text{ TL}

30.000.000 \text{ TL}

40.000.000 \text{ TL}

60.000.000 \text{ TL}

75.000.000 \text{ TL}

Show answer & explanation

Answer: $60.000.000 \text{ TL}$

Answer

Söz konusu tesisin kâra geçebilmesi için elde etmesi gereken minimum satış hasılatı

60.000.000 \text{ TL}

'dir.

Doğru sonuca ulaşmak için öncelikle birim katkı payı bulunmalıdır. Birim katkı payı, birim satış fiyatından birim değişken maliyetin çıkarılmasıyla elde edilir (

800.000 \text{ TL} - 480.000 \text{ TL} = 320.000 \text{ TL}

). Toplam sabit maliyet olan

24.000.000 \text{ TL}

, birim katkı payına (

320.000 \text{ TL}

) bölündüğünde tesisin başa baş üretim miktarı

75

adet olarak bulunur. Soruda satış hasılatı (ciro) sorulduğu için, bu miktar birim satış fiyatı ile çarpılır (

75 \times 800.000 \text{ TL}

) ve sonuç

60.000.000 \text{ TL}

olarak bulunur.

Step-by-Step Solution

1

Birim katkı payını hesaplama

800.000 - 480.000 = 320.000 \text{ TL}

Başa baş noktasında her bir ürünün sabit maliyetleri karşılamaya ne kadar katkı sağladığını (Birim Fiyat - Birim Değişken Maliyet) bulmak için.

2

Başa baş noktası üretim miktarını hesaplama

24.000.000 / 320.000 = 75 \text{ adet}

Toplam sabit maliyetleri, birim katkı payına bölerek tesisin zarar etmemesi için kaç adet zırh seti üretip satması gerektiğini bulmak için.

3

Başa baş noktası cirosunu (satış hasılatını) hesaplama

75 \times 800.000 = 60.000.000 \text{ TL}

Bulunan başa baş miktarını birim satış fiyatı ile çarparak elde edilmesi gereken toplam gelir tutarını (ciroyu) bulmak için.

Key Concept

Başa Baş Noktası (Ciro) Analizi

Question 83Question →

Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü, stratejik öneme sahip yeni bir bor türevi endüstriyel ürün için tam kapasiteyle (teorik kapasite) yılda $25.000$ ton üretim yapabilecek bir tesis yatırımı planlamaktadır.

Yapılan fizibilite çalışmalarına göre tesisin yıllık sabit maliyetlerinin $36.000.000 \text{ TL}$ olması öngörülmektedir. Üretilecek bor türevi ürünün tonaj başına piyasa satış fiyatı $8.000 \text{ TL}$ , tonaj başına değişken maliyeti ise $5.000 \text{ TL}$ olarak hesaplanmıştır.

Buna göre, tesisin başa baş (kâra geçiş) noktasına ulaşabilmesi için gerekli asgari kapasite kullanım oranı ve bu noktada elde edilecek satış hasılatı (ciro) aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

%18 ve

36.000.000 \text{ TL}

%37,5 ve

96.000.000 \text{ TL}

%48 ve

36.000.000 \text{ TL}

%48 ve

96.000.000 \text{ TL}

%48 ve

60.000.000 \text{ TL}

Show answer & explanation

Answer: %48 ve $96.000.000 \text{ TL}$

Answer

Gerekli asgari kapasite kullanım oranı %48 ve elde edilecek satış hasılatı (ciro) 96.000.000 TL olmalıdır.

İşletmenin başa baş noktasına ulaşması için toplam gelirlerinin toplam maliyetlerine eşit olması gerekir. Formül gereği Başa Baş Miktarı = Sabit Maliyetler / Birim Katkı Payı şeklinde hesaplanır. Birim katkı payı

8.000 - 5.000 = 3.000 \text{ TL}

'dir. Sabit maliyet olan

36.000.000 \text{ TL}

bu değere bölündüğünde başa baş miktarı

12.000 \text{ ton}

olarak bulunur. Tesisin tam kapasitesi

25.000 \text{ ton}

olduğu için, gerekli kapasite kullanım oranı

12.000 / 25.000 = \%48

'dir. Başa baş noktasındaki satış hasılatı (ciro) ise miktar ile satış fiyatının çarpımı olan

12.000 \times 8.000 = 96.000.000 \text{ TL}

'dir.

Step-by-Step Solution

1

Birim katkı payının hesaplanması

8.000 - 5.000 = 3.000 \text{ TL/ton}

Üretilen her bir ürünün sabit maliyetleri karşılamak için ne kadar katkı sağladığını bulmak.

2

Başa baş üretim miktarının hesaplanması

36.000.000 / 3.000 = 12.000 \text{ ton}

İşletmenin kâr veya zarar etmemesi (sıfır kâr) için üretmesi ve satması gereken asgari miktarı belirlemek.

3

Kapasite kullanım oranının bulunması

12.000 / 25.000 = 0,48 \Rightarrow \%48

Kâra geçiş noktasındaki üretimin, tesisin maksimum teorik kapasitesinin yüzde kaçına denk geldiğini hesaplamak.

4

Başa baş noktasındaki cironun (satış hasılatının) hesaplanması

12.000 \times 8.000 = 96.000.000 \text{ TL}

Kâra geçiş üretim miktarının parasal büyüklüğünü (toplam gelir) bulmak.

Key Concept

Başa Baş (Kâra Geçiş) Noktası Analizi ve Kapasite Kullanım Oranı

Question 84Question →

Bir il özel idaresine bağlı asfalt üretim tesisinin aylık kapasite verileri aşağıdaki gibidir:

- Teorik (Tasarım) Kapasite: $24.000$ ton/ay
- Pratik (Etkin) Kapasite: $15.000$ ton/ay
- Gerçekleşen (Fiili) Üretim: $12.000$ ton/ay

Buna göre, tesisin tasarım kapasitesine göre kapasite kullanım oranı ve sistem etkinliği sırasıyla yüzde kaçtır?

\%50

ve

\%125

\%50

ve

\%80

\%80

ve

\%50

\%200

ve

\%80

\%200

ve

\%125

Show answer & explanation

Answer: $\%50$ ve $\%80$

Answer

Doğru değerler sırasıyla

\%50

ve

\%80

'dir.

Tesisin tasarım kapasitesine göre kapasite kullanım oranı, gerçekleşen üretimin teorik kapasiteye bölünmesiyle (

12.000 / 24.000 = \%50

) elde edilir. Sistem etkinliği ise gerçekleşen üretimin pratik kapasiteye oranlanmasıyla (

12.000 / 15.000 = \%80

) bulunur. Bu nedenle sırasıyla doğru değerler

\%50

ve

\%80

'dir.

Step-by-Step Solution

1

Kapasite kullanım oranını (Tasarım kapasitesine göre) hesaplama

12.000 / 24.000 = 0,50

(

\%)50

)

Tasarım kapasitesine göre kapasite kullanım oranı, gerçekleşen (fiili) üretimin teorik (tasarım) kapasiteye bölünmesiyle bulunur.

2

Sistem etkinliğini hesaplama

12.000 / 15.000 = 0,80

(

\%)80

)

Sistem etkinliği, gerçekleşen (fiili) üretimin uygulamadaki kısıtlar düşüldükten sonraki pratik (etkin) kapasiteye bölünmesiyle ölçülür.

Key Concept

Kapasite kullanım oranı ve sistem etkinliği hesaplamaları

Question 85Question →

Savunma sanayisine yönelik optik lens üreten bir işletmenin, hiçbir duruş veya mola olmaksızın hesaplanan teorik (tasarım) kapasitesi yıllık $25.000$ adettir. Planlı bakımlar, yasal personel molaları ve makine hazırlık süreleri (set-up) düşüldükten sonra ulaşılabilecek pratik (normal) kapasite ise yıllık $20.000$ adet olarak belirlenmiştir. Geçtiğimiz yıl, tedarik zincirindeki aksamalar ve beklenmeyen makine arızaları nedeniyle fiili (gerçekleşen) üretim $14.000$ adet olmuştur.

İşletme yönetimi, planlı bakım ve mola sürelerinde hiçbir esnekliğe gitmeden (pratik kapasite sabit kalarak), sadece beklenmeyen arıza ve aksamaları azaltarak gelecek yıl tesisin etkinlik (randıman) oranını $\%90$ seviyesine çıkarmayı hedeflemektedir.

Buna göre, işletmenin belirlenen etkinlik hedefine ulaşması durumunda yeni kapasite kullanım oranı yüzde kaç olacaktır?

56

72

80

90

112,5

Show answer & explanation

Answer: 72

Answer

İşletmenin hedeflediği yeni kapasite kullanım oranı %72'dir.

Doğru yanıt 72'dir. Üretim yönetiminde Etkinlik (Randıman) Oranı, 'Gerçekleşen (Fiili) Üretim / Pratik (Normal) Kapasite' formülüyle bulunur. İşletme %90 etkinlik hedeflediğine göre yeni fiili üretim miktarı

20.000 \times 0,90 = 18.000

adet olmalıdır. Kapasite Kullanım Oranı (KKO) ise 'Gerçekleşen Üretim / Teorik Kapasite' formülüyle hesaplanır. Yeni üretim miktarı olan 18.000 değeri, tesisin teorik kapasitesi olan 25.000 değerine bölündüğünde (

18.000 / 25.000

) kapasite kullanım oranının %72 olacağı bulunur.

Step-by-Step Solution

1

Verilen kapasite türlerini ve oran tanımlarını ayrıştırın.

Teorik Kapasite =

25.000

, Pratik Kapasite =

20.000

, Hedef Etkinlik Oranı =

\%90

Kapasite oranlarının (etkinlik ve kapasite kullanım oranı) hangi baz değerler üzerinden hesaplandığını belirlemek sorunun çözümündeki temel kurgudur.

2

Hedef etkinlik oranını kullanarak gelecek yılın hedeflenen fiili (gerçekleşen) üretim miktarını hesaplayın.

Etkinlik = (Fiili Üretim / Pratik Kapasite)

0,90 = \text{Fiili Üretim} / 20.000

Hedeflenen Fiili Üretim =

18.000

adet.

Etkinlik (randıman) oranı her zaman fiili üretimin, pratik (normal) kapasiteye bölünmesiyle elde edilir. Bu nedenle yeni fiili üretimi bulmak için pratik kapasite baz alınmalıdır.

3

Bulunan yeni fiili üretim miktarını kullanarak hedef kapasite kullanım oranını (KKO) hesaplayın.

KKO = (Fiili Üretim / Teorik Kapasite)
KKO =

18.000 / 25.000 = 0,72

(

\%72

)

Kapasite kullanım oranı, makine ve tesisin tasarım limitlerine göre (teorik kapasite) ne oranda kullanıldığını gösterdiğinden daima teorik kapasiteye bölünerek hesaplanır.

Key Concept

Etkinlik oranının pratik kapasiteye, kapasite kullanım oranının ise teorik kapasiteye bağımlı olarak hesaplanması.

Question 86Question →

Kapasite planlama stratejileri, işletmelerin gelecekteki talep belirsizliklerine karşı alacakları risk pozisyonunu ve yatırım zamanlamasını belirler. Bir işletmenin üretim yöneticisi, kapasite artırım kararlarını değerlendirirken yönetim kuruluna şu raporu sunmuştur:

"İçinde bulunduğumuz rekabetçi pazarda müşteri sadakati oldukça düşüktür; müşterilerimiz uzun teslimat sürelerine tahammül edememekte ve anında tedarik sağlayabilen rakiplere hızla yönelebilmektedir. Ayrıca, üretim teknolojimizin doğası gereği kapasiteyi talebe paralel olarak küçük adımlarla artırmak teknik olarak imkansızdır; yeni üretim hattı yatırımları zorunlu olarak büyük ölçekli ve sıçramalı (bölünemez) gerçekleşmektedir."

Bu kısıtlar ve pazar dinamikleri dikkate alındığında, işletmenin benimsemesi gereken en uygun kapasite planlama stratejisi ve bu stratejinin doğuracağı en belirgin operasyonel risk aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Öncü (Lead) Strateji – Talebin öngörülen seviyeye ulaşmaması durumunda yüksek atıl kapasite maliyetlerine katlanılması

Artçı (Lag) Strateji – Müşteri taleplerinin karşılanamaması nedeniyle rakiplerin pazara girişinin kolaylaşması

İzleyici (Match) Strateji – Kapasitenin sık ve küçük ölçeklerde artırılmasından kaynaklanan yüksek kurulum (setup) maliyetleri

Öncü (Lead) Strateji – Talebi karşılamak için sürekli olarak fason üretim ve aşırı mesai kullanımına bağlı yüksek esneklik maliyetleri

Artçı (Lag) Strateji – Tesisin kapasite kullanım oranının sürekli düşük kalması sonucunda birim sabit maliyetlerin artması

Show answer & explanation

Answer: Öncü (Lead) Strateji – Talebin öngörülen seviyeye ulaşmaması durumunda yüksek atıl kapasite maliyetlerine katlanılması

Answer

İşletmenin kısıtları doğrultusunda seçilmesi gereken strateji 'Öncü (Lead) Strateji' olup, bu stratejinin temel riski 'yüksek atıl kapasite maliyetleri'dir.

Vaka metninde vurgulanan 'müşterilerin teslimat süresine tahammülsüzlüğü', işletmenin talebi kesinlikle önceden karşılamaya hazır olması gerektiğini göstermektedir. Buna ek olarak 'kapasitenin küçük adımlarla artırılamaması' gerçeği, yatırımların talep artışından çok daha önce ve büyük bloklar halinde yapılması gerektiğine işaret eder. Bu iki koşul yalnızca 'Öncü (Lead) Strateji' ile sağlanabilir. Öncü stratejinin karakteristiği gereği, talebin önden tahmin edilerek devasa yatırımların yapılması, beklenen talebin gelmemesi durumunda yüksek atıl kapasite ve birim sabit maliyet riskini beraberinde getirir.

Step-by-Step Solution

1

Pazar kısıtlarının analiz edilmesi.

Müşterilerin beklemeye tahammülsüzlüğü ve anında tedarik beklentisi, talebin gerisinde kalmayı gerektiren Artçı (Lag) stratejinin elenmesine neden olur.

Artçı stratejide talebin kesinleşmesi beklendiğinden müşteri kayıpları kaçınılmazdır.

2

Teknolojik kısıtların analiz edilmesi.

Kapasitenin sıçramalı ve büyük ölçekli yatırım gerektirmesi, talebi yakından ve küçük adımlarla takip etmeyi amaçlayan İzleyici (Match) stratejinin elenmesine neden olur.

İzleyici strateji, teknik olarak esnek ve kademeli büyüme imkanı sağlayan sistemlerde uygulanabilir.

3

Uygun stratejinin belirlenmesi.

Hem müşteriyi anında karşılama zorunluluğu hem de büyük ölçekli yatırım gerekliliği, talepten önce büyük kapasite artışını dikte eden Öncü (Lead) stratejiyi zorunlu kılar.

Öncü strateji pazara girişi güvence altına alır ve teslimat sürelerini minimize eder.

4

Seçilen stratejinin operasyonel riskinin tanımlanması.

Öncü stratejinin en büyük riski, tahmin edilen yüksek talebin gerçekleşmemesi durumunda tesisin boş kalması ve devasa sabit maliyetlerin atıl kapasite yaratmasıdır.

Kapasite yatırımı önden yapıldığı için, piyasa daralmaları doğrudan finansal yüke dönüşür.

Key Concept

Kapasite Planlama Stratejileri ve Operasyonel Risk Analizi

Question 87Question →

Sermaye yoğun bir sektörde faaliyet gösteren bir petrokimya işletmesi, pazar araştırmaları doğrultusunda gelecekteki talebi karşılamak amacıyla "Öncü (Lead) Kapasite Stratejisi" benimsemiş ve talebin henüz realize olmasını beklemeden tek seferde büyük ölçekli bir ek tesis yatırımı gerçekleştirmiştir. Kurulan bu yeni tesisin, talebin öngörülen düzeye ulaşacağı ilk birkaç yıl boyunca oldukça geniş bir pozitif kapasite yastığına (capacity cushion) sahip olacağı ve düşük kapasite kullanım oranıyla çalışacağı bilinmektedir.

İşletmenin aldığı bu uzun dönemli kapasite kararının, maliyet yapısı ve operasyonel risk profili üzerindeki etkileri dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Tesisin kapasite kullanım oranı hesaplanırken, ilk yıllardaki düşük talebin etkisini telafi etmek amacıyla gerçekleşen üretim miktarı normal kapasite yerine teorik kapasiteye bölünerek tesisin operasyonel verimliliği kâğıt üzerinde yüksek tutulmalıdır.

İlk yıllarda yüksek atıl kapasite sebebiyle birim başına düşen sabit maliyetler artacak ve işletmenin başa baş (kâra geçiş) üretim miktarı yukarı yönde kayacaktır; ancak tesis tam kapasiteye yaklaştıkça uzun vadede ölçek ekonomilerinden yararlanılacaktır.

Tek seferde yapılan büyük ölçekli yatırım, işletmenin katlanacağı toplam sabit maliyetleri uzun vadede potansiyel olarak çok geniş bir üretim hacmine yayacağı için işletmenin başa baş noktasını yatırımın gerçekleştiği ilk andan itibaren düşürecektir.

İlk yıllarda ortaya çıkacak düşük talep dezavantajı, tesisin pratik (etken) kapasitesinin teorik kapasite düzeyine çekilmesi ve planlı bakım duruşlarının iptal edilmesiyle tamamen ortadan kaldırılarak birim maliyetler minimize edilebilir.

Öncü kapasite stratejisinin sağladığı geniş kapasite yastığı, talebi izleyen (chase) bir üretim planlamasını imkânsız kılacak ve tedarik zincirinde nihai ürüne yönelik bağımsız talep yapısını bozarak bağımlı talebe dönüştürecektir.

Show answer & explanation

Answer: İlk yıllarda yüksek atıl kapasite sebebiyle birim başına düşen sabit maliyetler artacak ve işletmenin başa baş (kâra geçiş) üretim miktarı yukarı yönde kayacaktır; ancak tesis tam kapasiteye yaklaştıkça uzun vadede ölçek ekonomilerinden yararlanılacaktır.

Answer

İlk yıllarda atıl kapasite sebebiyle birim sabit maliyetlerin artacağını, işletmenin başa baş miktarının yukarı kayacağını ancak uzun vadede ölçek ekonomilerinden yararlanılacağını ifade eden seçenek doğrudur.

Öncü (Lead) kapasite stratejisinde talep beklentisine istinaden önceden büyük bir kapasite yaratılır. Matematiksel olarak, başa baş noktası (

Q = \frac{F}{P-V}

) formülüne göre, tesisin inşası ile gelen devasa sabit maliyetler (

F

), işletmenin kâra geçiş noktasını oldukça yukarı taşır ve riski artırır. İlk yıllarda talep düşük kalacağından bu büyük tesisin getirdiği yüksek sabit giderler az sayıdaki üretilmiş birime dağıtılır ve birim başı maliyetleri tırmandırır. Ancak talep yıllar içinde yükselip kapasiteyi doldurduğunda, tek seferde kurulmuş bu büyük yapının operasyonel verimliliği (ölçek ekonomisi) birim maliyetleri ciddi şekilde düşürecektir.

Step-by-Step Solution

1

Öncü (Lead) kapasite stratejisinin temel dinamiklerini analiz etmek.

Öncü stratejide talep artışı gerçekleşmeden önce tek seferde büyük bir kapasite artırımı yapılır. Bu durum başlangıçta yüksek miktarda atıl kapasiteye (geniş kapasite yastığına) neden olur.

Tesisin yatırım profilinin zaman ve maliyet eksenindeki davranışını anlamak için stratejinin tanımı gereklidir.

2

Büyük kapasiteli yeni tesis yatırımının sabit maliyetler ve başa baş noktası üzerindeki etkisini değerlendirmek.

Başa baş üretim miktarı (

Q

), toplam sabit maliyetlerin (

F

) birim katkı payına (

P-V

) bölünmesiyle bulunur. Dev tesis yatırımı sabit maliyetleri hızla artırdığı için, kâra geçiş noktasını miktar bazında yukarı çeker.

Başa baş noktası denklemi üzerinden operasyonel risk profilini belirlemek için.

3

Kapasite yastığının ilk yıllardaki birim maliyetlere ve uzun dönemdeki ölçek ekonomisine etkisini sentezlemek.

İlk yıllarda talep henüz mevcut dev kapasiteyi doldurmadığından, yüksek sabit maliyetler az sayıda ürüne dağıtılır (yüksek birim maliyet). Yıllar geçtikçe artan taleple birlikte kapasite dolmaya başlar ve dev tesisin getirdiği verimlilikle birim maliyetler düşer (ölçek ekonomisi).

Doğru seçenekte yer alan 'kısa vadeli risk' ile 'uzun vadeli avantaj' (ölçek ekonomisi) dengesini doğrulamak için.

Key Concept

Öncü Kapasite Stratejisi, Ölçek Ekonomisi ve Başa Baş Noktası (Kâra Geçiş Analizi) Etkileşimi

Estimated Time:2m 30s

Question 88Question →

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına bağlı faaliyet gösteren bir vagon bakım ve onarım merkezinin yıllık faaliyet verileri incelenmiştir. Tesisin $7$ gün $24$ saat hiç durmaksızın çalışması durumunda ulaşabileceği maksimum onarım kapasitesi yıllık $5.000$ vagon olarak hesaplanmıştır. Ancak yasal çalışma süreleri, personel molaları, resmi tatiller ve makinelerin planlı periyodik bakımları dikkate alındığında tesisin ulaşması beklenen en yüksek onarım hacmi yıllık $4.000$ vagon olarak belirlenmiştir.

İlgili yılın sonunda, tedarik zincirinde yaşanan aksaklıklar ve iş gücü devamsızlıkları gibi beklenmeyen durumlar nedeniyle merkezde toplam $3.200$ vagonun bakım ve onarımı tamamlanabilmiştir.

Buna göre, bu vagon bakım ve onarım merkezinin ilgili yıla ait kapasite kullanım oranı ve sistem etkinliği sırasıyla yüzde kaçtır?

\%64

ve

\%80

\%80

ve

\%64

\%80

ve

\%125

\%156,25

ve

\%125

\%64

ve

\%125

Show answer & explanation

Answer: $\%64$ ve $\%80$

Answer

\%64

ve

\%80

değerlerini veren seçenek doğrudur.

Doğru seçenekte hesaplamalar formüllerin aslına uygun olarak yapılmıştır. Kapasite Kullanım Oranı, gerçekleşen üretimin teorik (tasarım) kapasiteye oranıdır (

3.200 / 5.000 = \%64

). Sistem etkinliği ise gerçekleşen üretimin efektif (pratik) kapasiteye oranıdır (

3.200 / 4.000 = \%80

).

Step-by-Step Solution

1

Verilen kapasite türlerini ve miktarlarını tanımlama.

Teorik (Tasarım) Kapasite =

5.000

, Efektif (Pratik) Kapasite =

4.000

, Fiili (Gerçekleşen) Üretim =

3.200

.

Hesaplamalarda hangi değerin pay, hangisinin payda olacağını belirlemek için kavramların ayrıştırılması gerekir.

2

Kapasite Kullanım Oranını hesaplama.

KKO =

\frac{\text{Fiili Üretim}}{\text{Teorik Kapasite}} = \frac{3.200}{5.000} = 0,64 = \%64

Kapasite kullanım oranı, gerçekleşen üretimin, sistemin tasarlanan maksimum teorik kapasitesine bölünmesiyle bulunur.

3

Sistem Etkinliğini hesaplama.

Etkinlik =

\frac{\text{Fiili Üretim}}{\text{Efektif Kapasite}} = \frac{3.200}{4.000} = 0,80 = \%80

Etkinlik, fiili üretimin, mevcut kısıtlar altında ulaşılması beklenen efektif (pratik) kapasiteye ne ölçüde yaklaştığını gösterir.

Key Concept

Tesis kapasite türleri (Teorik, Efektif, Fiili) ile performans ölçütlerinin (Kapasite Kullanım Oranı ve Sistem Etkinliği) formülsel olarak hesaplanması.

Question 89Question →

Bir büyükşehir belediyesi iştiraki olan kent mobilyaları fabrikası, şehir parklarında kullanılmak üzere yeni bir oturma bankı modeli tasarlamıştır. Bu bankların üretimi için kurulan hattın yıllık toplam sabit maliyeti $1.200.000 \text{ TL}$ 'dir. Bir adet bankın üretiminde katlanılan değişken maliyet $1.200 \text{ TL}$ olup, belediyenin iştirak şirketine bu banklar için ödeyeceği birim fiyat $2.000 \text{ TL}$ olarak belirlenmiştir.

Buna göre, söz konusu üretim hattının zarar etmemesi için yıllık üretilmesi gereken asgari bank miktarı (başa baş üretim miktarı) aşağıdakilerden hangisidir?

375

600

1.000

1.500

3.000

Show answer & explanation

Answer: 1.500

Answer

Söz konusu hattın zarar etmemesi için üretilmesi gereken asgari miktar 1.500 adettir.

Başa baş noktası, toplam gelirlerin toplam maliyetlere eşit olduğu üretim düzeyidir. Miktar cinsinden başa baş noktası, toplam sabit maliyetlerin birim katkı payına (birim satış fiyatı ile birim değişken maliyet arasındaki fark) bölünmesiyle bulunur. Verilen değerler formülde yerine konulduğunda:

1.200.000 / (2.000 - 1.200) = 1.500

adet sonucuna ulaşılır.

Step-by-Step Solution

1

Birim katkı payının hesaplanması

2.000 \text{ TL} - 1.200 \text{ TL} = 800 \text{ TL}

Her bir bank satışından sabit maliyetleri karşılamak üzere elde edilen net tutarın (katkı payı) bulunması gerekir.

2

Başa baş üretim miktarının hesaplanması

1.200.000 \text{ TL} / 800 \text{ TL} = 1.500 \text{ adet}

İşletmenin kâra veya zarara geçmediği (kârın sıfır olduğu) üretim düzeyini bulmak için toplam sabit maliyetler birim katkı payına bölünür.

Key Concept

Başa Baş Noktası (Miktar) Analizi

Question 90Question →

Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO), yerli imkânlarla sismik araştırma ve sondaj borusu üretimi yapmak üzere yeni bir tesis kurmayı planlamaktadır. Kurulacak tesise ait öngörülen fizibilite verileri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Veri Türü	Tutar / Miktar
Yıllık Pratik Kapasite	$25.000 \text{ adet}$
Yıllık Sabit Maliyetler	$180.000.000 \text{ TL}$
Birim Satış Fiyatı	$24.000 \text{ TL}$
Birim Değişken Maliyet	$16.000 \text{ TL}$

Buna göre, söz konusu tesisin ciro cinsinden başa baş noktası ve bu noktaya ulaşabilmesi için gereken kapasite kullanım oranı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

540.000.000 \text{ TL}

ve

\%90

180.000.000 \text{ TL}

ve

\%30

270.000.000 \text{ TL}

ve

\%45

180.000.000 \text{ TL}

ve

\%90

540.000.000 \text{ TL}

ve

\%10

Show answer & explanation

Answer: $540.000.000 \text{ TL}$ ve $\%90$

Answer

Söz konusu tesisin ciro cinsinden başa baş noktası

540.000.000 \text{ TL}

ve bu noktadaki kapasite kullanım oranı

\%90

'dır.

Tesisin başa baş noktasına gelmesi için yıllık

180.000.000 \text{ TL}

olan sabit maliyetlerini, ürün başına

8.000 \text{ TL}

olan katkı payı (

24.000 - 16.000

) ile karşılaması gerekir. Bu durum

22.500 \text{ adet}

üretime tekabül eder (

180.000.000 / 8.000

). Bu miktarın satışından elde edilecek ciro

540.000.000 \text{ TL}

(

22.500 \times 24.000

) olur. Bu üretim miktarının toplam pratik kapasiteye oranı ise

\%90

(

22.500 / 25.000

) olarak hesaplanır.

Step-by-Step Solution

1

Üretilecek her bir borunun birim katkı payını hesaplayın.

24.000 \text{ TL} - 16.000 \text{ TL} = 8.000 \text{ TL}

Başa baş noktasına ulaşmak için her bir ürün satışının sabit maliyetleri karşılamaya ne kadar katkı sağladığını belirlemek gerekir.

2

Başa baş üretim miktarını hesaplayın.

180.000.000 \text{ TL} / 8.000 \text{ TL} = 22.500 \text{ adet}

Toplam sabit maliyetlerin kaç adet ürün satılarak karşılanacağını (kâra geçiş miktarını) bulmak hedeflenmektedir.

3

Başa baş üretim miktarını birim satış fiyatıyla çarparak ciro cinsinden başa baş noktasını bulun.

22.500 \text{ adet} \times 24.000 \text{ TL/adet} = 540.000.000 \text{ TL}

Soruda başa baş noktası miktar olarak değil, ciro (toplam satış geliri) olarak istenmektedir.

4

Bulunan başa baş üretim miktarını, tesisin yıllık pratik kapasitesine bölerek kapasite kullanım oranını tespit edin.

(22.500 / 25.000) \times 100 = \%90

Tesisin zarar etmemesi için kurulu kapasitesinin yüzde kaçını fiilen kullanması gerektiği istenmektedir.

Key Concept

Kapasite planlamasında maliyet-hacim (başa baş) analizi ve kapasite kullanım oranı

Question 91Question →

Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğüne bağlı bir içme suyu arıtma ve pompalama tesisinin kapasite kullanım değerleri analiz edilmektedir. Tesisin proje tasarımında, yılda $250$ gün ve günde $24$ saat esasına göre çalışarak saatte $25$ ton su arıtması öngörülmüştür.

Ancak tesisin standart işletme prosedürlerine göre; yıllık planlı ağır bakımlar için $40$ gün tesisin kapalı kalması, ayrıca faal olunan günlerde rutin filtre temizliği ve vardiya değişimleri için günlük $4$ saatlik sistem duruşu yapılması zorunludur.

İlgili faaliyet yılında, bölgede yaşanan beklenmeyen kuraklık ve dış şebeke arızaları nedeniyle tesiste fiilen toplam $84.000$ ton su arıtılabilmiştir.

Buna göre, tesisin teorik (tasarım) kapasite kullanım oranı ve sistem etkinliği sırasıyla yüzde kaçtır?

\%56

ve

\%80

\%80

ve

\%56

\%70

ve

\%80

\%56

ve

\%125

\%80

ve

\%70

Show answer & explanation

Answer: $\%56$ ve $\%80$

Answer

Tesisin teorik kapasite kullanım oranı %56, sistem etkinliği ise %80 olarak hesaplanmıştır.

Verilen senaryoda teorik kapasite, ideal şartlardaki maksimum üretimdir ve

250 \times 24 \times 25 = 150.000

ton olarak bulunur. Pratik (etkili) kapasite, planlı olağan duruşlar düşüldükten sonraki ulaşılabilir maksimum üretimdir ve

210 \text{ gün} \times 20 \text{ saat} \times 25 = 105.000

ton olarak hesaplanır. Beklenmeyen olaylar sonucu gerçekleşen (fiili) üretim ise

84.000

tondur. Teorik kapasite kullanım oranı = Fiili Üretim / Teorik Kapasite formülüyle

84.000 / 150.000 = \%56

bulunur. Sistem etkinliği ise = Fiili Üretim / Pratik Kapasite formülüyle

84.000 / 105.000 = \%80

şeklinde hesaplanır. Doğru oranlar sırasıyla

\%56

ve

\%80

'dir.

Step-by-Step Solution

1

Teorik (tasarım) kapasitenin hesaplanması

150.000

ton/yıl

Tesisin hiçbir kısıt ve planlı duruş olmadan tam zamanlı çalışması durumu:

250 \text{ gün} \times 24 \text{ saat} \times 25 \text{ ton/saat} = 150.000

ton.

2

Pratik (etkili) kapasitenin hesaplanması

105.000

ton/yıl

Planlı bakımlar ve rutin duruşların düşülerek ulaşılabilir kapasitenin bulunması:

(250 - 40) \text{ gün} \times (24 - 4) \text{ saat} \times 25 \text{ ton/saat} = 210 \times 20 \times 25 = 105.000

ton.

3

Teorik kapasite kullanım oranının bulunması

\%56

Fiili (gerçekleşen) üretimin teorik kapasiteye oranlanması:

84.000 / 150.000 = 0,56

(Yani

\%56

).

4

Sistem etkinliğinin (randıman) bulunması

\%80

Fiili (gerçekleşen) üretimin pratik kapasiteye oranlanması:

84.000 / 105.000 = 0,80

(Yani

\%80

).

Key Concept

Kapasite Kullanım Oranı ve Sistem Etkinliği Hesaplamaları

Question 92Question →

Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) bağlı bir il müdürlüğünde, emeklilik başvuru dosyalarının işlenme süreci ardışık dört aşamadan oluşmaktadır. Bu aşamaların her birinde görevli personelin günlük maksimum dosya işleme kapasiteleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

İşlem Sırası	Aşama Adı	Kapasite (Dosya/Gün)
$1$	Evrak Kabul ve Tasnif	$300$
$2$	Sicil ve Belge İnceleme	$180$
$3$	Hizmet Süresi Birleştirme	$120$
$4$	Maaş Hesaplama ve Tahsis	$250$

Mevcut durumda Evrak Kabul ve Tasnif istasyonu kendi maksimum kapasitesiyle sürekli çalıştığı için sistemin ara kademelerinde ciddi dosya yığılmaları (yarı mamul stoku) meydana gelmektedir.

Buna göre, Kısıtlar Teorisi'nin (TOC) "sistemin diğer tüm unsurlarını kısıta göre senkronize etme (tabi kılma)" ilkesi gereğince, yığılmaları önlemek için Evrak Kabul ve Tasnif istasyonunun günlük çalışma planlaması aşağıdakilerden hangisindeki gibi yapılmalıdır?

Sistemin darboğazı olan üçüncü aşamanın kapasitesi referans alınarak günlük

120

dosya ile sınırlandırılması

Personel verimliliğini maksimize etmek amacıyla istasyonun kendi tam kapasitesi olan günlük

300

dosya hızında çalıştırılmaya devam edilmesi

Hemen bir sonraki adımda boş bekleme süresini önlemek için ikinci aşamanın kapasitesine uyarlanarak günlük

180

dosya işlenmesi

Tüm aşamaların iş yükünü dengelemek varsayımıyla istasyon kapasitelerinin aritmetik ortalaması olan günlük

212,5

dosyaya göre ayarlanması

Nihai hizmet hedefine ulaşabilmek için sistemin son aşaması olan maaş hesaplama hızına uyumlu biçimde günlük

250

dosya ile sınırlandırılması

Show answer & explanation

Answer: Sistemin darboğazı olan üçüncü aşamanın kapasitesi referans alınarak günlük $120$ dosya ile sınırlandırılması

Answer

Sistemin darboğazı olan üçüncü aşamanın kapasitesi referans alınarak günlük 120 dosya ile sınırlandırılması gerekir.

Kısıtlar Teorisi'nin (TOC) beş odaklanma adımından üçüncüsü olan 'Sistemi kısıta tabi kılma/senkronize etme', darboğaz olmayan kaynakların çalışma hızlarının sistemin kısıtının (darboğazının) hızıyla eşitlenmesi anlamına gelir. Verilen süreçte kısıt noktası günlük

120

dosya kapasitesi ile 'Hizmet Süresi Birleştirme' aşamasıdır. Sistemde yarı mamul stokunun (bekleyen dosyaların) birikmemesi için sisteme dosya girişinin yapıldığı ilk istasyonun, kendi kapasitesi (

300

) ne kadar yüksek olursa olsun, darboğaz hızı olan

120

dosya/gün limitiyle çalıştırılması şarttır.

Step-by-Step Solution

1

Sistemdeki kısıtı (darboğazı) tespit etme.

İstasyon kapasiteleri incelendiğinde en düşük işlem hacmine sahip olan aşamanın günlük

120

dosya kapasitesi ile 'Hizmet Süresi Birleştirme' istasyonu olduğu görülür.

Sistemin maksimum üretim/hizmet hızı, süreçteki en yavaş istasyonun hızı kadardır.

2

Kısıtlar Teorisi'nin (TOC) senkronizasyon adımını uygulama.

TOC'un 'Sistemin diğer unsurlarını kısıta tabi kılma' (Subordinate) adımı, sistemdeki diğer tüm işlemlerin darboğazın hızına eşitlenmesini gerektirir.

Darboğazdan daha hızlı çalışabilen istasyonlar (ilk istasyon gibi) kendi maksimum hızlarında çalıştıklarında darboğazın önünde devasa yarı mamul (bekleyen evrak) yığınları oluşturur.

3

Evrak kabul istasyonunun ideal hızını belirleme.

Sistemde yığılma olmaması için hammadde (dosya) giriş hızının, sistemin kısıt hızı olan günlük

120

dosyaya eşitlenmesi gerektiği sonucuna varılır.

Davul-Tampon-Halat (DBR) modelinde giriş istasyonu halat ile darboğaza bağlanır ve darboğazın çalışma temposu (davul) sisteme malzeme giriş hızını belirler.

Key Concept

Kısıtlar Teorisinde Davul-Tampon-Halat Mekanizması ve Darboğaza Tabi Kılma (Subordination)

Estimated Time:1m 0s

Question 93Question →

Bir bölgedeki altyapı projeleri için hazır beton üreten bir tesis, önümüzdeki yıllarda planlanan büyük kentsel dönüşüm projelerinin yaratacağı olası talebi karşılayabilmek amacıyla, piyasadaki talep henüz fiili olarak artış göstermeden yeni mikser hatları satın alarak üretim hacmini erkenden büyütmüştür.

İşletmenin pazar payını kaybetmemek ve rakiplerinin önüne geçmek için uyguladığı bu kapasite planlama stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?

Öncü kapasite stratejisi

Artçı kapasite stratejisi

İzleyici kapasite stratejisi

Sabit üretim stratejisi

Teorik kapasite planlaması

Show answer & explanation

Answer: Öncü kapasite stratejisi

Answer

Doğru cevap, talebin gerçekleşmesini beklemeden yatırım yapmayı ifade eden 'Öncü kapasite stratejisi' seçeneğidir.

İşletmenin talebin fiilen gerçekleşmesini beklemeden, gelecekteki olası bir talebi karşılamak için kapasitesini önceden ve büyük ölçekte artırması doğrudan 'öncü kapasite stratejisi' tanımıdır. Bu yaklaşım, talebi kaçırma riskini sıfıra indirirken atıl kapasite riskini artırır.

Step-by-Step Solution

1

Soruda verilen kapasite artırımının zamanlamasını analiz et.

Tesis, kapasitesini talep henüz fiili olarak artmadan 'erkenden' büyütmüştür.

Kapasite stratejilerinin türünü belirleyen temel faktör, yapılan yatırımla talebin zamanlaması arasındaki ilişkidir.

2

Yatırımın temel amacını değerlendir.

Pazar payını kaybetmemek ve rakiplerin önüne geçmek amaçlanmaktadır.

Öncü stratejinin en belirgin motivasyonu, talep artışını kaçırmayarak pazar payını güvence altına almaktır.

3

Bulunan özellikleri literatürdeki kapasite stratejileriyle eşleştir.

Talep öncesi yüksek miktarda yatırım yapılması öncü (lead) strateji tanımıyla birebir örtüşmektedir.

Diğer stratejiler talebin gerçekleşmesini bekler (artçı) veya talebe küçük adımlarla paralel ilerler (izleyici).

Key Concept

Öncü Kapasite Planlama Stratejisi (Lead Capacity Strategy)

Question 94Question →

Hızlı tüketim malları sektöründe faaliyet gösteren bir işletme, pazardaki rekabet yoğunluğu ve talep belirsizliği nedeniyle yatırım risklerini en aza indirmeyi hedeflemektedir. Bu doğrultuda işletme yönetimi, yeni tesis ve makine yatırımlarını ancak pazar talebinin mevcut üretim sınırlarını kalıcı olarak aştığı kesinleştiğinde yapma kararı almıştır. Tesisin yetersiz kaldığı bu geçiş dönemlerinde ise müşteri kaybetmemek amacıyla fason üretim ağından ve fazla mesai uygulamalarından geçici olarak yararlanılacaktır.

Buna göre, işletmenin benimsediği uzun dönemli kapasite planlama stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?

Gecikmeli kapasite stratejisi

Öncü kapasite stratejisi

Eşzamanlı kapasite stratejisi

Talebi izleme stratejisi

Sabit üretim stratejisi

Show answer & explanation

Answer: Gecikmeli kapasite stratejisi

Answer

Doğru yanıt, yatırımların ancak talep kesinleştikten sonra yapıldığını belirten stratejidir.

İşletmenin atıl kapasite maliyetinden kaçınmak için kapasite artırımını talep artışının sonrasına bırakması, doğrudan gecikmeli (lag) kapasite stratejisinin tanımıdır. Bu stratejide yatırım riski düşük olmakla birlikte, geçiş dönemlerinde talebi karşılayamama riski fason üretim gibi esnek yöntemlerle çözülmeye çalışılır.

Step-by-Step Solution

1

Metindeki anahtar kavramları tespit etme

İşletmenin 'yatırım risklerini en aza indirme' amacı güttüğü ve kapasiteyi 'talep kalıcı olarak aştığı kesinleştiğinde' artırdığı belirlenir.

Uygulanan kapasite stratejisinin zamanlamasını ve risk profilini anlamak için.

2

Kapasite stratejilerini metindeki verilerle karşılaştırma

Talebin önünden gitme (Öncü) veya taleple paralel ilerleme (Eşzamanlı) stratejilerinin kullanılmadığı, aksine talebin gerisinden gelindiği saptanır.

Doğru stratejiyi diğer uzun dönemli stratejilerden ayırt etmek için.

3

Orta dönemli ile uzun dönemli stratejileri eleme

Sorunun uzun dönemli bir tesis kararı sorduğu dikkate alınarak, orta dönemli planlama kavramları (sabit üretim, talebi izleme) elenir.

Öğrencilerin sıkça yaptığı kapasite ve bütünleşik planlama kavramlarının birbirine karıştırılması hatasına düşmemek için.

Key Concept

Uzun Dönemli Kapasite Planlama Stratejileri

Question 95Question →

Bir kamu fidanlık işletmesinin aylık üretim verileri aşağıdaki gibidir:

- Hiçbir aksama olmadan ulaşılabilecek maksimum üretim (Teorik Kapasite): $100.000$ adet
- Planlı duruşlar ve olağan gecikmeler düşüldükten sonraki üretim (Pratik Kapasite): $80.000$ adet
- İlgili ayda fiilen üretilen miktar (Gerçekleşen Üretim): $60.000$ adet

Buna göre, işletmenin bu aydaki kapasite kullanım oranı aşağıdakilerden hangisidir?

\%25

\%40

\%60

\%75

\%80

Show answer & explanation

Answer: $\%75$

Answer

İşletmenin kapasite kullanım oranı

\%75

'tir.

Kapasite kullanım oranı, bir işletmenin fiilen ulaştığı üretim miktarının, normal şartlar altında ulaşabileceği pratik kapasiteye bölünmesiyle bulunur. Verilen değerlere göre gerçekleşen üretim olan

60.000

adet fidan, pratik kapasite olan

80.000

adet fidana bölündüğünde oran

\%75

olarak hesaplanır.

Step-by-Step Solution

1

Kapasite kullanım oranı formülünü hatırlama

Kapasite Kullanım Oranı = (Gerçekleşen Üretim / Pratik Kapasite) x 100

İşletmelerde kapasite kullanım oranı bulunurken fiilî (gerçekleşen) üretimin, normal şartlarda ulaşılabilecek olan pratik kapasiteye oranı dikkate alınır.

2

Verilen değerleri formülde yerine koyma

KKO = (

60.000

/

80.000

) x 100

Gerçekleşen üretim

60.000

, pratik kapasite ise

80.000

adet olarak verilmiştir.

3

Matematiksel işlemi tamamlama

KKO =

0,75

x 100 =

\%75

Kesrin sadeleştirilmesiyle doğru sonuca ulaşılır.

Key Concept

Kapasite Kullanım Oranı Hesaplaması

Question 96Question →

İller Bankası (İLBANK), belediyelerin altyapı projelerinde kullanılmak üzere standart bir su vanası üretimi için yeni bir tesis kurmuştur. Bu tesisin yatırım ve genel giderlerinden oluşan yıllık sabit maliyetleri $6.000.000 \text{ TL}$ olarak hesaplanmıştır. Üretilecek her bir su vanasının birim değişken maliyeti $1.000 \text{ TL}$ , belediyelere sunulacak birim satış fiyatı ise $3.000 \text{ TL}$ olarak belirlenmiştir.

Buna göre, İLBANK'ın bu tesiste kâra geçebilmesi (başa baş noktasına ulaşması) için yıllık üretmesi ve satması gereken su vanası miktarı aşağıdakilerden hangisidir?

3.000

2.000

6.000

1.500

9.000

Show answer & explanation

Answer: $3.000$

Answer

İLBANK'ın kâra geçebilmesi için üretmesi gereken başa baş miktarı

3.000

adettir.

Doğru cevap, işletmenin kâr elde etmeye başladığı nokta olan başa baş miktarını ifade eden seçenektir. Formül: Sabit Maliyet / (Fiyat - Değişken Maliyet) şeklindedir.

6.000.000 / (3.000 - 1.000) = 3.000

birim olarak hesaplanır.

Step-by-Step Solution

1

Birim katkı payını hesapla.

Birim Katkı Payı = Birim Satış Fiyatı - Birim Değişken Maliyet =

3.000 - 1.000 = 2.000 \text{ TL}

Başa baş noktasında, her bir ürünün satışından elde edilen katkı payının toplam sabit maliyetleri tam olarak karşılaması gerekir.

2

Başa baş üretim miktarını hesapla.

Başa Baş Miktarı = Toplam Sabit Maliyetler / Birim Katkı Payı =

6.000.000 / 2.000 = 3.000

adet

Toplam sabit maliyetleri, bir ürünün sabit maliyetleri karşılamaya olan katkısına bölerek kârın sıfır olduğu üretim miktarını buluruz.

Key Concept

Başa Baş (Kâra Geçiş) Noktası Analizi

Question 97Question →

Türkiye Raylı Sistem Araçları Sanayii A.Ş. (TÜRASAŞ), millî elektrikli tren setlerinde kullanılmak üzere yeni nesil cer motoru üretimi için kapasite planlaması yapmaktadır. Kurulacak yeni üretim hattının yıllık sabit maliyetlerinin $144.000.000 \text{ TL}$ olması öngörülmektedir. Üretilecek her bir cer motorunun birim değişken maliyeti $720.000 \text{ TL}$ ve sistem içi birim transfer (satış) fiyatı ise $1.200.000 \text{ TL}$ olarak belirlenmiştir.

Buna göre, söz konusu üretim hattının başa baş noktasına (kâra geçiş noktası) ulaşabilmesi için gerçekleştirmesi gereken yıllık asgari üretim miktarı ve bu üretim düzeyinde elde edilecek satış tutarı (ciro) sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

120 adet ve

144.000.000 \text{ TL}

200 adet ve

240.000.000 \text{ TL}

300 adet ve

216.000.000 \text{ TL}

300 adet ve

360.000.000 \text{ TL}

75 adet ve

90.000.000 \text{ TL}

Show answer & explanation

Answer: 300 adet ve $360.000.000 \text{ TL}$

Answer

Yeni üretim hattının zarar etmemesi için üretmesi gereken asgari miktar 300 adet, bu düzeydeki ciro ise

360.000.000 \text{ TL}

olmalıdır.

Başa baş noktası (kâra geçiş noktası), toplam gelirlerin toplam maliyetlere eşit olduğu durumdur. Miktar bazında başa baş noktası hesaplanırken Toplam Sabit Maliyetler, Birim Katkı Payına (Birim Satış Fiyatı - Birim Değişken Maliyet) bölünür. Verilen bilgilere göre Birim Katkı Payı

1.200.000 - 720.000 = 480.000 \text{ TL}

'dir. Başa baş noktası miktarı

144.000.000 / 480.000 = 300

adettir. Bu düzeydeki ciro ise üretim miktarının birim satış fiyatı ile çarpılmasıyla bulunur:

300 \times 1.200.000 = 360.000.000 \text{ TL}

'dir.

Step-by-Step Solution

1

Birim katkı payını hesapla.

Birim Katkı Payı = Birim Satış Fiyatı - Birim Değişken Maliyet =

1.200.000 \text{ TL} - 720.000 \text{ TL} = 480.000 \text{ TL}

Başa baş noktasına ulaşmak için her bir birim satışın, sabit maliyetleri karşılamaya ne kadar katkı sağladığını bulmak gerekir.

2

Başa baş noktası üretim miktarını hesapla.

Miktar = Toplam Sabit Maliyetler / Birim Katkı Payı =

144.000.000 \text{ TL} / 480.000 \text{ TL} = 300 \text{ adet}

Toplam sabit maliyetlerin tamamını karşılayacak asgari üretim miktarını belirlemek içindir.

3

Başa baş noktasındaki satış tutarını (ciro) hesapla.

Ciro = Başa Baş Miktarı \times Birim Satış Fiyatı =

300 \text{ adet} \times 1.200.000 \text{ TL} = 360.000.000 \text{ TL}

Asgari üretim miktarında elde edilecek toplam geliri (satış tutarını) hesaplamak içindir.

Key Concept

Başa Baş Noktası (Kâra Geçiş) Analizi

Question 98Question →

Uzun dönem kapasite planlaması kararlarını değerlendiren medikal cihaz üreticisi bir işletme, pazar payını artırmak amacıyla yıllar içinde tesis ölçeğini kademeli olarak büyütmüştür. Başlangıçta tesis büyüdükçe iş bölümü, makine uzmanlaşması ve teknik verimliliklerdeki artış sayesinde uzun dönem ortalama maliyet (LRAC) eğrisi aşağı yönlü bir seyir izlemiştir. Ancak tesisin ulaştığı son devasa büyüklükte; makine parkurunun tam kapasiteyle çalıştırılmasına ve işletmede herhangi bir atıl kapasite bulunmamasına rağmen, hiyerarşik kademelerin çoğalması, birimler arası iletişim kopuklukları ve bürokratik hantallık gibi yönetsel karmaşıklıklar baş göstermiştir. Bu durum sonucunda LRAC eğrisi 'U' harfi şeklini alarak yeniden yukarı yönlü bir eğilime girmiştir.

Bu senaryoda ifade edilen maliyet davranışı ve kapasite ilişkisi hakkında aşağıdaki yargılardan hangisi kesinlikle doğrudur?

İşletme ölçek eksi ekonomileri aşamasına geçmiştir; maliyetlerdeki bu artış kapasite kullanım oranındaki bir düşüklükten değil, tamamen tesisin aşırı büyümesinin getirdiği yönetsel hantallıktan kaynaklanmaktadır.

İşletmenin tam kapasite ile çalışması pratik kapasitenin aşılarak teorik kapasiteye ulaşıldığını gösterir; dolayısıyla maliyet artışı tesis ölçeğinden ziyade aşırı yüklenmenin getirdiği bakım ve duruş maliyetleriyle açıklanır.

LRAC eğrisinin yukarı dönmesi, işletmenin hedeflere ulaşma derecesini gösteren verimlilik düzeyi ile çıktı/girdi oranını gösteren etkinlik düzeyi arasındaki kavramsal dengenin bozulmasından kaynaklanır.

Tesisin devasa boyuta ulaşmasıyla birlikte sürekli üretim sisteminin esneklik avantajları kaybolmuş ve kesikli üretim sistemine özgü yüksek birim maliyet yapısı yeniden ortaya çıkmıştır.

Eğrinin 'U' şeklini alması, işletmenin sabit üretim (level) stratejisi izlemesi sonucunda artan stok bulundurma maliyetlerinin, tam kapasiteyle çalışmanın getirdiği ölçek avantajlarını sıfırlamasından kaynaklanmaktadır.

Show answer & explanation

Answer: İşletme ölçek eksi ekonomileri aşamasına geçmiştir; maliyetlerdeki bu artış kapasite kullanım oranındaki bir düşüklükten değil, tamamen tesisin aşırı büyümesinin getirdiği yönetsel hantallıktan kaynaklanmaktadır.

Answer

İşletmenin ölçek eksi ekonomileri aşamasına geçtiğini ve maliyet artışının kapasite kullanım oranındaki düşüklükten ziyade aşırı büyümenin getirdiği yönetsel hantallıktan kaynaklandığını belirten seçenek doğrudur.

Doğru seçenek, uzun dönem ortalama maliyet (LRAC) eğrisinin U şeklini alma nedenini tam ve doğru bir şekilde açıklar. Başlangıçta büyüme maliyetleri düşürür (ölçek ekonomileri), ancak belirli bir büyüklükten sonra hiyerarşinin ve iletişimin karmaşıklaşması maliyetleri tekrar artırır (ölçek eksi ekonomileri). Sorunun kökünde işletmenin tam kapasiteyle çalıştığı özellikle vurgulanmış olup, maliyet artışının tesisin atıl kalmasından değil, doğrudan yönetimsel hantallıktan doğduğu tespit edilmelidir.

Step-by-Step Solution

1

Sorudaki maliyet davranışının uzun dönem (LRAC eğrisi) mi yoksa kısa dönem (kapasite kullanımı) mi olduğunu analiz et.

Soruda uzun dönem ortalama maliyet (LRAC) eğrisinin U şeklini aldığı ve kapasitenin %100 kullanıldığı açıkça belirtilmiştir.

Maliyet artışının kısa vadeli atıl kapasiteden mi yoksa uzun vadeli yapısal nedenlerden mi kaynaklandığını ayırmak için gereklidir.

2

LRAC eğrisinin yukarı yönlü olmasının temel nedenini senaryo içindeki verilerle eşleştir.

Eğrinin yukarı dönmesi, makine parkurunun eksik çalışmasından değil; hiyerarşik kademelerin çoğalması, iletişim kopuklukları ve bürokratik hantallık gibi yönetsel karmaşıklıklardan kaynaklanmaktadır.

Ölçek ekonomileri ile ölçek eksi ekonomileri arasındaki geçiş noktasını tespit etmek ve sorunun ana fikrini doğrulamak için şarttır.

3

Seçeneklerdeki çeldirici ifadeleri kavramsal geçerlilik açısından test et.

Kapasite türlerinin (teorik/pratik), verimlilik/etkinlik tanımlarının, üretim sistemleri özelliklerinin (sürekli/kesikli) ve planlama stratejilerinin kasıtlı olarak yanlış kullanıldığı seçenekler elenir.

Sadece ölçek eksi ekonomilerini doğru tanımlayan ve kapasite kullanımı ile arasındaki farkı net bir şekilde ortaya koyan seçeneğin bulunması hedeflenmektedir.

Key Concept

Ölçek Ekonomileri ve Ölçek Eksi Ekonomileri (LRAC Eğrisi)

Question 99Question →

Bir tekstil işletmesi, artan pazar taleplerini karşılayabilmek için tesisini büyüterek üretim hacmini genişletme kararı almıştır. İşletme, üretim miktarını artırdıkça birim başına düşen sabit maliyetlerin azaldığını, iş bölümü ve uzmanlaşmanın arttığını ve toplu hammadde alımları sayesinde parça başına maliyetlerin belirgin bir şekilde düştüğünü tespit etmiştir.

Bu durum, üretim yönetiminde aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?

Ölçek ekonomileri

Ölçek eksi ekonomileri

Kapasite kullanım oranı

Üretim etkinliği

Sistem verimliliği

Show answer & explanation

Answer: Ölçek ekonomileri

Answer

Ölçek ekonomileri

Doğru yanıt, üretim ölçeğinin genişletilmesiyle birlikte sağlanan maliyet avantajlarını tanımlayan 'ölçek ekonomileri' kavramıdır. Bir işletme uzun dönemde üretim kapasitesini (tesisini) büyüttüğünde sabit maliyetlerin daha fazla ürüne dağılması, uzmanlaşma ve toplu alım iskontoları gibi nedenlerle ortalama birim maliyetlerinde yapısal bir düşüş yaşar.

Step-by-Step Solution

1

Sorudaki temel göstergeleri analiz et.

Tesisin büyütülmesi (ölçeğin artması) ve buna bağlı olarak birim maliyetlerin düşmesi durumları tespit edildi.

Kavramsal tanımı doğru yapabilmek için senaryodaki neden-sonuç ilişkisini (hacim artışı ile maliyet düşüşü arasındaki bağlantıyı) belirlemek gerekir.

2

Belirlenen durumu üretim yönetimi kavramlarıyla eşleştir.

Uzun dönemde üretim kapasitesinin (ölçeğinin) artırılması sonucu birim maliyetlerde sağlanan avantajın 'ölçek ekonomileri' olduğu sonucuna varıldı.

Üretim yönetiminde hacim artışıyla sağlanan maliyet avantajları doğrudan bu kavramla açıklanır.

Key Concept

Ölçek Ekonomileri (Economies of Scale)

Question 100Question →

Sağlık Bakanlığına bağlı bir ulusal aşı üretim merkezi, mevcut tesis ve makine donanımıyla, hiçbir kesinti veya duruş olmaksızın yılda $600.000$ doz aşı üretebilecek şekilde tasarlanmıştır. Ancak, yasal çalışma saatleri, planlı makine bakımları ve zorunlu personel molaları dikkate alındığında sistemin ulaşabileceği en yüksek üretim potansiyelinin $480.000$ doz olduğu belirlenmiştir. İlgili yılın sonunda, küresel tedarik zincirinde yaşanan hammadde gecikmeleri ve beklenmedik makine arızaları nedeniyle toplam $408.000$ doz onaylı aşı üretilebilmiştir.

Üretim yönetimi literatüründeki temel kapasite kavramları dikkate alındığında, bu merkezin kapasite kullanım oranı ve etkinlik değerleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

%68 ve %85

%85 ve %68

%80 ve %85

%68 ve %80

%85 ve %80

Show answer & explanation

Answer: %68 ve %85

Answer

Doğru değerler sırasıyla %68 ve %85'tir.

Üretim yönetiminde Kapasite Kullanım Oranı, tesisin fiili (gerçekleşen) üretiminin teorik (tasarım) kapasitesine oranıdır (

408.000 / 600.000 = \%68

). Etkinlik ise fiili üretimin, planlı duruşlardan arındırılmış pratik (normal) kapasiteye oranıdır (

408.000 / 480.000 = \%85

). Değerler sırasıyla %68 ve %85 olmalıdır.

Step-by-Step Solution

1

Metinde verilen kapasite türlerini ve miktarlarını tanımlama.

Teorik Kapasite = 600.000, Pratik Kapasite = 480.000, Gerçekleşen (Fiili) Kapasite = 408.000 doz.

Oranları doğru hesaplayabilmek için tasarım, normal ve fiili kapasite değerlerini metinden ayıklamak gerekir.

2

Kapasite kullanım oranını (Utilization) hesaplama.

408.000 / 600.000 = 0,68 (%68).

Kapasite kullanım oranı, gerçekleşen fiili üretimin, sistemin tasarlandığı teorik kapasiteye bölünmesiyle bulunur.

3

Etkinlik (Efficiency) değerini hesaplama.

408.000 / 480.000 = 0,85 (%85).

Etkinlik, gerçekleşen üretimin, planlı duruşlar düşüldükten sonra ulaşılması beklenen pratik (normal) kapasiteye bölünmesiyle bulunur.

Key Concept

Kapasite Planlaması ve Oranları

Kapasite Planlaması

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept