Kapasite Planlaması

Posta ve Telgraf Teşkilatı A.Ş. (PTT), kargo hizmetlerinde kullanılmak üzere standart boy kargo poşeti üretimi için kendi bünyesinde yeni bir üretim tesisi kurmuştur. Bu tesise ait maliyet verileri aşağıda verilmiştir:

- Yıllık sabit maliyetler: $600.000 \text{ TL}$
- Birim kargo poşeti satış fiyatı (kurum içi maliyetlendirme): $5 \text{ TL}$
- Birim kargo poşeti değişken maliyeti: $2 \text{ TL}$

Buna göre, PTT'nin bu tesiste kâra geçiş (başa baş) noktasına ulaşabilmesi için elde etmesi gereken yıllık ciro (toplam satış hasılatı) aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük çaplı bir gıda işleme tesisi yönetimi, pazar talebini karşılamak amacıyla uzun dönemli bir karar alarak tesisin fiziksel büyüklüğünü (kapasite ölçeğini) iki katına çıkarmıştır. İlk başlarda daha büyük makinelerin kullanımı, iş bölümünün artması ve hammadde alımlarında sağlanan miktar iskontoları sayesinde birim üretim maliyetlerinde belirgin bir düşüş gözlemlenmiştir. Ancak ilerleyen yıllarda tesisin daha da büyütülmesi sonucunda; hiyerarşik kademelerin artması, departmanlar arası koordinasyonun zorlaşması ve yönetsel hantallık gibi nedenlerle birim maliyetlerin yeniden yükselmeye başladığı tespit edilmiştir.

Uzun dönem ortalama maliyet (LRAC) eğrisinin 'U' biçimini almasına yol açan ve tesisin aşırı büyümesi sonucunda birim maliyetlerde görülen bu son artış durumunu ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ilçe nüfus müdürlüğünde yeni kimlik kartı başvuru süreci, ardışık olarak gerçekleştirilen dört aşamadan oluşmaktadır. Bu aşamaların her birinde, ilgili birimin bir saatte tamamlayabileceği maksimum işlem sayıları aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Kısıtlar Teorisi'ne (Darboğaz Analizi) göre, bu başvuru sürecinin darboğaz (kısıt) aşaması aşağıdakilerden hangisidir ve sistemin saatlik maksimum işlem kapasitesi kaçtır?

Bir beyaz eşya fabrikasında üretim planlama departmanı, gelecek yılın üretim hedeflerini belirlemek üzere bir çalışma yapmaktadır. Bu çalışmada; makinelerin tasarımından kaynaklanan maksimum üretim gücünden rutin bakım süreleri, kalıp değiştirme zamanları, işçi molaları ve yasal tatil günleri gibi kaçınılmaz olağan duruşlar çıkarılarak işletmenin ulaşabileceği gerçekçi üretim miktarı hesaplanmıştır.

Buna göre, planlama departmanının kaçınılmaz olağan kesintileri dikkate alarak belirlediği bu kapasite türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir lojistik işletmesi, pazar talebindeki artış eğilimini gözlemlemesine rağmen yeni araç filosu yatırımı yapmak için mevcut araçlarının tam kullanım kapasitesine ulaşmasını ve kesin taşıma kontratlarının imzalanmasını beklemektedir. İşletme yönetimi bu yaklaşımıyla atıl kapasite maliyetlerini önlemeyi hedeflerken, beklenmedik talep sıçramalarında müşteri kaybetme riskini göze almaktadır.

Buna göre, işletmenin benimsediği kapasite planlama stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir otomotiv yedek parça üreticisinde, üretim planlama sorumlusu tesise ait aylık performans analizini tamamlamıştır. Rapor sonuçlarına göre, ilgili ayda gerçekleşen fiili üretim miktarı $90.000$ birimdir. İşletmenin, sistemdeki planlı bakımlar ve olağan duruşları dikkate alarak hesapladığı etkinlik (randıman) oranı $\%75$, hiçbir kesinti olmaksızın ideal koşullara göre hesapladığı kapasite kullanım oranı ise $\%60$ olarak gerçekleşmiştir.

Üretim yönetimi literatüründeki temel kapasite kavramları dikkate alındığında, bu işletmenin pratik (efektif) kapasitesi ile teorik (tasarım) kapasitesi sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Devlet Arşivleri Başkanlığına bağlı bir birimde, tarihi belgelerin sayısallaştırılması süreci ardışık dört aşamadan oluşmaktadır. Bu aşamaların saatlik maksimum işlem kapasiteleri aşağıda verilmiştir:

- $1$. Aşama (Fiziksel Temizlik ve Tasnif): $80$ belge/saat
- $2$. Aşama (Tarama): $50$ belge/saat
- $3$. Aşama (Metaveri Girişi ve İndeksleme): $120$ belge/saat
- $4$. Aşama (Kalite Kontrol ve Onay): $60$ belge/saat

Kısıtlar Teorisi'ni (TOC) uygulayan kurum yöneticisi, sistemin darboğazını tespit ettikten sonra Kısıtlar Teorisi'nin beş odaklanma adımından ikincisi olan "kısıtı sömürme (kısıttan en yüksek verimi elde etme)" adımını uygulamaya karar vermiştir.

Buna göre, yöneticinin bu adım kapsamında alması gereken karar ve sistemin mevcut saatlik kapasitesi aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğüne bağlı bir madeni para basım tesisinin kapasite kullanım değerleri analiz edilmektedir. Tesisle ilgili aylık veriler şu şekildedir:

- Tesisin $24$ saat aralıksız, hiçbir duruş veya arıza olmaksızın çalışması durumunda ulaşılabilecek maksimum üretim hacmi: $500.000$ adet
- Planlı makine bakımları, yasal personel molaları ve vardiya değişim süreleri gibi beklenen duruşlar düşüldükten sonra ulaşılması hedeflenen normal üretim hacmi: $400.000$ adet
- İlgili ay içinde yaşanan anlık elektrik kesintileri ve hammadde tedarikindeki kısa süreli gecikmeler de dâhil olmak üzere tüm kısıtlar altında kaydedilen net (gerçekleşen) üretim hacmi: $340.000$ adet

Üretim yönetimi standartlarına göre, bu tesisin sistem etkinliği ve teorik kapasite kullanım oranı sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğüne (TİGEM) bağlı bir tohum eleme ve paketleme tesisinde, yıl sonu performans değerlendirmesi raporu hazırlanmıştır. Rapordaki verilere göre, ilgili dönemde tesisin üretim süreçlerindeki sistem etkinliği $\%80$, kapasite kullanım oranı ise $\%60$ olarak hesaplanmıştır.

Tesisin bu dönemdeki gerçekleşen üretim hacmi $14.400$ ton olduğuna göre; tesisin kesintisiz çalışma varsayımına dayanan tasarım kapasitesi ile olağan duruşlar düşüldükten sonra hesaplanan efektif kapasitesi sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye Raylı Sistem Araçları Sanayii A.Ş. (TÜRASAŞ) bünyesinde kurulan yeni bir bojî (tekerlek-dingil sistemi) üretim tesisinin aylık kapasite planlaması ve gerçekleşen üretim verileri şu şekildedir:

- Tesisin haftanın $7$ günü, günde $3$ vardiya (toplam $24$ saat) ve ayda $30$ gün hiçbir aksama olmadan çalışması durumunda saatte $10$ adet bojî üretecek şekilde tasarlandığı belirtilmiştir.
- Ancak tesisin işleyişinde periyodik makine bakımları, yasal işçi molaları ve üretim hattı hazırlık (setup) süreleri dikkate alındığında; günlük fiili çalışma süresinin ortalama $20$ saate, saatlik ortalama üretimin ise hız ve verim kayıpları nedeniyle $9$ adede düşeceği öngörülmüştür.
- İlgili ayın sonunda yapılan performans ölçümünde, hammadde tedarikinde yaşanan dış kaynaklı gecikmeler ve kısa süreli elektrik kesintileri sebebiyle fiilen toplam $4.320$ adet bojî üretildiği saptanmıştır.

*(Not: Performans değerlendirmelerinde Kapasite Kullanım Oranı, işletmenin ulaşmayı hedeflediği normal/olağan çalışma koşulları baz alınarak hesaplanmaktadır.)*

Bu verilere göre, tesisin Pratik (Efektif/Normal) Kapasitesi ve ilgili aydaki Kapasite Kullanım Oranı aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) bünyesindeki bir birimde, yeni ilaç ruhsatlandırma başvurularının değerlendirilmesi ardışık dört aşamada gerçekleştirilmektedir. Bu aşamaların mevcut durumu ve bir haftada tamamlanabilen maksimum dosya inceleme sayıları (kapasiteler) aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Süreç performansını artırmakla görevlendirilen bir yönetici, Kısıtlar Teorisi (TOC) yaklaşımını uyguladığını düşünerek sürece müdahale etmiştir. Yönetici, III. aşamada kullanılan analiz yazılımlarını güncelleyerek bu aşamanın kapasitesini haftada $55$ dosyaya, IV. aşamadaki bürokratik işlemleri dijitalleştirerek bu aşamanın kapasitesini haftada $80$ dosyaya çıkarmıştır.

Buna göre, Kısıtlar Teorisi prensipleri dikkate alındığında yöneticinin gerçekleştirdiği iyileştirmelerin sonucuna ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Adli Tıp Kurumu Biyoloji İhtisas Dairesinde, kimliklendirme amaçlı DNA analiz süreci dört ardışık aşamadan oluşmaktadır. Bu aşamaların mevcut durumdaki günlük maksimum işleme kapasiteleri aşağıda verilmiştir:

Kurum yönetimi, Kısıtlar Teorisi (TOC) yaklaşımını benimseyerek sürecin mevcut darboğazını tespit etmiştir. Daha sonra teorinin "kısıtı genişletme (elevate)" adımı kapsamında, 4. aşamaya günlük $25$ numune ek işleme kapasitesine sahip yeni bir analizör cihazı entegre etmiştir. Diğer aşamaların donanım veya personel kapasitelerinde herhangi bir değişikliğe gidilmemiştir.

Buna göre, yapılan bu yatırım sonrasında sistemin yeni darboğaz aşaması ve tüm sürecin günlük maksimum tamamlanmış rapor (çıktı) kapasitesi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş. (BOTAŞ), enerji altyapı projelerinde dışa bağımlılığı azaltmak amacıyla kendi bünyesinde 'özel yalıtımlı doğal gaz borusu' üretimi yapacak yeni bir tesis kurmuştur.

Bu tesisin yıllık üretim kapasitesi $50.000$ adet boru olarak planlanmış olup, yatırımın ve işletmenin yıllık sabit maliyetleri toplam $75.000.000 \text{ TL}$ olarak hesaplanmıştır. Üretilecek her bir borunun birim değişken maliyeti $2.000 \text{ TL}$'dir ve bu boruların proje maliyetlerine yansıtılacak kurum içi birim satış fiyatı $5.000 \text{ TL}$ olarak belirlenmiştir.

Buna göre, BOTAŞ'ın kurduğu bu tesisin kâra geçebilmesi (başa baş noktasına ulaşması) için elde etmesi gereken satış hasılatı (ciro) en az kaç TL olmalıdır?

Elektrikli araç bataryaları için geri dönüşüm tesisi kuran bir girişimci, pazarın büyüyeceğinden emin olsa da batarya teknolojilerindeki hızlı değişimler nedeniyle büyük bir yatırım belirsizliğiyle karşı karşıyadır. Pazarın gerisinde kalmamak ancak devasa bir atıl tesis riski de almamak için stratejik bir karar alır. Tesisin fiziksel altyapısı gelecekteki büyümelere uygun tasarlanır; ancak makine parkuru ve aktif işleme kapasitesi, pazar talebindeki değişim sinyalleri yakından takip edilerek, küçük dilimler halinde ve sık aralıklarla artırılır. Böylece tesisin mevcut kapasite eğrisi, dalgalanan talep eğrisiyle sürekli kesişecek şekilde yönetilir.

Buna göre, girişimcinin benimsediği kapasite planlama yaklaşımı ve bu yaklaşımla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi en doğrudur?

Yüksek hızlı tren setleri üreten bir ağır sanayi işletmesi, ulusal demiryolu ağının genişlemesine bağlı olarak uzun vadede pazarın büyüyeceğini öngörmektedir. Ancak, kamu ihalelerinin zamanlamasındaki belirsizlikler ve tren üretim tesislerinin gerektirdiği çok yüksek ilk yatırım maliyetleri, işletmeyi finansal riske girmekten alıkoymaktadır. Bu nedenle işletme yönetimi; yeni bir fabrika veya üretim hattı yatırımı yapmak yerine, ancak mevcut tesisin pratik kapasitesi tam doluluğa ulaştığında ve müşterilerden gelen yeni siparişler birikip sipariş kuyrukları oluşturmaya başladığında kapasite artırımına gitme kararı almıştır.

Buna göre, işletmenin benimsediği kapasite planlama stratejisi ve bu stratejinin uzun dönemdeki en muhtemel sonucu aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

İleri teknoloji bileşenleri üreten bir işletme, pazar talebinin gelecek on yıl içinde düzensiz sıçramalarla artacağını öngörmektedir. Yapılan pazar araştırmaları, rakiplerin pazara giriş hazırlığında olduğunu ve talebin anında karşılanamadığı durumlarda müşteri sadakatinin hızla kaybedileceğini (yok satma maliyetinin çok yüksek olduğunu) göstermektedir. Bu doğrultuda yönetim kurulu, mevcut talebin çok üzerinde bir üretim hacmine sahip yeni ve devasa bir tesis kurarak 'Öncü (Leading) Kapasite' stratejisini benimseme kararı almıştır. Tesisin ilk yıllarda kapasite kullanım oranının oldukça düşük seviyelerde kalacağı bilinmektedir.

Bu uzun dönemli kapasite kararının gerekçesi ve operasyonel/finansal sonuçları bağlamında aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Küresel yapay zeka pazarındaki genişleme eğilimini analiz eden bir mikroçip üreticisi, pazar payını maksimize etmek ve gelecekte oluşabilecek devasa talebi eksiksiz karşılayabilmek amacıyla yeni bir üretim tesisi yatırımına karar vermiştir. Tesisin tam kapasiteyle devreye girmesi yıllar alacağından, şirket yönetimi henüz kesinleşmiş büyük müşteri siparişleri ortada yokken inşaat ve kurulum süreçlerini bugünden başlatmıştır. Analistler ise pazarın teknolojik belirsizlikler barındırdığını ve talebin beklenen düzeyde gerçekleşmemesi durumunda şirketin ciddi finansal zorluklar yaşayabileceğini belirtmektedir.

Buna göre, mikroçip üreticisinin benimsediği kapasite planlama stratejisi ve bu stratejinin barındırdığı temel risk aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?