Stratejik Yönetim

Uluslararası alanda faaliyet gösteren bir kozmetik firması, uzun yıllardır piyasada olan standart saç bakım ürünleri serisini portföy analizine tabi tutmuştur. Yapılan analiz sonucunda, bu ürün serisinin bulunduğu pazarın büyüme hızının oldukça yavaşladığı, ancak firmanın bu pazarda rakiplerine kıyasla en yüksek pazar payına sahip olduğu tespit edilmiştir. Şirket yönetimi, bu ürün serisi için araştırma-geliştirme ve tutundurma harcamalarını, pazar payında bir miktar düşüşe yol açma riski taşısa bile en aza indirme ve buradan elde edilen yüksek nakit girişini pazar büyüme hızı yüksek olan yeni organik cilt bakım ürünleri serisinin finansmanında kullanma kararı almıştır.

Boston Danışmanlık Grubu (BCG) Büyüme-Pazar Payı Matrisi dikkate alındığında, şirketin standart saç bakım ürünleri serisi için uyguladığı bu stratejik yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Küresel düzeyde faaliyet gösteren çok uluslu bir işletmeler grubunun (holding) yönetim kurulu başkanı, yıllık strateji toplantısında aşağıdaki ifadeleri kullanmıştır:

'Bulunduğumuz pazarlardaki dalgalanmalara karşı finansal direncimizi artırmak için ana iş kolumuz olan tekstil dışına çıkarak, lojistik ve finans sektörlerinde de şirket satın almalarıyla büyüyeceğiz (I). Tekstil sektöründeki mevcut şirketimiz ise rakiplerinin fiyata dayalı rekabetine karşılık vermek adına, yüksek teknolojili ve çevre dostu akıllı kumaş üretimine odaklanarak pazar konumunu güçlendirecektir (II). Bu dönüşümü sahada gerçekleştirebilmek amacıyla insan kaynakları departmanımız, ileri malzeme mühendisliği yetkinliğine sahip personel sayısını gelecek yılın sonuna kadar %30 oranında artıracaktır (III). Tüm bu adımları atarken şirketimizin temel kuruluş gayesi ve varlık nedeni olan "doğaya saygılı yenilikçi üretimle toplumsal refahı artırma" ilkemizden (IV) asla taviz verilmeyecektir.'

Bu senaryoda numaralanmış ifadelerin stratejik yönetim kavramları ve süreçleri açısından analizine ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Çok uluslu bir enerji ve altyapı holdingi, yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelim trendleri doğrultusunda vizyonunu ve misyonunu güncellemiş; ardından kapsamlı bir iç ve dış çevre analizi (SWOT ve PESTLE) gerçekleştirmiştir. Elde edilen veriler ışığında holding üst yönetimi, holding bünyesindeki hangi işletmelerin büyütüleceği, hangilerinin elden çıkarılacağı veya durağan bir seyir izleyeceği yönünde genel bir şemsiye karar almadan; doğrudan her bir Stratejik İş Birimi (SİB) yöneticisinden kendi pazarı için uygulanacak rekabet stratejilerini (maliyet liderliği, odaklanma vb.) belirlemesini talep etmiştir.

Stratejik yönetim sürecinin hiyerarşik yapısı ve aşamaları dikkate alındığında, holding üst yönetiminin izlediği bu yol haritasındaki en temel metodolojik hata aşağıdakilerden hangisidir?

İleri teknoloji biyomalzemeler geliştiren bir işletme, laboratuvar ortamında patentini aldığı özel bir fermantasyon sürecini kullanarak tekstil sektörü için 'doğada çözünebilir vegan deri' üretmekte ve bu ürünleri lüks moda markalarına satmaktadır. İşletme yönetimi, büyüme hedefleri doğrultusunda, rekabet avantajı sağladığı temel fermantasyon teknolojisindeki uzmanlığını ve Ar-Ge birikimini farklı bir alanda değerlendirmek amacıyla gıda sektörüne girmeye karar vermiştir. Bu doğrultuda işletme, aynı üretim teknolojisini kullanarak bitki bazlı 'vegan et alternatifleri' üretmeye başlamış ve bu yeni ürünleri perakende market zincirleri aracılığıyla son tüketicilere sunmuştur.

Buna göre işletmenin uyguladığı kurumsal strateji aşağıdakilerden hangisidir?

İleri endüstriyel su arıtma sistemleri tasarlayan bir işletmenin stratejik denetim raporunda şu bulgulara yer verilmiştir:

I. İlgili bakanlık tarafından yayımlanan yeni bir yönetmelikle, ağır sanayi tesislerine atık sularını doğaya deşarj etmeden önce "tam döngüsel geri kazanım" zorunluluğu getirilmesi.
II. İşletmenin Ar-Ge departmanında yaşanan kilit mühendis kayıpları nedeniyle, yeni nesil nano-filtreleme projelerinin planlanan sürede tamamlanamaması.
III. Kimya sektöründe faaliyet gösteren bir firmanın, suyu filtrelemek yerine kimyasal reaksiyonla kaynağında buharlaştıran alternatif bir teknolojiyi pazara sunmaya hazırlanması.
IV. Arıtma sistemlerinin üretiminde kritik öneme sahip özel alaşımlı valfleri üreten az sayıdaki ana tedarikçinin, birleşme yoluna giderek küresel bir tekel oluşturması.

Bu bulguların stratejik yönetimdeki iç ve dış çevre analizi teknikleri (PESTEL, Porter'ın Beş Güç Modeli ve SWOT) kapsamında değerlendirilmesine ilişkin aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Sürdürülebilir havacılık yakıtı (SAF) üreten bir rafinerinin üst yönetimi, stratejik planlama sürecinde rekabet dinamiklerini ve çevresel unsurları analiz etmek üzere hazırlanan raporda şu üç temel tespite odaklanmıştır:

1. Uluslararası havacılık otoritelerinin karbon emisyonlarını sert şekilde vergilendiren yeni regülasyonları yürürlüğe koymasıyla birlikte, havayolu şirketlerinin geleneksel fosil yakıtlara olan bağımlılığı kırılmış ve bu durum SAF ürünlerine yönelik yapısal bir talep artışı yaratmıştır.
2. SAF sektöründe faaliyet gösterebilmek için gereken milyar dolarlık altyapı yatırımları, uluslararası standardizasyon sertifikaları ve karmaşık üretim lisansları, endüstriyel rekabetin sınırlarını keskin bir biçimde belirlemektedir.
3. Rafinerinin kendi Ar-Ge merkezinde geliştirdiği ve fikri mülkiyet haklarını elinde bulundurduğu biyokimyasal ayrıştırma teknolojisi, hammadde işleme maliyetlerini sektör ortalamasının %30 altına çekmiştir.

Buna göre, raporda yer alan tespitlerin stratejik dış çevre (PESTEL, Porter'ın Beş Gücü) ve iç çevre (SWOT) analizleri bağlamında sınıflandırılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Elektrikli araç batarya geri dönüşümü sektöründe faaliyet gösteren bir işletmenin yönetim kurulu, stratejik planlama dönemi öncesinde hazırlanan dış ve iç çevre denetim raporunu incelemektedir. Raporda stratejik öneme sahip şu dört bulgu öne çıkmaktadır:

I. Yeni yürürlüğe giren "Sıfır Atık ve Tehlikeli Madde Yönetmeliği" uyarınca, tesisin atık su arıtma altyapısının yüksek bir yatırım maliyetiyle revize edilmesinin zorunlu hale gelmesi.
II. Sektördeki geri dönüştürülmüş materyallerin en büyük alıcısı konumundaki uluslararası bir otomotiv devinin, kendi bünyesinde entegre bir batarya geri dönüşüm tesisi kurma kararı alması.
III. Katı hal (solid-state) batarya teknolojisinin ticarileşme sürecinin hızlanmasıyla birlikte, mevcut lityum-iyon batarya geri dönüşüm pazarının uzun vadeli karlılık potansiyelinin risk altına girmesi.
IV. İşletmenin kendi Ar-Ge departmanınca geliştirilen tescilli ayrıştırma teknolojisinin, rakiplerin kullandığı standart yöntemlere kıyasla %15 daha yüksek lityum elde etme verimliliği sağlaması.

Stratejik yönetim araçları (PESTEL, Porter'ın Beş Güç Modeli ve SWOT) çerçevesinde, bu bulguların analitik sınıflandırmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Uzun yıllardır ofis mobilyaları üreten bir işletme, üretim sürecinde kullandığı temel ham madde olan ahşap tedarikinde yaşadığı aksaklıkları gidermek ve maliyetlerini kontrol altına almak amacıyla, kendisine kereste sağlayan ana tedarikçi firmayı satın almıştır.

İşletmenin kendi tedarikçisini bünyesine katarak izlediği bu kurumsal strateji aşağıdakilerden hangisidir?

Organik bebek maması üretimi ve satışı alanında uzmanlaşmış bir işletme; mevcut üretim teknolojisini, organik tarım tedarik ağını ve perakende dağıtım kanallarını kullanarak bebek cilt bakım ürünleri (losyon, şampuan vb.) pazarına girmeye karar vermiştir. İşletme yönetimi, bu yeni ürün grubunun mevcut müşteri kitlesine hitap etmesi ve üretim altyapısının ortak kullanılması sayesinde önemli bir sinerji ve maliyet avantajı sağlamayı hedeflemektedir.

Bu senaryoda işletmenin uyguladığı kurumsal büyüme stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?

Çok sayıda farklı sektörde faaliyet gösteren büyük ölçekli bir holdingin yönetim kurulu, işletme portföyünü detaylı olarak değerlendirmiş ve iş birimlerine yönelik eşzamanlı olarak şu kararları uygulamaya koymuştur:

I. Tüketici elektroniği pazarındaki belirsizlikler nedeniyle, bu birimdeki pazar payını korumaya odaklanarak yeni yatırım yapmaktan kaçınmak.
II. Uzun süredir zarar eden ve grubun finansal yapısına yük olan turizm acentesini bir başka şirkete devretmek.
III. Organik gıda sektöründeki üretim maliyetlerini düşürmek ve ham madde tedarikini garanti altına almak için geniş tarım arazilerine sahip bir işletmeyi satın almak.

Buna göre, holdingin söz konusu iş birimleri için eşzamanlı olarak aldığı bu kararlar çerçevesinde uyguladığı genel kurumsal (temel) strateji aşağıdakilerden hangisidir?

Ulusal Siber Güvenlik Ajansı'nın kuruluş manifestosunda ve stratejik eylem planında şu ifadelere yer verilmiştir:

I. "Temel gayemiz; ülkemizin dijital sınırlarını her türlü siber tehdide karşı korumak ve vatandaşlarımıza güvenilir, kesintisiz bir siber alan sunmaktır."
II. "Gelecek on yıl içinde, geliştirdiğimiz yerli ve milli güvenlik yazılımlarıyla küresel siber güvenlik ekosistemine yön veren lider otorite konumuna erişmek."
III. "Bu ideallere ulaşmak için izlenecek yol haritası; öncelikle iç ve dış çevre koşullarının taranması, elde edilen bulgularla uygun stratejilerin formüle edilmesi, örgütsel yapının bu stratejilere uygun hale getirilerek eyleme geçilmesi ve son aşamada gerçekleşen sonuçların hedeflerle karşılaştırılarak değerlendirilmesi adımlarını kapsayacaktır."

Stratejik yönetim temel kavramları dikkate alındığında, bu metindeki I, II ve III numaralı ifadelerin kavramsal karşılıkları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

İleri teknoloji tıbbi görüntüleme sistemleri tasarlayan ve üreten bir işletmenin stratejik planlama birimi, rekabetçi konumu değerlendirmek amacıyla kapsamlı bir sektörel analiz raporu hazırlamıştır. Raporda öne çıkan dört temel tespit şunlardır:

• Cihaz üretiminde kritik öneme sahip optik sensörlerin küresel pazarda sadece üç büyük firma tarafından üretilmesi ve işletmenin farklı bir tedarikçiye geçiş maliyetlerinin oldukça yüksek olması.
• Gelişen giyilebilir biyosensör teknolojileri sayesinde, hastaların hastaneye gitmeden temel ritim ve analiz verilerini ev ortamında izleyebilme olanaklarının yaygınlaşması.
• İşletmenin sahip olduğu esnek örgüt yapısı ve donanımlı Ar-Ge personelinin, rakipler tarafından kolayca taklit edilemeyen benzersiz bir inovasyon kapasitesi oluşturması.
• Sektördeki yüksek sabit maliyetler ve pazarın doygunluğa ulaşması nedeniyle, mevcut firmaların kapasite fazlalarını eritebilmek için sıklıkla agresif fiyat indirimlerine başvurmaları.

Bu tespitlerin stratejik yönetim süreci ve çevre analizi araçları (özellikle Porter'ın Beş Güç Modeli ve SWOT analizi) kapsamında değerlendirilmesine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Savunma sanayisinde faaliyet gösteren ve bünyesinde dört farklı stratejik iş birimi (SİB) barındıran bir ana kuruluşun portföy analizi sonuçları şu şekildedir:

- I. İş Birimi: Pazar büyüme hızının yavaşladığı bir sektörde, rakiplerine kıyasla en yüksek pazar payına sahiptir ve asgari yatırımla yüksek nakit girişi sağlamaktadır.
- II. İş Birimi: Pazar büyüme hızının ve işletmenin pazar payının yüksek olduğu, nakit giriş ve çıkışının genel olarak dengede seyrettiği bir alanda faaliyet göstermektedir.
- III. İş Birimi: Pazarın çok hızlı büyüdüğü ancak işletmenin pazar payının düşük kaldığı, faaliyetlerini sürdürebilmek için sürekli dış finansmana ihtiyaç duyan bir konumdadır.
- IV. İş Birimi: Hem pazar büyüme hızının hem de pazar payının düşük olduğu, kuruluşa net bir nakit katkısı sağlamayan bir birimdir.

BCG (Boston Danışmanlık Grubu) Matrisi'nin temel varsayımları ve portföy içi ideal fon akışı (başarı senaryosu) dikkate alındığında, bu kuruluşun uygulayacağı kaynak tahsisi ve stratejik yönlendirme kararlarından hangisi doğrudur?

Ulusal çapta faaliyet gösteren kamu sermayeli bir metalürji işletmesinin genel müdürü, yıllık olağan yönetim kurulu toplantısında şu değerlendirmeyi yapmıştır:

"Geçtiğimiz yıl işletmemizin varlık nedenini ve gelecekte ulaşmak istediği konumu yeniden tanımlayarak güçlü bir çatı metin oluşturduk. Bu adımın hemen ardından, hiç vakit kaybetmeden mevcut bölümlendirme sistemimizi tamamen değiştirdik, yeni departmanlar kurduk ve bu birimlere gerekli finansal kaynakları tahsis ettik. Ancak uygulamaya geçtiğimizde, kurduğumuz bu yeni yapının pazarın güncel dinamikleriyle uyuşmadığını, rakiplerimizin teknolojik hamlelerine karşılık vermede yetersiz kaldığımızı ve kurumsal yetkinliklerimizin bu yeni yapıyı taşıyamadığını fark ettik."

Stratejik yönetim sürecinin aşamaları dikkate alındığında, bu işletmenin yaşadığı sorunun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumu, stratejik planında "Gelecek 10 yıl içinde e-devlet entegrasyonunda Avrupa'nın en yenilikçi ilk üç kurumundan biri olmak" ifadesine yer vermiştir. Kurum başkanı ise bir iç toplantıda, "Bu bildirgemiz kurumumuza nihai bir yön veriyor; ancak alt birimlerimizin performanslarını değerlendirebilmemiz ve bütçe tahsislerini doğru yapabilmemiz için, bu bildirgenin '2027 yılı sonuna kadar sunulan hizmetlerin en az %85'ini uçtan uca dijitalleştirmek' gibi ifadelere dönüştürülmesi şarttır." açıklamasını yapmıştır.

Bu parçada kurum başkanının vurguladığı durum, stratejik yönetim hiyerarşisindeki kavramlar bağlamında aşağıdakilerin hangisiyle en doğru şekilde açıklanabilir?

Küresel pazarda faaliyet gösteren bir ambalaj üreticisi, deniz suyunda tamamen çözünebilen yenilikçi bir biyopolimer formülü icat etmiştir. Yönetim kuruluna sunulan stratejik raporda; bu formülün müşteri beklentilerini fazlasıyla karşıladığı, sektörde henüz hiçbir rakipte bulunmadığı ve patentlerle korunan üretim teknolojisinin kopyalanmasının son derece güç olduğu vurgulanmıştır. Ancak raporda, işletmenin katı bürokratik yapısının, hantal karar alma mekanizmalarının ve mevcut dağıtım kanallarının bu spesifik ürünü başarılı bir şekilde ticarileştirecek esneklik ve yetkinlikten yoksun olduğu da açıkça belirtilmiştir.

Buna göre, söz edilen biyopolimer formülünün işletmeye sağladığı stratejik sonuç ve bu durumun tespitinde kullanılması gereken analiz düzeyi aşağıdakilerin hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Ulusal ve uluslararası alanda yolcu taşımacılığı yapan köklü bir hava yolu şirketi, sivil havacılık sektöründeki artan operasyonel maliyetler ve daralan kâr marjları nedeniyle portföyünde stratejik bir değişikliğe gitmiştir. Şirket yönetimi; yıllardır başarıyla yürüttüğü müşteri sadakat programının veri tabanını, üst düzey yolcu hizmetleri tecrübesini ve iştiraki olan ikram (catering) altyapısının kapasitesini değerlendirerek turizm sektörüne yatırım yapma kararı almıştır. Bu doğrultuda şirket, mevcut markasını kullanarak lüks konaklama tesisleri (otel zinciri) kurmuş ve işletmeye başlamıştır.

Buna göre şirketin, mevcut yetenekleri ve sahip olduğu stratejik kaynaklar vasıtasıyla sinerji yaratarak faaliyet alanını farklı bir sektöre genişletmesini ifade eden kurumsal temel strateji aşağıdakilerden hangisidir?

Ulusal çapta lojistik hizmeti veren bir işletme, geniş özmal araç filosu ve ülkenin her noktasına ulaşabilen köklü dağıtım ağı sayesinde belirgin bir rekabet avantajına sahiptir. Ancak son yıllarda akaryakıt maliyetlerindeki öngörülemez küresel dalgalanmalar ve uluslararası taşımacılık devlerinin yerel pazara agresif giriş stratejileri, işletmenin pazar payını ciddi şekilde baskılamaya başlamıştır. İşletme yönetimi yaptığı değerlendirme sonucunda, sahip olduğu yaygın dağıtım ağı avantajını ve yerel müşterilerle olan derin bağlarını bir kalkan olarak kullanıp, yabancı rakiplerin pazara nüfuz etmesini zorlaştıran uzun vadeli sadakat sözleşmeleri imzalamaya ve yerel pazara özel entegre hizmet paketleri sunmaya karar vermiştir.

TOWS Matrisi çerçevesinde değerlendirildiğinde, bu lojistik işletmesinin uyguladığı stratejik yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Büyükşehir belediyesine bağlı bir iştirak olan kent içi toplu taşıma şirketi, araç filosunun ekonomik ömrünü doldurması ve artan bakım-onarım maliyetlerinin bütçe üzerinde sürdürülemez bir yük oluşturması nedeniyle faaliyetlerinde zorluk yaşamaktadır. Diğer taraftan, ilgili bakanlık tarafından 'Sıfır Karbonlu Şehirler' projesi kapsamında yerel yönetimlerin elektrikli araç alımlarına %70 oranında hibe desteği sağlanacağı duyurulmuştur. Şirket yönetimi, bu dışsal destekten yararlanarak mevcut dizel araç filosunu elektrikli otobüslerle yenileme ve yüksek maliyet dezavantajını ortadan kaldırma kararı almıştır.

Durum belirleme matrislerinden TOWS Matrisi yaklaşımına göre, şirket yönetiminin uyguladığı bu strateji aşağıdaki seçeneklerden hangisiyle ifade edilir?

Geleneksel matbaa makineleri ve yedek parçaları üreten köklü bir işletme, endüstrinin dijitalleşmesiyle birlikte ürünlerine olan talebin kalıcı olarak düştüğünü tespit etmiştir. İşletme yönetimi, söz konusu pazarın gelecekte büyüme potansiyeli taşımadığını öngördüğü için bu iş birimini hemen kapatmak veya satmak yerine farklı bir yol izleme kararı almıştır. Bu doğrultuda, matbaa makineleri birimi için yapılan tüm AR-GE, tutundurma ve kapasite yenileme harcamaları durdurulmuş; yalnızca mevcut sadık müşterilerin bakım ve yedek parça talepleri karşılanarak işletmeye azalan oranda da olsa düzenli bir nakit girişi sağlanmaya çalışılmıştır. Yönetim, bu ürün grubundan elde edilecek nakit akışı tamamen kesilene kadar operasyonları bu minimum seviyede sürdürmeyi planlamaktadır.

Bu senaryoda işletmenin uyguladığı kurumsal strateji aşağıdakilerden hangisidir?