Temel Kavramlar ve Yönetim Kuramları

Ticaret Bakanlığına bağlı büyük ölçekli bir gümrük tasfiye işletme merkezinde görevli tesis müdürü, artan iş yükü karşısında operasyonel verimliliği maksimize etmek amacıyla F. W. Taylor'ın 'Bilimsel Yönetim Yaklaşımı'nı kuruma tam olarak entegre etmeye karar vermiştir. Müdürün bu vizyon doğrultusunda tesiste hayata geçirdiği aşağıdaki uygulamalardan hangisi, Taylor'ın ortaya koyduğu özgün ilke ve mekanizmalarla çelişmekte olup, klasik yönetim düşüncesinin bir diğer temsilcisi olan H. Fayol'un vurguladığı ilkelerle örtüşmektedir?

Hızla değişen, yenilik hızının yüksek olduğu ve çevresel belirsizliğin giderek arttığı bir pazarda faaliyet gösteren bir teknoloji firması, mevcut katı hiyerarşik yapısıyla pazar koşullarına uyum sağlamakta zorlanmaktadır.

Burns ve Stalker'ın durumsallık yaklaşımı kapsamındaki araştırmaları dikkate alındığında, bu işletmenin etkinliğini artırmak için aşağıdakilerden hangisini uygulaması en uygundur?

Neoklasik yönetim yaklaşımının doğuşuna öncülük eden Hawthorne Araştırmaları, klasik yönetim düşüncesinin temel dayanaklarını sarsarak örgüt yönetimine yeni bir bakış açısı getirmiştir. Elton Mayo ve arkadaşları tarafından yürütülen bu araştırmalar sonucunda, klasik kuramın "ekonomik-rasyonel insan" varsayımı reddedilmiş ve yerine "sosyal insan" modeli geliştirilmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Hawthorne Araştırmaları'nın ortaya koyduğu temel bulgulardan biridir?

Bir üretim işletmesinde montaj hattında çalışan bir işçi, işin yapılış şekli ve kalite standartlarıyla ilgili olarak kalite kontrol şefinden, günlük üretim kotası ve çalışma temposuyla ilgili olarak ise üretim şefinden eş zamanlı talimatlar almaktadır. Bu durum, işçinin hangi şefin talimatını önceliklendireceği konusunda kafa karışıklığı yaşamasına, çalışma stresinin artmasına ve iş süreçlerinde aksamalara yol açmıştır.

Aşağıdakilerden hangisi, bu tür yönetsel çatışmaları önlemek amacıyla Henri Fayol'un "Yönetim Süreci Yaklaşımı"nda vurguladığı temel ilkedir?

Bir kamu kurumunun bölge müdürlüğü bünyesinde başlatılan geniş çaplı bir altyapı projesinde, atanan proje yöneticisine sistemin planlanan takvime uygun ve eksiksiz devreye alınması konusunda kesin bir hedef verilmiş ve tüm hesap verebilirlik kendisine yüklenmiştir. Ancak proje yöneticisinin ihtiyaç duyduğu uzman personeli görevlendirme, bütçe onaylama ve donanım tedarik süreçlerine karar verme hakkı tamamen üst yönetimde bırakılmıştır. Karar alma ve kaynak kullanım mekanizmasının tıkanması sonucunda proje zamanında tamamlanamamıştır.

Henri Fayol'un yönetim süreci yaklaşımı dikkate alındığında, bu durumdaki başarısızlık temel olarak aşağıdaki ilkelerden hangisinin ihlal edilmesiyle açıklanır?

Büyük ölçekli bir sanayi işletmesinde, üretim şefi ile satın alma şefi arasında acil bir hammadde tedariki konusunda acil karar alınması gerekmektedir. Klasik emir-komuta zincirine göre, iletişim aşağıdan yukarıya ve tekrar yukarıdan aşağıya doğru tüm hiyerarşik kademeleri izlemelidir. Ancak zaman kaybını önlemek amacıyla, bu iki yöneticinin kendi üstlerine bilgi vermek şartıyla doğrudan yatay iletişim kurmalarına izin verilmiştir.

Henri Fayol'un Yönetim Süreci Yaklaşımı'na göre, hiyerarşik yapıdaki bu katılığı esneterek iletişimi hızlandıran mekanizma aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Bir havayolu şirketi, yolcu bagajlarının uçaktan yolcu alım bantlarına aktarılma süresinin sektör ortalamasının çok gerisinde kaldığını tespit etmiştir. Şirket yönetimi bu sorunu aşmak için kendi sektörü dışına çıkarak, kargo ayrıştırma ve dağıtım operasyonlarında dünya çapında en yüksek hıza sahip bir lojistik firmasının süreçlerini yerinde incelemiştir. Daha sonra, gözlemlediği bu başarılı iş akış yöntemlerini kendi bagaj taşıma sistemine uyarlamıştır.

Buna göre, havayolu şirketinin operasyonel performansını artırmak amacıyla başvurduğu çağdaş yönetim tekniği aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük bir gıda işletmesinin genel müdürü olan Leyla Hanım, işletmenin yeni üretim tesisinin açılış törenine katılarak kurumu adına kurdele kesmiş, ardından sağlıklı yaşam trendlerini dikkate alarak şirkette glütensiz ürünler geliştirmek üzere yeni bir AR-GE süreci başlatmış ve son olarak işletmenin sürdürülebilirlik vizyonu hakkında sektörel bir dergiye röportaj vermiştir.

Mintzberg'in yöneticilik rolleri yaklaşımına göre, Leyla Hanım'ın bu süreçte üstlendiği roller aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Uzun yıllardır sipariş üzerine kişiye özel butik üretim (tek parça üretimi) yapan bir işletme, stratejik bir kararla standart ürünlerin büyük partiler hâlinde seri olarak üretildiği montaj hattına (kitle üretimi) geçiş yapmıştır.

Joan Woodward’ın teknoloji ve örgüt yapısı ilişkisini inceleyen durumsallık araştırması dikkate alındığında, bu teknolojik değişim sürecinde işletmenin örgüt tasarımında aşağıdakilerden hangisini uygulaması beklenir?

Zeynep Hanım, uzun yıllar gıda sektöründe edindiği tecrübelerden yola çıkarak kendi organik tarım işletmesini kurmaya karar vermiştir. Bu süreçte gerekli fizibilite çalışmalarını yapmış, ihtiyaç duyulan sermayeyi sağlamış ve işletmenin faaliyetleri sonucunda doğabilecek olası kâr ve zarar durumlarını bizzat üstlenmiştir. İşletmenin kuruluş aşaması tamamlanıp faaliyet hacmi genişledikten sonra, üretim ve pazarlama departmanlarının günlük işleyişini koordine etmek, çalışanları ortak hedefler doğrultusunda sevk ve idare etmek üzere belirli bir ücret mukabilinde görev yapacak olan Burak Bey ile anlaşmıştır.

Bu parçada yer alan bilgilere göre, Zeynep Hanım ve Burak Bey'in yönetim bilimi açısından üstlendikleri temel roller aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Uluslararası pazarda faaliyet gösteren bir dayanıklı tüketim malları üreticisinin üretim departmanı, standartlaştırılmış işlemlerin ağırlıkta olduğu, oldukça durağan ve öngörülebilir bir dış çevrede faaliyet göstermektedir. Buna karşın aynı işletmenin Araştırma ve Geliştirme (Ar-Ge) departmanı; teknolojik yeniliklerin sürekli yaşandığı, müşteri beklentilerinin hızla değiştiği ve belirsizliğin yüksek olduğu karmaşık bir çevrede çalışmaktadır.

Durumsallık yaklaşımı temsilcilerinden Lawrence ve Lorsch'un araştırmalarına göre, bu işletmenin organizasyonel tasarımıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi en uygundur?

Bir yazılım firmasında üst düzey yönetici olan Zeynep Hanım, pazar dinamiklerini inceleyerek şirketinin eğitim teknolojileri alanına girmesi gerektiğine karar vermiştir. Bu amaçla kurum içinde tamamen yeni bir çalışma grubu oluşturarak 'sanal gerçeklik destekli eğitim platformu' projesini başlatmıştır. Zeynep Hanım ayrıca, bu yeni girişimin şirketin mevcut finansman yapısını, pazarlama stratejilerini ve uzun vadeli büyüme hedeflerini nasıl etkileyeceğini bütüncül bir yaklaşımla analiz etmiştir.

Buna göre, Zeynep Hanım'ın yenilikçi bir projeyi başlatması Mintzberg'in yöneticilik rollerinden hangisiyle, süreci bütüncül bir yaklaşımla analiz etmesi ise Katz'ın yönetim becerilerinden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

Gıda sektöründe faaliyet gösteren kurumsal bir firmada "Sürdürülebilir Üretim ve Sıfır Atık Projesi" hayata geçirilmiştir. Proje kapsamında; üretim bandındaki firelerin azaltılması süreci Üretim Müdürü tarafından, ambalaj atıklarının geri dönüşümü ise Kalite Güvence Müdürü tarafından tamamen birbirinden bağımsız iki ayrı eylem planı çerçevesinde yürütülmektedir. Aynı nihai amaca hizmet eden bu birbirini tamamlayıcı faaliyetlerin iki farklı yönetici tarafından ortak bir program olmaksızın yönetilmesi, birimler arası koordinasyon kopukluğuna ve hedef sapmalarına yol açmıştır.

Henri Fayol'un Yönetim Süreci Yaklaşımı dikkate alındığında, bu firmadaki yönetim sorunu öncelikle aşağıdaki ilkelerden hangisinin ihlal edilmesinden kaynaklanmaktadır?

Bir holding yönetimi, iştiraki olan şirketlerdeki yetki kullanımını ve hiyerarşik ilişkileri nesnel bir temele oturtmak amacıyla organizasyonel bir dönüşüm planlamaktadır. Bu dönüşüm sürecinde klasik yönetim kuramlarından yararlanılacaktır.

Buna göre, aşağıdaki uygulamalardan hangisi Max Weber'in 'İdeal Bürokrasi' modeline ve 'akılcı-yasal (rasyonel-legal) otorite' anlayışına uygun bir düzenlemedir?

Küresel çapta faaliyet gösteren bir inovasyon ve tasarım firması, artan pazar dinamizmine uyum sağlamak amacıyla katı sınırları olan departman yapılarını (pazarlama, finans, üretim vb.) tamamen ortadan kaldırmıştır. Şirket içinde geleneksel anlamda bir emir-komuta zinciri veya hiyerarşik bir ast-üst ilişkisi bulunmamaktadır. Bunun yerine çalışanlar, müşterilerden gelen özel siparişler veya yeni ürün geliştirme fikirleri doğrultusunda kendi aralarında lideri sürekli değişebilen geçici çalışma grupları oluşturmaktadır. Bir projenin tamamlanmasıyla birlikte bu grup dağılmakta ve grup üyeleri uzmanlıklarına ihtiyaç duyulan başka yeni projelere serbestçe dâhil olmaktadır.

Buna göre, söz konusu firmanın benimsediği çağdaş örgüt tasarımı aşağıdakilerden hangisidir?

Ülke çapında hizmet veren büyük bir lojistik işletmesinde yapılan verimlilik analizi sonucunda şu tespitlere ulaşılmıştır:

'Depolarda kullanılan taşıma araçlarının ve ekipmanların standart bir bekleme alanı olmadığı için iş başlangıcında sürekli ekipman aranmakta ve vakit kaybedilmektedir. Öte yandan, operasyon merkezindeki çalışanların görevlendirmeleri yapılırken mesleki uzmanlıkları ve bireysel yetkinlikleri dikkate alınmamakta, bu durum operasyonel hataların artmasına yol açmaktadır.'

Henri Fayol'un Yönetim Süreci Yaklaşımı göz önüne alındığında, raporda bahsedilen aksaklıklar aşağıdaki yönetim ilkelerinden hangisinin ihlal edildiğini göstermektedir?

Bir kamu kurumunda, iş süreçleri standartlaştırılarak çalışanların verimliliğini artırmak amacıyla tamamen 'ekonomik insan' varsayımına dayalı, performansa dayalı bir ek ödeme sistemi uygulamaya konulmuştur. Ancak yönetim bir süre sonra, çalışanların daha fazla kazanma imkânları olmasına ve fiziksel yorgunluk sınırına ulaşmamalarına rağmen, bilinçli olarak belirli bir üretim miktarının üzerine çıkmadıklarını tespit etmiştir.

Hawthorne Araştırmaları'nın bulguları ve Neoklasik Yönetim Düşüncesi dikkate alındığında, çalışanların bu davranışının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Uzun yıllar boyunca kurucusunun vizyoner kişiliği ve ailevi gelenekleri etrafında şekillenen büyük ölçekli bir sanayi işletmesi, kurumsallaşma adımları kapsamında organizasyonel yapısını köklü biçimde değiştirme kararı almıştır. Yeni yapılanmada; liderin kişisel etkisine ve geçmişten gelen alışkanlıklara dayalı yönetim anlayışı sonlandırılmıştır. Bunun yerine; yetkilerin yasal düzenlemelerle tanımlandığı, işe alım ve terfilerin teknik uzmanlık esasına dayandırıldığı ve yöneticilerin astlarıyla olan ilişkilerinde duygusallıktan uzak, tamamen kurallara bağlı bir tutum sergileyeceği yeni bir sisteme geçilmiştir.

Max Weber’in "İdeal Bürokrasi" kuramı dikkate alındığında; işletmenin bu dönüşüm sürecinde terk ettiği otorite tipleri ile benimsediği temel bürokratik özellik aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nda görevli bir genel müdür, uygulanan yeni sıfır atık politikalarının sektörel sonuçlarını değerlendirmek ve elde edilen başarıları kamuoyuna duyurmak amacıyla düzenlenen ulusal bir çevre zirvesinde kurumunu temsilen detaylı bir sunum yapmıştır. Toplantıda, projenin çevresel etkilerine dair hazırlanan istatistiki raporları sunmuş ve kurumun gelecek vizyonunu dış paydaşlara aktarmıştır.

Mintzberg’in yöneticilik rolleri yaklaşımına göre, yöneticinin kurum dışındaki kişi ve gruplara yönelik gerçekleştirdiği bu resmî bilgilendirme faaliyeti aşağıdaki rollerden hangisine örnek oluşturur?

Sistem Yaklaşımı, kendinden önceki yönetim kuramlarının örgütü ele alış biçimini eleştirerek geliştirilmiş ve örgütleri çevreleriyle sürekli etkileşim halinde olan açık sistemler olarak kavramsallaştırmıştır. Klasik yönetim kuramcılarının örgütü dış çevreden yalıtılmış, yalnızca kendi iç işleyişine odaklanan kapalı bir yapı olarak tasarlamasına karşın Sistem Yaklaşımı, çevresiyle enerji ve bilgi alışverişini kesen yapıların hayatta kalamayacağını vurgular.

Buna göre Sistem Yaklaşımı'nda, dış çevresinden yeni girdiler alamayan bir örgütün zamanla mevcut enerjisini tüketerek bozulmaya, düzensizliğe ve nihayetinde yok olmaya doğru gitme eğilimi aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?